1 ଇୟା ୱେନ୍‌କା ପ୍ରବୁ ମାରି ସତୁରୁ* ରୁଣ୍ତି ଲୋକାଙ୍ଗ୍‌ ବାସ୍‍ସିକିତାନ୍‍ ମାରି ନିଜେ ଏମେ ଏମେ ଗାଡ଼୍‌କାଙ୍ଗ୍‌ ମାରି ବାଡିଦୁ ସନ୍‌ଡ଼୍ରେଙ୍ଗ୍‌ ବଦାକିତାମାର୍ହାନ୍‍, ଆୟା ଆୟା ବାଡିଦୁ ରିଏର୍‌ ରିଏର୍‌ କିଜି ୱାରିଙ୍ଗ୍‌ ୱାନି ଆଗ୍‌ଡ଼ି ପୋକ୍‌ତାନ୍‌ । 2 ✝ମାରି, ଜିସୁ ୱାରିଙ୍ଗ୍‌ ଇର୍ହାନ୍‌, ପାସି ନାଣ୍ତ, ମାତର୍‌ ପାଣିକିନିକାର୍‌ ଉଣା; ନିଜେଦି ପାସିକିଡ଼ିଇଦୁ ପାଣିକିନିୱାରିଙ୍ଗ୍‌ ପୋକ୍‌ନି ଉଣ୍ତିଙ୍ଗ୍‌ ପାସିକିଡ଼ିଇଦି ମାଲିକ୍‌ତି ଲାକ୍‌ତୁ ୱେର୍‍ତୁ । 3 ✝ମିର୍‌ ସାନ୍‍ଡ୍ରୁ; ସୁଡ଼ୁଦୁ, ନୋରେସ୍‍କା ଲାକ୍‌ତୁ ମେଣ୍ତାପିଲେକା ୱାଜା ନାନ୍ ମିଙ୍ଗିଁ ପୋକ୍‍ସିନା । 4 ଡାବୁଙ୍ଗୁଁ ଆସ୍‌ନି ମଣି, ମଣି ମାରି ଜୁତେଙ୍ଗ୍‌ ଅମାଟ୍‌, ମାରି ସାରିଦୁ ଏଙ୍ଗ୍‌ବା ମାଡ଼ିସ୍‌ କିମାଟ୍‌ । 5 ମାରି, ଏମେ ଇଲ୍‌ତୁ ମିର୍‌ ଡ଼ୁଗ୍‍ନିଦେର୍‍, ଆଗ୍‌ଡ଼ି ଇନ୍‍ଡ୍ରୁ, ଇୟା ଇଲ୍‍ତି ଉଣ୍ତିଙ୍ଗ୍‌ ସାନ୍ତି ଆପିତ୍‌ । 6 ମାରି, ଆୟାବାଡିଦୁ ଜଦି ଅରେନ୍‍ ସାନ୍ତିଦି ଲୋକୁ ତେବାନାନ୍‌, ଆତିଙ୍ଗ୍‌ ମି ସାନ୍ତି ୱାନି ମୁସ୍‌କୁ ବାସାନାତ୍‍; ମାତର୍‌ ଜଦି ସିଲେତ୍‍, ଆଦେଙ୍ଗ୍‌ ଆକା ମି ଲାକ୍‌ତୁ ଡ଼େସିୱାନାତ୍‍ । 7 ✝ୱାରିମାନୁ ଆମାକା ମାନାତ୍‌, ଆକା ଉଣୁଜିତିନ୍‌ଜି ଆୟା ଇନ୍‌ଡ୍ର ମାନ୍‌ଡ଼୍ରୁ, ଇରିଙ୍ଗ୍‌ ପାଣିକିନିକାର୍‌ ନିଜେଦି କୁଲିଦି ଡାବୁଙ୍ଗୁଁ ପୋଇଦେଙ୍ଗ୍‍ ଜୋଗ୍‍ ମାନାତ୍‌ । ଇଲ୍‌କାଙ୍ଗ୍‌ ଇଲ୍‌କାଙ୍ଗ୍‌ ସଲ୍‍ମାଟ୍‍ । 8 ମାରି, ଏମେ ଗାଡ଼୍‌ତୁ ମିର୍‌ ଡ଼ୁଗ୍‍ନିଦେର୍‍ ମାରି ଲୋକୁ ମିଙ୍ଗିଁ ମାନାର୍‌, ଆବେ ମିଙ୍ଗିଁ ଆମାକା ଉଣ୍ତେଙ୍ଗ୍‌ ସିନାର୍‍, ଆକା ଉଣ୍ତୁ । 9 ଆୟାବାଡିଦୁ ମାନି ରୋଗ୍‌ ଲୋକାଙ୍ଗ୍‌ ନେଗେଣ୍ତ୍‍ କିଦୁ, ମାରି ୱାରିଙ୍ଗ୍‌ ଇନ୍‍ଡ୍ରୁ, ମାପୁରୁଦି ରାଜି ମି ଲାକ୍‌ତୁ ଇଗା ୱାତାତ୍‌ନି । 10 ✝ମାତର୍‌ ଏମେ ଗାଡ଼୍‌ତୁ ମିର୍‌ ଡ଼ୁଗ୍‍ନିଦେର୍‍ ମାରି ଲୋକୁ ମିଙ୍ଗିଁ ମାନାଏର୍‌, ଆୟା ଦୁଆର୍‍ଆଙ୍ଗାଁ ସଲ୍‌ସି ଇନ୍‍ଡ୍ରୁ, 11 ✝ମି ଗାଡ଼୍‌ତି ଏମେ ଦୁଡ଼ି ମା ପାଦାମ୍‌କାଙ୍ଗ୍‌ କାସ୍‍ତାମାନାତ୍‍, ଆକାବା ମି ଉଣ୍ତିଙ୍ଗ୍‌ ସାଡ଼୍‍ସି ସିଜିନାପ୍‌; ମାତର୍‌ ମାପୁରୁଦି ରାଜି ଯେ ଇଗା ୱାତାତ୍‍, ଇକା ନେସ୍‌ସୋ ମାନ୍‌ଡ଼୍ରୁ । 12 ✝ନାନ୍ ମିଙ୍ଗିଁ ଇଜିନା, ଆୟାନାଣ୍ତିଙ୍ଗ୍‍ରି ଆୟା ଗାଡ଼୍‌ତି ଦଣ୍ଡ୍‌ ବାଦ୍‌ଲୁ ସଦମ୍‍ତି ଦଣ୍ଡ୍‌ ଆଟ୍‍ତେଙ୍ଗ୍‍ ଆନାତ୍‌ ।

