Humildade
A humildade é o caminho da honra verdadeira. Deus resiste aos soberbos, mas dá graça aos humildes. Jesus lavou os pés dos discípulos e nos ensinou que o maior é aquele que serve.
Humilhar-se diante de Deus
Humilhai-vos diante do Senhor e Ele vos exaltará. Quem se humilha será exaltado, e quem se exalta será humilhado.
Nɛ shiiki bikoo binɛ lɛ Nyɔ lii, yi se tsaaki beŋ liwe.
Nɛ shiiki yi yinɛ nɛ ni nɛ nuuŋ lɛ buŋga bu Nyɔ-ɔ lɛkwiiŋ, ke mfi kɔchɛ, yi se yɛɛki beŋ.
Humildade como virtude
Considerai os outros como superiores a vós mesmos. Revesti-vos de humildade, mansidão e paciência no trato uns com os outros.
Kiiŋ wi ni ni feti fiee beechi nuuŋ yi yee kwaa, kɛ le ni yɛkisi yi yee kɛ. Wi kwi ni shikisi yi yee, ŋiŋgi wi wumu yɛki yi yee.
Tɛ ni tɛ nyɛɛ n’yɔɔnchɛ nuuŋ li Nyɔ yi nuuŋ Nyɔ tuu nuuŋ Baa wusɛŋ mfi kwi ma nsiŋ. Fi nuuŋ lɛ.
Si Nyɔ kɔɔ yɛ yi tsaa beŋ, nɛ se wuuti baa, se kɔŋgisi beŋ, nɛ keeti nshiiŋ, nɛ feti biee bi dzeeŋ, nɛ shikisi yi, nɛ nuuŋ wɛɛ, nɛ kɛndi shéŋ.
Shiiki yɛɛŋ yi yinɛ fɛkwiiŋ, nɛ tuu nɛ ni nɛ nuuŋ nyɛɛkii, nɛ kɛndi shéŋ. Nɛ ni nɛ fii wi bee wi si mwɛ nuuŋ li kiŋkɔŋgisɛ-ɛ.
Bɛŋwaanɛŋ, Nyɔ tɛ̀ teeŋ beŋ le kiiŋ nɛ ni nɛ nuuŋ lɛ bumfa-a lɛkwiiŋ kɛ. Se nuuŋ le, si nɛ mɛɛŋ yɛ li bumfa bu bɛ nchi-i kɛ ni, kiiŋ nɛ ni tuu nɛ dzɔɔ le nuuŋ nɛ ni nɛ feti bibifi si bwiŋ yɛnɛ wɛki kɛ. Nɛ nindi yɛɛŋ bunimu li bɛŋwaana bɛnɛ-ɛ li kiŋkɔŋgisɛ-ɛ.
Li mɛrisɛ-ɛ, nyɛɛɔ beŋ bɛchu ntifi le, nɛ ni nɛ kɛmi shéŋ yi mumkpaŋ, nɛ keeti nshiiŋ, nɛ kɛmi tɛ kiŋkɔŋgisɛ ki bɛniiŋ bɛ kimbeenchɛ-ɛ, nɛ kɛmi shéŋ yi mbɛɛŋgii, nɛ shikisi yih yinɛ fɛkwiiŋ.
Kiiŋ fiee fi doonchi bujɔɔŋ bunɛ ni fi nuuŋ nuuŋ biee bi libwiŋ si biee bi bɛ nachɛ yi yi lifa le yi dzɔɔŋ kɛ, bɛ nlisu bitsaa, mɔɔ nchuminɛ yi bɛ ndú yi dzeeŋ kɛ. Fiee fi kɛmi le fi ni fi doonchi bujɔɔŋ bu wi-i ni fi nuuŋ fiee fi nuuŋ li shéŋ yee li. Ŋwaani bujɔɔŋ buni nuuŋ tɛ̀ naa kwi nchɔŋ kɛ, bu nuuŋ bu shéŋ yi dendi yi nuuŋ mbɛɛŋgii. Buni nuuŋ bu Nyɔ ŋiŋgi le ɛ bu shaaŋ fɛ yi-i.
