Casamento
O casamento é aliança sagrada instituída por Deus. Ele une marido e mulher em uma só carne — pacto de amor, fidelidade e companheirismo que reflete o amor de Cristo pela Igreja.
Fundamento divino
Não é bom que o homem esteja só. Deus criou o casamento como aliança de companheirismo, amor e fecundidade.
A̱ꞌkhue̱n niꞌthán Ana̱ꞌlóꞌ Mikhuíí: «Ra̱máján ma̱xtáa xa̱biya̱ mbáwíi. Ma̱ni̱i̱ mbáa tsí phú jaꞌyoo rí mitambáyíi̱ gáꞌne».
A̱ꞌkhue̱n rí Ana̱ꞌlóꞌ Mikhuíí neꞌne rí mi̱gu me̱do̱ mi̱ndaꞌkho Adán. Awúun rí niꞌguii̱, a̱ꞌkhue̱n niríye̱e̱ꞌ mbá itso̱ xo̱xto̱o̱, xúꞌkhue̱n máꞌ nirugua̱a̱ ná niríye̱e̱ꞌ itso̱. Itso̱ xo̱xto̱o̱ xa̱biya̱ rí niríya̱ꞌ Ana̱ꞌlóꞌ Mikhuíí, ikhaa ne̱ niꞌnii̱ mbáa a̱ꞌgo̱, jamí ni̱ꞌkha̱ jayáa̱ inuu xa̱biya̱. A̱ꞌkhue̱n niꞌthán Adán: «Tsíge̱ꞌ tsí phú gakon rí ikhaa xuyu̱ꞌ ñajuun rá, jamí ikhaa máꞌ itsu̱ꞌ ñajuu̱n. Ma̱ꞌne mbiꞌyuu̱ "a̱ꞌgo̱", numuu rí nigájnuu̱ ná xo̱xto̱o̱ xa̱biya̱».
Ikhaa jngó xa̱biya̱ naniñuu anu̱u̱ jamí ru̱dúu rí ma̱mba̱xúu̱ ga̱jmáa̱ a̱ꞌgui̱i̱, jamí naꞌni̱i̱ i̱mba̱wíi xa̱bo̱ ñajúu̱n.
Ikhaa jngó xa̱biya̱ naniñuu anu̱u̱ jamí ru̱dúu rí ma̱mba̱xúu̱ ga̱jmáa̱ a̱ꞌgui̱i̱, jamí naꞌni̱i̱ i̱mba̱wíi xa̱bo̱ ñajúu̱n.
Xómáꞌ Adán ga̱jma̱á a̱ꞌgui̱i̱ ná-a̱jmi̱i̱ tsaꞌtsii̱n, xúꞌkhue̱n máꞌ tsíti̱ñúu̱.
Ikhaa jngó xa̱biya̱ naniñuu anu̱u̱ jamí ru̱dúu rí ma̱mba̱xúu̱ ga̱jmáa̱ a̱ꞌgui̱i̱, jamí naꞌni̱i̱ i̱mba̱wíi xa̱bo̱ ñajúu̱n.
Itso̱ xo̱xto̱o̱ xa̱biya̱ rí niríya̱ꞌ Ana̱ꞌlóꞌ Mikhuíí, ikhaa ne̱ niꞌnii̱ mbáa a̱ꞌgo̱, jamí ni̱ꞌkha̱ jayáa̱ inuu xa̱biya̱. A̱ꞌkhue̱n niꞌthán Adán: «Tsíge̱ꞌ tsí phú gakon rí ikhaa xuyu̱ꞌ ñajuun rá, jamí ikhaa máꞌ itsu̱ꞌ ñajuu̱n. Ma̱ꞌne mbiꞌyuu̱ "a̱ꞌgo̱", numuu rí nigájnuu̱ ná xo̱xto̱o̱ xa̱biya̱».
Ikhaa jngó xa̱biya̱ naniñuu anu̱u̱ jamí ru̱dúu rí ma̱mba̱xúu̱ ga̱jmáa̱ a̱ꞌgui̱i̱, jamí naꞌni̱i̱ i̱mba̱wíi xa̱bo̱ ñajúu̱n.
Xúꞌkhue̱n máꞌ niꞌthán Ana̱ꞌlóꞌ: «Gu̱ꞌni̱i̱lóꞌ xa̱bo̱ rá, mbá xóo ikháánlóꞌ, jamí xóo jaꞌñáálóꞌ, ikhaa jngó muthan-ñajúu̱n i̱gi̱ꞌ tsí júwa̱ꞌ ná iya a̱pha̱, jamí ño̱ꞌo̱n tsí nagóó inuu gíñá. Xúꞌkhue̱n máꞌ muthan-ñajúu̱n xu̱kú kiraꞌdiin, xu̱kú-xáná, xúꞌkhue̱n máꞌ xúgíin xu̱kú tsí nu̱xma̱tha-mi̱jna̱ ná inuu ju̱ba̱ꞌ». A̱ꞌkhue̱n rí Ana̱ꞌlóꞌ niꞌnii xa̱bo̱ mbá xóo ikhaa̱, xómá jaꞌnii jayuu Ana̱ꞌlóꞌ niꞌnii̱. Xa̱biya̱ jamí a̱ꞌgo̱ niꞌnii̱. Xúꞌkhue̱n máꞌ neꞌne tsakun-rámii̱ rí niꞌthúu̱n ajngáa ríge̱ꞌ: «Ga̱mi̱dia̱ꞌlaꞌ, a̱ga̱ꞌne mbaꞌáa̱nꞌlaꞌ, a̱go̱ne̱ matíí-mi̱jna̱laꞌ ná inuu numbaa, xúꞌkhue̱n máꞌ a̱gu̱tha̱n-ñájuíín numbaa. A̱gu̱tha̱n-ñájúún i̱gi̱ꞌ tsí júwa̱ꞌ ná iya, ño̱ꞌo̱n tsí nagóó inuu gíñá, jamí mbá xúgíin xu̱kú tsí na̱ba̱ñi̱i̱ꞌ ná inuu ju̱ba̱ꞌ».
