Milagres de Jesus
Os Evangelhos registram dezenas de milagres realizados por Jesus — curas, ressurreições, domínio sobre a natureza e libertações. Cada milagre revelava sua divindade e compaixão.
Curas de cegos e surdos
Jesus devolveu a visão aos cegos e a audição aos surdos, manifestando seu poder sobre toda enfermidade e deficiência.
Yesu bu katotuka vana, baphofo buadi zinlandakana vayi sumbu ziba kuenda nlandakana zilembo yamikina :
—A Muana Davidi e, wutumoni kiadi e !
Bu kakota ku nzo, baphofo zifikama va kaba. Niandi wuba yuvula :
—Luwilukidi ti ndenda vanga diawu e ?
Bawu bavutula :
—Nyinga Pfumu.
Bosi wusimba meso mawu ayi wukamba :
—Bika buvangimina boso buididi minu kieno !
Vana vawu meso mawu mazibukidi. Yesu wuba kandika ti :
—kadi mutu kazaba mambu mama.
Vayi bawu bu bayenda, bamana tembikisa tsangu andi mu zunga kioso.
Yesu wubelusa baphofo buadi
Bu babika Yeliko, nkangu wu batu bawombo balandakana Yesu. Baphofo buadi bavuanda mu yenda nzila, bu ziwa ti Yesu wulembo vioki buna zieka nyamikina :
—Pfumu ! Muana Davidi, wutumoni kiadi e !
Nkangu wu batu wuba temina muingi zibika biyoko vayi ziluta buela yamikina ngolo :
—Pfumu ! Muana Davidi, wutumona kiadi e !
Yesu wutelama ; wuba tela ayi wuba yuvula :
—A mbi lutidi ndiluvangila e ?
Zimvutudila :
—Pfumu ! Tutidi meso meto mazibuka !
Yesu wuba mona kiadi, wusimba meso mawu. Muna ntangu beni yina kaka zitona mona ayi zinlandakana.
Yesu wubelusa phofo ku Betesayida
Bu batula ku Betesayida banata phofo kuidi Yesu, banleba muingi kansimba.
Yesu wusimba phofo beni mu koko, wunnata ku fula di buala, wulobula madita mu meso ma phofo beni ; wuntetika mioko ayi wunyuvula :
—Lembo moni kima e ?
Phofo wutala ayi wuvutula :
—Ndimmona batu, banga minti mindiata.
Yesu wubuela tetika mioko miandi mu meso ma phofo beni. Bosi Phofo weka mona ; wubeluka ayi wumona bumboti bima bioso.
Yesu wumvutula ku nzoꞌandi. Vayi wunkamba ti :
—Kadi kota ku buala.
Yesu wubelusa mutu wufua matu ayi wuba nkukumu
Yesu bu kabotuka mu zunga ki Tila, wuviokila mu Sidoni ayi mu Dekapoli bu kayenda ku mbu wu Ngalili. Bannatina mutu wumosi wufua matu ayi wuba yolukilanga mu phasi. Banleba muingi kantetika mioko. Yesu wubotula mutu beni va khatitsika nkangu, wunnata va lutengo, wutula minlembo miandi mu matu ; wulobula madita bosi wusimba ludimilu mutu beni. Buna wuvumbula meso ku yilu, wuvumisa ayi wutuba :
—Efata ! Bu dinsundula zibuka kuaku.
Vana vawu matu ma mutu beni mazibuka ; ludimi luandilunianguka ayi wutona tuba bumboti. Yesu wuba kandika babika kamba nsamu beni kadi kuidi mutu wumosi. Bu kaluta kuba kandika buna baluta tembikisa wawu.
Nkangu wu batu basimina ngolo ayi batuba :
—Mambu moso keti vanga madi mamboti ; weti zibula matu ma batu bafua matuayi weti yolukisa mababa !
Yesu wubelusa Balitime
Bosi batula ku Yeliko. Mu thangu Yesu, va kimosi ayi minlonguki miandi ayi nkangu, bu batotuka mu Yeliko buna Balitime, muana bakala wu Time, wuba phofo ayi wuba wuvuanda mu myenda nzila ayi zimbongo kaba lombanga. Buna kawa ti niandi nina Yesu muisi Nazaleti, wutona yamikina :
—A Yesu ! Muana Davidi, wumbona kiadi !
Bawombo bantemina muingi kabika biyoko. Vayi niandi wulutabuela yamikina ngolo :
—A Muana Davidi ! Wumbona kiadi !
Yesu wutelama ayi wutuba :
—Luntela ! Batela phofo ayi bakamba :
—Ba bukhafi ! Telama ! Ngeyo kantela.
Wuloza yunga kiandi, wutumbu telama, wuyenda nsualu kuidi Yesu.
Yesu wunyuvula :
—Diambu mbi tidi ndivangila e ?
Phofo wumvutudila :
—A Nlongi, thidi mona !
Buna Yesu wunkamba :
—Yenda, minu kiaku kibelusidi !
Vana vawu Balitime wumona ayi wulandakana Yesu mu nzila.
Yesu wubelusa phofo
Yesu bu kafikama ayi Yeliko, phofo yimosi yivuanda mu yenda nzila, wuba lombanga zimbongo. Bu kawa biyoko bi nkangu wu batu wuba vioka, buna wuyuvula kani mbi biobi.
Buna bamvutudila ti Yesu muisi Nazaleti wulembu vioki.
Buna wuyamikina mu ndinga yingolo ti :
—Yesu, Muana Davidi, wumboni kiadi !
Btu bobo baba ku ntuala nkangu bantemina muingi kabika biyoko vayiniandiwuluta buela yamikina :
—A muana Davidi, wumboni kiadi !
Yesu bu katelama, buna wuvana lutumu ti bannatina niandi. Bu kafikama, Yesu wunyuvula :
—A diambu mbi tidi ndivangila e ? Wumvutudila :
—A pfumu, ntidi buela mona.
Buna Yesu wunkamba :
—Mona kuaku bila minu kiaku kibelusidi.
Vana vawu niandi wumona ayi wunlandakana. Wunkembisa Nzambi. Batu boso bu bamona bobo bakembisa Nzambi.
Yesu wubelusa phofo
Yesu bu kaba mvioka, wumona mutu wumosi wubutuka phofo. Buna minlonguki miandi minyuvula :
—Labi, nani wuvola masumu : mutu wawu voti bambuta bandi muingi kabutuka phofo e ?
Yesu wuba vutudila :
—Nana, kadi sia ti niandi wuvola masumu voti zimbota ziandi vayi mu diambu di mavanga ma Nzambi mamonika mu niandi. Mfueti vanga mavanga ma mutu wowo wuthuma muini bu wukidi. Buisibuawu yila mutu kalendi buela sala ko. Bu ndikidi va nza, minu ndidi kiezila ki nza.
Bu kamana tuba mambu momo, wulobula madita va tsi, wusoba nyamba mu madita mandi ; wuvinda nyamba beni mu meso ma phofo.
Buna wunkamba :
—Yenda ayi wukisukula ku buindi ki Silowe ("Silowe" dinsundula "wutumu").
Phofo beni wuyenda, wukisukula. Wutoma mona bu kaba mvutuka.
Curas de paralíticos e enfermos
Paralíticos caminharam, leprosos ficaram limpos e todo tipo de doença foi curada pelo toque e pela palavra de Jesus.
Buna mutu wumosi wuba kimbevo kibuazi wuyiza kuidi Yesu, wufukama va ntualꞌandi ayi wutuba :
—A Pfumu, enati tidi, wulenda kuaku kumbelusa !
Yesu wunonuna koko kuandi, wunsimba ayi wunkamba :
—Nyinga thidi, beluka kuaku. Mu yina thangu wubeluka mu buazi buandi.
Bosi Yesu wunkamba :
—Vayi keba, kadi kamba kadi kuidi mutu wumosi mambu mama vayi yenda kimonisa kuidi nganga Nzambi ayi nata dikaba dilomba Moyize mu diambu diba kimbangi kuidi bawu.
Bannatina mu kiphoyi dikoka dimosi. Yesu bu kamona minu kiawu, wukamba dikoka :
—Ba ayi bukhafi muanꞌama, masumu maku malemvukulu.
Buna minlongi minkaka mi Mina mieka niunguta : "Mutu wawu wulembo vuezi Nzambi !" Yesu wuzaba mayindu mawu ayi wuba yuvula :
—Bila mbi luididi mayindu mambimbi mu mintima mieno ? Mbi bilutidi kambu phasi mu kamba : "Masumu maku malemvukulu" voti : "Telama kuaku ayi diata" ? Vayi muingi luzaba mboti ti Muana Mutu beki lulendo vava ntoto mu lemvukila masumu.
Buna wutala dikoka ayi wunkamba :
—Telama, bonga kiphoyi kiaku, vutuka ku nzoꞌaku.
Dikoka beni ditelama ayi diyenda ku nzoꞌandi.
Kuna kuba mutu wumosi wuba koko kusioka. Buna banyuvula :
—Minsua midi mu belusa mutu mu lumbu ki saba e ? Banyuvula bobo mu diambu babaka diluaku di kumfundila.
Yesu wuba vutudila :
—Zimbukila mutu wumosi mu beno widi dimemi dimosi kaka vayi ditibukidi mu dibulu dinda mu lumbu ki saba. Buna kalendi tibuka ko ayi ku ditotula ko e ? Keti mutu lutidi dimemi mu mfunu ! Bukiedika ndikulu kamba minsua midi mu vanga mamboti mu lumbu ki saba.