13 ଏ କୋରାଜିନ୍‌ ନି ଦସ୍‌ ଏସା ବୟଙ୍କର୍‍ ଆନାତ୍‌ ଏ ବେତ୍‍ସାଇଦାଦୁ ବା ନି ଦସ୍‌ ଏସା ବୟଙ୍କାର୍‍ ଆନାତ୍‌, ଇରିଙ୍ଗ୍‌ ମିବାନୁ ଏମେ ଏମେଦି ସାକ୍ତିଦି ପାଣି କିତାମାନା, ଆୟାୱିଜୁ ଜଦି ସୋର ନି ସିଦନ୍‍ତୁ କିଆଇଆତାତ୍‍ମାନ୍ଦି, ଆରିଙ୍ଗ୍‌ ୱାର୍‌ ଏସୋ ଆଗ୍‍ଡ଼ିରାନ୍‍ ବାସ୍‌ତେଙ୍ଗ୍‌ ଆରାଜି ନିର୍‍ତୁ ବାସ୍‌ସି ମନ୍‍ତିଙ୍ଗ୍‍ ଡ଼େପ୍‍ତାର୍‍ ମାନ୍ଦି । 14 ବିସାର୍‌ କିନି ନାଣ୍ଡିଙ୍ଗ୍ ମି ଦସ୍‌ ବାଦ୍‌ଲୁ ସୋର ନି ସିଦନ୍‍ତି ଦସ୍‌ ଆଟ୍‍ତେଙ୍ଗ୍‍ ଆନାତ୍‌ । 15 ମାରି, ଏ କପର୍‍ନାହୁମ୍‍, ନିନ୍‌ ଇନିକା ମୁସ୍‌କୁପୁର୍‍ ସାନ୍ଦି ପିର୍‌ଦେଙ୍ଗ୍‌ ଆଟ୍‌ନି ? ନର୍କ ସାନ୍ଦି ଇଗା ସନି ।