A̱ꞌkhue̱n Adán niꞌgu ga̱jma̱á a̱ꞌgui̱i̱, jamí nigo̱-éda Éba̱. A̱ꞌkhue̱n ni̱gu̱maa a̱dée̱ tsí nixnúu̱ mbiꞌyuu Kaín, numuu rí niꞌthée̱n: «Ana̱ꞌlóꞌ nimbáyíꞌ rí gúꞌdaa mbáa a̱ꞌdéꞌ dxáma».
A̱ꞌkhue̱n rí Adán niꞌgu mbu̱jú ga̱jma̱á a̱ꞌgui̱i̱, jamí a̱ꞌgui̱i̱ neꞌne xuajii̱n ni̱gu̱maa mbáa dxáma tsí nixnúu̱ mbiꞌyuu Sét, numuu rí ikhaa̱ niꞌthée̱n: «Ana̱ꞌlóꞌ nixnáa̱ i̱mba̱a̱ a̱ꞌdéꞌ xtiꞌkhuu Abél, tsí nixíya̱a̱ Kaín».
Fidelidade conjugal
O que Deus ajuntou não separe o homem. O casamento deve ser honrado e o leito matrimonial preservado sem impureza.
Xómáꞌ ikhii̱n nithee̱n:
—Moisés niꞌthán rí mbáa xa̱biya̱ ma̱goo ma̱ꞌne mbá i̱yi̱i̱ꞌ ná naꞌthán rí naniña̱a a̱ꞌgo̱, a̱ꞌkhue̱n rí xa̱biya̱ ma̱goo maniña̱a a̱ꞌgui̱i.
A̱ꞌkhue̱n niriꞌña Jesús:
—Moisés niꞌtháán xtángoo rúꞌkhue̱n numuu rí ikháanꞌlaꞌ phú gúkú a̱kia̱nꞌlaꞌ. I̱ndo̱ó máꞌ numuu rí asndo nákhí ni̱gi̱ꞌdu̱u̱n-muu numbaa, «xa̱biya̱ jamí a̱ꞌgo̱ niꞌnii» Ana̱ꞌlóꞌ. «Ikhaa jngó xa̱biya̱ maniñuu tátée jamí nánée, rí ma̱mba̱xúu̱ ga̱jmáa̱ a̱ꞌguii̱, jamí nájmii̱ ma̱nindxúu̱n i̱mba̱wíi xa̱bo̱». Ikhaa jngó nákha máꞌ a̱jmii̱, rí i̱mba̱wíi xa̱bo̱ ñajúu̱n. Ikhaa jngó, tsí ni̱ru̱wi̱in Ana̱ꞌlóꞌ, ra̱jáꞌyoo xa̱bo̱ numbaa rí ma̱ꞌne-wájíi̱n.
Xúꞌkhue̱n máꞌ xí a̱ꞌgo̱ naniña̱a a̱jmba̱a jamí ndayáa i̱mba̱a̱ꞌ xa̱biya̱, naꞌnii̱ aꞌkhán rí nabóo̱ ga̱jmáa̱».
Xúgíin xa̱bo̱ tsí nida-mijná, guya-makuíi̱ xa̱bo̱ tsí ndiya̱a̱, jamí nimbáa ma̱xábóo ga̱jma̱á xa̱bo̱ tsí táyáa. Xómáꞌ tsí nubúún gajmíí xa̱bo̱ tsí túya̱a̱ rá, Ana̱ꞌlóꞌ maxúꞌdaa awan ga̱jma̱á numúu̱.
Xúgíin xa̱bo̱ tsí nida-mijná, guya-makuíi̱ xa̱bo̱ tsí ndiya̱a̱, jamí nimbáa ma̱xábóo ga̱jma̱á xa̱bo̱ tsí táyáa. Xómáꞌ tsí nubúún gajmíí xa̱bo̱ tsí túya̱a̱ rá, Ana̱ꞌlóꞌ maxúꞌdaa awan ga̱jma̱á numúu̱.
Xúgíin xa̱bo̱ tsí nida-mijná, guya-makuíi̱ xa̱bo̱ tsí ndiya̱a̱, jamí nimbáa ma̱xábóo ga̱jma̱á xa̱bo̱ tsí táyáa. Xómáꞌ tsí nubúún gajmíí xa̱bo̱ tsí túya̱a̱ rá, Ana̱ꞌlóꞌ maxúꞌdaa awan ga̱jma̱á numúu̱.
Amor como Cristo
Maridos, amai vossas mulheres como Cristo amou a igreja. O amor conjugal reflete o evangelho em ação.
