Aliança
A aliança é o modo como Deus se relaciona com seu povo. Da aliança com Noé à Nova Aliança em Cristo, Deus se compromete com amor e fidelidade irrevogáveis.
Alianças com Israel
Deus firmou aliança com Abraão, Moisés e Davi. No arco-íris, na lei, nas promessas — Ele é o Deus da aliança.
Nzambi tubaka na Nowa na bana ya yandi: «Munu, mu ke na kusala ngwisani ya munu na beno, na bayina nyonso ke butuka na manima ya beno, na bima nyonso ya moyo yina kele kintwadi na beno: ya vwanda ndeke, ya vwanda kibulu ya bwala, ya vwanda konso kibulu ya mfinda, yina kele kintwadi na beno, na bayina nyonso yina me basika na nzaza, na konso kibulu ya ntoto. Mu ke sala ngwisani ya munu na beno: mu ke kufwa dyaka ve ata kima ya moyo na maza ya mingi. Bamvula ya nene yina lenda dyamisa ntoto ke noka dyaka ve.» Nzambi tubaka dyaka: «Yayi ni kidimbu yina mu me tula na kati-kati ya munu na beno, mpe na konso kima ya moyo yina kele kintwadi na beno, na bambandu nyonso yina ke kwiza. Kidimbu yina ke bambula moyo na ngwisani ya munu na beno. Mu me tula mukyama ya munu na matuti. Yawu ke kuma kidimbu ya ngwisani na kati ya munu na ntoto.
Mu ke sala ngwisani ya munu na beno: mu ke kufwa dyaka ve ata kima ya moyo na maza ya mingi. Bamvula ya nene yina lenda dyamisa ntoto ke noka dyaka ve.»
Mu me tula mukyama ya munu na matuti. Yawu ke kuma kidimbu ya ngwisani na kati ya munu na ntoto.
Na kilumbu yina, Yave salaka ngwisani na Abalami mutindu yayi: «Mu me pesa yinsi yayi na dikanda ya nge, kubanda na nzadi ya Ngipiti tii na nzadi ya nene ya Efalate, yawu kele yinsi ya ba-Keni, na ba-Kenizi, na ba-Kwademone, na ba-Iti, na ba-Pelizi, na ba-Lefayi, na ba-Amoli, na ba-Kaanani, na ba-Ngilengazi, na ba-Yebuse.»
Abalami fukamaka kizizi na ntoto. Nzambi tatamanaka na kuzonza na yandi, na kutuba mutindu yayi: «Ngwisani ya munu na nge ni yayi: Nge ke vwanda tata ya makanda mingi. Ba ke bokila dyaka nge ve na nkumbu ya Abalami. Nkumbu ya nge me kuma Abalayami, samu ti mu ke kumisa nge tata ya makanda mingi ya bantu. Mu ke sala ti nge kubuta bana mingi, yina ke kuma makanda mingi, mpe bantinu mingi ke butuka na nge. Mu ke sala ngwisani ya munu na kati ya munu na nge, mpe na bayina nyonso ke butuka na manima ya nge. Ngwisani yayi ya mankululu ke sala ti munu, mu kuvwanda Nzambi ya nge, mpe Nzambi ya bayina ke butuka na manima ya nge. Yinsi nyonso yayi ya Kaana, kisika nge me kwiza vwanda na bunzenza, mu ke pesa nge yawu. Yawu ke vwanda mvwilu ya nge ya bantangu nyonso. Bana yina ke butuka na manima ya nge, mu ke vwanda Nzambi ya bawu.»
Nzambi zonzaka dyaka na Abalayami: «Beno fwana zitisa ngwisani ya munu, nge, bana ya nge, mpe bayina nyonso ke butuka na manima ya bawu, mbandu ni mbandu. Tala mutindu beno fwana kusadila ngwisani ya munu, nge na bana yina ke butuka na manima ya nge: Babakala nyonso na kati-kati ya beno fwana kuzengisa bubakala ya bawu. Kuzengisa bubakala ya beno ke vwanda kidimbu ya ngwisani na kati-kati ya munu na beno.