Bosi wukamba kuidi mutu beni :
—Nonuna koko kuaku ! Mutu beni wunonuna kuawu, ayi, koko kuandi kuba kusioka kufuana banga koko kunkaka.
Nzitu wu Simoni wu nketo wuba wuleka va mbuka bila zinzangala ziba yandi. Yesu buna katumbu kota ; bankamba tsangu mu diambu diandi. Bu kafikama, wunsimba mu koko, wuntelimisa. Zinzangala zimana, bosi weka kuba sadila.
Mutu wumosi wuba buazi wuyiza fukimina Yesu ayi wunkamba :
—Enati tidi, beki kuaku bu kumbelusa.
Yesu wummona kiadi, wunonuna koko, wunsimba ayi wunkamba :
—Nyinga thidi, beluka kuaku !
Vana vawu buazi bubotukidi, mu mutu beni, wutumbu beluka.
Batu baya bayiza kuidi niandi, ayi, banata dikoka. Vayi bu basia nunga ko mu kuntudisa vaba Yesu bila nkangu wu batu wuwokila ngolo ; diawu batobudila divudu mu muanzu vana vawu vabela Yesu. Bosi bakulula kiphoyi bila wuba wuleka va kiphoyi beni.
Yesu bu kamona minu kiawu ; buna wukamba kuidi dikoka ti :
—A muanꞌama, masumu maku malemvokolo !
Minlongi minkaka mi Mina miba vana mitona niunguta mu mintima miawu :
—A bila mbi mutu wawu kanyolukila bobo e ? Keti lembo vuezi Nzambi ! Nani wunlemvukilanga masumu e ? A keti Nzambi kaka wunlemvukilanga masumu !
Vana vawu Yesu, mu pheve andi, bu kazaba mayindu mawu, wuba kamba :
—Bila mbi lunyindudila mayindu ma phila yoyi e ? Diambu mbi diodi dikambulu phasi mu kamba kuidi dikoka : "Masumu makumalemvokolo" voti "Telama, nanguna kiphoyi kiaku ayi diata". Vayi muingi luzaba ti Muana Mutu beki lulendo lu lemvukila masumu va ntoto…
Buna wukamba dikoka ti :
—Ndikutumina : Telama, bonga kiphoyi kiaku, vutuka ku nzoꞌaku !
Vana vawu mutu beni wutelama, wubonga kiphoyi kiandi, wutotuka va meso ma batu boso. Baboso basimina ayi bakembisa Nzambi bu batuba :
—Tumueni ko mambu ma phila yayi !
Yesu wubuela kota diaka mu nzo lukutukunu, kuna kuba mutu wumosi wuba koko kusioka. Yesu baba tala keni lenda kumbelusa mu lumbu ki saba muingi babaka bu kumfundila.
Yesu wukamba mutu wowo wuba koko kusioka :
—Telama vana, va ntuala batu boso.
Bosi wuba yuvula :
—Minsua midi mu vanga mamboti voti mambimbi mu lumbu ki saba e ? Minsuamidi mu vukisa luzingu lu mutu voti mu vonda e ?
Vayi kadi mutu kasia vutula kadi diambu ko. Yesu wuba tala mu nganzi ayi weka mona kiadi mu diambu di mintima miawu miba banga matadi. Bosi wukamba kuidi mutu wuba koko kusioka :
—Nonuna koko kuaku ! Wunonuna kuawu ayi koko kuandi kufuana.
Yesu wubelusa bambevo bawombo ayi wulemvukila masumu
Lumbu kimosi Yesu bu kaba mu divula dimosi, kuna kutotukila mutu wumosi wuba ayi buazi. Bu kamona Yesu, mutu beni wufukamava ntualꞌandi vayi wuyinika zizi kiandi mu tsi ayi wunleba :
—A Pfumu, enati tidi buna wulenda kuaku kumvedisa !
Yesu wunonuna koko kuandi, wunsimba ayi wunkamba :
—Nyinga, thidi, vedila kuaku !
Mu yina thangu, wuvedila mu buazi buandi.
Zimbukila babakala batotuka, banata dikoka mu kimpoyi. Batomba diluaku di kunkotisila mu nzo muingi bantula va ntuala Yesu. Vayi basia baka ko diluaku di kunkotisila mu diambu di nkangu wu batu. Diawu bakumina ku mbata muanzu ayi batobudila divudumu muanzu, bosi, bakulula dikoka beni mu kiphoyi va khatitsika batu, va ntuala Yesu.
Yesu bu kamona minu ki batu bobo, wukamba :
—Nkundi ama, masumu maku malemvokolo.
Minlongi mi Mina ayi Bafalisi batona niunguta ayi bakambasana :
—Buna nani mutu wawu wuntuba mamu ma mvuezolo e ? Nani beki minsuamu lemvukil masumu ? A keti Nzambi kaka e ?
Vayi Yesu wuzaba mayindu mawu, ayi wuba kamba :
—Bila mbi lunyindudila bobo mu mintima mieno e ? Mbi bilutidi kambu phasi mu kamba : "Masumu maku malemvokolo" voti "telama kuaku ayi diata ?" Vayi muingi luzaba ti muana mutu beki lulendo va ntoto lu lemvukila masumu…
Buna wukamba dikoka :
—Minu ndikutumina : "Telema, bonga kiphoyi kiaku ayi vutuka ku nzoꞌaku !"
Vana vawu dikoka ditelama, va meso ma batu boso, dibongakiphoyi kiandi ayi divutuka ku nzoꞌandi. Sumbu kavutuka wulembu kembisa Nzambi.
Mu lumbu kinkaka ki saba, Yesu wukota mu nzo yi lukutukunu ayi wutona longa. Muna muba mutu wumosi wuba koko ku lubakala kusioka. Minlongi mi mina ayi Bafalisi basunga Yesu mu tala kani wulendakumbelusa mu lumbu ki saba mu diambu babaka bila kioki balenda kumfundila.
Vayi Yesu bu kazaba mayindu mawu, buna wukamba mutu wuba koko kusioka :
—Telama, yiza va ntuala batu boso !
Mutu beni wutelama. Wuyiza vana.
Buna Yesu wuba kamba :
—Kiuvu kidi yama ki kuluyuvula : minsua midi mu vanga mambotevoti mambimbi mu lumbu ki saba e ? Minsua midi mu vukisa luzingu voti mu kuluvonda e ?
Buna wuzungisa thalu andi kuidi batu boso baba vana bosi wukamba mutu beni :
—Nonuna koko kuaku. Mutu beni wunonuna koko ayi koko kuandi kubeluka.
Yesu wubelusa kisadi pfumu masodi
Bu kamana kamba batu mambu maba yandi, Yesu wuyenda ku Kafalinawumi.
Pfumu yimosi yi masodi wuba ayi mvikꞌandi wuba mu kimbevo, wuba nduka mu fua. Pfumu beni wuba zolanga ngolo mvika beni. Bu kawa tsangu yi Yesu, buna pfumu beni yi masodi wumfidisila bakulutu ba Bayuda muingi banleba kiza belusa mvikꞌandi. Bu batula vaba Yesu mbadi banleba :
—Niandi fueni wumvangila buawu. Bila wunzolanga tsi etu ayi niandi veka wututungila nzo yi lukutukunu.
Yesu wuyenda yawu. Buna weka nduka tula ku nzo, pfumu yi masodiwumfidisila bakundi bandi mu kunkamba :
—A pfumu, bika kuaku kiyamisa bila ndisi wufuana ko muingi ngeyo wukota mu nzoꞌama. Diawu ndisi kuiza kudenginina ko minu veka vayi tuba kaka diambu dimosi buna kisadi kiama ma kibeluka. Bila minu veka ndidi ku tsi luyalu lu bapfumu ayi mbeki masodi ma ndieta tumina. Minu kamba kuidi wumosi : "Yenda" makenda. Minu kamba kuidi wunkaka : "Yiza" makiea. Minu kamba kuidi mvikꞌama : "vanga diadi !", balavanga diawu. Yesu wusimina buwombo bu kawa mamu ma pfumu yi masodi. Buna wubaluka kuidi nkangu wuba kunlandakana ayi wutuba :
—Bukiedika ndikulukamba ndimueni ko, ka diambu ko mu Iseli, minu kinneni banga kiaki.
Bamvuala mi pfumu masodi zivutuka kuawu kuna nzo, kuna yiyenda bata mvika beni mu buvini.
tala, nketo wumosi wuba muna wuba ayi yimbimbi yi kimbevo mu tezo ki kumi dinana di mimvu. Nketo beni wuba wukomvama ; kadi baka bu luliminina. Yesu bu kammona, buna wuntela ayi wunkamba :
—A nketo, kululu mu kimvevo kiaku ! Buna wuntetika mioko ayi vana vawu wululama ayi wukembisa Nzambi.
Yesu wubelusa diaka mbevo mu lumbu ki saba.
Lumbu kimosi ki saba, Yesu bu kakota mu dia ku nzo yi pfumuyimosi yi Bafalisi, buna bobo baba muna baba kuntala bumboti. Tala mutu wumosi wuba kimbevo kimvimbu wuba va ntualꞌandi. Buna Yesu wuyuvula minlongi mi Mina ayi Bafalisi ti :
—Minsua midi mu belusa mutu mu lumbu ki saba e ?