Xa̱bekha, tsáanꞌ ni̱ni̱ꞌgúúnlaꞌ, ga̱galaꞌ ju̱ñu̱ú gu̱ꞌwia̱ꞌlaꞌ, xómá rí Krísto̱ ndiyoo jaꞌñúú tsí nanimbu̱únꞌ juyáa̱ jamí nixnáxe̱-mine̱e̱ꞌ rí ma̱ja̱ñúu̱ ga̱jma̱á numúu̱, kajngó ma̱nindxúu̱n i̱ndo̱ó máꞌ xa̱bii̱ ikhaa̱. Ikhaa̱ neꞌne-jaꞌwii̱n ga̱jma̱á ajngóo̱, rí xómá iya jaꞌnii,
Xa̱bekha, tsáanꞌ ni̱ni̱ꞌgúúnlaꞌ, ga̱galaꞌ ju̱ñu̱ú gu̱ꞌwia̱ꞌlaꞌ, xómá rí Krísto̱ ndiyoo jaꞌñúú tsí nanimbu̱únꞌ juyáa̱ jamí nixnáxe̱-mine̱e̱ꞌ rí ma̱ja̱ñúu̱ ga̱jma̱á numúu̱, kajngó ma̱nindxúu̱n i̱ndo̱ó máꞌ xa̱bii̱ ikhaa̱. Ikhaa̱ neꞌne-jaꞌwii̱n ga̱jma̱á ajngóo̱, rí xómá iya jaꞌnii, kajngó ma̱ꞌne tsiꞌñíi mi̱ndaꞌkho tsí nanimbu̱únꞌ juyáa̱ rí maxnáxii̱n ná inuu̱ máꞌ ikhaa̱. Ma̱ꞌne nda̱a̱ nitháan rí ra̱máján rí mi̱ꞌthán ga̱jma̱á numúu̱ ni máꞌ nda̱a̱ aꞌkhúu̱n ni máꞌ nda̱a̱ rí tsíjmaa ná a̱kuíi̱n, rí jaꞌwuu̱n jamí tsiꞌñíi̱ mi̱ndaꞌkho gáꞌne.
Xa̱bekha, tsáanꞌ ni̱ni̱ꞌgúúnlaꞌ, ga̱galaꞌ ju̱ñu̱ú gu̱ꞌwia̱ꞌlaꞌ, xómá rí Krísto̱ ndiyoo jaꞌñúú tsí nanimbu̱únꞌ juyáa̱ jamí nixnáxe̱-mine̱e̱ꞌ rí ma̱ja̱ñúu̱ ga̱jma̱á numúu̱, kajngó ma̱nindxúu̱n i̱ndo̱ó máꞌ xa̱bii̱ ikhaa̱. Ikhaa̱ neꞌne-jaꞌwii̱n ga̱jma̱á ajngóo̱, rí xómá iya jaꞌnii, kajngó ma̱ꞌne tsiꞌñíi mi̱ndaꞌkho tsí nanimbu̱únꞌ juyáa̱ rí maxnáxii̱n ná inuu̱ máꞌ ikhaa̱. Ma̱ꞌne nda̱a̱ nitháan rí ra̱máján rí mi̱ꞌthán ga̱jma̱á numúu̱ ni máꞌ nda̱a̱ aꞌkhúu̱n ni máꞌ nda̱a̱ rí tsíjmaa ná a̱kuíi̱n, rí jaꞌwuu̱n jamí tsiꞌñíi̱ mi̱ndaꞌkho gáꞌne. Xkuaꞌnii máꞌ xa̱bekha tsí ni̱ni̱ꞌgúún mangaa, gíꞌmaa rí ma̱gúu̱n juñúu̱ gu̱ꞌwíi̱n, xómá rí nandúu̱n juya-mijnée̱ ikhii̱n. Tsí nandoo jaꞌyoo a̱ꞌgui̱i, ikhaa̱ máꞌ nandoo̱ jaꞌya-mine̱e̱ꞌ. Numuu rí asndo nimbáa xa̱bo̱ tsíꞌne-mina̱ꞌ mi̱ndaꞌkho rí ikhaa̱. A̱ꞌkhue̱n gakon, naxná-mine̱e̱ꞌ rí ndaꞌyóo̱ jamí na̱ña̱wa̱n-míne̱e̱ꞌ, xómá rí naꞌne Krísto̱ mangaa ga̱jma̱á numúú tsí nanimbu̱únꞌ juyáa̱, numuu rí mbá xúgiáanꞌ ikháánꞌlóꞌ ñajwanlóꞌ mbá xa̱bi̱i̱ xuyuu Krísto̱.
Xkuaꞌnii máꞌ xa̱bekha tsí ni̱ni̱ꞌgúún mangaa, gíꞌmaa rí ma̱gúu̱n juñúu̱ gu̱ꞌwíi̱n, xómá rí nandúu̱n juya-mijnée̱ ikhii̱n. Tsí nandoo jaꞌyoo a̱ꞌgui̱i, ikhaa̱ máꞌ nandoo̱ jaꞌya-mine̱e̱ꞌ.
Xkuaꞌnii máꞌ xa̱bekha tsí ni̱ni̱ꞌgúún mangaa, gíꞌmaa rí ma̱gúu̱n juñúu̱ gu̱ꞌwíi̱n, xómá rí nandúu̱n juya-mijnée̱ ikhii̱n. Tsí nandoo jaꞌyoo a̱ꞌgui̱i, ikhaa̱ máꞌ nandoo̱ jaꞌya-mine̱e̱ꞌ. Numuu rí asndo nimbáa xa̱bo̱ tsíꞌne-mina̱ꞌ mi̱ndaꞌkho rí ikhaa̱. A̱ꞌkhue̱n gakon, naxná-mine̱e̱ꞌ rí ndaꞌyóo̱ jamí na̱ña̱wa̱n-míne̱e̱ꞌ, xómá rí naꞌne Krísto̱ mangaa ga̱jma̱á numúú tsí nanimbu̱únꞌ juyáa̱, numuu rí mbá xúgiáanꞌ ikháánꞌlóꞌ ñajwanlóꞌ mbá xa̱bi̱i̱ xuyuu Krísto̱.
