Pecado
O pecado é a realidade que separa a humanidade de Deus. Mas a Bíblia também revela a solução: o sangue de Cristo que nos purifica e a graça que nos liberta de toda condenação.
A universalidade do pecado
Todos pecaram e carecem da glória de Deus. Não há justo, nem sequer um. O pecado entrou no mundo por um homem, mas a graça veio por Jesus.
πάντες γὰρ ἥμαρτον καὶ ὑστεροῦνται τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ,
πάντες γὰρ ἥμαρτον καὶ ὑστεροῦνται τῆς δόξης τοῦ Θεοῦ, δικαιούμενοι δωρεὰν τῇ αὐτοῦ χάριτι διὰ τῆς ἀπολυτρώσεως τῆς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ·
Διότι ἐξ ἔργων νόμου οὐ δικαιωθήσεται πᾶσα σὰρξ ἐνώπιον αὐτοῦ, ¦ του θεου [10%] διὰ γὰρ νόμου ἐπίγνωσις ἁμαρτίας.
Τὰ γὰρ ὀψώνια τῆς ἁμαρτίας θάνατος, τὸ δὲ χάρισμα τοῦ Θεοῦ ζωὴ αἰώνιος ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ τῷ Κυρίῳ ἡμῶν.
Πᾶς ὁ ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν καὶ τὴν ἀνομίαν ποιεῖ· καὶ ἡ ἁμαρτία ἐστὶν ἡ ἀνομία.
Liberdade da condenação
Não há condenação para os que estão em Cristo Jesus. Ele nos libertou da lei do pecado e da morte para vivermos em novidade de vida.
Οὐδὲν ἄρα νῦν κατάκριμα τοῖς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ μὴ κατὰ σάρκα περιπατοῦσιν ἀλλὰ κατὰ Πνεῦμα,35 (94%) OC,RP,HF,TR,CP ¦ variations on the long form (0.8%) ¦ 1234 A (2.5%) ¦ --- ℵB (2.3%) NU ¦ two other readings (0.3%) ὁ γὰρ νόμος τοῦ πνεύματος τῆς ζωῆς ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ ἠλευθέρωσέν με35 A,C [98%] OC,RP,HF,TR,CP ¦ σε ℵB [1%] NU ¦ three other variants [1%] ἀπὸ τοῦ νόμου τῆς ἁμαρτίας καὶ τοῦ θανάτου.
Μὴ οὖν βασιλευέτω ἡ ἁμαρτία ἐν τῷ θνητῷ ὑμῶν σώματι, εἰς τὸ ὑπακούειν αὐτῇ ἐν ταῖς ἐπιθυμίαις αὐτοῦ35 (81.7%) OC,RP,HF,TR,CP ¦ 52345 (2.2%) ¦ 1234 αυτης (6.2%) ¦ 1234 αυτων (0.5%) ¦ 1234 (0.5%) ¦ 345 ℵA,B,C (7.9%) NU ¦ 1 𝕻46 (1%) —μηδὲ παριστάνετε τὰ μέλη ὑμῶν ὅπλα ἀδικίας τῇ ἁμαρτίᾳ, ἀλλὰ παραστήσατε ἑαυτοὺς τῷ Θεῷ ὡς35 [97%] OC,RP,HF,TR,CP ¦ ωσει ℵA,B,C [3%] NU ἐκ νεκρῶν ζῶντας, καὶ τὰ μέλη ὑμῶν ὅπλα δικαιοσύνης τῷ Θεῷ. Ἁμαρτία γὰρ ὑμῶν οὐ κυριεύσει, οὐ γάρ ἐστε ὑπὸ νόμον, ἀλλ᾿ ¦ αλλα ℵB,C [1%] NU ὑπὸ χάριν.
