Pensamentos

8 Mu umana, baana banguu ba me, disuusu matsimi ma beni mu mandaa moosi mamabwe na mafwaana uholo mbilili: mu mandaa moosi ma ngwanya na mafwaana uholo likiinzi, mu mandaa moosi ma libweeye na matsieeme, moosi mafwaana ubili na utoono.

2 A didiaata pe weti buli bipfu bia tsi yi. Ka nyaalani Nziaambi akitisi beni, na aha beni mayele mamanyatii. Mu usa lisoboso nha kati a mandaa ma Nziaambi atoono, mamali mamabwe, ma nziaangili, na makuu.

Nziaambi aloombi kwaa bisi mu uba na ndiaatili yafwaana

13 Ni mu buu, diyilimi na diba likanda, di ba na nziaabili. Disa ilimbisi kia beni kioosi mu bweese ba Nziaambi akaaha kwaa beni, mu taanga di Yiisu Kristo akaamonuu.

20 Kwaa Nziaambi wuli na lituu la uyiluu biavulu bioosi bi bisi dili mu uloombo, so bi bisi dili mu utsimi, mu lituu lili mu usala mu bisi, 21 nyaala buzitu buba kwaa Nziaambi, mu libuundu na mu Yiisu Kristo mu taanga dioosi, na mu taanga didihele uwa! Ameni.

12 Mu ngwanya, Mandaa ma Nziaambi mali moonyi na mali na mifuri. Mo mavulu uto na mbeeri ya mukasa. Mo mali mu ukoto mu muutu natee mu iteesi kia ukabala muwuumu na muheebili, mambuu mayene avuutunu miyisi na musoki wa ku tso miyisi. Mo mali mu ufuundusu manzala na matsimi ma mutimi a muutu.

20 Nde abiindili kwaa miyii mia nde: «Ni maa mamupala mu muutu, mali mu usumunu nde. 21 Mundaa ti ni mu mutimi a muutu, matsimi mamabi mali mu umata. Ni matsimi maa mali mu utsindi nde mu udiaala mutso ipuupu, mu uyibi, mu udusu baata, 22 usoongo, nzala ya ubaa kwalaa, uyiluu mamabi, ufutu pia, uyiluu mandaa ma tsionyi, uba na linyungu, utuu bitari, uba na liwaa na buwulu. 23 Mandaa mamabi maa moosi mali mu umata ku kati a muutu, na mali mu ukitisi nde mu uba wasumuu.»

Usa ilimbisi mu Nziaambi

25 «Ni mu buu me nileele kwaa beni: a dinyoongo pe mu ndaa bia udia na bia unywa bi beni dili na nzala a bio mundaa idiingi kia beni, so a buu pe mundaa bikutu bi beni dili na nzala bio mundaa nyutu a beni. Idiingi kiavulu bia udia ndutu, na nyutu yavulu bikutu ndutu, a buu pe?

7 «Mu taanga di beni dili mu ukuundu, dinyaala ubaavutulu bitoolo ndila bimosi weti bangooyi. Bo bali mu utsimi ti Nziaambi usiingi likuundu la bo so bo batsuyi kwalaa.

Dikele na bangaa peluu

1 Mu taanga dii, mafuundu ma baata makukini, madiaatisini. Yiisu akwiyaabisa kwaa miyii mia nde: «Disa mayele mu liviiri la bafarisi, ni peluu a bo. 2 A uli na iloo kiasweeme pe ki buhele usololo, na kii kia tsweeyi ki ihele uyabina. 3 Ni mu buu, moosi ma dileele kutso pimisi, sa bayuu mu taanga dia liyalila. Ma moosi ma dileele mu mapfuundu, mu itsuru kia kati a nzo, sa mayabina nha kati a baata.»