Na mvula ya kumi na yiya, Kedolelawomele kwizaka na bantinu yina vwandaka kintwadi na yandi. Bawu nungaka ba-Lefayi kuna na Asetalote-Kalenayime, ba-Zuzime kuna na Ame, ba-Emi kuna na Sawe ya Kileyatayime.
Ntangu yayi, kana beno kuwa munu, kana beno keba ngwisani ya munu, beno ke vwanda mvwilu ya munu mosi na mantwala ya makanda nyonso, samu ti ntoto nyonso kele ya munu.
Mu ke pesa beno yinsi kubanda na mubu ya batwandu tii na Mubu ya ba-Filiseti, mpe kubanda na yinsi ya kuyuma tii na nzadi ya Efalate. Samu ti, mu ke yekula bantu ya yinsi na maboko ya beno, beno ke bingisa bawu na mantwala ya beno. Beno kusala ve ngwisani na bawu to na banzambi ya bawu.
Yave tubaka na Moyize: «Munu mosi mu ke sala ngwisani. Na mantwala ya bantu ya nge nyonso, mu ke sala mambu ya ngitukulu yina me salamaka ntete ve na ntoto nyonso mpe na bayinsi nyonso. Bantu nyonso yina kele na nge ke tala mavanga ya munu Yave. Mavanga ya nsisi yina mu ke sala na nge.»
Moyize vwandaka kuna na Yave bilumbu makumi yiya, mpimpa na ntangu. Yandi kudyaka ata madya, yandi kunwaka mpe ata maza ve. Yandi sonikaka na zulu ya matadi, mambu ya ngwisani, misiku kumi.
Moyize vwandaka kuna na Yave bilumbu makumi yiya, mpimpa na ntangu. Yandi kudyaka ata madya, yandi kunwaka mpe ata maza ve. Yandi sonikaka na zulu ya matadi, mambu ya ngwisani, misiku kumi.
Yandi zabisaka beno ngwisani ya yandi, mambu kumi yina yandi tumisaka beno na kusadila. Yandi sonikaka yawu na zulu ya matadi zole.
Na yina, beno fwana kuzaba ti ni Yave Nzambi ya beno kele Nzambi. Ni yandi kele Nzambi ya kukwikama. Yandi ke kebaka ngwisani ya yandi, mpe yandi ke vwandaka ya kukwikama tii na funda ya bambandu samu na bayina ke zolaka yandi mpe ke landaka bantumunu ya yandi.
Alianças renovadas
O povo renovava a aliança diante do Senhor. A fidelidade de Deus permanece mesmo quando o povo falha.
Ntangu bana ya Isayeli katukaka na bayinzo ya bawu ya lele samu na kusabuka nzadi ya Yolodani, banganga-Nzambi yina vwandaka nata Sanduku ya Ngwisani vwandaka tambula na mantwala ya bawu. Ya vwandaka ntangu yina ba ke yonzikaka bambuma, mpe maza ya Yolodani vwandaka ya kufuluka tii na bakumu nyonso. Ntangu bayina vwandaka nata sanduku kumaka na Yolodani, mpe makulu ya bawu kotaka na maza, maza ya londe ya Yolodani kangamaka mpe telamaka kisika mosi mutindu kibaka, ntama mingi na mbanza Adami, mbanza yina kele pene-pene ya mbanza Saletane. Mpe maza nyonso ya banda yina ke kulumukaka na mubu ya Alaba, mubu ya Mungwa vwandaka luta dyaka ve. Na yina, bana ya Isayeli sabukaka na kisika yina ke talasanaka na mbanza Yeliko. Banganga-Nzambi yina vwandaka nata Sanduku ya Ngwisani ya Yave kwendaka telama na kati-kati ya nzadi yina vwandaka me yuma, mpe bana ya Isayeli vwandaka sabuka nzadi yango ya kuyuma na makulu. Banganga-Nzambi vwandaka kaka ya kutelama mutindu yina tii ntangu yina bantu nyonso manisaka na kusabuka nzadi.