Τί οὖν; Ἁμαρτήσομεν35 [61%] OC,RP,HF,TR,CP ¦ αμαρτησωμεν ℵA,B,C [30%] NU ¦ αμαρτισωμεν [4%] ¦ long omission [5%] ὅτι οὐκ ἐσμὲν ὑπὸ νόμον ἀλλ᾿ ¦ αλλα ℵB,C [1%] NU ὑπὸ χάριν; Μὴ γένοιτο. Οὐκ οἴδατε ὅτι ᾧ παριστάνετε ἑαυτοὺς δούλους εἰς ὑπακοήν, δοῦλοί ἐστε ᾧ ὑπακούετε—ἤτοι ἁμαρτίας εἰς θάνατον, ἢ ὑπακοῆς εἰς δικαιοσύνην; Χάρις δὲ τῷ Θεῷ ὅτι ἦτε δοῦλοι τῆς ἁμαρτίας, ὑπηκούσατε ¦ υπακουσετε CP δὲ ἐκ καρδίας εἰς ὃν παρεδόθητε τύπον διδαχῆς. Ἐλευθερωθέντες δὲ ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας, ἐδουλώθητε τῇ δικαιοσύνῃ.
Τί οὖν; Ἁμαρτήσομεν35 [61%] OC,RP,HF,TR,CP ¦ αμαρτησωμεν ℵA,B,C [30%] NU ¦ αμαρτισωμεν [4%] ¦ long omission [5%] ὅτι οὐκ ἐσμὲν ὑπὸ νόμον ἀλλ᾿ ¦ αλλα ℵB,C [1%] NU ὑπὸ χάριν; Μὴ γένοιτο.
Οἴδαμεν γὰρ ὅτι ὁ νόμος πνευματικός ἐστιν, ἐγὼ δὲ σαρκικός35 [85%] OC,RP,HF,TR,CP ¦ σαρκινος ℵA,B,C [15%] NU [In the context, ‘fleshly’ (not ‘physical’) is correct.] εἰμι, πεπραμένος ὑπὸ τὴν ἁμαρτίαν —ὃ γὰρ κατεργάζομαι οὐ γινώσκω· οὐ γὰρ ὃ θέλω τοῦτο πράσσω, ¦ ποιω [13%] ἀλλ᾿ ὃ μισῶ τοῦτο ποιῶ. ¦ πρασσω [13%] Εἰ δὲ ὃ οὐ θέλω τοῦτο ποιῶ, σύμφημι τῷ νόμῳ ὅτι καλός. Νυνὶ δὲ οὐκέτι ἐγὼ κατεργάζομαι αὐτό, ¦ αυτω [15%] ἀλλ᾿ ¦ αλλα B [1%] NU ἡ οἰκοῦσα ἐν ἐμοὶ ἁμαρτία.
Ἀπεκρίθη αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· «Ἀμήν, ἀμὴν λέγω ὑμῖν ὅτι πᾶς ὁ ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν δοῦλός ἐστιν τῆς ἁμαρτίας.
Confissão e perdão
Se confessarmos os nossos pecados, Deus é fiel e justo para nos perdoar e purificar de toda injustiça. A confissão liberta a alma.
Ἐὰν εἴπωμεν ὅτι ἁμαρτίαν οὐκ ἔχομεν, ἑαυτοὺς πλανῶμεν καὶ ἡ Ἀλήθεια οὐκ ἔστιν ἐν ἡμῖν. ¦ ∼ 3412 A,C [19%] Ἐὰν ὁμολογῶμεν τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν, πιστός ἐστιν καὶ δίκαιος ἵνα ἀφῇ ἡμῖν τὰς ἁμαρτίας καὶ καθαρίσῃ ¦ καθαρισει A [12%] ἡμᾶς ἀπὸ πάσης ἀδικίας.
Ἐὰν ὁμολογῶμεν τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν, πιστός ἐστιν καὶ δίκαιος ἵνα ἀφῇ ἡμῖν τὰς ἁμαρτίας καὶ καθαρίσῃ ¦ καθαρισει A [12%] ἡμᾶς ἀπὸ πάσης ἀδικίας.
Ἐὰν εἴπωμεν ὅτι κοινωνίαν ἔχομεν ¦ εχωμεν [14%] μετ᾿ αὐτοῦ καὶ ἐν τῷ σκότει περιπατοῦμεν,35 [29%] ¦ περιπατωμεν ℵA,B,C [71%] RP,HF,OC,TR,CP,NU (The verb ‘say’ is properly Subjunctive, being controlled by εαν, but the verbs ‘have’ and ‘walk’ are part of a statement and are properly Indicative—only if we are in fact walking in darkness do we become liars for claiming to be in fellowship. So περιπατουμεν is correct.) ψευδόμεθα καὶ οὐ ποιοῦμεν τὴν ἀλήθειαν.