Baba kuawu dio sui.
Buna Yesu wusimba mutu beni, wumbelusa ayi wumvutula.
Yesu wubelusa dikumi di batu baba buazi
Buna wulembo yendi ku Yelusalemi, Yesu wuviokila ku Samali ayi Ngalili. Buna weka va difula di buala bumosi, kuna dikumi di batu babelabuazi bandengana. Thama batelimina ayi bayamikina mu mbembo yingolo ayi batuba :
—A Pfumu Yesu, bika wutumona kiadi !
Yesu bu kaba mona, buna wuba kamba :
—Yendanu lukimonikisa kuidi banganga Nzambi.
Mu thangu baba kuenda mu nzila, bazimbukila batumbulu vedila. Wumosi mu bawu bu kamona ti belukidi, wuvutuka, wukembisa Nzambi mu ndinga yingolo. Wufukama va malu ma Yesu, wuyinika zizi kiandi va tsi ayi wumvutudila matondo. Vayi mutu beni wuba muisi Samali.
Buna Yesu wunyuvula :
—Keti dikumi divedusulungu e ? A kuevi kuidi divua dinkaka ? Buna kadi mutu kasi yindula ko mu vutuka ayi vutudila Nzambi matondo botula kaka nzenza yayi e ?
Buna Yesu wunkamba :
—Telama ayi yenda kuaku ; minu kiaku kibelusidi.
Yesu wubelusa mbevo ku Yelusalemi
Momo bu mavioka, kuyiza ba nyengo wu bayuda, Yesu wuyenda ku Yelusalemi. Va ndambu muelo phaka yi mamemi, vaba buindi kimosi ki nlangu kiba mintanda mintanu mi makunzi. Dizina di buindi beni mu ki Ebelewo Betezata. Mu makunzi beni muleka bambevo bawombo : baphofo, batu babantiudikanga ayi batu baba binama bibela. [Baba vingilanga nlangu wunikuka. Bila zithangu zinkaka mbasi yi Pfumu yiba kulukanga mu buindiayi nikunanga nlangu. Woso wuba mutu wutheti mu kukiloza mu buindi, nlangubu wunikunu, niandi wumbeluka boso buididi kimbevo kiandi.]
Vaba mbevo yimosi yibedila mu makumatatu ayi nana di mimvu.
Yesu bu kammona buna kalambididi vana, ayi bu kazaba ti mutu beni wubedila kimbevo kiandi tona thama ; buna wunyuvula :
—Tidi beluka e ?
Mbevo yimvutuddila :
—Tata, ndisi ko mutu wukutsadisa mu vika kuthibula mu buindi nlangu bu wunikunu. Bila mu thangu minu ndinkuiza buna wunkaka wuntibukanga tuamina minu.
Buna Yesu wunkamba :
—Telama, bonga khualꞌaku ayi diata.
Vana vawu, mutu wubeluka. Wubonga khualꞌandi, wutona diata.
Vayi lumbu beni kiba ki saba.
Wuvutukila ku Kana, mu tsi Ngalili, kuna kakitudila nlangu vinu. Vayi kuba Pfumu yimosi yi leta, muisi Kafalinawumi, wuba ayi muanꞌandi wubakala wuba kimbevo Bu kawa ti Yesu wubotukidi mu tsi Yuda ; buabu widi mu tsi Ngalili, buna wuyiza kunleba mu diambu kiza belusa muanꞌandi wubakala wuba nduka mu fua.
Yesu wunkamba :
—Enati lukadi mona bidimbu ayi bikumu buna lulendi wilukila ko e ?
Pfumu beni wunleba :
—Pfumu, tuenda nsualu tuamina muanꞌama kafua !
Yesu wumvutudila :
—Yenda kuaku, muanꞌaku wulembo zingi !
Mutu wuwilukila mambu mankamba Yesu, ayi, wuyenda kuandi.
Buna wukidi mu nzila, bisadi biandi biyiza kundengana, binkamba ti : "muanꞌaku wulembo zingi."
Wuba yuvula kani thangu mbi muanꞌandi kamonina mbote. Bamvutudila :
—Zinzangala zimeni kibedi zono va thangu yitheti ku manima midi.
Dise dizaba ti yawu yina thangu Yesu kankambila ti : "Muanꞌaku wulembo zingi" Buna mutu beni va kimosi ayi batu boso baba mvuandanga ku nzoꞌandi bawilukila.
Kioki kumu kimmuadi kivanga Yesu bu kaba mu tsi Yuda mu kuenda ku Ngalili.
A mulher com fluxo de sangue
Uma mulher que sofria há doze anos tocou a orla do manto de Jesus e foi curada instantaneamente pela sua fé.
Mu thangu yina nketo wumosi wuba kimbevo kiviokanga menga ; kimbevo beni kizingila kumi mvu miodi, wufikama ku manima ayi wusimba tsongi nlediꞌandi. Bila wuyindula mu ntimꞌandi ti : "minu simba kuandi nledi andi, mfueti kaka beluka !"
Yesu wutala ku manima ayi bu kammona, wutuba :
—Muanꞌama wunketo, ba bukhafi, bila minu kiaku kibelusidi ! Buna nketo beni wubeluka muna yina thangu.
Nketo wumosi wuba muna nkangu beni wuba kimbevo ki viokanga menga, kumi mimvu miodi kabedila kimbevo beni. Wumona ziphasi ziwombo kuidi minganga miwombo ayi bima biandi bioso bimana mu diambu di kimbevo beni, kasia beluka ko vayi ziphasi ziluta buelama. Bu kawa zitsangu zi Yesu, buna wuyiza, muna nkangu wu kaba, ku manima ayi wusimba nledi wu Yesu. Bila wuyindula ti :
—Minu simba kuandi minledi miandi mandi beluka kuama !
Muna thangu yina kaka, menga malembolo buela vioka ayi wumona mu nituꞌandi ti belukidi mu nsongo wowo.
Nketo wumosi wuba kimbevo kiviokanga menga ; kumi mimvu miodi kabedila kimbevo beni ayi wumana fukisa bima biandi bioso kuidi minganga. Vayi kadi munganga wumosi kasia nunga ko mu kumbelusa. Wufikama ku manima ma Yesu ayi wusimba tsongi nledi andi. Vana vawu menga makangama.
Buna Yesu wuyuvula :
—Nani wutsimbidi. Baboso bamanga kuawu kikinina. Diawu Piela kankambila va kimosi ayi bobo baba yandi : A Nlongi, nkangu wu batu wuzungididi ayi wufietikisidi ku zindambu zioso.
Vayi niandi wuvutula :
—Mutu wumosi wutsimbidi bila nzebi ti lulendo lutotukidi mu munu.
Nketo beni bu kamona ti kalendi suama ko, buna, wuyiza ayi lunkuku, wufukama va malu ma Yesu. Wusudikisa va ntuala wu batu boso bila kiokikansimbila ayi buevi kabelukididi.
Yesu wunkamba :
—A muanꞌama wunketo, minu kiaku kivukisidi, yenda mu ndembama.
Ressurreições
Jesus ressuscitou mortos — a filha de Jairo, o filho da viúva de Naim e Lázaro. Ele é Senhor sobre a morte.
Yesu wuviatuka bimbevo ayi lufua mu ngolo
Mu thangu Yesu kaba kamba mambu mama, pfumu yimosi wuyiza fukama va ntualꞌandi ayi wutuba :
—Muanꞌama wunketo fuidi vayi bufueni wiza ntetika koko kuaku ayi ma kazinga diaka !
Yesu wutelama ayi wunlandakana va kimosi ayi minlonguki miandi.
Yesu bu katula ku nzo pfumu, wumona minsiki mi minsioni ayi nkangu wu batu wuba ntela-ntela. Buna wutuba :
—Totukeno, bila muana wunketo kasi fua ko, vayi tulu tuandi kalekidi.
Nkangu bu wumana totuka ku nganda, Yesu wukota ayi wusimba muana beni mu koko, bosi muana ndumba beni wutelama.
Buna mutu wumosi dizina diandi Yayilusi, wuba wumosi mu bapfumu zi nzo lukutukunu wuyiza vana. Bu kamona Yesu, wufukama va ntualꞌandi. Wunleba ngolo ayi wunkamba :
—Muanꞌama wunketo widi mu ziphasi zi lufua. Wundemvukila ; yizawuntetika mioko muingi kabeluka ayi kazinga !
Yesu wuyenda yandi va kimosi ayi nkangu wu batu wunlandakana ayi wumfietikisa mu zindambu zioso.
Buna batula ku nzo Pfumu lukutukunu, Yesu wumona divuda diba kuna : batu badila ayi bayamikina.
Buna wukota mu nzo ayi wutuba :
—A bila mbi divuda diodi e ? Ayi bila mbi lulembo didila e ? Muana kasi fua ko vayi leka kuandi kalekidi !
Vayi bansekinina. Buna Yesu wutotula batu boso ku nganda. Wubonga dise ayi ngudi yi muana ayi minlonguki miomi miba yandi. Bawu bakota yandi muna khati vinga muba muana beni. Wusimba koko ku muana ayi wunkamba :
—Talita kumi ! Bu dinsundula : Muana ndumba ndikutumina kotuka !
Vana vawu muana ndumba wutelama ayi wudiata bila nduka-nduka kumi mimvu miodi miba yandi. Babo basimina ngolo.