Yewoyada salaka ngwisani na kati ya Yave na ntinu mpe na bantu samu ti bawu kukuma bantu ya Yave. Yandi salaka mpe ngwisani na kati ya ntinu na bantu.
Ntinu vwandaka ya kutelama na mwa kisika ya kuzangama. Na mantwala ya Yave, yandi salaka ngwisani mpe yandi bakaka lukanu ya kulanda Yave. Yandi bakaka lukanu ya kusadila bantumunu ya Yave, bandongosolo ya yandi mpe bansalulu ya misiku ya yandi na ntima ya yandi nyonso, mpe na mwela ya yandi nyonso, samu na kulungisa mambu ya ngwisani yina, mambu yina kele ya kusonama na kati ya dibuku yina. Bantu nyonso ndimaka ngwisani yina.
Na yina, ntinu Yolame katukaka na Samaliya mpe yandi kwendaka tala mbote-mbote binwani nyonso ya Isayeli. Yolame fidisaka bantumwa na sika ya Yosafate, ntinu ya Yuda samu na kwenda tuba: «Ntinu ya Mowabe me manga na kuvwanda na yisi ya lutumu ya munu. Nge lenda kwenda na munu samu na kunwanisa ntinu ya Mowabe?» Yosafate vutulaka: «Mu ke kwenda. Nge ni munu, binwani ya munu ni binwani ya nge, bampunda ya munu ni bampunda ya nge.»
Yonatane salaka ngwisani na dikanda ya Davidi. Yandi tubaka: «Bika Yave kufutisa bambeni ya Davidi yimbi ya bawu.» Yonatane tubaka dyaka na Davidi na kudya ndefi, samu na luzolo ya yandi na Yonatane, samu ti Davidi vwandaka zola Yonatane mutindu yandi mosi.
Yave tubaka na Moyize: «Fineyase, mwana ya Eleyazale, mutekolo ya Nganga-Nzambi Aloni, me sala ti mu katula nkele ya munu na bana ya Isayeli. Samu ti yandi me lakisa kimbanda ya munu na kati-kati ya bawu. Ni yawu yina, mu me kufwa ve bana nyonso ya Isayeli na kimbanda ya munu. Samu na yawu, nge ke zonza na yandi ti mu me sala ngwisani ya kiwisa na yandi. Yawu ke vwanda samu na yandi mpe samu na bana ya yandi yina ke kwiza na manima, ngwisani samu na kisalu ya bunganga-Nzambi ya bantangu nyonso. Samu ti yandi me lakisa kimbanda samu na Nzambi ya yandi mpe yandi me katula masumu ya bana ya Isayeli.»
Ntangu Moyize kotaka na Yinzo ya Mbwabanu samu na kusolola na Yave, yandi vwandaka kuwa ndinga yina vwandaka zonzila yandi. Ndinga yango vwandaka wakana na zulu ya kitapu, na kati-kati ya bakeluba zole yina kele na zulu ya Sanduku ya Ngwisani. Yandi vwandaka zonzila yandi.