Go̱ꞌo̱ tsí ni̱nújún, gíꞌmaa rí mune̱-mbáníi̱ rí nuthan a̱jmbíi̱n, xómá nu̱ne̱-mbáníi̱ rí naꞌthán Táta̱. Numuu rí xa̱biya̱ tsí ninigúún, ikhaa̱ ñajuu̱n xómá idxu̱u̱ a̱ꞌguii̱, xómá rí Krísto̱ ñajuun xómá idxu̱ún tsí nanimbu̱únꞌ juyáa̱, tsí ñajúún xómá xuyuu̱, jamí ikhaa̱ máꞌ naꞌne-jáwíi̱n. Ikhaa jngó, xómá rí xa̱bo̱ tsí nanimbu̱únꞌ juyáá Krísto̱ nu̱ni̱ꞌñá-mijnée̱ rí mi̱ꞌthán-ñájúu̱n gáꞌnii̱ ikhaa̱, xkuaꞌnii máꞌ go̱ꞌo̱ tsí ni̱nújún mangaa gíꞌmaa rí mu̱ni̱ꞌñá-mijnée̱ rí mi̱ꞌthán-ñájúu̱n gáꞌne a̱jmbíi̱n mangaa.
Go̱ꞌo̱ tsí ni̱nújún, gíꞌmaa rí mune̱-mbáníi̱ rí nuthan a̱jmbíi̱n, xómá nu̱ne̱-mbáníi̱ rí naꞌthán Táta̱. Numuu rí xa̱biya̱ tsí ninigúún, ikhaa̱ ñajuu̱n xómá idxu̱u̱ a̱ꞌguii̱, xómá rí Krísto̱ ñajuun xómá idxu̱ún tsí nanimbu̱únꞌ juyáa̱, tsí ñajúún xómá xuyuu̱, jamí ikhaa̱ máꞌ naꞌne-jáwíi̱n.
Go̱ꞌo̱ tsí ni̱nújún, gíꞌmaa rí mune̱-mbáníi̱ rí nuthan a̱jmbíi̱n, xómá nu̱ne̱-mbáníi̱ rí naꞌthán Táta̱. Numuu rí xa̱biya̱ tsí ninigúún, ikhaa̱ ñajuu̱n xómá idxu̱u̱ a̱ꞌguii̱, xómá rí Krísto̱ ñajuun xómá idxu̱ún tsí nanimbu̱únꞌ juyáa̱, tsí ñajúún xómá xuyuu̱, jamí ikhaa̱ máꞌ naꞌne-jáwíi̱n. Ikhaa jngó, xómá rí xa̱bo̱ tsí nanimbu̱únꞌ juyáá Krísto̱ nu̱ni̱ꞌñá-mijnée̱ rí mi̱ꞌthán-ñájúu̱n gáꞌnii̱ ikhaa̱, xkuaꞌnii máꞌ go̱ꞌo̱ tsí ni̱nújún mangaa gíꞌmaa rí mu̱ni̱ꞌñá-mijnée̱ rí mi̱ꞌthán-ñájúu̱n gáꞌne a̱jmbíi̱n mangaa.
Xa̱bekha, tsáanꞌ ni̱ni̱ꞌgúúnlaꞌ, ga̱galaꞌ ju̱ñu̱ú gu̱ꞌwia̱ꞌlaꞌ, xómá rí Krísto̱ ndiyoo jaꞌñúú tsí nanimbu̱únꞌ juyáa̱ jamí nixnáxe̱-mine̱e̱ꞌ rí ma̱ja̱ñúu̱ ga̱jma̱á numúu̱, kajngó ma̱nindxúu̱n i̱ndo̱ó máꞌ xa̱bii̱ ikhaa̱. Ikhaa̱ neꞌne-jaꞌwii̱n ga̱jma̱á ajngóo̱, rí xómá iya jaꞌnii, kajngó ma̱ꞌne tsiꞌñíi mi̱ndaꞌkho tsí nanimbu̱únꞌ juyáa̱ rí maxnáxii̱n ná inuu̱ máꞌ ikhaa̱. Ma̱ꞌne nda̱a̱ nitháan rí ra̱máján rí mi̱ꞌthán ga̱jma̱á numúu̱ ni máꞌ nda̱a̱ aꞌkhúu̱n ni máꞌ nda̱a̱ rí tsíjmaa ná a̱kuíi̱n, rí jaꞌwuu̱n jamí tsiꞌñíi̱ mi̱ndaꞌkho gáꞌne. Xkuaꞌnii máꞌ xa̱bekha tsí ni̱ni̱ꞌgúún mangaa, gíꞌmaa rí ma̱gúu̱n juñúu̱ gu̱ꞌwíi̱n, xómá rí nandúu̱n juya-mijnée̱ ikhii̱n. Tsí nandoo jaꞌyoo a̱ꞌgui̱i, ikhaa̱ máꞌ nandoo̱ jaꞌya-mine̱e̱ꞌ. Numuu rí asndo nimbáa xa̱bo̱ tsíꞌne-mina̱ꞌ mi̱ndaꞌkho rí ikhaa̱. A̱ꞌkhue̱n gakon, naxná-mine̱e̱ꞌ rí ndaꞌyóo̱ jamí na̱ña̱wa̱n-míne̱e̱ꞌ, xómá rí naꞌne Krísto̱ mangaa ga̱jma̱á numúú tsí nanimbu̱únꞌ juyáa̱, numuu rí mbá xúgiáanꞌ ikháánꞌlóꞌ ñajwanlóꞌ mbá xa̱bi̱i̱ xuyuu Krísto̱. «Ikhaa numuu rúꞌkhue̱n xa̱biya̱ maniñuu tátée jamí nánée, rí ma̱mba̱xúu̱ ga̱jmáa̱ a̱ꞌguii̱, jamí nájmii̱ ma̱nindxúu̱n i̱mba̱wíi xa̱bo̱». Maphú mba̱a̱ awan drígo̱o̱ Ana̱ꞌlóꞌ ríge̱ꞌ, rí i̱ndo̱ó máꞌ ikhaa̱ ni̱gi̱da̱ꞌ idxu̱u̱ nákhí wajyúú. Xómáꞌ ikhúúnꞌ na̱tha̱n ga̱jma̱á numuu Krísto̱ jamí ga̱jma̱á numúú tsí nanimbu̱únꞌ juyáa̱. Ikhaa jngó, mbámbáa tsí ikháanꞌlaꞌ ga̱goo jaꞌyoo a̱ꞌgui̱i mangaa, xómá rí nandoo jaꞌya-mina̱ꞌ mbámbáa tsí ikháanꞌlaꞌ. Xúꞌkhue̱n máꞌ a̱ꞌgo̱ tsí ninújún mangaa, gaya-makuu̱ a̱jmbaa̱.