Banga banani ndenda dedikisa tsungi yayi e ? Yidedikini banga babani e ? Yidedikini banga bana bafioti bavuedi va zandu ayi balembu kambasana bawu na bawu :
Beto tulusikidi nsioni vayi lusia kina ko. Tuyimbila minkunga mi mafua vayi lusia dila ko.
Bila Yowani wuyiza, kasia dia mampa ko ayi kasia nua vinu ko. Vayi lukamba : "Pheve yibmimbi yidi yandi."
Muana mutu wuyiza ; wundia, wunua ayi luntuba : "Niandi nzuna kadi ayi kolu mbungu ; nkundi mimfutisi mi ziphaku ayi bankua masumu."
Vayi nduenga yimmonikanga yisonga mu nzila yi bana bandi.
Yesu ayi nsumuki wu nketo
Mfalisi wumosi wuleba Yesu mu dia yandi va meza. Yesu wuyenda ku nzoꞌandi ayi wuvuanda va meza. Zimbukila va totuka nketo wumosi wu divula, wuba nsumuki. Wuzaba ti Yesu vuendi va meza ku nzo yi Mfalisi buna wunata bungu ki wala malasi, bungu beni kivangulu mu ditadi di alabatele.
Tala mutu wumosi dizina diandi Yayilusi. Niandi wuba pfumu yi nzo yi lukutukunu, wuyiza ayi wubua va malu ma Yesu, wunleba mu diambu kiza ku nzo andi bila muanꞌandi wumosi kaka wunketo, wuba nduka-nduka kumi mimvu miodi wuba nduka mu fua. Bu kaba kuenda vayi nkangu wu batu wumfietikisa.
Buna kamanisini ko tuba, mutu wuba kuidi pfumu nzo yilukutukunu wuyiza ayi wunkamba :
—Muanꞌaku wunketo fuidi, bika buela yamisa nlongi.
Yesu bu kawa bobo, wukamba Yayilusi ti :
—Bika mona boma vayi wilukila kaka bila muanꞌaku wunketo wela beluka.
Bu katula ku nzo, wukandika batu boso babika kota mu nzobotula kaka Piela, Yowani, Zaki ayi dise ayi ngudi yi muana ndumba. Batu boso badila ayi banionga mu diambu diandi ayi wuba kamba :
—Bikanu dila bila kadi fua ko, tulu tuandi kalekidi.
Batu baba kunsekinina bila bazabati fuidi. Buna Yesu wusimba koko ku muana ndumba ayi wutuba mu mbembo yingolo :
—Muanꞌama, telama kuaku.
Buna wufuluka ayi wutelama ; Yesu wuvana minsua mu diambu bamvana bidia. Zimbuta zi muana ndumba zisimina. Yesu wuba kandika babika kambakadi kuidi mutu wumosi mambu maviokidi.
Mfuilu yi Lazale
Vaba mutu wumosi wuba mbevo, dizina diandi Lazale. Niandi wuba muisi Betani, buala buba mvuandanga Maliya ayi khombꞌandi Malata.
Maliya, niandi nketo wudukudila Pfumu Yesu malasi ma tsudi mu malu ayi wufiona mawu mu zitsuki ziandi. Lazale wuba kimbevo, wuba khomba yi bakala yi Maliya. Buna bakhomba bandi babaketo zituma mutu kuidi Yesu mu kunkamba :
—Pfumu, tala mutu wowo weta zola wulembo bedi.
Vayi Yesu bu kawa bobo, wutuba :
—Kimbevo kioki kilendi kumvonda ko, vayi kidi mu diambu di nkembo wu Nzambi muingi Muana Nzambi kakemboso mu kimbevo kioki.
Muaki Yesu wuzola buwombo Malata, khombꞌandi yi nketo ayi Lazale. Vayi bu kawa ti Lazale wulembo bedi, wubuela vuanda bilumbu biodi va buangu kioki kaba. Bosi wukamba minlonguki miandi :
—Tuvutukanu ku Yuda.
Vayi minlonguki miandi minkamba :
—A Labi, keti ndambu kuandi yi bilumbu biviokidi, Bayuda bazola kuzuba matadi vayi buabu tidi kuaku buela vutuka ku Yuda !
Yesu wuba vutudila :
—Muisi ko kumi zithangu zizole mu muini e ? Enati mutu dieti va muini kalendi bumina thutu ko bila wulembo moni kiezila ki nza. Vayi enati mutu wulembo diati va builu, buna maka bumina thutu, kiezila kisi ko mu niandi.
Bu kamanisa tuba mambu momo, buna wubuela diaka :
—Nkundi eto lazale wulembo leki tulu vayi ndiedi mu kuenda nkotula.
Minlonguki mimvutudila :
—Pfumu, enati lekidi tulu buna wela beluka.
Muaki Yesu wuyolukila lufua luandi vayi bawu babanzila ti Yesu wuyolukila tulu toto tunlekongo. Buna Yesu wuba sudikisa ti :
—Lazale fuidi.
Domínio sobre a natureza
Jesus acalmou a tempestade, andou sobre as águas e multiplicou pães. A natureza obedece à voz do seu Criador.
Yesu wuviatuka vuka mu ngolo
Buna wukuma mu nlungu ayi minlonguki miandi minlandakana. Zimbukila vuka kimosi kingolo kitona mu mbu, mayo mavioka nlungu mu ntela vayi Yesu wuba wuleka.
Minlonguki mifikama va kaba, minkotula mu yamikina :
—Pfumu ! Wutuvukisa, tueka mfua !
Yesu wuba vutudila :
—Bila mbi lulembo monina boma e ? Batu ba minu kikhioki ! Yesu wutelama, wutemina vuka ayi mbu ; buna ndembama yivutuka.
Batu basimina ayi batuba :
—A buna nani niawu muingi bivuka ayi mbu bintumukina e ?
Mu thangu masika, minlonguki miyiza va kaba ayi minkamba :
—Va buangu kikambulu batu tuidi bosi buisi bueka yila, diawu vutula batu baba mu mala muingi benda sumbi bidia !
Vayi Yesu wuba kamba :
—Basi mfunu mu kuenda ko, luba vananu beno veka bidia !
Buna bawu bamvutudila :
—Tala, mapha matanu ayi zimbizi zizole zi nlangu kaka zidi yeto vava.
Yesu wuba kamba :
—Lundatina biawu vava.
Bosi wutuma nkangu wu batu wuvuanda va biti, wubonga mapha matanu beni ayi zimbizi zizole, wuvumbula meso ku yilu ayi wuvutula matondo. Wubukuna mapha beni ayi wuvana mawu kuidi minlonguki ayi miawu mikabudila nkangu wu batu. Bawu boso badia ayi bayukuta. Batota bitini bisiadidila ayi biwesa kumi bipani biodi. Baboso badia baba nduka-nduka mili tanu yi babakala. Kadi tanga baketo ayi bana.
Mu thangu yi nya yi builu, Yesu wuyenda ku baba vayi wudiatila va mbata mbu.
Yesu wudikila mili ya yi babakala
Yesu wutumisa minlonguki miandi ayi wuba kamba :
—Kiadi ndilembo moni nkangu wu batu baba, bila bilumbu bitatu bame vuandila yama ayi basiedi ko bidia. Ndikadi zola kuba vutula ayi nzalꞌawu bila balenda bua dibutu mu nzila.
Minlonguki mimvutudila :
—Va buangu kikambulu batu tuidi, buna kuevi tulenda bakila mapha mafueni mu dikila nkangu wu batu wawu e ?
Yesu wuba yuvula :
—Mapha makua madi yeno ?
Bawu bavutula :
—Tsambuadi yi mapha madi yeto ayi bina bi zimbizi zi nlangu ! Buna wutumina batu boso bavuanda va tsi. Bosi wubonga tsambuadi yi mapha beni ayi zimbizi, wuvutula matondo, wubukuna mawu ayi wuvana mawu minlonguki miandi ayi miawu mikabudila nkangu wu batu. Baboso badia ayi bayukuta. Batota bitini biobi bisiala, biwesa tsambudi di bipani. Batu boso badia baba mili ya yi babakala, kadi tanga baketo ayi bana.
Yesu wufuta phaku yi Nzo Nzambi
Mu thangu batula ku Kafalinawumi, batu bobo baba futisanga phaku yi Nzo Nzambi bafikama vaba Piela ayi banyuvula :
—A buevi, Nlongiꞌeno kafutanga ko phaku yi Nzo Nzambi e ?
Piela wuvutula :
—Nyinga, weta futa. Piela bu kakota mu nzo ; Yesu wuntuaminina :
—Buevi wumbanza Simoni e ? Banani beti futa ziphaku kuidi mintinu mi ntoto e ? Bana bawu voti banzenza e ?
Piela wuvutula ti :
—Zinzenza.
Bosi Yesu wunkamba :
—Diawu bana balendi futa phaku ko ; vayi mu diambu tubika kotisa divuda mu batu baba. Yenda ku mbu, loza nziolo mu nlangu ; benda mbizi yitheti yimbakana, zibula munuꞌandi, buna ma wumona vanzi. Bonga kiawu ayi wuba vana mu diambu di futa ziphaku zi beto buadi.
Yesu wusinga nti wu figi
Mu nsuka-nsuka bu kaba mvutuka ku divula, wumona nzala. Bu kamona nti wumosi wu figi va ndambu nzila, wufikama vaba nti beni vayi meza na meza kaka kamona. Buna wukamba nti beni :
—Wulendi buela butanga kadi dikundi dimosi ko ! Muna thangu beni nti wu figi wutumbu yuma.