Vencendo o pecado
Cristo nos resgatou e nos restaurou. Devemos mortificar as obras da carne, fugir do pecado e prosseguir em santidade.
ὃς τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν αὐτὸς ἀνήνεγκεν ἐν τῷ σώματι αὐτοῦ ἐπὶ τὸ ξύλον, ἵνα ταῖς ἁμαρτίαις ἀπογενόμενοι τῇ δικαιοσύνῃ ζήσωμεν· οὗ τῷ μώλωπι αὐτοῦ35 ℵ [71%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ --- 𝕻72,81vA,B,C [29%] NU [Note that μωλωπι is singular (‘wound’), not plural (‘stripes’).] ἰάθητε.
Τέξεται δὲ υἱὸν καὶ καλέσεις τὸ ὄνομα αὐτοῦ Ἰησοῦν, αὐτὸς γὰρ σώσει τὸν λαὸν αὐτοῦ ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν αὐτῶν.»
Τὸν γὰρ35 [97%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ --- 𝕻46ℵB,C [3%] NU μὴ γνόντα ἁμαρτίαν, ὑπὲρ ἡμῶν ἁμαρτίαν ἐποίησεν, ἵνα ἡμεῖς γενώμεθα35 𝕻46ℵB,C [85%] RP,HF,OC,CP,NU ¦ γινωμεθα [5%] TR ¦ γενομεθα [10%] δικαιοσύνη Θεοῦ ¦ ∼ 21 [11%] ἐν αὐτῷ.
οὕτως καὶ35 𝕻46ℵA,C [95%] RP,HF,OC,CP,NU ¦ --- [5%] TR ὁ Χριστός, ἅπαξ προσενεχθεὶς εἰς τὸ πολλῶν ἀνενεγκεῖν ἁμαρτίας—ἐκ δευτέρου χωρὶς ἁμαρτίας ὀφθήσεται τοῖς αὐτὸν ἀπεκδεχομένοις εἰς σωτηρίαν.
Ὁ ποιῶν τὴν ἁμαρτίαν ἐκ τοῦ διαβόλου ἐστίν, ὅτι ἀπ᾿ ἀρχῆς ὁ διάβολος ἁμαρτάνει. Εἰς τοῦτο ἐφανερώθη ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ· ἵνα λύσῃ τὰ ἔργα τοῦ διαβόλου.
Οἴδαμεν ὅτι πᾶς ὁ γεγεννημένος ἐκ τοῦ Θεοῦ οὐχ ἁμαρτάνει· ἀλλ᾿ ὁ γεννηθεὶς ἐκ τοῦ Θεοῦ τηρεῖ ἑαυτόν,35 ℵ [92%] RP,HF,OC,TR,CP,ECM ¦ αυτον A,B [8%] NU καὶ ὁ πονηρὸς οὐχ ἅπτεται αὐτοῦ.
Νεκρώσατε οὖν τὰ μέλη ὑμῶν35 A [95%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ --- 𝕻46ℵB,C [5%] NU τὰ ἐπὶ τῆς γῆς· πορνείαν, ἀκαθαρσίαν, πάθος, ἐπιθυμίαν κακήν, καὶ τὴν πλεονεξίαν ἥτις ἐστὶν εἰδωλολατρία·35 (C) [55%] OC,NU ¦ ειδωλολατρεια ℵA,B [45%] RP,HF,TR,CP
Πορνεία δὲ καὶ πᾶσα ἀκαθαρσία35 [96%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ ∼ 21 𝕻46ℵA,B [3%] NU ¦ 1 [1%] ἢ ¦ και [10%] πλεονεξία μηδὲ ὀνομαζέσθω ἐν ὑμῖν (καθὼς πρέπει ἁγίοις)·
Καὶ μὴ συγκοινωνεῖτε τοῖς ἔργοις τοῖς ἀκάρποις τοῦ σκότους, μᾶλλον δὲ καὶ ἐλέγχετε. (Τὰ γὰρ κρυφῆ γινόμενα ὑπ᾿ αὐτῶν αἰσχρόν ἐστιν καὶ λέγειν.)
