Aliança
A aliança é o modo como Deus se relaciona com seu povo. Da aliança com Noé à Nova Aliança em Cristo, Deus se compromete com amor e fidelidade irrevogáveis.
Alianças com Israel
Deus firmou aliança com Abraão, Moisés e Davi. No arco-íris, na lei, nas promessas — Ele é o Deus da aliança.
God ga helekai gi Noah mo ana dama daane, "Dolomeenei, gei Au gaa hai dagu hagababa adu gi goodou mo godou hagadili, mono mee huogodoo ala e mouli: nia manu mamaangi mono manu dolodolo mono mee huogodoo ala ne ulu mai madalia goodou gi daha mo di boodi. Au e hai dagu hagababa adu gi goodou gi nia helekai aanei: Au e hagababa bolo Au ga hagalee daaligi labelaa nia mee ala e mouli gi toloo, ge deai toloo labelaa e hagahuaidu henuailala ai. Di haga modongoohia o di hagababa dono hagaodi ai, dela e hai adu ko Au gi goodou mono mee ala e mouli huogodoo, la deenei: Au ga haga duu dagu umada i di gili nia gololangi, e hai di haga modongoohia o dagu hagababa ang gi henuailala.
Au e hai dagu hagababa adu gi goodou gi nia helekai aanei: Au e hagababa bolo Au ga hagalee daaligi labelaa nia mee ala e mouli gi toloo, ge deai toloo labelaa e hagahuaidu henuailala ai.
Au ga haga duu dagu umada i di gili nia gololangi, e hai di haga modongoohia o dagu hagababa ang gi henuailala.
Di madagoaa hua deelaa, gei Dimaadua gaa hai dana hagababa gi Abram boloo, "Au e hagababa bolo Au gaa wanga tenua deenei huogodoo gi do hagadili, mai tagageinga o di gowaa go Egypt gaa huli gi di monowai damana go Euphrates, ngaadahi mo nia gowaa o digau Kenite, Kenizzite, Kadmon, Hittite, Perizzite, Rephaim, Amor, Canaan, Girgash mo digau Jebus."
Abram ga bala gi lala gii tugi ono hadumada i di gelegele, gei God ga helekai, "Au e hai di hagababa deenei adu gi di goe: Au e hagababa bolo goe gaa hai tamana madua ni nia henua e logo. Do ingoo la ga hagalee hai bolo Abram, gaa hai bolo Abraham, idimaa Au gaa hai goe tamana madua ni nia henua e logo. Au ga gowadu gi di goe do hagadili gi dogologowaahee, digaula gaa hai nia king. Do hagadili ga dogologowaahee gaa hai nia henua llauehe. Au ga daahi dagu hagababa adu gi di goe mo do hagadili i di adu dangada dela maalia gii hai di hagababa dono hagaodi ai. Au gaa hai di God ni oou, ge di God labelaa ni do hagadili. Au ga gowadu gi di goe mo do hagadili tenua deenei dela e noho iei goe dolomeenei gei goe tangada mai i daha. Tenua o Canaan hagatau gaa hai tenua ni oou mo do hagadili gaa hana hua beelaa, gei Au gaa hai di God ni digaula."
Gei God ga duudagi ana helekai gi Abraham, "Goe e hai gii baba di daudali di hagababa deenei i tau mehanga, goe mo do hagadili gi muli. Goe mo do hagadili e hai gii baba ngaadahi bolo e sirkumsais nia daane huogodoo ala i godou lodo. Tugi dolomeenei gaa hana, gei goodou gi sirkumsais nia dama daane ma ga dagi walu nadau laangi, ngaadahi mo nia hege ma ga haanau i godou guongo, mono hege ala ne hui go goodou i digau mai i daha. Deenei le e haga modongoohia bolo ma iai di hagababa i tadau mehanga.
I di madangaholu maa haa ngadau, gei Chedorlaomer mo ono ehoo ga loomoi mo nadau gau dauwa, ga haga magedaa digau Rephaim i Ashteroth Karnaim, digau Zuzim i Ham, digau Emim i di gowaa baba dela i Kiriathaim,
Maa goodou ga hagalongo mai gi di Au mo di haga gila aga agu hagababa, gei goodou gaa hai digau hagalabagau ni aagu. Henuailala hagatau la di mee ni aagu, gei goodou digau ni aagu ne hilihili.
