Raiva
A raiva é uma emoção humana que a Bíblia trata com seriedade. Irar-se não é pecado em si, mas a ira descontrolada destrói relacionamentos e abre porta para o mal.
Controlar a ira
A Bíblia nos exorta a ser tardios para irar-se. A resposta branda desvia o furor, e o que se controla é mais forte que um guerreiro.
Ngaxakeden xanuntenne, ɛ xa a kolon, fa fala muxun birin xa mafura falan namɛ, koni ɛ nama mafura falan tiyɛ. Ɛ nama xɔlɔ sinma.
Yabi faɲin xɔlɔn ɲanma nɛn,
koni fala xɔlɛn xɔlɔn fari saan nɛn.
Naxan diɲa, na famunna gbo.
Koni naxan xɔlɔn xulɛn,
na a xaxilitareyaan nan mayitama.
Xaxilitarena kui feene birin falama nɛn,
koni fekolonna tan e ramarama nɛn.
Xaxilitarena a xɔlɔn mayitama nɛn mafurɛn.
Koni xaxilimaan yagi feen suturama nɛn.
Irar-se sem pecar
Paulo ensina: irai-vos, mas não pequeis. Não deixe o sol se pôr sobre a vossa ira, para não dar lugar ao diabo.
Xa ɛ xɔlɔ, ɛ nama hakɛn liga. Ɛ nama lu xɔlɔxi han sogen bira waxatina. Ɛ mɔn nama fɛrɛn fi Yinna Manga Setana ma.
Binyen na a ra muxun xa
naxan na a masiga yɛngɛn na,
koni xaxilitaren birin mafura soɛ yɛngɛni.
Wason yɛngɛne nan nakelima.
Koni naxanye e tuli matima maxadi xuine ra,
fe kolonyaan ne nin.
Amor e perdão acima da raiva
O amor cobre multidão de pecados. A Bíblia nos chama a não alimentar rancor, mas a perdoar e amar, vencendo a raiva com compaixão.
Xɔnnantenyaan yɛngɛne nan nakelima,
koni xanuntenyaan hakɛne birin nan ɲanma.
Diɲan xanuntenyani. A fe faɲin nan ligama. Xɔxɔlɔnyaan mi xanuntenyani. A mi a yɛtɛ yigboma. Waso mi xanuntenyani. Marayagi mi a yi. A mi a yɛtɛ a hɛrin xan tun kataxi. A bɔɲɛn mi tema fefe ma. A mi xɔlɔn namarama.
I nama i ngaxakedenna raɲaxu, koni i xa i adamadi boden maxadi, alogo i nama yulubin tongo a fe ra. I nama i gbeen ɲɔxɔ. I nama yamaan muxuna nde fe xɔnnantenyaan namara i kui. I adamadi boden xanu alo i yɛtɛna. Alatala nan n tan na."
A yi a fala, a naxa, "Naxan kelima muxun bɔɲɛni, na nan a sariɲanna kalama. Bayo feen naxanye kelima a bɔɲɛni, ne nan itoe ra, miriya ɲaxin nun yanga suxun nun muɲan nun muxu faxana e nun yalunyaan nun milan nun fe ɲaxin nun yanfantenyaan nun haramu feene nun xɔxɔlɔnyaan nun muxu makonbin nun wason nun xaxilitareyana. Fe ɲaxin sifani itoe birin kelima muxun bɔɲɛn nin, e yi a sariɲanna kala."
Ngaxakedenne, ɛ a liga ɛ yeren ma, bɔɲɛ ɲaxin nun dɛnkɛlɛyatareyaan nama lu ɛ sese yi naxan a ligɛ ɛ xɛtɛ habadan Ala fɔxɔ ra.
Ala yi a fala, a naxa,
"Xa muxuna nde a mɛ a ɲaxanla ra,
na ɲaxanla yi sa dɔxɔ xɛmɛ gbɛtɛ xɔn,
na xɛmɛn mɔn na ɲaxanla fenɲɛ ba?
Na mi findɛ fe xɔsixin na yamanani ba?
Ɛ tan bata suxure wuyaxi batu,
naxanye luxi n yɛɛ ra yi
alo ɛ yangane,
ɛ tan mɔn nɔɛ xɛtɛ n tan ma ba?"
Alatalaa falan nan na ra.
A mɔn yi a fala, a naxa,
"Ɛ yɛɛn ti geyane ra,
yiren mundun na
ɛ mi ala gbɛtɛne batuxi dɛnaxan yi?
Ɛ yi dɔxi nɛn kira xunne ma
alo ɲaxanla naxan a yangane legedenma,
alo sigatine tonbonni.
Ɛ bata yamanan naxɔsi
ɛ fe ɲaxine nun ɛ yalunya suxurene xɔn.
Nayi, n mi tinxi tulen yi fa,
ɲɛmɛn tulen mi faxi.
Koni, ɛ yɛtagin luxi alo yalundena,
ɛ tondima ɛ tiyɛ ɛ yagi feen na.
Iki, ɛ n xili,
ɛ naxa, ‘N fafe!
I tan nan yi nxu xɔyin na
nxu dii ɲɔrɛ waxatini!
I luma xɔlɔxi nxu ma
han waxatin mundun yi?
I luyɛ xɔlɔxi ba han habadan?’
Ɛ yi na nan falama,
koni, ɛ mɔn yi fe ɲaxin sifan birin ligama."