«Ikhaa numuu rúꞌkhue̱n xa̱biya̱ maniñuu tátée jamí nánée, rí ma̱mba̱xúu̱ ga̱jmáa̱ a̱ꞌguii̱, jamí nájmii̱ ma̱nindxúu̱n i̱mba̱wíi xa̱bo̱».
Ikhaa jngó, mbámbáa tsí ikháanꞌlaꞌ ga̱goo jaꞌyoo a̱ꞌgui̱i mangaa, xómá rí nandoo jaꞌya-mina̱ꞌ mbámbáa tsí ikháanꞌlaꞌ. Xúꞌkhue̱n máꞌ a̱ꞌgo̱ tsí ninújún mangaa, gaya-makuu̱ a̱jmbaa̱.
Ikhaa jngó, mbámbáa tsí ikháanꞌlaꞌ ga̱goo jaꞌyoo a̱ꞌgui̱i mangaa, xómá rí nandoo jaꞌya-mina̱ꞌ mbámbáa tsí ikháanꞌlaꞌ. Xúꞌkhue̱n máꞌ a̱ꞌgo̱ tsí ninújún mangaa, gaya-makuu̱ a̱jmbaa̱.
Xómáꞌ ikháanꞌlaꞌ, ga̱juwalaꞌ xómá jaꞌyoo rí ma̱ju̱wá xa̱bi̱i Ana̱ꞌlóꞌ. Mu̱xúba̱ꞌ gajmiálaꞌ xa̱bo̱ tsí túya̱a̱laꞌ, ni máꞌ mu̱xúne̱laꞌ nimbá rí xkawe̱ꞌ, ni máꞌ ma̱xáni̱gua̱ꞌlaꞌ rí mu̱guaꞌdáálaꞌ mi̱ndaꞌkho.
Submissão e respeito
Mulheres, sujeitem-se aos próprios maridos. Maridos, convivam com as esposas com conhecimento e honra.
Ikháanꞌlaꞌ nána̱ tsáanꞌ ni̱nújúnlaꞌ, gu̱ne̱-mbáníílaꞌ rí nuthanlaꞌ a̱jmbialaꞌ, numuu rí rúꞌkhue̱n jaꞌyoo rí mu̱ne̱laꞌ tsáanꞌ nanimba̱ꞌlaꞌ ju̱ya̱á Táta̱.
Ikháanꞌlaꞌ táta̱ tsáanꞌ ni̱ni̱ꞌgúúnlaꞌ, ga̱galaꞌ ju̱ñu̱ú gu̱ꞌwia̱ꞌlaꞌ, jamí mu̱xúñúu̱laꞌ mi̱ndaꞌkho.
Rí phú i̱tha̱án gíꞌdoo numuu ñajuun rí ma̱galaꞌ ju̱ya̱-mijnálaꞌ, numuu rí ikhaa rúꞌkhue̱n ma̱ꞌne rí mbóó idxa̱ꞌlaꞌ gáꞌne.
Ga̱ri̱gá máꞌ xúꞌkhue̱n tsímáá rí naxná Ana̱ꞌlóꞌ ga̱jma̱á nindxa̱ꞌlaꞌ. Numuu rí ikháanꞌlaꞌ watsaꞌwálaꞌ rí ma̱nindxa̱ꞌlaꞌ asndo xó rí mbáwíi xa̱bo̱. Jamí gu̱rígu̱ulaꞌ gamaku inuu Ana̱ꞌlóꞌ. Gatíí ajngóo Krísto̱ ná awúun a̱kia̱nꞌlaꞌ gáꞌne. Ga̱ma̱ña májánlaꞌ rí mu̱sngáá-mijnálaꞌ jamí rí mu̱xprígú-mijnálaꞌ. Gu̱sianlaꞌ inuu Táta̱ ajmúú rí na̱ꞌkha̱ ná i̱yi̱i̱ꞌ ajngóo Ana̱ꞌlóꞌ, ajmúú rí naꞌne-mba̱a̱ Ana̱ꞌlóꞌ jamí ajmúú rí nambáyúu nímia̱ꞌlaꞌ. Mbá xúgíí rí nu̱ne̱laꞌ, ga̱nindxu̱u̱ ne̱ rí nu̱tha̱nlaꞌ o mbá ñajun rí nu̱ne̱laꞌ mbo̱ꞌ, gu̱ne̱laꞌ ne̱ ga̱jma̱á numuu Táta̱ Jesús, jamí gu̱rígu̱ulaꞌ gamaku inuu Ana̱ꞌlóꞌ ga̱jma̱á majñu̱u̱ máꞌ ikhaa̱.
Rí phú i̱tha̱án gíꞌdoo numuu ñajuun rí ma̱galaꞌ ju̱ya̱-mijnálaꞌ, numuu rí ikhaa rúꞌkhue̱n ma̱ꞌne rí mbóó idxa̱ꞌlaꞌ gáꞌne.
