Autocontrole
O autocontrole é fruto do Espírito e virtude indispensável. A graça de Deus nos ensina a renunciar à impiedade e a viver com sobriedade, domínio próprio e piedade no mundo presente.
Fruto e virtude
O domínio próprio é fruto do Espírito. Acrescentai ao conhecimento o autocontrole. A disciplina interior produz maturidade.
Se nuuŋ le, biee bi dzɛti fɛ Fiana yi Nyɔ-ɔ ti nuuŋ bini: Kiŋkɔŋgisɛ, kinɛɛtinɛ, mbɛɛŋgii, shéŋ yi kanɛ, kiŋge ki dzeeŋ, numu bujɔŋ, nlemɛ li chɛɛŋ li, kiŋge ki nyɛɛkii, mɔɔ bichɛ lɛ yi ya. Nchi wumu nuuŋ yɛ lu wu fɛŋgi biee bini kɛ.
Si fi nuuŋ ni, gwenɛ yɛɛŋ bujɔŋ le nɛ tondɛ ntsɛ wu dzeeŋ li shéŋ yi nɛ gɛɛ li Krai. Li ntsɛ wu dzeeŋ li, nɛ tondɛ ŋkɛɛ biee. Li ŋkɛɛ biee li, nɛ tondɛ ŋkiichɛ yi yinɛ. Li ŋkiichɛ yi yinɛ, nɛ tondɛ shéŋ yi kanɛ. Li shéŋ yi kanɛ-ɛ, nɛ tondɛ ntsɛ wu Nyɔ wɛki. Li ntsɛ wu Nyɔ wɛki-i, wi ni kɛmi ŋgeeŋ li ŋwaani-i. Li ŋkɛmɛ ŋgeeŋ li ŋwaani wi-i, nɛ tondɛ kiŋkɔŋgisɛ.
Ɔ tiifi be lɛ, kifɛ kiŋkɔŋgisɛ ki Nyɔ-ɔ bɛ kɛɛ le ke bɛniiŋ bɛchu se naa be bɔnɛ. Ki tiifi bee le tɛ chinɛ li ntsɛ wu nuuŋ yɛ wu Nyɔ wɛki kɛ-ɛ, bɛ le kiiŋ tɛ ni tɛ kɛmi ŋgeeŋ yi ŋge li biee bi li nshɛ-ɛ kɛ. Le tɛ ni tɛ kii mbichɛ lɛ yih yisɛ-ɛŋ, tɛ ni tɛ tsiiŋ ntsɛ wu tsaaŋ mɔɔ ntsɛ wu Nyɔ wɛki li nshɛ yini-i.
Ɔ kɛɛ le Nyɔ ti mɛɛŋ ki nyɛ kɛ fiana li tɛɛbeŋ le yi fɛ bee tɛ ni tɛ kɛmi chɛnɛ kɛ. Yi tɛ̀ nyɛ nuuŋ fiana yi buŋga bɛ yi kiŋkɔŋgisɛ mɔɔ yi nuuŋ yi fɛ bee tɛ ni tɛ ni bichi lɛ yi yisɛ-ɛŋ.
Ŋwɛki bɛ yi yɛŋ, ŋgwɛnini le yi biee nuuŋ fiee fi tsaaŋ, le nse ni mfenjisi jɛ yi Nyɔ li bɛniiŋ bamu-u, Nyɔ tɛ̀ tuu le yi buu mi li kintutu ki bɛniiŋ bɛ kɔchɛ li bɛniiŋ li kɛ.
Bɛniiŋ bɛ gwii bɛchu mɔɔ nuuŋ bugwe bu ŋgwɛti wu letinɛ, mɔɔ nuuŋ bu la le, be ti laanchi nɛɛ bujɔŋ. Bɛ laanchɛ baa dɛɛni lɛ, le be naa be kɛmɛ kinsomfu, kinsomfu kini nuuŋ ki ti mɛɛ. Se nuuŋ le, kisɛŋ kinderi nuuŋ ki ti mɛɛ yɛ kɛ.
Mɔnchɛ kwikwi wu bɛɛ lɛ be-eŋ nuuŋ wu ti bɛɛ li bɛniiŋ bamu-u. Nyɔ yi nuuŋ Nyɔ yi chɛɛŋ, yi nuuŋ
yi tɛ̀ gɛɛ le mɔnchɛ bɛ lɛ be-eŋ wu yaa buŋga bunɛ kɛ. Ɛ mɔnchɛ bɛɛ lɛ be-eŋ, yi gii doonchɛ dze yi nɛ gii nɛ yaa mɔnchɛ wulu le.
Dominar a si mesmo
Melhor é quem domina o seu espírito do que quem toma uma cidade. A cidade sem muros é quem não tem autocontrole.
Kiiŋ nɛ ni nɛ biki biee bi bɛniiŋ bɛ li nshɛ-ɛ yini feti kɛ. Gɛɛ yɛɛŋ bɛmbeechɛ bɛ fɛŋ bɛ Nyɔ nyɛɛ bɛniiŋ be ni be fikisi beŋ, nɛ se ni nɛ ŋiŋgi biee lɛ dze yi fiɛ-ɛŋ. Ɛ nɛ feti lɛ, nɛ se kɛɛ ntawu le lɛnti nɛ kɛɛ fiee fi Nyɔ kɔŋgisi, fi nuuŋ fi dzeeŋ, ɛ Nyɔ beŋ, fi dzɔɔŋ fɛ yi-i fi gɛɛŋ fi mɛɛshi.
Bɛŋwaanɛŋ bɛ nuuŋ shéŋ yɛŋ, nɛ kɛɛ le wi kwikwi kɛmi le ni nuuŋ tsɛkɛ li nyɛ bintooŋ li fiee li, dzeti mfi bɛ n’yɔru, dzeti mfi bɛ shéŋ yi ŋamiŋami,
Nɛ kɛɛ le tɛɛbeŋ gwii yɛ nuuŋ bɛ bɛniiŋ bɛyoŋ kɛ. Tɛɛbeŋ gwii nuuŋ bɛ biee bichu bi kɛmi buŋga mɔɔ bunɔŋa, bu sɛki kwɛɛŋ wu kijibɛ-ɛ wuni. Biee bini biɛɛ fiana yi tii chichi yi nuuŋ li bintsii bi liboo li.
Bɛdɛɛni, kiiŋ tɛ ni tɛ liiti si bɛniiŋ bamu liiti kɛ. Tɛ ni tɛ nuuŋ we bɛ bufii busɛŋ fe buchu.
Nɛ dzeti yɛɛŋ mfi bɛ yih yinɛ le kiiŋ nɛ ni dza nɛ lɛɛ fiee fi nɛ niŋ kituŋ kɛ. Nɛ gwenini yɛɛŋ nuuŋ le nɛ naa nɛ kɛmɛ kinsomfu kinɛ kichu.