Na diafwaana ubatila boomo

4 «Me nadileeli bambaayi ba me: a diba na boomo ba babubaadusu nyutu pe, ka nha mbisi a nhaa a bubwabaa yi bu tuu usa pe. 5 Ka me sa nadilaa wu beni diafwaana ubatila boomo. Dibata Nziaambi uli na lituu la udumunu beni ku diaanga la mbaa nha mbisi a udusu. Ee, me nadileeli, wu dibatila!»

6 «A bubaayaluu masiee mataana mu mikuti mioolo pe? Ka pasi lo, lili na ndaanda nha kulu a Nziaambi. 7 Ka naanga dia mitswe mia beni dioosi bataanga dio. A diba na boomo pe, beni diavuli masiee ma malayi ndaanda!»

Usiingi na utunu Yiisu

8 «Me nadileeli: Pasi wu uta imbaangi mu me nha kulu a baata, Mwaana a muutu ka sa ata imbaangi mu nde nha kulu a batumu ba Nziaambi. 9 Ka pasi wu utunu me nha kulu a baata, Mwaana a muutu ka sa atunu nde nha kulu a batumu ba Nziaambi. 10 Pasi wu uleele ma mabi mu Mwaana a muutu, sa bamusa kolokolo, ka pasi wu utuu Muheebili wa Ngira, a busiingi kolokolo a nde pe. 11 Mu taanga di bubiti beni ku ma nzo ma makutunu ma Bayuudayo nha kulu a bafuundisi, so ba bali na litumu paa badifuundusu, a diba na maketi-keti pe mu ma diafwaana uvutulu, na ima diafwaana uleele. 12 Ka Muheebili wa Ngira sa wadiyiisi ma diafwaana uleele mu taanga dii.»

Tsaba ya muutu wa isini kia iwulu

13 Mosi mutso koongi aleeli kwaa Yiisu: «Muyiisi, leele kwaa mwaana a nguu a me akaba na me mukobo a bisi.» 14 Ka Yiisu avutili kwaa nde: «Na abiaalisa me mu uba nzioonzi so mukabi a mbayili a beni?» 15 Tumake aleeli kwaa bo boosi: «Diyele mu nzala ya ubaa kwa lutulu iteesi, ka idiingi kia muutu a kia tsikini mu mbayili a nde pe so nde li na busini balaa.» 16 Nde ati tsaba yi kwaa bo, aleeli: «Muutu mosi wa isini ali na matsiee mabuti mbutu dialaa. 17 Muutu wuu atsimi mu mutimi a nde, aleeli: "Bibaanga bi ndi na bio bi bikee, kuni nisuusu bi kukii biinabi?" 18 Ka mono: "Bubwe mu utsara bibaanga bi naba na bio, na utuungu bia vulu bunene, tumake me kukuu biloo bioosi. 19 Ku mbisi me sa ndeele kwaa muwuumu a me: Muwuumu a me, we li na biloo bialaa bi kukii mu bilimi bialaa bikaayira, ki wuumu, dia, nywa, sa mukuungi." 20 Ka Nziaambi aleeli kwaa nde: "Aa ngaa buwulu! Butsuu ba we sa kwa. Ninha bioosi bi we kukii bia na bikaa ba?"» 21 Yiisu abwileele: «Ni buu bu li mu umonuu kwaa uli mu ukukuu busini ba ndeme, na uhele na busini nha misi mia Nziaambi.»