Yave tubaka na Moyize mutindu yayi: «Zonza na Eleyazale, mwana ya nganga-Nzambi Aloni na kukatula bima ya kuyokilaka maaka ya nsunga. Yandi kumwangisa tiya, samu ti bima yina kele ya longo. Bantu yina me sala masumu mpe me kufwa samu na yawu, beno ke baka bima ya bawu ya kuyokilaka maaka ya nsunga ya mbote mpe beno ke tuta yawu samu na kuyidika bisengo ya kubongisila kiyokolo ya minkayulu. Ya tsyelika bima yango yina, ba pesaka yawu na Yave. Mpe yawu kele ya longo. Yawu ke vwanda kidimbu samu na bana ya Isayeli.» Nganga-Nzambi Eleyazale bakaka biyokolo ya kisengo ya mbwaki yina nataka bantu yina kufwaka na tiya. Ba tutaka biyokolo yango ya maaka na kuyidika bisengo samu na kubongisa kiyokolo ya minkayulu. Yawu ke sala ti bana ya Isayeli kubambuka moyo ti muntu yina kele ve ya kubyekwa, muntu yina kele ve muntu ya dikanda ya Aloni, yandi lenda kwiza yoka ve maaka ya nsunga ya mbote na mantwala ya Yave. Kana ve mambu yina me bwidila Kole na nkonga ya yandi ke bwidila yandi, mambu yina Yave tubaka na Aloni na yinwa ya Moyize.
Kilumbu yina landaka, mukangu nyonso ya Isayeli bandaka dyaka na kuvungutila Moyize mpe Aloni. Bawu vwandaka tuba: «Ni beno me kufwa bantu ya Yave!» Mukangu ya bantu yonzamaka samu na kutelemina Moyize mpe Aloni. Ntangu bawu balukaka na lweka ya Yinzo ya Mbwabanu, bawu talaka ti dituti fukaka Yinzo ya Mbwabanu, mpe nkembo ya Yave talanaka. Moyize mpe Aloni kwendaka na mantwala ya Yinzo ya Mbwabanu. Yave tubaka na Moyize: «Beno vwanda ntama ya mukangu ya bantu yayi, samu ti mu ke manisa bawu nyonso kaka na mbala mosi.» Moyize mpe Aloni kubwaka bizizi na ntoto. Moyize tubaka na Aloni: «Baka kiyokolo ya nge ya maaka. Sadila yawu na kubaka tiya na kiyokolo ya minkayulu. Tula maaka ya nsunga ya mbote na tiya yango. Kwenda nswalu na sika ya mukangu ya bantu mpe sala nyonso yina me fwanana samu na kukatula masumu ya bawu. Samu ti nkele me basika na mantwala ya Yave. Kiyoolo me banda yimeni!»
Bana ya Isayeli bandaka dyaka na kusala yimbi na mantwala ya Yave. Na yina, Yave salaka ti Engelone, ntinu ya Mowabe, kuvwanda na ngolo mpe yandi kwamisaka Isayeli, samu ti Isayeli salaka yimbi na mantwala ya Yave. Engelone vukanaka na ba-Amoni mpe ba-Amalesi mpe bawu kwendaka nwanisa Isayeli. Bawu nungaka Isayeli mpe bawu bakaka Mbanza ya Maba.
Nova Aliança
Eis que dias vêm em que farei nova aliança. Jesus é mediador de uma aliança superior, fundamentada em melhores promessas.
Yave ke na kutuba: «Bilumbu ke na kukwiza, yina mu ke sala ngwisani ya malu-malu na dikanda ya Isayeli mpe ya Yuda. Yawu ke vwanda ve mutindu ngwisani yina mu salaka na bankooko ya bawu na kilumbu yina mu bakaka bawu na maboko samu na kubasisa bawu na yinsi ya Ngipiti. Ngwisani yango yina, bawu zengaka yawu ata ti mu kele Mfumu ya bawu. Ni Yave me tuba yawu. Kasi ngwisani yina mu ke sala na bantu ya Isayeli ke vwanda mutindu yayi: Na manima ya bilumbu yina, mu ke tula Musiku ya munu na kati ya bawu. Mu ke sonika Musiku ya munu na bantima ya bawu. Mu ke vwanda Nzambi ya bawu, mpe bawu, bawu ke vwanda bantu ya munu. Ni Yave me tuba yawu. Ya ke vwanda dyaka ve na muntu yina ke longisa bampangi ya yandi to bayina ke vwandaka na yandi na kutuba ti: "Beno zaba Yave!" Samu ti bawu nyonso ke zaba munu, kubanda mwana ya kulutila fyoti tii na muntu ya kulutila kukula. Mu ke lemvokila yimbi ya bawu, mu ke bambuka dyaka ve moyo na masumu ya bawu.»