Au gaa hai taalinga di godou gowaa gi daamada i di Malua o Aqaba, gaa hana gi di tai o Mediterranean, ge mai di anggowaa gaa hana gi di monowai Euphrates. Au ga gowadu di mogobuna i hongo nia daangada o tenua, gei goodou e mee di hagabagi digaula i di godou llooadu. Hudee hai hagababa gi digaula be gi nadau god.
Dimaadua ga helekai gi Moses, "Au gaa hai dagu hagababa gi digau Israel. Au gaa hai agu mee haga goboina i mua digaula, nia mee digi kila loo i tei gowaa i henuailala. Gei digau ala i do baahi gaa mmada gi nia maa, gei digaula ga iloo bolo ma ko Au go Dimaadua dela e mee di hai di mee hagamadagudia huoloo adu gi di goe.
Moses nogo noho i baahi o Dimaadua i nia laangi e mada haa ge mada haa boo, digi miami ge digi inu. Mee gaa hihi nia helekai o di hagababa gi di gili nia baahi hadu e lua, dela go nia Haganoho e Madangaholu.
Moses nogo noho i baahi o Dimaadua i nia laangi e mada haa ge mada haa boo, digi miami ge digi inu. Mee gaa hihi nia helekai o di hagababa gi di gili nia baahi hadu e lua, dela go nia Haganoho e Madangaholu.
Gei Mee gu hagi adu gi goodou dana hagababa, bolo goodou gi haga gila ina aga ana haganoho ala go di Madangaholu Haganoho, dela ne hihi go Mee gi hongo nia baahi hadu e lua.
Goodou la gi langahia bolo Dimaadua di godou God la deelaa hua go Mee di God. Mee e manawa dahi ge dadaahi hua beelaa dana hagababa mo dono aloho dee odi, ang gi nia madahaanau e mana ala e aloho i Mee mo di haga gila aga ana haganoho.
Alianças renovadas
O povo renovava a aliança diante do Senhor. A fidelidade de Deus permanece mesmo quando o povo falha.
Di madagoaa deelaa go di madagoaa o taugai, gei di monowai Jordan guu mmidi huoloo.
Di madagoaa nia daangada ga hagatanga di nadau gowaa nogo noho ai, gaa hula laa lodo di monowai Jordan, digau hai mee dabu gaa hula i mua digaula, ga aamo Tebedebe o di Hagababa. Di madagoaa hua digau hai mee dabu gaa tuu gi lodo di monowai, nia wai gu hagalee mmidi, gu hagabudu i di gowaa e dahi e mogowaa i nua i di waahale go Adam, di waahale dela i baahi di waahale go Zarethan. Di baahi di monowai ia gi Tai Mmade la guu odi gu maangoo, gei nia daangada guu mee di taele laa lodo gi di baahi i golo hoohoo gi Jericho. Di madagoaa nia daangada ne taele laa lodo di gowaa bagu, digau hai mee dabu ala e aamo Tebedebe o di Hagababa Dimaadua, le e tuu i di gowaa bagu i tungaalodo Jordan, gaa dae loo gi nia daangada huogodoo la guu dau adu gi di baahi dela i golo.
Tangada hai mee dabu go Jehoiada gu haganoho bolo King Joash mo nia daangada e hai di nadau hagababa damana gi Dimaadua, bolo ginaadou gaa hai nia daangada ni Dimaadua. Gei mee gu haganoho labelaa dana hagababa i mehanga nia daangada mo di king.
Di king gu duu i nua i baahi tuludulu di king, gaa hai dana hagababa gi Dimaadua bolo ia ga hagalongo gi Mee, ge haga gila aga ana haganoho mo ana helekai huogodoo mai i ono lodo mo dono hagataalunga hagatau, gei e haga gila aga nnaganoho ala bolo e hai loo gii hai ala gu hagapigi gi di hagababa, ala guu hihi i lodo di beebaa. Malaa, nia daangada huogodoo gu hagababa bolo e daudali di hagababa.