Minlonguki bu mimona bobo, misimina ayi miyuvula :
—A buevi nti wowo wuvikidi yumina ?
Yesu wuba vutudila :
—Bukiedika ndikulukamba enati minu kidi yeno ayi enati lulendi memata ko, bika sia ti lubeki kaka buvangila mambu maphengi mu nti wu figi wawu vayi lubeki bukambila kuidi mongo wowo : "Katuka vava, wukiloza mu mbu !" ayi mela vangama. Mambu mamo malunlomba mu lusambulu, luela matambula enati luwilukidi.
Buela zimbukila vuka kingolo kieka. Mayo ma ngolo mabua mu nlungu. Bosi nlungu wutona wala nlangu. Niandi wuba wuleka kuna tsongi nlungu. Wuniekika ntu andi va mbatakusa. Minlonguki minkotula ayi minkamba :
—A Nlongi ! Tueka mfua vayi Ngeyo wummona diawu diambu di phamba e ?
Wukotuka, wutemina vuka ayi wuvana lutumu kuidi mbu :
—Bika biyoko ! Ba dio sui ! Vuka kimanisa ayi ndembama yivutuka.
Bosi wuyuvula minlonguki miandi :
—A bila mbi luididi boma-boma ? A buevi lukambulu minu e ? Beka mona boma buwombo ayi beka niunguta bawu veka :
—A buna nani mutu wawu muingi vuka ayi mbu bintumunika e ?
Buisi buna bueka nduka yila, minlonguki miyiza kunkamba :
—Va buangu kikambulu batu tuidi bosi buisi bueka yila. Diawu vutula batu baba muingi benda mu ziphagu zi bibulu zitsola ayi mu mala mafikimini mu diambu benda sumbi bidia.
Vayi Yesu wuba vutudila :
—Luba vananu beno veka bidia ! Vayi bawu banyuvula :
—Tidi tuenda sumbi mapha ma zikhama zizole zi denali muingi tuba vana badia.
Yesu wuba yuvula :
—Mapha ma kua madi yeno e ? Yendanu lutala. Bu bazaba, buna bankamba : Mapha matanu ayi zimbizi zizole.
Buna wuvana lutumunu mu vuandisa nkangu wu batu mu makabu, va biti binlangu. Batu bavuanda mu makabu ; mankaka khama yi batu, mankaka makumatanu ma batu. Bosi wubonga mapha beni matanu ayi zimbizi beni zizole, wuvumbulameso ku Yilu, wuvutula matondo ; wubukuna mapha, wuvana minlonguki muingimikabudila nkangu wu batu. Wubuela kabudila zimbizi zizole beni kuidi batu boso. Batu boso badia ayi bayukuta. Batota kumi bipani biodi biwala mu bitini bi mapha ayi mu zimbizi ziozi zisiadidila. Thalu yoso yi batu badia mapha yiba mili tanu yi babakala.
Wumona ti minlonguki miandi milembo moni ziphasi ziwombo mu vuila mu diambu di phemo yiba kuba vutula ku manima. Yiba nduka-ndukathangu yinya yi builu. Yesu wuyenda ku baba vayi va mbata mbukaba diatila. Ayi wuzola kuba viokakana. Vayi bu bammona wundiatila va mbata mbu, babanzila ti nkuyuayi diawu bayamikinina. Bila baboso bammona ayi bamona boma. Vayi vana vawu wuba kamba :
—Bika luba bukhafi bila minu kuandi ; lubika mona boma.
Bosi wukuma mu nlungu mu baba ayi phemo yilembama. Minlonguki misimina ngolo,
Yesu wudikila mili ya yi babakala
Muna bilumbu beni, nkangu wu batu bawombo bakutakana. Sumbu basia ba kadi kidia ko, buna Yesu wutela minlonguki miandi ayi wuba kamba :
—Kiadi ndimmona nkangu wu batu baba. Bila bilumbu bitatu bavuandidi yama vava ayi basi kadi kidia ko. Enati ndibavutudi ayi nzala mu zinzo ziawu buna maba bua dibutumu nzila bila bankaka thama babedi.
Minlonguki miandi mimvutudila :
—Va buangu kikambulu batu tuidi, buna kuevi tulenda bakila maphamafueni mu dikila nkangu wu batu wawu e ?
Yesu wuba yuvula :
—A mapha makua madi yeno e ?
Buna Yesu wutumina batu boso bavuanda va tsi ; wubonga tsambuadi di mapha beni, wuvutula matondo, wubukuna mawu ayi wuvana mawu minlongukimiandi ayi miawu mikabudila nkangu wu batu. Buawu bobo mivanga. Baba ayi ndambu bina bi zimbizi zifioti zi nlangu. Bu basakumuna biawu wuvana minlonguki miandi muingi mikabudila batu. Badia ayi bayukuta. Botota tsambudi di bipani mu bitini biobi bisiadidila. Batu babo baba, nduka-nduka mili ya yi babakala. Bosi Yesu wuba vutula.
Yesu wusinga nti wu figi
Mu lumbu kilanda, bu batotuka mu Betani, Yesu wumona nzala. Buna wukidi thama, wumona nti wumosi wu figi wuba meza mamboti. Wufikama mu tala kani lenda mona muna makundi. Vayi bu kafikama vaba nti, meza na meza kaka kamona, bila yisia ba tsungi yi makundi ma figi ko.
Buna Yesu wukamba nti wu figi :
—Kadi mutu kalendi buela dia dikundi di nti aku ko.
Minlonguki miandi miwa bu katuba mambu momo.
Lulendo lu minu
Mu nsuka wu lumbu kilanda bu baba viokila vana, bamona nti wufigi wumeni yuma nate muna mianzi. Piela wutebuka moyo mu mambu mavioka, wukamba Yesu :
—A Nlongi ! Tala nti wu figi wowo wusingidi wuyumini !
Yesu wuvutula :
—Bika minu kieno kiba mu Nzambi. Bukiedika ndikulukamba, enati mutu kembi kuidi mongo wawu : "botuka vava, wukilozi mu mbu" ayi enati kakadi memeta mu ntimꞌandivayi wilukidi ti mambu momo kakembi mafueti kaka vangama, buna diambu beni difueti kaka vangama. Diawu ndikulukambila ti dioso kuandi diambu di lunlomba mu lusambulu, luwilukila ti lutambudi diawu, ayi, luela mona ti divangimini.
Vayi mu thangu lutidi sambila enati mutu beki ndiandi diambu, bikakanlemvukila muingi dise dieno didi ku Diyilu niandi mamvandi kalulemvukila mu zinzimbala zieno. [
Minlonguki mitheti
Lumbu kimosi yesu kaba muyenda disimu di mbu wu Ngenezaleti ayi sumbu nkangu wu batu wunzungidila mu diambu di wa mambu ma Nzambi, buna wumona minlungu miodi muyenda mbu. Minlobi mi zimbizi bakuluka kuawu mu minlungu miawu bila makondi mawu baba sukula. Nlungu wumosi wuba wu Simoni. Yesu wukuma muawu ayi wunkambakatatukila fioti disimu. Buna wuvuanda muna nlungu ayi wutona longa nkangu.
Buna kamanisa yoluka, wukamba Simoni :
—Kuesa nlungu kungingi nlangu, kuna kuidi thimpula bosi ngeyo ayi bakundi baku lozanu makondi meno mu diambu di luloba.
Vayi Simoni wumvutudila :
—A nlongi, builu bumvimba tusedi vayi kadi kiasa tusia baka ko. Vayi sumbu wuthumini, ndieka loza makondi.
Baloza makondi ayi babaka zimbizi ziwombo ; ayi makondi mawu tsatu makanzuka. Buna batumisa bakundi bawu bobo baba mu nlungu wunkaka muingi biza basadisa. Bayiza ayi minlungu mioso mimiodi miwala zimbizi, ayi tsatu midiama.
Bu kamona bobo, Simoni-Piela wufukama va malu ma Yesu ayi wunkamba :
—Pfumu, bika wuthatukila bila ndidi nkua masumu.
Muaki lukhuku lumbuila va kimosi ayi bakundi bandi mu mona phila zimbizi baloba. Zaki ayi Yowani, bana ba Zebede, bakundi ba Simoni, mamvawu lukhuku lu babuila.
Buna Yesu wukamba Simoni :
—Bika mona tsisi bila tona buabu wela ba nlobi wu batu.
Bu bavutula minlungu miawu ku disimu, basia bika bibioso ayi balandakana Yesu.
Yesu viatukidi vuka mu ngolo
Lumbu kimosi Yesu wukuma mu nlungu va kimosi ayi minlongukimiandi, buna wuba kamba :
—Bika tusabukanu ku disimu dinkaka di mbu.
Buna batula ku ngingi nlangu. Bu baba vuila, Yesu wuleka tulu. Zimbukila vuka kimosi kingolo kitonamu mbu, nlangu wutona wala mu nlungu ayi mu ziphasi miba.
Minlonguki mifikama vaba Yesu, minkotula mu yamikina :
—A nlongi, A nlongi tueka fua !
Wukotuka ayi wutemina vuka ayi mayo ma mbu. Buna biawu bilembama ayi ndembama yivutuka. Buna wukamba minlonguki miandi :
—A kuevi kuidi minu kieno e ?