16 ✝ଜିସୁ ୱାନି ସିସୁରିଙ୍ଗ୍‌ ଇର୍‌ଆନ୍‌, "ଏନ୍‌ ମି ମାଟା ୱେନାନ୍‌, ୱାନ୍‌ ନା ମାଟା ୱେନାନ୍‌, ମାରି ଏନ୍‌ ମିଙ୍ଗିଁ ମାନାଏନ୍‌, ୱାନ୍‌ ନାଙ୍ଗିଁ ମାନାଏନ୍‌, ୱାନ୍‌ ନା ପୋକ୍‌ତିମାନି ମାଲିକ୍‌ତିଙ୍ଗ୍‌ ମାନାଏନ୍‌ ।"

17 ଆୟାୱେନ୍‌କା ଆୟା ସତୁରି ରୁଣ୍ତି ସିସୁର୍‍ ୱେଡ଼ିକାଦାନ୍‌ ଡ଼େସିୱାଜି ଇର୍ହାର୍‌, "ପ୍ରବୁ, ଦୁବେଆଙ୍ଗ୍‌ଁ ବା ନି ଦର୍‌ତାନ୍‌ ମା ମାଟା ମାନାତେ ।"

18 ମାତର୍‌ ଜିସୁ ୱାରିଙ୍ଗ୍‌ ଇର୍‌ଆନ୍‌, "ମିର୍‍ସ୍‍ନିୱାଜା ମୁସ୍‌କୁପୁର୍‌ତାନ୍‌ ସୟତାନ୍ ଆର୍‍ନିକା ନାନ୍ ସୁଡ଼ୁତା । 19 ସୁଡ଼ୁଦୁ, ନାନ୍ ମିଙ୍ଗିଁ ସାରାସ୍‍ ନି ସର୍‍କୁପି ମୁସ୍‌କୁ ବୁଲାଦେଙ୍ଗ୍‌ ଅଦିକାର୍‌ ସିତାମାନା, ମାରି ସାତ୍ରୁଦି ୱିଜୁ ସାକ୍ତି ମୁସ୍‌କୁ ବା ଅଦିକାର୍‌ ସିତାମାନା, ମାରି ଇନିକା ଏଣ୍ତେସ୍‌ କିଜି ମି ପାଣିଦିଙ୍ଗ୍‌ ସେଏଣ୍ଡ୍‌ କିଦେଙ୍ଗ୍‌ ଆଟ୍‍ଏତ୍‍ । 20 ତାଗ୍‍ଇଆତ୍ମମେଙ୍ଗ୍‌ ଜେ ମି ମାଟା ମାନାନେ, ଆବେ ୱେଡ଼ିକା ଆମାଟ୍‌, ମାତର୍‌ ମି ଦର୍‌ ଯେ ମୁସ୍‌କୁପୁର୍‌ ରାସାତାମାନାତ୍‌, ଆୟା ଉଣ୍ତିଙ୍ଗ୍‌ ୱେଡ଼ିକା ଆଦୁ ।"

21 ଆୟାୱେନ୍‌କା ଜିସୁ ପବିତ୍ର ଆତ୍ମାଦିମାଣାନ୍‍ ୱେଡ଼ିକାଦାନ୍‌ ପୁରାଆଜି ଇର୍‌ଆନ୍‌, "ଏ ବୁବା, ମୁସ୍‌କୁପୁର୍‌ ମାରି ଦୁନିଆଦି ପ୍ରବୁ, ନିନ୍‌ ବୁଦିମାନି ଲୋକାମାଣ୍‌କୁ ଇୟାୱିଜୁ ବିସୟ୍‌ ମାର୍‍କ୍‍ସି ଇଡ୍‌ଜି ଇସ୍ରି କଡ଼ରିମାନୁ ୱେକ୍‌ତି, ଇୟାଉଣ୍ତିଙ୍ଗ୍‌ ନି ଦନ୍ୟବାଦ୍‌ କିଜିନା; ହୁଁ ବୁବା, ଇରିଙ୍ଗ୍‌ ଇକା ନି ନାଣ୍ତ ବଦା ।