King Joram gu hagatanga i Samaria gu hagadagabuli mai ana gau dauwa huogodoo. Gei mee ga hagau dana hegau gi Jehoshaphat di king o Judah boloo, "Di king o Moab gu hai baahi mai gi di au. Goe e mee di madalia au e heebagi gi mee?"
King Jehoshaphat ga helekai, "Uaa, au ga madalia goe mo agu gau dauwa mo agu hoodo.
gei tau hagababa deenei la gi hana hua beelaa, hagalee loo e mooho. Gei ma ga mooho, Dimaadua gi hagaduadua ina goe."
Jonathan gaa hai adu labelaa gi David bolo mee gi heia labelaa dana hagababa aloho ang gi deia, idimaa Jonathan e aloho huoloo i David gadoo be dono aloho i dono mouli.
Dimaadua ga helekai gi Moses, "Idimaa mai di mee a Phinehas dela ne hai, Au gu hagalee hagawelewele gi digau Israel. Mee nogo hagalee dumaalia bolo digaula e daumaha gi di ingoo hua di god i daha mo Au, deelaa dagu mee digi haga huaidu ina digaula i lodo dogu hagawelewele. Helekai gi mee bolo Au gaa hai dagu hagababa gi mee, di hagababa dela ga noho hua beelaa i lodo nia madagoaa huogodoo ala ga loomoi. Mee mo dono hagadili la gu haga noho hagadahi bolo e hai digau hai mee dabu, idimaa mee digi dumaalia; gi nia daangada e hai baahi mai gi di Au, guu hai di haga mehede o nia hala o nia daangada."
Di madagoaa Moses ne ulu gi lodo di Hale laa belee helekai gi Dimaadua, mee ga longono Dimaadua e helekai gi mee mai i hongo di uhi o Tebedebe o di Hagababa, mai i mehanga nia ada manu e hai ono bakau.
Dimaadua ga helekai gi Moses, "Helekai gi digau Israel bolo gi gowadu nia dogodogo e madangaholu maa lua, e dahi mai di tagi o di madawaawa e dahi. Hihia di ingoo taane deelaa i hongo dana dogodogo, ge hihia di ingoo Aaron i hongo togodogo digau Levi. Togodogo e dahi ang gi tagi o di madawaawa e dahi. Kaina nia maa gi di Hale laa dela e noho iei Au, gaa dugu i mua Tebedebe o di Hagababa, di gowaa dela e heheetugi iei Au adu gi di goe. Gei togodogo o taane dela ne hilihili ko Au la ga matili. Deenei di hai e hai, gei digau Israel ga hagalee haihai nadau helekai hai baahi adu gi goolua."
Moses ga helekai gi digau Israel, gei nadau dagi ga wangawanga nadau dogodogo gi mee, e dahi mai di madawaawa e dahi, e madangaholu maa lua huogodoo, gei togodogo Aaron guu wanga dalia nia maa. Moses gaa dugu nia dogodogo aalaa gi lodo di Hale laa i mua Tebedebe o di Hagababa Dimaadua.
Di laangi nomuli, gei Moses gaa hana gi lodo di Hale laa, ga gidee ia togodogo Aaron, dela e pono di lohongo di madawaawa Levi, guu tomo, guu huwa, guu hai ono golee leu ‘almond’! Moses gaa kae nia dogodogo huogodoo ga haga gida gi nia daangada Israel. Digaula gaa mmada gi di mee dela ne hai, gei digaula gaa kae gi muli nadau dogodogo. Dimaadua ga helekai gi Moses, "Dugua togodogo Aaron i mua Tebedebe o di Hagababa. Togodogo le e benebene i golo e hai di haga iloo hagalliga ang gi digau Israel ala e nnoo mau hai baahi, bolo ginaadou gaa mmade, go di maa hua be ginaadou gu hagalee hai baahi." Moses guu hai be di hai Dimaadua ne helekai ai.