Vayi bawu bamona tsisi ayi basimina. Ayi bayuvasana bawu na bawu ti :
—Buna nani niawu wuntumina vuka ayi nlangu, ayi biawu binkutumukina e ?
Yesu viatukidi vuka mu ngolo
Lumbu kimosi Yesu wukuma mu nlungu va kimosi ayi minlongukimiandi, buna wuba kamba :
—Bika tusabukanu ku disimu dinkaka di mbu.
Buna batula ku ngingi nlangu. Bu baba vuila, Yesu wuleka tulu. Zimbukila vuka kimosi kingolo kitonamu mbu, nlangu wutona wala mu nlungu ayi mu ziphasi miba.
Minlonguki mifikama vaba Yesu, minkotula mu yamikina :
—A nlongi, A nlongi tueka fua !
Wukotuka ayi wutemina vuka ayi mayo ma mbu. Buna biawu bilembama ayi ndembama yivutuka. Buna wukamba minlonguki miandi :
—A kuevi kuidi minu kieno e ?
Vayi bawu bamona tsisi ayi basimina. Ayi bayuvasana bawu na bawu ti :
—Buna nani niawu wuntumina vuka ayi nlangu, ayi biawu binkutumukina e ?
Yesu viatukidi ziphevi zimbimbi mu ngolo
Batula mu zunga ki basi Ngalasa, kitalani ayi ngalili
Buisi buna bueka yila, kumi mimvuala miodi va kaba ayi minkamba :
—Vutula nkangu wu batu muingi benda mu mala ayi mu zitsola zifikimini mu diambu babaka bidia ayi minleku bila va buangu kikambulu batu tuidi.
Vayi Yesu wuba kamba :
—Luba vananu beno veka bidia. Vayi bawu bavutula :
—Mampa matanu kaka madi yeto ayi zimbizi zizole zi nlangu. Mananga tidi beto veka tuenda sumbi bidia mu diambu di batu boso baba e ?
Bila nduka-nduka mili tanu yi babakala yiba vana.
Yesu wukamba minlonguki miandi :
—Luba vuandisa mu makabu ma makumatanu ma batu. Buawu mivanga ayi mivuandisa batu boso. Buna Yesu wubonga mampa beni matanu ayi zimbizi beni zizole zi nlangu. Wumvumbula meso ku Yilu, wusakumuna mawu bosi wubukuna mawuayi wuvana mawu minlonguki miandi mu diambu bakabudila nkangu wu batu. Bawu boso badia ayi bayukuta. Mu bitini bisiadidila, batota kumi bipani biodi.
Kumu kitheti
Mu lumbu kintatu, nyengo wu makuela wuba ku Kana mu tsi Ngalili. Ngudi Yesu yiba kuna.
Yesu ayi minlonguki miandi mamvawu batumusu ku nyengo beni wu makuela.
Vayi zimbukila vinu kimeni. Buna ngudi Yesu yiyiza kunkamba :
—Basiedi diaka ayi vinu ko.
Yesu wumvutudila :
—A nketo, mambu mbi tuidi beto yaku e ? Thanguꞌama yifueni ko.
Buna ngudi andi wukamba bisadi ti :
—Luvanga mambu moso ka kuiza lukambi.
Mimvungu minsambanu miba vana mu diambu di lundilanga nlangu, mitulu vana boso bubela kifu ki Bayuda mu kukivedisanga. Mvungu wumosi wulenda kota nduka-nduka khatitsika yi dingungulu di nlangu. Buna Yesu wukamba bisadi :
—Wesanu nlangu mu mimvungu.
Buna bawesa mimvungu beni nate vana ntu.
Yesu wubuela kuba kamba diaka :
—Buabu bonganu fioti ayi lunata fiawu kuidi nkulutu wu nyengo.
Bawu bannatina kiawu.
Nkulutu wu nyengo bu babimba nlangu wukituka vinu, kasia zaba ko kuevi kuba vinu beni Vayi bisadi biteka nlangu bizaba. Buna nkulutu wu nyengo wutumisa mu nsualu dibakala diodi dikuela ayi wunkamba :
—Woso kuandi mutu weta tuama kabudila batu vinu kimboti ; bosi ku nzimunina wunkabulanga vinu kidekuka, batu bu bameni nua bufuana. Vayi ngeyo kimboti kiawu lundidingi nate thangu yayi.
Kiaki kiawu kumu kitheti mu bikumu bivanga Yesu ; kiawu kivangimina ku Kana mu tsi yi Ngalili. Kuna kamonisa nkemboꞌandi ayi minlonguki miandi minwilukila.
Wutula bobo mu kummeka kuandi bila niandi veka wuzaba diambu mbi keka vanga.
Filipi wumvutudila :
—A mueni Nlongi : mapha makua tulenda sumbila mu zikhama zizole zi denali, malenda fuana muingi kadika mutu kabaka tini e ?
Nlonguki wumosi mu minlonguki miandi, Andele khomba yi Simoni Piela wunkamba :
—Muana ditoko dimosi didi vava beki mapha matanu ayi zimbizi zizole zinlangu. Vayi mbi binsundula mu diambu di nkangu wu batu baba e ?
Yesu wukamba :
—Luvuandisa batu boso.
Biti biwombo biba va buangu beni. Babakala bavuanda. Baba nduka-nduka mili tanu. Yesu wubonga mapha beni, wuvutula matondo, wukabudila batu bobo bavuanda. Wuba vana zimbizi boso bu bela luzolo luawu. Bu bamana yukuta, Yesu wukamba minlonguki miandi :
—Buabu, lukubika bitini biobi bisiadidi muingi ka diambu ko tini kimosi kibika bungana.
Bakubika bitini beni ; bawesa kumi ayi bipani biodi mu bitini bisiadidila mu mapha matanu momo batu badia.
Bu bavuila mu tezo nanga ki kilometele bitanu voti bisambanu, Yesu wulembo diatila va mbata nlangu ayi wufikama vaba nlungu. Tsisi yingolo yiba buila. Vayi Yesu wuba kamba :
—Bikanu kueno mona tsisi bila minu kuandi !
Bazola ku nkotisa mu nlungu, vayi muna thangu beni kaka bazimbukila nlungu wusesa va disimu, va buangu kioki baba kuenda.
Yesu wumonikina minlonguki miandi
Momo bu mavioka, Yesu wubuela monikina diaka minlonguki miandi va ndambu disimu di mbu wu Tibeliadi. Tala phila kamonikina : Simoni Piela, Toma baba ntedilanga kitsimba, Natanayeli muisi Kana mu tsi yi Ngalili, bana ba Zebede ayi minlonguki miodi minkaka baba va kimosi.
Simoni Piela wuba kamba :
—Ndiedi kuama ku loba.
Bawu bamvutudila :
—Beto mamveto tunkuenda yaku !
Bayenda, bakuma mu nlungu. Vayi builu buna basia baka kadi kima ko.
Buisi bu bukia Yesu wutelama va disimu. Muaki minlonguki misia bakula ko ti niandi Yesu. Buna yesu wuba yuvula :
A bana, lubeki ndambu zimbizi e ?
Bamvutudila :
—Nana tata, kadi kiasa !
Buna wuba kamba :
—Lozanu dikondi ku ndambu lubakala lu nlungu, buna ma lubaka !
Baloza dikondi, basia nunga ko mu vumuna dikondi mu diambu di zimbizi ziwokila ngolo.
Bosi nlonguki wowo Yesu kaluta zola, wukamba Piela ti :
—Niowo Pfumu !
Piela bu kawa ti Pfumu, wuvuata kikhutu kiandi, bila pheni kaba ; bosi wukiloza mu mbu. Minlonguki minkaka miyiza ku nlungu bila misia thama ayi disimu ko ; nduka-nduka khama yimosi yi zimetele ; mituta dikondi diba zimbizi.
Bu batula va disimu, bamona mbizi va yilu makala ma mbazu ayi dipha va ndambu.
Yesu wuba kamba :
—Tualanu ndambu zimbizi mu ziozi lubeki !
Simoni Piela wukuma mu nlungu, wututa dikondi ku disimu. Khama yimosi ayi makumatanu zimbizi zitatu zinnene ziwesa dikondi. Ka diambu ko zimbizi ziba ziwombo vayi dikondi disia kakuka ko.
Libertações
Jesus expulsou demônios com autoridade. Os espíritos impuros não resistiam à sua palavra e saíam imediatamente.
Yesu bu katula ku Kafalinawumi, pfumu yimosi yi masodi wuyiza kuidi niandi. Wunleba ayi wutuba :
—Pfumu, kisadi kiama kilekidi ku nzo, kimbevo ki binama kidi yandi ayi ziphasi ziwombo kalembo moni.
Yesu wumvutudila :
—Nyinga, ndiela kuiza ayi ndiela kumbelusa.
Vayi Pfumu yi masodi wutuba :
—A Pfumu ! Minu ndisi wufuana ko muingi ngeyo wukota mu nzo ama vayi tuba kaka diambu dimosi buna kisadi kiama kiela beluka. Bila nzebi diawu, minu mamvama ndidi ku tsi luyalu lu bapfumu ayi ndieti tumina bankaka. Minu kamba kuidi wumosi : "Yenda" makenda ayi minu kamba wunkaka : "yiza" makiza ayi kuidi kisadi kiama : "vanga buabu", maka vanga buawu.