22 ✝"ନା ବୁବାଦି ପାଣି ୱିଜୁ ନା କିୟୁଦୁ ସିତାମାନାନ୍‌; ମାରି, ମାରିନ୍‌ ଏନ୍‌, ଇକା ବୁବେଙ୍ଗ୍‌ ଡ଼ିସ୍‌ତିଙ୍ଗ୍‌ ଏନ୍‌ ନେସଏନ୍‍, ମାରି ବୁବା ଏନ୍‌, ଇକା ମାରିନ୍‍ତିଙ୍ଗ୍‍ ଡ଼ିସ୍‌ତିଙ୍ଗ୍‌ ଏନ୍‌ ନେସ୍‌ଏପ୍‌, ମାରି ମାରିନ୍‌ ଆମାୱାନି ଲାକ୍‌ତୁ ୱାନିଙ୍ଗ୍‌ ତର୍‌ତେଙ୍ଗ୍‍ଁ ବଦାକିନାନ୍‌, ୱାନ୍‌ ନେସ୍‌ନାନ୍‌ ।"

23 ମାରି, ଜିସୁ ସିସୁରି ତରିନ୍‌ ମାର୍‍ଜି ବେସ୍‍ସି ୱାରିଙ୍ଗ୍‌ ଇର୍‌ଆନ୍‌, "ମିର୍‌ ଇୟାୱିଜୁ ବିସୟ୍‌ ସୁଡ଼ୁତିମାନିଦେର୍‍ ଆକା ମିର୍‌ ଦନ୍ୟ । 24 ନାନ୍ ମିଙ୍ଗିଁ ସତ୍‌ ଇଜିନା, ମିର୍‌ ଆମାକା ଆମାକା ସୁଡ଼ୁଜିନିଦେର୍‍, ଆୟାୱିଜୁ ଏସୋ ବାବବାଦିର୍ ମାରି ରାଜାର୍‌ ସୁଡ଼ୁଦେଙ୍ଗ୍‍ ବଦାକିତାର୍‌, ମାତର୍‌ ସୁଡ଼ୁଏତାର୍‍; ମାରି, ମିର୍‌ ଆମାକା ଆମାକା ୱେନ୍‌ଜିନିଦେର୍‌, ଆୟାୱିଜୁ ୱାର୍‌ ୱେନ୍‌ଡ୍ରେଙ୍ଗ୍‌ ବଦାକିତାର୍‌, ମାତର୍‌ ୱେନ୍‍ଏତାର୍‍ ।"

25 ✝ମାରି, ସୁଡ଼ୁଦୁ, ଅରେନ୍‍ ଦାର୍ମୁଗୁରୁ ନିଙ୍ଗ୍‍ଜି ଜିସୁଙ୍ଗୁଁ ପରିକା କିଜି ୱେନ୍‌ବାତାନ୍‌, "ଏ ଗୁରୁ, ଏସ୍‌କାଙ୍ଗ୍‌ୱିଜିଇ ଜିବନ୍‌ତି ଅଦିକାରି ଆଦେଙ୍ଗ୍‌ ନାନ୍ ଇନିକା କିନା ?"

26 ଆବେଟ୍‌ ଜିସୁ ଇର୍‌ଆନ୍‌, "ସାସ୍ତ୍ରଦୁ ଇନିକା ରାସାଏତ୍‌ ? ନିନ୍‌ ଏଣ୍ତେସ୍‌ ପଡ଼ାଜିନି ?"

27 ୱାନ୍‌ ଇର୍ହାନ୍‌, "ନିନ୍‌ ନି ୱିଜୁ ଜିବନ୍‌, ୱିଜୁ ଜିବନ୍‌, ୱିଜୁ ସାକ୍ତି, ମାରି ୱିଜୁ ମନ୍‍ ସିଜି ପ୍ରବୁ ନି ମାପୁରୁଙ୍ଗୁଁ ଜିବନ୍‌ ନଆ; ମାରି, ମି ଲାକ୍‌ତୁରି ଲୋକାଙ୍ଗ୍‌ ନିଜେଦିଙ୍ଗ୍‍ ଜିବନ୍‌ନୋତି ୱାଜା ଜିବନ୍‍ନୋଦୁ ।"

28 ଆବେଟ୍‌ ଜିସୁ ୱାନିଙ୍ଗ୍‌ ଇର୍‌ଆନ୍‌, "ନିନ୍‌ ସତ୍‌ ଇର୍ହିମାନି; ଇକା କିଆ, ଆତିଙ୍ଗ୍‌ ନିନ୍‌ ଜିବନ୍‌ ପୋଇନି ।"