Digau Israel gu ihala labelaa gi Dimaadua. Mai di hai deenei, Dimaadua gaa hai di king Eglon o Moab gi maaloo i digau Israel. Eglon ga buni anga gi digau Ammon mo digau Amalek, ga heebagi gi digau Israel gaa kumi Jericho, di waahale o di waa niu.
Nova Aliança
Eis que dias vêm em que farei nova aliança. Jesus é mediador de uma aliança superior, fundamentada em melhores promessas.
Dimaadua ga helekai, "Di madagoaa ga dau mai, gei Au gaa hai dagu hagababa hoou ang gi digau Israel mo digau Judah. E hagalee hai be di hagababa namua dela ne hai ko Au ang gi nadau damana mmaadua, i dagu kumi nia lima digaula ga dagi mai i Egypt. Ma e aha maa Au guu hai gadoo be di lodo ni digaula, gei digaula gu hagalee manawa dahi ang gi di hagababa deelaa. Di hagababa hoou dela belee hai ang gi digau Israel le e hai beenei: Au gaa dugu agu haganoho gi lodo digaula, gaa hihi gi lodo nia hadu manawa digaula. Au gaa hai di God ni digaula, gei digaula gaa hai nia daangada ni aagu. Deai tangada bolo ia e aago tangada dela i dono baahi bolo gi iloo Dimaadua ai, idimaa, huogodoo gu iloo ginaadou Au, mai i nia dama lligi gaa dae loo gi digau mmaadua. Gei Au ga dumaalia anga nia huaidu o digaula, ga haga de langahia eau nadau mee hala. Ma ko Au go Dimaadua ne helekai."
"Au ne hai dagu hagababa ang gi di aa mo di boo gei meemaa guu hai hegau donu gi di nau madagoaa. Di hagababa deenei e deemee loo di mooho. Dela gadoo dagu hagababa dela ne hai ang gi David, dagu hege, bolo tangada i dono madawaawa gaa king gaa hana hua beelaa, gei e hai labelaa be dagu hagababa dela ne hai ang gi digau hai mee dabu mai i di madawaawa Levi, bolo digaula gi hege mai gi di Au gaa hana hua beelaa. Nia hagababa aanei e deemee di mooho.
Malaa, deenei laa Christ guu hai mee gi tegau dela e hagahumalia di hagababa hoou. Digau huogodoo ala ne gahigahi mai go God, e kae di maluagina dee odi dela gu hagababa ang gi digaula. Di mee deenei guu mee hua di hai, idimaa, Christ guu made, guu wwede nia huaidu ala ne hai go digaula i di madagoaa di hagababa namua nogo hai hegau.
Malaa, deenei laa Christ guu hai mee gi tegau dela e hagahumalia di hagababa hoou. Digau huogodoo ala ne gahigahi mai go God, e kae di maluagina dee odi dela gu hagababa ang gi digaula. Di mee deenei guu mee hua di hai, idimaa, Christ guu made, guu wwede nia huaidu ala ne hai go digaula i di madagoaa di hagababa namua nogo hai hegau.
Gei dolomeenei, Jesus guu kae di waawa hegau o tagi aamua hai mee dabu, dela koia e humalia i nia hegau digaula, gadoo be di hagababa dela ne hai go Mee i mehanga God mo ana daangada. Di hagababa deenei koia e humalia i di hagababa namua, idimaa, ne hai mai i nia hagababa o nia mee koia humalia.
God dela ne haga mouli aga tadau Dagi go Jesus mai i baahi digau ala guu mmade, go Mee dela go di hagaloohi siibi aamua. Mai i nia dodo o dono made, Mee ne haga modongoohia bolo di hagababa damana e de ngudu le e donu. Di God di aumaalia gi haga honu ina goodou gi nia hagahumalia huogodoo ala e tau adu gi goodou e hai dono manawa. Gei Mee gi haga gila aga ina di hiihai o dono manawa i tadau baahi, mai baahi o Jesus Christ, e haga tenetene a Mee. Di madamada ang gi Christ gii hana hua beelaa. Amen.
Go Mee dela ne hai gimaua gii mee di hagadele di hagababa hoou, dela ne hai gi di Hagataalunga, gei hagalee ne hai gi nnaganoho ala ne hihi. Nnaganoho ne hihi le e gaamai di made, gei di Hagataalunga e wanga di mouli.