Yave ke na kutuba: Kana beno zenga ngwisani ya munu ya ntangu, mpe kana beno zenga ngwisani ya munu ya mpimpa, beno lenda sala ti ntangu na mpimpa bika na kulandasana? Kana yawu lenda salama, ngwisani yina mu salaka na kisyelo ya munu Davidi ke zengana, samu ti yandi kele dyaka ve na bana yina ke yala na kiti ya yandi ya kintinu, mutindu mosi mpe samu na banganga-Nzambi yina kele ba-Levi, bayina ke pesaka munu minkayulu.
Ni yawu yina, Klisto kele muntu yina vutulaka bundiku na lusalusu ya ngwisani ya malu-malu, samu ti bayina Nzambi bokilaka lenda na kuzwa bima ya bantangu nyonso yina Nzambi pesaka nsilulu na bantu ya yandi. Bawu lenda kuzwa yawu samu ti Klisto kufwaka, mpe ti lufwa ya yandi kuulaka bantu na masumu yina bawu salaka ntangu bawu vwandaka tumama ntete na ngwisani ya ntete.
Ni yawu yina, Klisto kele muntu yina vutulaka bundiku na lusalusu ya ngwisani ya malu-malu, samu ti bayina Nzambi bokilaka lenda na kuzwa bima ya bantangu nyonso yina Nzambi pesaka nsilulu na bantu ya yandi. Bawu lenda kuzwa yawu samu ti Klisto kufwaka, mpe ti lufwa ya yandi kuulaka bantu na masumu yina bawu salaka ntangu bawu vwandaka tumama ntete na ngwisani ya ntete.
Kasi ntangu yayi, Yesu ke na kusala kisalu yina me lutila kisalu ya banganga-Nzambi, samu ti yandi kele muntu yina vutulaka bundiku na lusalusu ya ngwisani ya malu-malu ya kulutila mbote, yina me salama na bansilulu ya kulutila kitoko.
Nzambi yina ke pesaka kizunu, vumbulaka Mfumu ya beto Yesu na kati ya bantu ya kufwa. Nzambi me kumisa yandi muvungi ya nene ya mameme, na lusalusu ya menga ya yandi yina salaka ngwisani ya bantangu nyonso na beto. Bika ti Nzambi kupesa beno ngolo ya kusala mambu ya mbote, samu ti beno lungisa luzolo ya yandi. Bika ti na lusalusu ya Yesu-Klisto, yandi sala na beto mambu yina ke yangidikaka yandi. Nkembo kuvwanda na Yesu-Klisto tii seko! Ameni.
Ni yandi pesaka beto ngolo ya kuvwanda bisadi ya kuzabisa ngwisani ya malu-malu yina kele ve na yisi ya lutumu ya misiku, kasi na yisi ya lutumu ya Mpeve ya Longo. Misiku ke kufwaka bantu, kasi Mpeve ya Longo ke pesaka luzingu.
Nongo yayi ke dyaka na nsasa ya kulutila mfunu: bakento nyonso zole yina kele mutindu bangwisani zole. Mosi na kati ya bangwisani zole yayi salamaka na mongo ya Sinayi, mpe ke butaka bantu ya bundongo. Ngwisani yango ke na kutalana na Angale. Angale ni mongo ya Sinayi yina kele na yinsi ya Alabi. Yandi ke na kufwanana na Yelusalemi ya ntangu yayi, samu ti yawu ke zingaka na bundongo na bantu ya yandi nyonso. Kasi Yelusalemi ya mazulu kele na kimpwanza, mpe ni yawu kele mama ya beto.