Ὀργίζεσθε καὶ μὴ ἁμαρτάνετε· ὁ ἥλιος μὴ ἐπιδυέτω ἐπὶ τῷ35 [99%] RP,HF,OC,TR,CP[NU] ¦ --- 𝕻49ℵA,B [1%] παροργισμῷ ὑμῶν,
Responsabilidade e restauração
O pecado tem consequências, mas Deus restaura o arrependido. Devemos corrigir uns aos outros com mansidão e cobrir o pecado com amor.
Ἀδελφοί, ἐὰν καὶ προληφθῇ35 C [91.5%] RP,HF,OC,TR ¦ προσληφθη [5%] CP ¦ προλημφθη 𝕻46ℵA,B [1.5%] NU ¦ three other spellings [2%] ἄνθρωπος ἔν τινι παραπτώματι, ὑμεῖς, οἱ πνευματικοί, καταρτίζετε τὸν τοιοῦτον ἐν πνεύματι πρᾳότητος,35 A,C [98.5%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ πραυτητος 𝕻46ℵB [1.5%] NU σκοπῶν σεαυτὸν μὴ καὶ σὺ πειρασθῇς. ¦ πειρασθεις [18%]
Ἀδελφοί, ἐὰν καὶ προληφθῇ35 C [91.5%] RP,HF,OC,TR ¦ προσληφθη [5%] CP ¦ προλημφθη 𝕻46ℵA,B [1.5%] NU ¦ three other spellings [2%] ἄνθρωπος ἔν τινι παραπτώματι, ὑμεῖς, οἱ πνευματικοί, καταρτίζετε τὸν τοιοῦτον ἐν πνεύματι πρᾳότητος,35 A,C [98.5%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ πραυτητος 𝕻46ℵB [1.5%] NU σκοπῶν σεαυτὸν μὴ καὶ σὺ πειρασθῇς. ¦ πειρασθεις [18%] Ἀλλήλων τὰ βάρη βαστάζετε, καὶ οὕτως ἀναπληρώσατε35 ℵA,C [97.5%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ αναπληρωσετε B [2%] NU ¦ αποπληρωσετε 𝕻46 ¦ one other variant τὸν νόμον τοῦ ¦ --- CP Χριστοῦ.
»Ἐὰν δὲ ἁμάρτη35 W [25%] CP ¦ αμαρτηση ℵB,D,N [74%] RP,HF,OC,TR,NU ¦ αμαρτει [0.5%] ¦ αμαρτησει [0.5%] [2nd or 1st aorist?] εἰς σὲ35 D,N,W [99%] RP,HF,OC,CP,TR[NU] ¦ --- ℵB [1%] ὁ ἀδελφός σου, ὕπαγε,35 ℵB,D [30%] NU ¦ 1 και N,W [70%] RP,HF,OC,CP,TR ἔλεγξον αὐτὸν μεταξὺ σοῦ καὶ αὐτοῦ μόνου. Ἐάν σου ἀκούσῃ, ἐκέρδησας τὸν ἀδελφόν σου.
»Ἐὰν δὲ ἁμάρτη35 W [25%] CP ¦ αμαρτηση ℵB,D,N [74%] RP,HF,OC,TR,NU ¦ αμαρτει [0.5%] ¦ αμαρτησει [0.5%] [2nd or 1st aorist?] εἰς σὲ35 D,N,W [99%] RP,HF,OC,CP,TR[NU] ¦ --- ℵB [1%] ὁ ἀδελφός σου, ὕπαγε,35 ℵB,D [30%] NU ¦ 1 και N,W [70%] RP,HF,OC,CP,TR ἔλεγξον αὐτὸν μεταξὺ σοῦ καὶ αὐτοῦ μόνου. Ἐάν σου ἀκούσῃ, ἐκέρδησας τὸν ἀδελφόν σου.