Nia mee ala e modongoohia i di kai o nia ahina dogolua aanei la go nia hagababa e lua. Di ahina dela ne haanau ana dama gaa hai nia hege la go Hagar, mee go di haga modongoohia o di hagababa dela ne hai i di Gonduu Sinai. Hagar la di haga modongoohia ni di Gonduu Sinai i lodo Arabia, di ada o di waahale Jerusalem dolomeenei, ono daangada huogodoo e noho i lodo di hai hege. Malaa, Jerusalem di langi le e moholo, go mee go tadau dinana donu.
Fidelidade da aliança
A aliança de Deus é eterna. Ele não quebra seu pacto nem altera o que saiu dos seus lábios.
Gei di aloho o Dimaadua i digau ala e hagalabagau Ia,
le e hai hua be di maa gaa hana hua beelaa.
Gei di humalia o Maa gaa hana hua beelaa ang gi nia adu daangada huogodoo
o digau ala e daudali ana hagababa ge e haga gila aga gii donu ana haganoho.
Gei Au e hai dagu hagababa adu gi goodou: Au gu gowadu gi goodou ogu mogobuna mo agu agoago e hai mee ginai goodou gaa hana hua beelaa, gei dolomeenei gaa huli gi muli, goodou la gi hagalongo daudali mai Au, aago ina godou dama mo godou hagadili gi muli gi hagalongo, daudali ina Au i nia madagoaa huogodoo ala e lloomoi."
Au gaa hai dagu hagababa gi digaula dela e duuli mai digaula gi di gowaa e dahi. Au ga hagabagi gi daha nia manu huaidu huogodoo gi daha mo di nadau henua, gei agu siibi gaa noho i di aumaalia i lodo henua ge e kiikii hagahumalia i lodo nia gowaa huogodoo.
Dimaadua gaa hana i oo mua, ga madalia goe. Mee hagalee de langahia goe, be e diiagi goe. Goe hudee madagu be manawa logo."
Di tagi aamua deelaa gaa hai dana hagababa maaloo dangihi gi digau dogologo, di hagababa e hai hegau i nia ngadau e hidu. Di wae lua di madagoaa deenei gaa doo gi daha, gei mee ga haga lawa nia tigidaumaha mo nia wanga dehuia. Mee gaa dugu di ada mee huaidu haga manawa gee dangada gi di gowaa dela e kaedahi i nua loo o di Hale Daumaha, gaa dugu beelaa, gaa dae loo gi di madagoaa a God dela e hagalawa ai tangada dela ne dugu di maa gi golo."
"Di king o Egypt la ga maaloo. Tagi dauwa e dahi o maa ga maaloo i mee, gaa dagi tenua damana. I muli hua hunu ngadau, di king o Egypt gaa hai dana hagababa gi di king o Syria, gaa wanga dana dama ahina e lodo ginai mee. Di hagababa la digi waalooloo. Di ahina, dono lodo, mo dana dama, mo ana gau hai hegau ne hula dalia di ahina deelaa, la gu daaligi huogodoo gii mmade.
Di king o Syria gaa hai ana mee ala e hiihai ginai ang gi digaula, gei tangada e hai baahi gi mee ai. Mee gaa duu i lodo Tenua o di Hagababa, ga hai henua gi di maa hagatau i lala dono mogobuna.
"Di king o Syria gaa hai ana hagamaanadu e hai hegau gi ana gau dauwa huogodoo. Mee gaa hai dana hagababa gi di king Egypt, gaa dugu anga dana dama ahina e lodo ginai mee. Mee gaa hai beenei belee oho tenua o dono hagadaumee, ge di hagamaanadu a maa ga hagalee gila.
"Au guu hai dagu hagababa
bolo au hagalee daumada di ahina i nia maanadu huaidu.
Goe gaa mee di haga deeai gi di ahina mouli be di manu dela e dagi goe gi ana helekai maangala, dela e halahalau dono lodo donu, mo di haga de langahia dana hagababa ne hai i mua o God.