Ikhaa jngó, gu̱ne̱laꞌ rí ma̱ja̱ñúu mbá xúgíí rí xkawe̱ꞌ rí na̱wa̱ꞌa̱ a̱kia̱nꞌlaꞌ mu̱ne̱laꞌ: nimbáa ma̱xábóo ga̱jma̱á xa̱bo̱ tsí táyáa, ma̱xáꞌne nimbá rí xkawe̱ꞌ ga̱jma̱á xuyuu, ma̱xáꞌne nimbá rí ra̱jáꞌyoo ga̱jma̱á xuyuu, ma̱xáwa̱ꞌa̱ a̱kui̱in ma̱ꞌne rí xkawe̱ꞌ. Nimbáa ma̱xáni̱gu̱u̱ꞌ rí ma̱gi̱ꞌdoo mi̱ndaꞌkho, numuu rí asndo xó rí ikhaa máꞌ rúꞌkhue̱n eꞌne-mba̱a̱ jaꞌnii.
Xúꞌkhue̱n máꞌ mangáanꞌlaꞌ táta̱, tsáanꞌ ni̱ni̱ꞌgúúnlaꞌ, ga̱ma̱ñalaꞌ rí ma̱juwalaꞌ gajmiálaꞌ gu̱ꞌwia̱ꞌlaꞌ. Gu̱ya̱-makúu̱nlaꞌ xómá rí jaꞌyoo. Ga̱fraꞌa̱ꞌlaꞌ rí na̱nguá gúkúu̱n xómá ikháanꞌlaꞌ jamí rí Ana̱ꞌlóꞌ nixuda-mina̱ꞌ ga̱jma̱á nindxúu̱n mangii̱n, rí ma̱ju̱wée̱ꞌ jámuu xómá rí ikháanꞌlaꞌ. Xkuaꞌnii gúne̱laꞌ kajngó nda̱a̱ rí gáwe̱je̱-ꞌthu̱u̱n rí mu̱tha̱n-jáñíílaꞌ Ana̱ꞌlóꞌ.
Xúꞌkhue̱n máꞌ mangáanꞌlaꞌ táta̱, tsáanꞌ ni̱ni̱ꞌgúúnlaꞌ, ga̱ma̱ñalaꞌ rí ma̱juwalaꞌ gajmiálaꞌ gu̱ꞌwia̱ꞌlaꞌ. Gu̱ya̱-makúu̱nlaꞌ xómá rí jaꞌyoo. Ga̱fraꞌa̱ꞌlaꞌ rí na̱nguá gúkúu̱n xómá ikháanꞌlaꞌ jamí rí Ana̱ꞌlóꞌ nixuda-mina̱ꞌ ga̱jma̱á nindxúu̱n mangii̱n, rí ma̱ju̱wée̱ꞌ jámuu xómá rí ikháanꞌlaꞌ. Xkuaꞌnii gúne̱laꞌ kajngó nda̱a̱ rí gáwe̱je̱-ꞌthu̱u̱n rí mu̱tha̱n-jáñíílaꞌ Ana̱ꞌlóꞌ.
Pureza no casamento
Não adulterarás. A impureza sexual destrói alianças e famílias. Deus chama à santidade no matrimônio.
I̱ndo̱ó máꞌ numuu rí phú nubúún xa̱bo̱ gajmíí tsí na̱nguá ndiya̱a̱, ikhaa jngó mbámbáa xa̱biya̱ gági̱ꞌdaa a̱ꞌgui̱i, jamí mbámbáa a̱ꞌgo̱ gági̱ꞌdaa a̱jmbe̱e.
Tsí xa̱biya̱ ga̱ꞌne-mbánuu̱ rí nandoo a̱ꞌguii̱, xúꞌkhue̱n máꞌ a̱ꞌgo̱ mangaa, ga̱ꞌne-mbánuu̱ rí nandoo a̱jmbee̱. Numuu rí a̱ꞌgo̱ tsí ninújún ra̱jáꞌyoo̱ ikhaa̱ xuyuu̱, rí a̱jmbee̱ jaꞌyoo ne̱. Ni máꞌ xa̱biya̱ tsí ninigúún ra̱jáꞌyoo̱ ikhaa̱ xuyuu̱, rí a̱ꞌguii̱ jaꞌyoo ne̱.
Tsí xa̱biya̱ ga̱ꞌne-mbánuu̱ rí nandoo a̱ꞌguii̱, xúꞌkhue̱n máꞌ a̱ꞌgo̱ mangaa, ga̱ꞌne-mbánuu̱ rí nandoo a̱jmbee̱. Numuu rí a̱ꞌgo̱ tsí ninújún ra̱jáꞌyoo̱ ikhaa̱ xuyuu̱, rí a̱jmbee̱ jaꞌyoo ne̱. Ni máꞌ xa̱biya̱ tsí ninigúún ra̱jáꞌyoo̱ ikhaa̱ xuyuu̱, rí a̱ꞌguii̱ jaꞌyoo ne̱. Ikhaa jngó, ma̱xánga̱jwa̱ꞌlaꞌ rí mu̱ne̱-mbánu-mijnálaꞌ rí nandoo xuyalaꞌ, o i̱ndo̱ó máꞌ xí nu̱tha̱n-mijnálaꞌ rí mu̱xúne̱laꞌ rí nandoo xuyalaꞌ mbá wátha̱ wáa mbiꞌi kajngó mu̱tha̱n-jáñíílaꞌ Ana̱ꞌlóꞌ rá mbo̱ꞌ. Gu̱ru̱wa-mijnáalaꞌ mbu̱júꞌ xí ninújngoo máꞌ mbiꞌi rúꞌkhue̱n, ra̱ꞌkhá ma̱ꞌne-rájáanꞌlaꞌ Satanás rí mu̱ne̱laꞌ aꞌkhán ga̱jma̱á numuu rí tsíꞌnga̱ꞌlaꞌ mu̱waꞌthi̱ínlaꞌ mba̱yo̱ꞌ.