Fidelidade da aliança
A aliança de Deus é eterna. Ele não quebra seu pacto nem altera o que saiu dos seus lábios.
Kasi kukwikama ya Yave ke zingilaka bantangu nyonso, samu na bayina ke zitisaka yandi,
ludedomo ya yandi kele samu na bana ya bana ya bawu,
mpe samu na bayina ke bumbaka ngwisani ya yandi,
ke bambukaka moyo na bantumunu ya yandi, samu na kusadila yawu.
Samu na munu, me tuba Yave, beno tala, yayi ni ngwisani yina mu me sala na bawu: «Mpeve ya Munu yina ke vwanda na zulu ya nge mpe mambu ya munu yina mu ke tula na yinwa ya nge, yawu ke kwenda ntama ve na yinwa ya nge, to na yinwa ya bana ya nge to na yinwa ya bana ya bawu, kubanda bubu yayi tii bantangu nyonso. Ni Yave me tuba yawu.»
Mu ke sala ngwisani ya kizunu na bawu. Mpe mu ke zimbisa na yinsi, bibulu ya nsisi. Bawu ke zinga na kizunu na yinsi ya kuyuma mpe bawu ke lala na kati-kati ya bayinti.
Yandi mosi Yave ke tambula na mantwala ya beno. Yandi mosi yandi ke vwanda na beno. Yandi ke bika beno ve, yandi ke yambula beno ve. Beno vwanda ve na boma. Beno kukima ve.»Musikubanganga-Nzambi
Yandi ke kwika bantu mingi na kusala ngwisani ya lumingu mosi na yandi. Na kati-kati ya lumingu, yandi ke sala ti ba kupesaka dyaka ve minkayulu mpe makabu. Kimwangisi yina ke sala mambu ya yimbi mpe ya busafu tii ntangu mwangusulu yina Nzambi zengaka samu na kimwangisi ke kubwidila yandi."»
«Ntinu yina ke yala na sude ke kuma na lulendo ya ngolo. Kasi mosi na bamfumu yina ke sala na yandi ke lutila yandi ngolo, mpe ke yala na lutumu ya kulutila ya ntinu. Na manima ya mwa bamvula, bawu ke wisana: ndumba ya ntinu ya sude ke kwelana na ntinu ya node, samu na kusala ngwisani. Kasi kento yina ke keba ve lulendo ya kimfumu ya yandi, mutindu mosi mpe bakala ya yandi ke keba ve lulendo ya kimfumu ya yandi, ba ke kufwa yandi. Ba ke kufwa kento yina na bayina nataka yandi, na tata ya yandi mpe na mwana ya yandi yina zolaka sadisa yandi na ntangu yina.
Ntinu ya node ke sala konso mutindu yina yandi ke zola samu ti, ata muntu ke kakidila yandi. Yandi ke kwenda vwanda na yinsi ya kulutila kitoko, na kufwa to kumwangisa mutindu yandi zola. Na manima, yandi ke baka lukanu ya kwiza na lulendo nyonso ya yinsi ya kintinu ya yandi. Yandi ke zola kutula kiwisa na kati ya yandi na ntinu ya sude. Na yina, yandi ke kwelisa mwana ya yandi ya kento na ntinu ya sude, na dibanza ya kubwisa yandi. Kasi yawu ke salama ve, mpe yandi ke nunga ve na mayela ya yandi ya yimbi.
Mu salaka ngwisani na meso ya munu,
mu tubaka ti meso ya munu ke sikika ve ndumba yina me zaba ntete ve babakala.
Na yina, nge ke kangama ve na kento ya ngana,
nge ke kangama ve na kento ya nzenza yina ke lebaka babakala,
kento yina bikaka bakala ya yandi ya buntwenya,
kento yina zimbanaka ngwisani ya Nzambi ya yandi.