Usa imiini mu Nziaambi

22 Yiisu abwileele kwaa miyii mia nde: «Ni mu buu me nadileeli: A dikwaamisa pe mitimi mia beni, mu bi dikaadia mu ndaa idiingi kia beni, so mu bi dikaalwaata mu manyutu ma beni. 23 Ka idiingi, kia vulu biloo bia udia, na nyutu ya vulu milwaata. 24 Ditala bikwaakwaa a bibaakunu so ukukuu pe, a bili na bisweeyili so bibaanga pe; Ka Nziaambi ubaa buungulu bio! Ka beni diavulu banyunyi kwalaa! 25 Na mu beni, mu ndaa miniongo mia nde, utuu ubweese so iluumbu imosi mu idiingi kia nde? 26 So dikooni ndaa yi kee, mu ima dili mu ukwaamosa mitimi mu mandaa ma kimi? 27 Dimono buli mu ukulu bifulu bia matsiee, a bili mu usala pe, na a bibaatuungu pe; ka me nadileeli: So Salomo mu buzitu ba nde boosi a alwaati pe mbii imosi mu bifulu. 28 So Nziaambi ubaalwaatisa bitiiti bia mu matsiee lolo, na nha ngwaali sa badumunu bio mbaa: buni nde ukoono uyiluu buu kwaa beni! Aa, beni baata ba ngaa imiini ki ikee! 29 Ni mu bu, beni a diafwaana ukwaamisa mitimi mia beni pe, mu bi dikaadia so bia unwa. 30 Ni bangooyi ba tsi bafwaana usa weti buu, ka beni dili na taayi wayaaba manzaala ma beni moosi. 31 Disaa Ipfumu kia Nziaambi tumi nde sa adibweese bini bioosi bi dili na nzala a bio.»

Busini mu mayula

32 «Mwaa mukaanga aba na boomo pe! Ka litoono la Taayi a beni ni mu uhaa beni Ipfumu. 33 Diyaluu bi beni dili na bio, diha mboongo kwaa bawele, diyiluu bipokolo bia mboongo bi bihele ufuu. Dikukuu busini mu mayula ma Nziaambi, ku muyibi ukoono ubesene, na batsierere a butuu ubiiyisi bo pe. 34 Ka kuu kuli busini ba beni, ni kuu kukaaba mitimi mia beni ka.»

Tsaba ya uba likanda

35 «Diyilimi, dikweete kobo mu maluungu ma beni na miindi mia beni miba mia nama. 36 Difwaanina na baata ba bali mu ukebe pfumu a bo. Bu nde umata ku mukuungi a makweele, akomboto nha munywa a nzo, bo sa badibili mu mawasa. 37 Kinyi kwaa basiali baa, ba bu pfumu a bo uyiri avutuu, wababaasi bali likanda. Ngwanya me nadileeli: Pfumu sa alwaata bikutu bia isala na sa wabaleele mu udiaala nha yulu a meese paa nde akaba bo bia udia. 38 So nde toori mu tsutsu a tsiomi so mu tsutsu wa boolo na wababaasi likanda, kinyi kwaa bo! 39 Diyuu: so pfumu a nzo ayaaba taanga dikaayira muyibi, buni keni nde a unyaala pe muyibi abulu nzo a nde. 40 Beni ka diyilima, bu diahele uyaaba taanga di kaayira Mwaana a muutu.»

Musiali wa mayele na musiali wa iwulu

41 Peetero aleeli kwaa nde: «Pfumu, teeri tsaba yi, kwaa bisi kele so a buu pe kwaa baata boosi?»

42 Pfumu avutili: «Ka na li musiali wu mubwe na wa mayele? Ni wu pfumu a nde akaabiaalisa ikuutu mu nzo a nde, paa adisili basiali ba bamosi mu taanga diafwaana. 43 Kinyi kwaa na musiali wu pfumu a nde bu akaayiri avutuu, nde li kutso isala, mbii bu bamusiisili kio. 44 Ngwanya me nadileeli: Pfumu, sa wamubiaalisa litumu mu bioosi bi ali na bio! 45 Ka so musiali wuu leeli mu mutimi a nde: "Pfumu a me a ubaa pe uyiri, sa adiingi mu uyiri!" Na nde baandii mu utete basiali ba bamosi ba babaala na ba Bakaasa, na diri, nywiri, na koli mala. 46 Bu pfumu a musiali wuu akaayira mu iluumbu na taanga di musiali ahele uyaaba, pfumu sa wamubingi, na sa wamukitisi mbuu mosi na babahele a imiini. 47 Ka musiali wayaaba litoono la pfumu a nde, na a yilii pe mbii buli litoono la pfumu, nde sa bamudusu kubu ndusili yalaa. 48 Ni mu buu, musiali wahele uyaaba litoono la pfumu a nde, ka yilii ma mabi, sa batete nde kwa ukee. Pasi wu bayi bialaa, sa bamuloombo ka kwalaa, pasi wu baha bia funu, sa baloombo kwaa nde ka biavululu.»