O exemplo de Jesus
Aprendei de mim, que sou manso e humilde de coração. O maior entre vós seja o que serve — esse é o caminho do Reino.
Dzɔɔ yɛɛŋ kimboŋ keŋ nɛ sumɛ, nɛ ni nɛ biki ntiifɛ wɛŋ, kifɛ nnuuŋ fieŋ wi wu mbɛɛŋgii, ŋkɛmi shéŋ yi tsɔɔŋ, nɛ gii nɛ kɛmɛ mfufinɛ li shéŋ yinɛ-ɛ. Kimboŋ keŋ luuti yɛ kɛ, ntɛ wɛŋ nuuŋ tɛ futuru-u."
Fi fiɛɛ nuuŋ le, mfi wu ɔ nyɛɛ fiee li wi wu kifoo li, kiiŋ ɔ ni ɔ teŋgi kimbuu si bɛniiŋ bɛ nimi ti shiiŋ be feti li yíh yi lɛkɛ li Nyɔ-ɔ mɔɔ lɛ dze, le bɛniiŋ ni be piɛti be kɛ. Ntee beŋ chɛɛŋ chɛɛŋ le be kɛmɛ baa kinsomfu ki bee kituŋ.
Jiso shee fɛkwiiŋ, teeŋ bɛ yoofi ntsɔ bɛfɛ baa tee li bee le, "Ɛ wi wɛki le ni nuuŋ wi wu limfwe, kɛ kɛmi le dzɔɔ yi yee le wɛ wi wu kinshiiŋgi mɔɔ wi wu nindi li bɛniiŋ bɛchu-u."
tee li bee le, "Ɛ wi fii ŋwaŋ si wuni li bukooŋ bweeŋ, kɛ wu fiiɔ tɛ nuuŋ mi. Wi wu fi mi, kɛ mwɛ fiɔ tɛ nuuŋ wi wu tɛ̀ toŋ mi. Fi se fiɛɛ le, wi wu guundi lɛ beeŋ lɛnti ɛ wu, wu nuuŋ wi wu nyɔŋa."
Humildade verdadeira
O que se exige de ti? Praticar a justiça, amar a misericórdia e andar humildemente com teu Deus.
Bukɛɛŋ, nɛ nyɛɛ yɛɛŋ yi yinɛ li buniŋ bɛnɛ-ɛ. Ɛ fiee fi kɔchɛ le bɛniiŋ bɛ Taa lɛ ni be feti. Buniŋ, nɛ kɔŋgisi bukɛɛŋ bɛnɛ. Kiiŋ nɛ ni ŋasini bɛ be kɛ.
Nɛ tsiiŋ li fiee fimumkpa-aŋ. Kiiŋ nɛ ni nɛ tsakisi yi kɛ. Nɛ keeti nsáŋ bɛ bɛniiŋ bɛ yee. Kiiŋ nɛ ni nɛ dzeti le nɛ kii baa biee yɛki si nɛ kii kɛ.
Nyɔ tɛ̀ tsaa biee bi bɛniiŋ dzeti laaŋkwiiŋ li nshɛ yini-i, mɔɔ biee bi bɛniiŋ nyamisi, tsaa mɔɔ biee bi nuuŋ yɛ biee kɛ, le fɛ le biee bi bɛniiŋ ŋiŋgi to biee bi yee. Yi tɛ̀ fɛ lɛ, le kii wiwoŋ ni tuu tsakisi yi lɛ yi-i lii.
Ɛ noo li beŋ linti wu kweŋgi le nuuŋ wi wu bufii tuu kii mɔɔ biee? Mwɛ doonchɛ yi yee li ntsɛ we wu dzeeŋ bɛ kiŋge kee ki shaaŋ ki feti tɛ̀ tsaaki yi kɛɛ, si wi wu bufii ti nuuŋ.