29 ମାତର୍‌ ଦାର୍ମୁ ସାସ୍ତ୍ରି ନିଜେଦିଙ୍ଗ୍‍ ଦାର୍ମୁ ଲୋକୁ ଇଜି ତର୍‌ତେଙ୍ଗ୍‍ଁ ବଦାକିଜି ଜିସୁଙ୍ଗୁଁ ୱେନ୍‌ବାତାନ୍‌, "ଆରିଙ୍ଗ୍‌ ନା ଲାକ୍‌ତୁମାନିକାନ୍‌ ଏନ୍‌ ?"

30 ଜିସୁ ଆୟା ମାଟା ଅସି ଇର୍ହାନ୍‌, "ଅରେନ୍‍ ଲୋକୁ ଜିରୁସାଲାମ୍‍ତାନ୍‍ ଜିରିହୋଦି ଗାଡ଼୍‌ତୁ ସଲ୍‍ପୁ ସଲ୍‍ପୁ ଡଙ୍ଗାଁରି କିଦୁ ସେର୍‍ତାନ୍‍ । ୱାର୍‌ ୱାନି ୱାତିଗନ୍ଦା ଡ଼ିବିସ୍‍ତାଅତାରୋ ମାରି ଡାକ୍‍ତାରୋ ୱାନିଙ୍ଗ୍‌ ଅଡ଼ପ୍‌ଜିବନ୍‌ମାନ୍‌ବୁ ଡାକ୍‌ତାର ଡ଼ିସ୍‍ତା ସରଆର୍‌ । 31 ଆୟାୱାଲେ ଅରେନ୍‍ ଜାଜକ ଆୟା ସାରି ସିଜି ସଲ୍‌ସି ମାର୍‌ଆନ୍‌, ମାରି ୱାନ୍‌ ୱାନିଙ୍ଗ୍‌ ସୁଡ଼ୁଜି ସାରିଦି ଆଇ ପାଡ଼୍‌କା ସିଜି ସର୍ହାନ୍‍ । 32 ଆୟାୱାଜା ଅରେନ୍‍ ଲେବି ବା ଆୟା ବାଡିଦୁ ୱାଜି ୱାନିଙ୍ଗ୍‌ ସୁଡ଼ୁଜି ସାରିଦି ଆଇ ପାଡ଼୍‌କା ସିଜି ସର୍‌ଆନ୍‌ । 33 ମାତର୍‌ ଅରେନ୍‍ ସମିରୋଣିୟ ଲୋକୁ ୱାନି ଲାକ୍‌ତୁ ୱାତାନ୍‌ନୋ ୱାନିଙ୍ଗ୍‌ ସୁଡ଼ୁଜି ନାଣ୍ତ ଦୁଃକ୍‌‍ କିତାନ୍‌, 34 ମାରି ୱାନି ଲାକ୍‌ତୁ ସଲ୍‌ସି ୱାନି ଗାଉକାଙ୍ଗ୍‍ୱିଜୁ ନିୟୁ ଉସ୍‍ତାନ୍‍ ମାରି ଅଙ୍ଗୁର୍‍ରସ୍‍ ୱାକ୍‍ସି ଆୟାୱିଜୁ ଗାଉତୁ ତର୍‍ତାନ୍‍, ମାରି ୱାନିଙ୍ଗ୍‌ ୱାନି ଗଦ ମୁସ୍‌କୁ ବାସିସ୍‍କିଜି ୱାନିଙ୍ଗ୍‌ ଲୋକୁ ରମ୍‌ନି ଉଣ୍ତ୍ରି ଇଲ୍‌ତୁ ଅତାନ୍‌ନୋ ୱାନି ସେବା କିତାନ୍‌ । 35 ମାରିନାଣ୍ତିଙ୍ଗ୍‍ ୱାନ୍‌ ରୁଣ୍ତି ଡିନାରି ସପ୍‍ସି ଲୋକୁ ରମ୍‌ନି ଇଲ୍‍ତି ମାଲିକ୍‌ତିଙ୍ଗ୍‌ ସିଜି ଇର୍‌ଆନ୍‌, ୱେନି ସେବା କିଆ, ମାରି ଜଦି ନାଣ୍ତ ଡାବୁଙ୍ଗୁଁ କାର୍‌ସୁ ଆନେ, ଆକା ନାନ୍ ଡ଼େସିୱାନି ୱାଲେ ନିଙ୍ଗିଁ ସିନା ।"

36 ଇୟା ମୁଏରି ଲୋଇ ଏନ୍‌ ଡଙ୍ଗାଁରି କିଦୁସେରିତି ମାର୍‍ଇ ଲୋକ୍‌ତି ପାଡ଼ିରି ଲୋକୁ ଇଜି ଅଡ଼୍‍ବିଜିନିଦେର୍‍ ?