Yesu wusimina buwombo bu kawa mambu mandi. Wukamba batu bobo baba kunlandakananga :
—Bukiedika ndikulukamba ndimueni ko minu kinneni mu Iseli dioso. Ndikulukamba ti batu bawombo bela ba ku Esite ayi ku Wesite bela vuanda mu kipfumu ki diyilu mu kipfumu ki diyilu va kimosi ayi Abalahami, Isaki ayi Yakobi. Vayi bobo bakubukulu kipfumu bela lozo ku nganda kuidi tombi, kuna kuela ba bidilu ayi nkuetoso wu meno.
Bosi Yesu wukamba kuidi pfumu yi masodi :
—Vutuka kuaku bika buvangimina boso bu wilukidingi ! Buna kisadi kiandi kibeluka kuandi muna thangu yina.
Yesu wuviatuka ziphevi zimbimbi mu ngolo
Mu thangu batula ku disimu di mbu, mu zunga ki basi Ngelasa, batu buadi baba ziphevi zimbimbi batotuka mu biziami bayiza kundengana. Zinganzi ziwombo ziba yawu ; diawu kadi mutu wumosi kasia nunga ko mu viokila vana. Bayamikina :
—Diambu mbi tidi kutuvanga ngeyo Muana Nzambi e ? Wizidi mu kutuyamisa tuamina thanguꞌeto yifuana e ?
Va ndambu beni vaba nkangu wu zingulu ziba ndia. Buna ziphevi beni zimbimbi zileba Yesu :
—Enati weka tukuka, buna wututuma tukota kueto mu zingulu ziozi !
Yesu wuba kamba :
—Yendanu !
Zitotuka mu batu buadi beni zikota mu zingulu. Buna zingulu beni zioso zibotuka nsualu ku mongo ayi zidiama mu mbu, zimana fua.
Batu bobo basunga zingulu batina ; bayenda nsualu ku divula ayi basamuna mamo maviokidi ayi mavangimini mu batu bobo baba ziphevi zimbimbi. Batu boso ba divula dina bayiza dengana Yesu ayi bu bammona buna banleba kabotuka mu zunga kiawu.
Mu thangu batotuka, bannatina dibaba, wuba yamusungu kuidi pheve yimbimbi. Yesu wukuka pheve beni. Muna thangu beni kaka mutu weka nyoluka. Batu basimina ayi bakamba :
—Tumueni ko mambu ma phila yayi mu Iseli !
Nzambi voti satana
Bannatina mutu wumosi wuba ziphevi zimbimbi, wuba phofo ayi kaba yolukanga ko. Yesu wumbelusa. Buna mutu beni wutona yoluka ayi mona.
Minu ki nketo wukambulu Nyuda
Yesu bu kabotuka vana ; wuyenda mu bizunga bi Tile ayi bi Sidoni.
Zimbukila nketo wumosi, muisi Kana, wuba vuandanga muna bizunga beni wuyiza ku kaba ayi wuyamikina :
—A Pfumu ! Muana Davidi, wumboni kiadi ! Pheve yimbimbi yilembo yamisa ngolo muanꞌama wu nketo.
Vayi Yesu kasi kumvutudila kadi diambu ko. Minlonguki mifikama va ndambu vaba Yesu ayi minleba :
—Wunkuka, bila wulembo yamikina ngolo ku manima meto.
Vayi niandi wuvutula :
—Minu nditumu kaka kuidi mamemi ma Iseli momo mazimbala !
Vayi nketo beni wuyiza fukama va ntualꞌandi ayi wunkamba :
—Pfumu, wutsadisa !
Buna wumvutudila :
—Disi fuana ko mu bonga dipha di bana ayi lozila diawu zimbua.
Nketo wunkamba :
—Nyinga Pfumu ! Vayi zimbua zieti dia bitsiedi-tsiedi biobi bieta bua ku tsi meza yi bapfumu bawu.
Buna Yesu wumvutudila :
—E e nketo, minu kiaku kidi kinneni ! Diawu bika buvangama boso butididi. Muna thangu yina kaka muanꞌandi wunketo wubeluka.
Yesu wubelusa muana wuba pheve yimbimbi
Buna batula vaba nkangu wu batu bawombo, mutu wumosi wufikama ; wufukama va ntuala Yesu ayi wunleba :
—Pfumu, mona muanꞌama wu bakala kiadi ! Kimbevo kisisuka kidi yandi ayi wulembo moni ziphasi ziwombo. Zikhumbu ziwombo keta buila ku mbazu voti mu nlangu. Ndinnetingi kuidi minlonguki miaku vayi mikadi nunga mu ku mbelusa !
Yesu wuvutula :
—A beno batu ba tsungi yikambulu minu ayi yimbimbi ! Zithangu zikua ndiela kadilanga yeno diaka va kimosi e ? Zithangu zikua ndiela buela kangilanga ntima mu bila kieno e ? Lundatina niandi vava ! Yesu wutemina pheve yimbimbi beni ayi yawu yitotuka mu muana. Muna yawu thangu muana wubeluka.
Muna nzo lukutukunu muba mutu wumosi wuba pheve yimbimbi, wutona yamikina :
—A ! Yesu muisi Nazaleti, mbi mambu tuidi beto yaku e ? Wizidi mu kutubunga e ? Minu ndizebi, ngeyo widi nani : widi mutu wunlongo wu Nzambi.
Yesu wutemina pheve yimbimbi ayi wuntumina :
—Bika biyoko, totuka mu mutu wawu !
Pheve yimbimbi yitukumuna mutu beni, yiyamikina mu mbembo yingolobosi yitotuka.
Yesu wuviatuka ziphevi zimbimbi mu ngolo
Bu batula ku disimu dinkaka di mbu mu zunga ki basi Ngelasa. Yesu bu katotuka mu nlungu ; mutu wumosi wuba ziphevi zimbimbi wutotuka mu mabumbi, wuyiza kundengana. Mutu beni wuba vuandanga mu mabumbi ayi kadi mutu kalendikunkanga ko, ka diambu ko mu zisieni. Bila zikhumbu ziwombo baba ku nkanganga bisengo ayi zisieni mu malu vayi wuba tabulanga zisieni beni ayi wuba bukunanga bisengo mu bitini. Ayi kadi mutu kasia ku nyodika ko. Zithangu zioso, builu ayi muini, niandi wuba vuandanga mu biziamiayi ku miongo, wuba kuenda yamikinanga ayi ku kiluekanga mu matadi.
Bu kamona ti Yesu wukidi thama ; wuzawula ayi wuyiza fukama va ntualꞌandi, ayi wuyamikina mu mbembo yi ngolo :
—A yesu, Muana Nzambi yi zangama, mambu mbi tidi kuidi minu e ? Mu dizina di Nzambi ndikuleba : kadi kundiamisa.
Bila wuba kambanga pheve yimbimbi :
—Pheve yi mbimbi totuka mu mutu wawu !
Bosi Yesu wunyuvula :
—A dizina diaku nani ! Niandi wumvutudila :
—Dizina diama "Lengio" bu dinsundula tuidi bawombo.
Pheve yimbimbi yileba Yesu muingi kabika kuba kuka mu zunga ki tsi beni. Nkangu wu zingulu wunneni wuba dia kuna, kuna ndambu mongo.
Zipheve zimbimbi zileba Yesu :
—Wututuma tukota kueto mu zingulu ziazi !
Yesu wuba vana minsua. Buna ziphevi zimbimbi zitotuka mu mutu beni ayi ziyenda kota mu zingulu. Zingulu beni ziba tezo ki zimilizizole ; zinengumuka nsualu mu mongo ayi ziyenda bua mu mbu, ayi, zimana diama.
Minsungi mi zingulu beni mitina ayi minata tsangu mu mavula ayi mu ziphangu zi bibulu zitsola. Batu bayiza tala mambu momo mavioka.
Vayi tala phila lueti tubila : woso wunkamba kuidi dise diandi voti kuidingudi andi ti : "Bima biabi ndiedi kaveni mu kusadisa bidi kolibani, budinsundula dikaba ditambuku kuidi Nzambi", ayi lueti vana minsua kuidi mutu wowo mu kambu sadisa dise diandi ayi ngudi andi. Buawu bobo beno lueti vunzikisila Mambu ma Nzambi bu lueti kinzikakikhulu kieno kioki lueti kukilonga ayi lueti vanga mambu mawombo ma phila yoyi.
Yesu wutumisa diaka nkangu wu batu ayi wuba kamba :
—Lungua beno boso ayi lusudika : Kuisi ko kima kidi ku nganda yi mutu kilenda sumuna mutu bu kikotidi mu khati mutu vayi biobi bieti totuka mu niandi biawu bieti kunsumuna.
Minu ki nketo wukambulu Nyuda
Yesu bu kabotuka vana, wuyenda mu zunga ki divula di Tile. Buna wukota mu nzo yimosi ayi kasia zola ko ti mutu kazaba. Vayi kasia baka busuamina ko. Bila nketo wumosi, wuwa zitsangu ziandi ayi wuba ayi muanꞌandiwunketo wuyamusu kuidi pheve yimbimbi, wuyiza ayi wufukama va malu mandi. Nketo beni wuba muisi Ngelese, wubutukila ku Fenisi didi mu tsi Sili. Wuleba Yesu muingi katotula pheve yimbimbi yiba mu muanꞌandi wunketo.
Vayi Yesu wumvutudila :
—Bika theti bana batuama yukuta ; bila busi fuana ko mu bonga dipha di bana ayi lozila diawu zimbua.