Mu Yiisu sa uba na kabini

49 «Me nayiri mu dumunu mbaa nha tsi, na tooni beeri ti mbaa me, keni yi maa-na-ma! 50 Me ndi na libootuu la uholo, ki pili a pasi mu me natee bu lo liyilimi! 51 A ditsimi pe ti me nayiri mu ubee iyeenge nha tsi. Me na dileeli: Ngori, mu me sa uba kabini. 52 Ni mu buu, umata lolo li, mu bataa bataana bali mu nzo mosi, sa bakabuu, batata kolo ya bo, boolo ka kolo ya bo: 53 Taayi sa abaa mutaata kwaa mwaana wa baala, mwaana wa baala kwaa taayi nde. Nguu sa baa mutaata kwaa mwaana wa mukaasa, na mwaana wa mukaasa kwaa nguu nde. Nguu a mulumi sa aba mutaata a buko ba mukaasa, buko ba mukaasa ka sa abele nguu a mulumi a nde.»

Uyaaba utaanga biliimbi bia taanga

54 Yiisu aleeli ka kwaa makoongi: «Bu dimono ibala, ikumi ku peembi yi yidiaama taanga, beni dileeli mu mawasa: "Mvulu sa anoo", sa buba weti buu. 55 Ka bu mupepe wa ku baanda li mu ufuulu, beni dileeli: "Sa iba na kiaangila kia mifuri", na sa buba weti buu. 56 Bangaa peluu, beni diayaaba usoboso biliimbi bia ku yulu na bia nha tsi buni dili kutso bundimbi na uhele uyaaba mu ki taanga dika?»

Diyuhusunu na mitaata mia beni

57 «Mu ima, dili mu uhele uba na mbahila mu ibene bameme, mu uyiluu ma libweeye? 58 Ka buli mu uyene na mutaata a we ku nzo a pfuundisi, bubwe mu ukwayuhusunu bu dili na nde keni mu kula, paa nde anyaala uyeelele we nha kulu a nzioonzi. Tumake nzioonzi a ayeelele we pe kwaa masodaare makaadumunu we mu perese. 59 Me ndeeli kwaa we: Ti we a upala muu pe, so we a beli yamaa loosi pe, natee bu ufutu mukuti wa tsieelele.»

Nyutu mosi mu Kristo yavuutunu mu litoono

3 Mu ndaa bweese ba Nziaambi aha kwaa me, me nileele kwaa mosi mosi mu beni, mu uhele uba na matsimi ma liwaa. Ka diba na matsimi matsieeme, muutu muutu mu iteesi kia imiini ki Nziaambi aha kwaa nde.

Kabini mu tso libuundu la Nziaambi

10 Baana ba nguu ba me, mu kuumbu a Pfumu a bisi Yiisu Kristo: me ndi mu uhamisa beni. Diyuhusunu, na dinyaala uba na itaata nha kati a beni. Diba itwaari nha kati a beni, na diba na mutimi mosi na matsimi mamosi.

11 Kwaa muutu, ndila muheebili a nde makulu ayaaba matsimi mali mu tso nde. Bumosi ka, ndila Muheebili a Nziaambi ayaaba matsimi ma Nziaambi.

Buyeri ba ngwanya

18 Muutu anyaala ufutu nyutu a nde makulu. So mosi nha kati a beni tsimi ti nde ngaa buyeri ali, mu monini ya imuutu, nyaala aba weti ngaa lari nha kulu a baata ba tsi yi. Mu yii, nde sa ayaka buyeri bali mu umata kwaa Nziaambi.