Tsí xa̱biya̱ ga̱ꞌne-mbánuu̱ rí nandoo a̱ꞌguii̱, xúꞌkhue̱n máꞌ a̱ꞌgo̱ mangaa, ga̱ꞌne-mbánuu̱ rí nandoo a̱jmbee̱. Numuu rí a̱ꞌgo̱ tsí ninújún ra̱jáꞌyoo̱ ikhaa̱ xuyuu̱, rí a̱jmbee̱ jaꞌyoo ne̱. Ni máꞌ xa̱biya̱ tsí ninigúún ra̱jáꞌyoo̱ ikhaa̱ xuyuu̱, rí a̱ꞌguii̱ jaꞌyoo ne̱. Ikhaa jngó, ma̱xánga̱jwa̱ꞌlaꞌ rí mu̱ne̱-mbánu-mijnálaꞌ rí nandoo xuyalaꞌ, o i̱ndo̱ó máꞌ xí nu̱tha̱n-mijnálaꞌ rí mu̱xúne̱laꞌ rí nandoo xuyalaꞌ mbá wátha̱ wáa mbiꞌi kajngó mu̱tha̱n-jáñíílaꞌ Ana̱ꞌlóꞌ rá mbo̱ꞌ. Gu̱ru̱wa-mijnáalaꞌ mbu̱júꞌ xí ninújngoo máꞌ mbiꞌi rúꞌkhue̱n, ra̱ꞌkhá ma̱ꞌne-rájáanꞌlaꞌ Satanás rí mu̱ne̱laꞌ aꞌkhán ga̱jma̱á numuu rí tsíꞌnga̱ꞌlaꞌ mu̱waꞌthi̱ínlaꞌ mba̱yo̱ꞌ.
Xómáꞌ xa̱bo̱ tsí xóó máꞌ tsíni̱gu̱nꞌ jamí go̱ꞌóxuáꞌa rá, na̱thúu̱nlo̱ꞌ ríge̱ꞌ: Maphú máján máꞌ rí ma̱nguanúu̱ xómá ikhúúnꞌ. I̱ndo̱ó máꞌ numuu rí, xí tsíꞌngúu̱n rí mu̱xúbúu̱n gajmíi̱ xa̱bo̱ rá, gu̱ni̱gui̱i̱nꞌ jamí gu̱nu̱jwíi̱n máꞌ xúꞌkhue̱n rá. Numuu rí i̱tha̱án máꞌ máján rí manigúún o manújún xa̱bo̱ xó rí ma̱xáꞌngo̱o̱ gáꞌnii̱ gakhe̱ a̱kuii̱n.
Xómáꞌ tsí nida-mijná máꞌ rá, na̱thúu̱nlo̱ꞌ ríge̱ꞌ, (ra̱ꞌkhá máꞌ ikhúúnꞌ i̱tha̱nlo̱ꞌ, rí jmína̱a̱ꞌ máꞌ Táta̱ niꞌthán): Ma̱xániña̱a a̱jmbe̱e a̱ꞌgo̱. Jamí xí naniñaa̱ a̱jmbaa̱ rá, náxánújwíi̱n, o i̱ndo̱ó máꞌ xí nambáxii̱ mbu̱júꞌ ga̱jmáa̱ a̱jmbaa̱ mbo̱ꞌ. Xúꞌkhue̱n máꞌ xa̱biya̱, ma̱xániñaa̱ a̱ꞌguii̱.
Numuu rí xa̱biya̱ tsí tsínimbo̱o̱ꞌ jaꞌyoo Jesukrísto̱, na̱gu̱ma-tsakun-rámaa̱ ga̱jma̱á numuu a̱ꞌguii̱. Jamí a̱ꞌgo̱ tsí tsínimbo̱o̱ꞌ jaꞌyoo Jesukrísto̱, na̱gu̱ma-tsakun-rámaa̱ ga̱jma̱á numuu a̱jmbaa̱. Xí ra̱ꞌkhá xkuaꞌnii, na̱nguá máꞌ jaꞌwuun i̱jña̱ꞌlaꞌ mangiin xúꞌkhue̱n rá. I̱ndo̱ó máꞌ numuu phú gakon rí Ana̱ꞌlóꞌ gíꞌdii̱n xómá xa̱bii̱.
Ikhaa jngó, ikhúúnꞌ nandoꞌ rí mu̱xúxna̱-mijnálaꞌ gaꞌkho̱. Tsí xóó máꞌ tsínigúún naxná-gamiéjuu̱n rí ma̱ꞌnii̱ ñajuun Táta̱, kajngó ma̱ni̱gu̱u̱ꞌ Táta̱ gáꞌnii̱. Xómáꞌ tsí ninigúún máꞌ rá, naxná-gamiéjuu̱n rí ma̱ꞌnii̱ ñajuun numbaa, jamí xáne gáꞌnii̱ rí ma̱ni̱gu̱u̱ꞌ a̱ꞌguii̱ jaꞌyoo̱. Xkuaꞌnii máꞌ mangaa, kriꞌkhu rí naxná-gamiéjuun a̱ꞌgo̱ tsí ninújún máꞌ ga̱jma̱á dxáꞌgú tsí xóó máꞌ tsínújún. Dxáꞌgú tsí xóó máꞌ tsínújún naxná-gamiéjuu̱n rí ma̱ꞌnii̱ ñajuun Táta̱, jamí rí maxnáxe̱-mine̱e̱ꞌ mbá jayu ná ñawúun Ana̱ꞌlóꞌ. Xómáꞌ a̱ꞌgo̱ tsí ninújún máꞌ rá, naxná-gamiéjuu̱n rí ma̱ꞌnii̱ ñajuun numbaa, jamí xáne gáꞌnii̱ rí ma̱ni̱gu̱u̱ꞌ a̱jmbaa̱ jaꞌyoo̱.