Nketo beni wunkamba :
—Nyinga Pfumu, zimbua zidi ku tsi meza zieti dia bitsiedi-tsiedi biobi bana beti dodula.
Buna Yesu wumvutudila :
—Mu diambu di mvutu wowo, yenda kuaku ! Pheve yimbimbi yitotukidi mumuanꞌaku wunketo.
Bu kavutuka ku nzoꞌandi ; wuyenda bata muanꞌandi buna kalekidi va mbuka, pheve yimbimbi yitotukidingi kuandi.
Mutu wumosi wuba muna nkangu wumvutudila :
—A Nlongi, ndinatiningi muanꞌama wu bakala widi pheve yi dibaba. Mu kioso kuandi buangu Pheve yimbimba yawu kumbuila, yeti kuntutumuna ngolo ayi weti totula difulu mu munu ; weti kueta meno, bosi nitu yifueti mana kangama. Khembi minlonguki miaku muingi mikuka pheve beni vayi misi nunga ko.
Yesu wuba vutudila :
—Tsungi yikambulu minu ! Zithangu zikua ndiela kadila yeno va kimosi e ? Zithangu zikua ndiela buela kangila ntima mu bila kieno e ? Lundatina niandi.
Bantuadila muana beni. Pheve yimbimbi bu yitumbu mona Yesu, yitutumuna muana beni ; muana wulumbama va tsi ; muana wumvindumuka va tsi. Difulu dieka ntotuka va munu.
Yesu wuyuvula dise diandi :
—Tona thangu mbi katonina mona ziphasi ziazi e ? Dise diandi divutula :
—Tona mu bumuana buandi. Zikhumbu ziwombo Pheve beni yimbimbi yeti kunlumba ku mbazu voti mu nlangu muingi yimvonda. Enati wulenda vanga diambu, bunabika wutumona kiadi, wutusadisa !
Yesu wumvutudila :
—Enati wulenda ! Mambu moso malenda vangama kuidi woso mutu wilukidi !
Vana vawu dise di muana diyamikina :
—Nguilukidi, wutsadisa mu kambu kuama ku minu.
Yesu bu kamona ti nkangu wu batu wulundumuka, buna wutemina pheveyimbimbi ayi wutuba :
—A Pheve yimbimbi yeti kanga mbembo ayi matu ma muana, minu ndikutumina : Totuka mu muana wawu ayi muisi ko thangu mu buela vutuka mu niandi.
Pheve yimbimbi yiyamikina, yitutumuna muana beni, bosi yitotuka. Muana beni weka banga wufua. Diawu batu boso baba vana batubila : "Yimeni, fuidi."
Vayi yesu wunsimba mu koko, wuntedimisa, bosi muana beni wutelama.
Bu katotuka mu nzo yi lukutukunu, wuyenda ku nzo yi Simoni. Nzitu wu Simoni wuba zinzangala zingolo ayi baleba Yesu muingi kambelusa. Wuyinama va kaba, wutemina zinzangala ayi ziawu zitumbu kumbika. Buna nzitu wu Simoni wutelama mu nsualu ayi wuba kubikila bidia.
Yesu bu kakuluka va disimu buna mutu wumosi muisi divula beniwuba ayi ziphevi zimbimbi tona thama wuyiza kundengana. Pheni nkua kaba kibanga ; kaba vuandanga ko mu nzo vayi ku biziami kaba vuandanga. Bu kamona Yesu, wubua va ntualꞌandi ayi wutuba mu mbembo yi ngolo :
—A diambu mbi tuidi betu yaku, ngeyo muana Nzambi yizangama e ? Wundemvukila, kadi kundiamisa.
Wutuba bobo mu diambu Yesu wutumina mpeve yimbimbi yitotuka mu mutu wowo. Bila tona thama, mpeve beni yimbila. Buna mutu beni baba kunkanganga ayi kunkebilanga mu zisieni ayi bisengo mu malu vayi wuba kubi tabunanga ayi mpeve yimbimbi yiba kunnatanga mu bibuangu bisuama.
Yesu wunyuvula :
—Dizina diaku nani e ?
Niandi wuvutula :
—Lengio. Bila ziphevi ziwombo zimbimbi zikota mu mutu beni.
Ziphevi zimbimbi beni zileba Yesu muingi kabika kuba tuma benda ku diyenga. Nkangu wu zingulu wuba dia vana mbata mongo. Ziphevi zimbimbizileba Yesu muingi zikota mu zingulu beni. Buna wuba vana minsua. Ziphevi zimbimbi zitotuka mu mutu ayi zikota mu zingulu. Muna yina thangu nkangu wu zingulu wunengumuka mu mongo nate ziyiza bua mu mbu. Buna zidiama.
Mu thangu minsungi mi zingulu mimona mambu momo mavioka, mitina ayi miyenda kamba mambu beni ku divula ayi mu zitsola. Batu bayiza tala mambu momo mavioka. Bayiza vaba Yesu ayi bamona mutuwowo wutotulu ziphevi zimbimbi buna kavuendi va malu ma Yesu. Wuvuata minledi ayi diela diandi diduka. Buna bamona boma.
Bukiedika ndikulukamba ti batu bankaka badi vava balendi ba fuako nate bela mona kipfumu ki Nzambi.
Yesu wukituka
Dinana di bilumbu bu bivioka, landila mambu momo, Yesu wubonga Piela, Yowani ayi Zaki ayi wuyenda ku mbata mongo mu kuenda sambila.
Mu thangu kaba sambila, zizi kiandi kikituka, minledi miandimieka miphembi dio lio, milezama banga lusiemo. Batu buadi baba solula yandi : Moyize ayi Eli. Mu bawu mu monika nkembo. Bayolukila lufua lolo kela dukisa ku Yelusalemi.
Piela ayi bakundi bandi buadi baba baleka. Mu thandu bakotuka, bamona nkembo wu Yesu ayi bamona batu beni baba buadi baba yandi.
Mu thangu batu beni baba nduka vambana ayi Yesu, Piela wunkamba :
—Pfumu, bulutidi mboti tukala kuetu vava. Tueka tunga zinzozitatu zikapu : yimosi mu diambu diaku, yimosi mu diambu di Moyize, yimosi mu diambu di Eli.
Vayi kasia zaba ko mambu momo katuba.
Muna nkangu beni mutotukila mutu wumosi wuyamikina :
—A Nlongi, ndikuleba, tala muanꞌama wubakala. Wawu kaka muana widi yama. Mpeve yawu kumbuila, buna muana wunyamikinanga. Mpeve beni yinkuntutumunanga, yikuntotulanga difulu ayi bu yimeni kumvongisa bunabosi yinkumbikanga. Ndebidingi minlonguki miaku muingi miyitotula vayi misi nunganga ko.
Buna Yesu wuvutula :
—Tsungi yikambulu minu ayi yimbimbi ! Zithangu zikua ndielakadilanga yeno diaka va kimosi ? Zithangu zikua ndiela buela kangilanga ntima mu bila kieno e ? Buna wukamba mutu beni ti :
—Tuala muanꞌaku vava !
Mu thangu muana kaba fikama, mpeve yimbimbi yinlumba va ntotoayi yitona kuntutumuna ngolo. Buna Yesu wutemina mu kingolo mpeveyimbimbi. Buna wubelusa muana wubakala ayi wutambika wawu kuidi Siandi. Babo basimina mu diambu di bunneni bu Nzambi.
Yesu wubuela wuyolukila lufua luandi.
Buna babo bakidi simina mu diambu di mambu moso momo Yesu kaba vanganga, buna wukamba minlonguki miandi :
Nzambi voti satana
Buna wutotula mpeve yimbimbi yi dibaba. Mpeve yimbimbi bu yitotuka, dibaba dieka yoluka ayi nkangu wu batu wusimina.
Wumosi mu bawu wuzuba kisadi ki pfumu yi banganga Nzambi ayi wunzenza dikutu diandi di lubakala. Vayi Yesu wuba vutudila :
—Bikanu mabela bobo nate buabu ! Bu kasimba dikutu buna wumbelusa.
Bamvuala zi Yowani bu zivutuka, Yesu wubaka diluaku di yolukila mambuma Yowani kudi nkangu wu batu :
—Mbi biobi luyenda tala ku dikanga e ? Nti wufioti wulembu vevumunu kuidi phemo e ? Vayi buna nani luyenda tale e ? Mutu wuvuata minledi mi kitoko e ? Tala batu bobo bamvuatanga minledi mi kitoko ayi banzingilanga mu zikhini mu zinzo zi mintinu bankalanga. Vayi buna mbi luyenda tala e ? Mbikudi luyenda tala e ? Nyinga buawu kuandi vayi ndikulukamba ti niandi viokidi mbikudi. Bila niandi wuyolukulu mu minkanda ti :
Tala mfidisidi mvualꞌala ku ntualꞌaku,
niandi wela kubika nzilꞌaku ku ntualꞌaku.
Bukiedika ndikulukamba : mu batu boso bobo babutu kuidi baketo, kuidiko mutu wowo viokidi Yowani. Vayi wulutidi kefa mu kipfumu ki Diyilu wunlutidi.
—Batu boso bawa mambu momo ayi mimfutisi mi ziphaku, bazababusonga bu Nzambi bu babotoko kuidi Yowani. Vayi Bafalisi ayi minlongi mi mina, bobo bamanga botoko kuidi niandi, va meso mawu baloza luzolo lu Nzambi.