Alatala yi a fala n xa Manga Yosiyaa waxatini, a naxa, "I bata a to Isirayila kaane naxan ligaxi? E bata siga geyane birin fari e nun wudi gbeene birin bun, e sa kidene batu mɛnne yi alo yalunden naxan yanga wuyaxin suxi. N yi laxi a ra nun, e yelin xanbini feni ito birin ligɛ, e xun xɛtɛma nɛn n ma. Koni, e mi e xun xɛtɛxi. Na ma, Isirayila magilɛn Yuda yanfantenna fan yi na to. Hali n to n mɛxi Isirayila ra a yalunyane fe ra, n yi e ramɛ futu kala kɛdin so e yii, koni Yuda yanfantenna mi gaxuxi. Yuda kaane fan siga nɛn e sa suxurene batu alo yalunyana. E yalunya kunfa gbeeni, Isirayila kaane bata yamanan naxɔsi, e yi yalunyaan liga e to e suxure gɛmɛ daxine nun e suxure wudi daxine batu. Koni hali na birin, Yuda kaane mi e xun xɛtɛxi n ma e bɔɲɛn birin na, e yi wulen nan falama," Alatalaa falan nan na ra.
Alatala mɔn yi a fala n xa, a naxa, "Isirayilaa tinxintareyani, a tinxin dangu Yudaa yanfantenna xa. Siga, i sa falani itoe ti sogeteden kɔmɛnna ma, i naxa,
‘Alatalaa falan ni ito ra.
Isirayila tinxintarena,
ɛ xun xɛtɛ!
N mi fa ɲaxuma ɛ ra sɔnɔn,
bayo n tinxin,
n mi luma xɔlɔxi habadan.
Alatalaa falan nan na ra.
Ɛ ti ɛ hakɛne ra tun,
bayo ɛ murutɛxi Alatala nan xili ma, ɛ Ala.
Ɛ yi ala xɔɲɛne batu wudi gbeene birin bun,
ɛ mi ɛ tuli mati n na.’ "
Alatalaa falan nan na ra.
Alatalaa falan ni ito ra, a naxa, "Dii murutɛxine, ɛ xɛtɛ n ma, bayo n tan nan ɛ kanna ra. N muxu keden sugandima nɛn taana nde yi, n yi muxu firin sugandi denbayana nde yi, n siga ɛ ra Siyon taani. N yi yɛɛratine so ɛ yii naxanye bɔɲɛn luxi alo n bɔɲɛna, e yi lu ɛ xun na xaxilimayaan nun fe kolonni." Alatalaa falan ni ito ra, a naxa, "Ɛ na wuya ayi waxatin naxan yi yamanani, Alatalaa Layiri Kankirana fe mi fa falama na waxatini, muxune mi fa e mirima na ma sɔnɔn. A fe mi fa falama, a fe mi fa kolonma nayi, gbɛtɛye mi rafalama. Na waxatini, a falama nɛn Yerusalɛn taan ma, a Alatalaa manga gbɛdɛna. Siyane birin fama nɛn a ma Alatala xinli Yerusalɛn yi. Nayi, e mi fa birama e bɔɲɛ yi fe ɲaxine fɔxɔ ra sɔnɔn e tengbesenyani."
"Na lɔxɔne yi, Yuda muxune nun Isirayila yamaan sigan tima nɛn e bode xɔn. E birin mɔn yi fa sa keli sogeteden kɔmɛnna yamanani, e fa yamanani n dɛnaxan so e benbane yii e kɛɛn na."
Ala mɔn yi a fala,
a naxa, "N mirixi a ma a
n xa ɛ yatɛ n ma diine ra,
n yi bɔxɔ faɲin fi ɛ ma,
dɛnaxan fan dangu siyane birin kɛɛn na.
N yi laxi a ra
a ɛ n xilima nɛn fafe,
ɛ mi fa ɛ xun xanbi soma n yi.
Anu, ɛ bata n yanfa,
ɛ tan Isirayila yamana
alo ɲaxalan yalunxina a xɛmɛn yanfama kii naxan yi!"
Alatalaa falan nan na ra.
Ala mɔn yi a fala, a naxa,
"Xuina nde minima geyane fari,
Isirayila kaane mayandi xuine.
E wugama bayo e bata kiraan beɲin,
e bata ɲinan Alatala xɔn, e Ala.
Muxu murutɛxine,
ɛ xun xɛtɛ,
n na ɛ furene dandanma nɛn."
Muxune yi a yabi, e naxa,
"Nxu tan ni i ra, nxu bata fa i ma,
bayo i tan nan Alatala ra, nxɔ Ala.
Ɲɔndin na a ra,
xuiin naxanye minima geyane ma kidene yi,
wulen nan ne ra.
Ɲɔndin na a ra,
Isirayila marakisin sɔtɔma Alatala nan yii, nxɔ Ala.
Yagin bata nxu benbane wanla kala
xabu nxu dii ɲɔrɛ waxatini,
e nun e xuruse xunxurine nun e ɲingene
nun e dii xɛmɛne nun e dii tɛmɛne.
Nxɔ yagin nan findixi nxu sa seen na,
nxɔ marafɛyaan yi findi nxɔ bitinganna ra,
bayo nxu bata yulubin sɔtɔ Alatala ra, nxɔ Ala,
nxu nun nxu benbane,
keli nxu dii ɲɔrɛ waxatin ma han to,
nxu mi nxu tuli mati Alatala xuiin na, nxɔ Alaa."