Ὃς δ᾿ ἂν σκανδαλίσῃ ἕνα τῶν μικρῶν τούτων τῶν πιστευόντων εἰς ἐμέ, συμφέρει αὐτῷ ἵνα κρεμασθῇ μύλος ὀνικὸς εἰς35 W [95%] RP,HF,OC ¦ επι D,N [3%] CP,TR ¦ περι ℵB [2%] NU ¦ one other variant τὸν τράχηλον αὐτοῦ καὶ καταποντισθῇ ἐν τῷ πελάγει τῆς θαλάσσης.
Τί δὲ βλέπεις τὸ κάρφος τὸ ἐν τῷ ὀφθαλμῷ τοῦ ἀδελφοῦ σου, τὴν δὲ ἐν τῷ σῷ ὀφθαλμῷ δοκὸν οὐ κατανοεῖς;
Ἐὰν γὰρ ἀφῆτε τοῖς ἀνθρώποις τὰ παραπτώματα αὐτῶν, ἀφήσει καὶ ὑμῖν ὁ Πατὴρ ὑμῶν ὁ οὐράνιος.
Ἐξομολογεῖσθε35 [89%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ 1 ουν ℵA,B,048v [11%] NU ἀλλήλοις τὰ παραπτώματα35 (90.4%) RP,HF,OC,TR,CP ¦ τας αμαρτιας ℵA,B,048v (9.6%) NU καὶ εὔχεσθε ὑπὲρ ἀλλήλων, ὅπως ἰαθῆτε. Πολὺ ἰσχύει δέησις δικαίου, ἐνεργουμένη.
Εἰδότι οὖν καλὸν ποιεῖν καὶ μὴ ποιοῦντι, ἁμαρτία αὐτῷ ἐστιν.
Ἐγγίσατε τῷ Θεῷ καὶ ἐγγιεῖ ὑμῖν. Καθαρίσατε χεῖρας, ἁμαρτωλοί, καὶ ἁγνίσατε καρδίας, δίψυχοι.
Μοιχοὶ καὶ35 (97.6%) RP,HF,OC,TR,CP ¦ --- 𝕻100ℵA,B (2%) NU ¦ 1 (0.4%) (The Alexandrian variant is an easy case of homoioarcton: ΜΟΙΧ … ΜΟΙΧ.) μοιχαλίδες, οὐκ οἴδατε ὅτι ἡ φιλία τοῦ κόσμου ἔχθρα τοῦ Θεοῦ ἐστιν; Ὃς ἂν35 A [93%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ εαν ℵB [7%] NU οὖν35 ℵA,B [58%] RP,HF,OC,TR,CP,NU ¦ --- [42%] (The omission would be an easy case of homoioteleuton.) βουληθῇ φίλος εἶναι τοῦ κόσμου ἐχθρὸς τοῦ Θεοῦ καθίσταται.
Ἐκ τοῦ αὐτοῦ στόματος ἐξέρχεται εὐλογία καὶ κατάρα. Οὐ χρή, ἀδελφοί μου,35 ℵA,B,C [84%] RP,HF,OC,TR,NU ¦ 1 αγαπητοι [16%] CP ταῦτα οὕτως γίνεσθαι.
Πρὸ πάντων δὲ35 [98%] RP,HF,OC,TR,CP ¦ --- 𝕻72ℵAv,B [2%] NU τὴν εἰς ἑαυτοὺς ἀγάπην ἐκτενῆ ἔχοντες, ὅτι ἡ35 [49%] OC ¦ --- 𝕻72ℵA,B [51%] RP,HF,TR,CP,NU (OC is in small print.) ἀγάπη καλύπτει35 A,B [60%] NU ¦ καλυψει 𝕻72ℵ [40%] RP,HF,OC,TR,CP πλῆθος ἁμαρτιῶν·
Fuga do pecado
Bem-aventurado o que não anda no conselho dos ímpios. O caminho do justo é guardado pelo Senhor, e sua Palavra nos protege da queda.