37 ଦାର୍ମୁ ସାସ୍ତ୍ରି ଇର୍‌ଆନ୍‌, "ଏନ୍‌ ୱାନି ଉଣ୍ତିଙ୍ଗ୍‌ କାର୍ମୁ ତର୍‍ତାନାନ୍‌ ୱାନ୍‌," ଜିସୁ ୱାନିଙ୍ଗ୍‌ ଇର୍‌ଆନ୍‌, "ସାଙ୍ଗ୍ଆ, ନିନ୍‌ ବା ଆୟାୱାଜା କିଆ ।"

38 ✝ଜିସୁ ନି ୱାନି ସିସୁର୍‍ ସନିୱାଲେ ଉଣ୍ତ୍ରି ନାର୍‍ତୁ ଡ଼ୁଗିତାର୍‍, ମାରି ମାର୍ତା ଦର୍‌ତି ଅରେତ୍‌ ଆଇମା ତାନି ଇନ୍‌ଡ୍ର ଜିସୁଙ୍ଗୁଁ କୁକ୍‍ତାତ୍‍ । 39 ମରିୟମ୍‌ ଦର୍‌ତି ତାନି ଅରେତ୍‌ ତାଙ୍ଗିଁ ମାର୍‌ଆତ୍‌, ୱାଦ୍‌ ପ୍ରବୁଦି କାଲ୍‍କା ଆଡ୍‍ଗି ବାସ୍‌ସି ୱାନି ବାକ୍ୟ ୱେନ୍‌ଜି ମାର୍‌ଆତ୍‌ । 40 ମାତର୍‌ ମାର୍ତା ରାନ୍ଦାବାଡ଼ା କିଦେଙ୍ଗ୍‌ ବେସି ତେରେପେତେ ଆଜି ମାର୍‌ଆତ୍‌; ଆଦେଙ୍ଗ୍‌ ୱାଦ୍‌ ଜିସୁ ଲାକ୍‌ତୁ ୱାଜି ଇର୍ହାତ୍‌, "ଏ ପ୍ରବୁ, ନା ତାଙ୍ଗିଁ ଜେ ନା ଅରେତ୍‍ତାନି ମୁସ୍‍କୁନେ ରାନ୍ଦାବାଡ଼ା କିନି ବଜୁ ଡ଼ିସ୍‍ତାମାନାତ୍‍, ତାନେ ତରିନ୍‌ ଇନିକା ନି ମନ୍‍ ସିଲେତ୍‌ ? ୱାଦ୍‌ ନାଙ୍ଗିଁ ସେବା କିନି ଉଣ୍ତିଙ୍ଗ୍‌ ତାନିଙ୍ଗ୍‌ ଇନ୍‌ଆଁ ।"

41 ମାତର୍‌ ପ୍ରବୁ ତାନିଙ୍ଗ୍‌ ଇର୍‌ଆନ୍‌, "ମାର୍ତା, ମାର୍ତା, ନିନ୍‌ ନାଣ୍ତ ବିସୟ୍‌ତାନ୍‌ ସିନ୍ତା ମାରି ତେରେପେତେ ଆଜିନି," 42 ମାତର୍‌ ଉଣ୍ତ୍ରି ଜିନିସ୍‌ ନାଣ୍ତଦର୍‍କାର୍‍; ମରିୟମ୍‌ ତାନେ ଉଣ୍ତିଙ୍ଗ୍‌ ନେଗି ବିସୟ୍‌ ଆସ୍‌ କିତାମାନାତ୍‌, ମାରି ଆକା ତାନେମାଣାନ୍‍ ଡ଼ିବିସୋ ଅତେଙ୍ଗ୍‌ ଆଟ୍‍ଏନ୍‍ ।