Ὁ ἀγαθὸς ἄνθρωπος ἐκ τοῦ ἀγαθοῦ θησαυροῦ τῆς καρδίας αὐτοῦ35 A,C,W [99%] CP,HF,RP,TR,OC ¦ --- 𝕻75ℵB,D [1%] NU προφέρει τὸ ἀγαθόν, καὶ ὁ πονηρὸς ἄνθρωπος35 A,C,W [99%] CP,HF,RP,TR,OC ¦ --- 𝕻75ℵB,D [1%] NU ἐκ τοῦ πονηροῦ θησαυροῦ τῆς καρδίας αὐτοῦ35 A,C [99%] CP,HF,RP,TR,OC ¦ --- 𝕻75vℵB,D,W [1%] NU προφέρει τὸ πονηρόν· ἐκ γὰρ τοῦ35 C [65%] CP,HF,RP,TR,OC ¦ --- ℵA,B,D,W [35%] NU περισσεύματος τῆς35 C [86%] CP,HF,RP,TR,OC ¦ --- ℵA,B,D,W [14%] NU καρδίας λαλεῖ τὸ στόμα αὐτοῦ.
Ἢ οὐκ οἴδατε ὅτι ἄδικοι βασιλείαν Θεοῦ35 [97%] HF,RP,OC,TR,CP ¦ ∼ 21 𝕻46ℵA(B)C [3%] NU οὐ κληρονομήσουσιν; Μὴ πλανᾶσθε· οὔτε πόρνοι, οὔτε εἰδωλολάτραι, οὔτε μοιχοί, οὔτε μαλακοί, οὔτε ἀρσενοκοῖται, οὔτε πλεονέκται, οὔτε κλέπται,35 [80%] HF,RP,OC,CP ¦ ∼ 32 (ουδε 𝕻46) 1 𝕻46ℵA,B,C [15%] TR,NU ¦ ∼ 31 [5%] οὔτε35 B [94%] HF,RP,OC,TR,CP ¦ ου ℵA,C [6%] NU ¦ ουδε 𝕻46 μέθυσοι, οὐ λοίδοροι, οὐχ ἅρπαγες βασιλείαν Θεοῦ οὐ35 (85.9%) HF,RP,OC,TR ¦ --- 𝕻46ℵA,B,C (13.6%) CP,NU ¦ one other reading (0.5%) κληρονομήσουσιν.
Ἐξῆλθεν οὖν35 N,W [96%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ∼ και 1 A,B [2%] NU ¦ 1 ℵ [2%] πάλιν ἔξω ὁ Πιλᾶτος καὶ λέγει αὐτοῖς, «Ἴδε, ἄγω ὑμῖν αὐτὸν ἔξω ἵνα γνῶτε ὅτι ἐν αὐτῷ οὐδεμίαν αἰτίαν εὑρίσκω.»35 N [96.5%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ∼ 34512 B [1%] NU ¦ ∼ 31245 A ¦ ∼ 412 ουχ 5 𝕻66vW ¦ 4 ουχ 5 ℵ ¦ at least five further variants [2%] Ἐξῆλθεν οὖν ὁ Ἰησοῦς ἔξω, φορῶν τὸν ἀκάνθινον στέφανον καὶ τὸ πορφυροῦν ἱμάτιον· καὶ λέγει αὐτοῖς, «Ἴδε,35 A,N [98%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ ιδου ℵB,W [2%] NU ¦ --- (𝕻66) ὁ ἄνθρωπος.» Ὅτε οὖν εἶδον αὐτὸν οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ ὑπηρέται, ἐκραύγασαν λέγοντες, «Σταύρωσον, σταύρωσον αὐτόν.»35 ℵA,N [90%] CP,HF,RP,OC ¦ --- (𝕻66)B,W [10%] TR,NU Λέγει αὐτοῖς ὁ Πιλᾶτος, «Λάβετε αὐτὸν ὑμεῖς καὶ σταυρώσατε, ἐγὼ γὰρ οὐχ εὑρίσκω ἐν αὐτῷ αἰτίαν.»
Ἄν τινων ἀφῆτε τὰς ἁμαρτίας, ἀφίενται35 W [95%] CP,HF,RP,OC,TR ¦ αφεονται (B) [0.5%] ¦ αφεωνται A,D [3%] NU ¦ αφεθησεται ℵ ¦ two other variants αὐτοῖς· ἄν τινων κρατῆτε, κεκράτηνται.»