A̱ꞌgo̱ tsí ninújún, xtáa̱ xtoꞌwóo̱ ná inuu xtángoo ga̱jmáa̱ a̱jmbaa̱ awúun mbiꞌi rí xtáa ndaꞌya. Jamí xí nijáñuu a̱jmbaa̱ rá, ma̱goo manújúu̱n ga̱jmáa̱ tsí nandoo̱ máꞌ ikhaa̱, i̱ndo̱ó máꞌ numuu rí ndaꞌyóo rí xa̱bo̱ tsúꞌkhue̱n ma̱nindxu̱u̱ xa̱bi̱i Táta̱ mangaa.
Xúge̱ꞌ rí ma̱riꞌña̱a graxe̱ rí ni̱ñu̱ꞌlaꞌ ga̱jma̱á majñu̱u̱ i̱yi̱i̱ꞌ rá. Máján máꞌ xí tsínigúún xa̱biya̱. I̱ndo̱ó máꞌ numuu rí phú nubúún xa̱bo̱ gajmíí tsí na̱nguá ndiya̱a̱, ikhaa jngó mbámbáa xa̱biya̱ gági̱ꞌdaa a̱ꞌgui̱i, jamí mbámbáa a̱ꞌgo̱ gági̱ꞌdaa a̱jmbe̱e.
Mu̱xúba̱ꞌlaꞌ gajmiálaꞌ xa̱bo̱ tsí túya̱a̱laꞌ. Asndo náá máꞌ rí i̱mba̱ aꞌkhán rí naꞌne xa̱bo̱, tsíꞌne-ñawúu̱n máꞌ xuyuu̱. Xómáꞌ tsí nabóo ga̱jma̱á xa̱bo̱ tsí táyáa rá, naꞌnii̱ aꞌkhán ga̱jma̱á numuu xuyuu̱. Á tsíya̱álaꞌ rí ikháanꞌlaꞌ ñajwanlaꞌ xómá guꞌwóo Xu̱u̱ꞌ Ana̱ꞌlóꞌ rá dxe̱ꞌ. Xu̱u̱ꞌ Ana̱ꞌlóꞌ xtáa ná awúun a̱kia̱nꞌlaꞌ, jamí na̱nguá jaꞌyalaꞌ ikháanꞌlaꞌ xuyalaꞌ. Numuu rí Ana̱ꞌlóꞌ niꞌtsiáanꞌlaꞌ. Ikhaa jngó, gu̱ne̱-mba̱a̱laꞌ Ana̱ꞌlóꞌ ga̱jma̱á xuyalaꞌ jamí ga̱jma̱á xa̱ꞌlaꞌ, numuu rí ikhaa rúꞌkhue̱n jaꞌyoo Ana̱ꞌlóꞌ.
I̱ꞌwíin xa̱bo̱ nuthan: «Rí ganitsu ni̱gu̱ma-ku̱maa ne̱ rí ma̱ti ne̱ ná awúun xa̱bo̱, jamí xa̱bo̱ gíꞌdoo awúun kajngó ma̱ti ganitsu». I̱ndo̱ó máꞌ numuu rí Ana̱ꞌlóꞌ ma̱ꞌne-gámbo̱o̱ mbá nájma̱ rúꞌkhue̱n. Xómáꞌ xuyalóꞌ, tágu̱ma-ku̱maa ne̱ kajngó mu̱ꞌbálóꞌ gajmiálóꞌ xa̱bo̱ tsí túꞌyáalóꞌ, rí xuyalóꞌ ni̱gu̱ma-ku̱maa ne̱ kajngó mu̱ꞌne̱-mba̱a̱lóꞌ Táta̱, jamí Táta̱ xtáa̱ rí ma̱ña̱wu̱u̱n xuyalóꞌ. Xómá rí Ana̱ꞌlóꞌ neꞌne rí mbayáa mbiꞌyuu Táta̱, xkuaꞌnii máꞌ ma̱ꞌnii̱ rí mbu̱ꞌyáa mbiꞌyalóꞌ mangáanꞌlóꞌ ga̱jma̱á ski̱yu̱u̱ꞌ.
Ndu̱ya̱á máꞌ májánlaꞌ rí xa̱bo̱ tsí nune̱ rí xkawe̱ꞌ, nda̱a̱ rí gájanúu̱ ná naꞌthán-ñájun Ana̱ꞌlóꞌ. Mu̱xúne̱-nduwa-mijnálaꞌ. Ni máꞌ tsí nubúún gajmíí a̱ꞌgo̱ tsí túya̱a̱, ni máꞌ tsí nune̱-mbi̱in tsí ra̱ꞌkháa Ana̱ꞌlóꞌ ñajúún, ni máꞌ tsí nubúún gajmíí a̱ꞌgui̱i i̱mba̱a̱ꞌ xa̱bo̱, ni máꞌ xa̱bekha tsí nune̱-mijná go̱ꞌo̱, ni máꞌ xa̱bekha tsí nubúún gajmíí xa̱bekha, ni máꞌ tsí nune̱-ku̱ꞌwá, ni máꞌ tsí na̱ni̱gu̱ún mu̱guaꞌdáá mi̱ndaꞌkho, ni máꞌ tsí najngi̱in, ni máꞌ tsí nuxna-maꞌán, ni máꞌ tsí nu̱drígú-jáꞌñúú xa̱bo̱ ga̱jma̱á mi̱nduwa, nda̱a̱ rí gájanúu̱ ná naꞌthán-ñájun Ana̱ꞌlóꞌ.
Tsí nandoo jaꞌñúú xa̱bo̱ phú mba̱a̱ a̱kuii̱n, jamí phú májáan a̱kuii̱n. Tsí nandoo jaꞌñúú xa̱bo̱, tsíxígu̱u̱ꞌ, tsíꞌne-tsiꞌyée̱ ni máꞌ tsíkúxe̱-mine̱e̱ꞌ. Tsí nandoo jaꞌñúú xa̱bo̱, tsíꞌnii̱ nimbá rí nda̱a̱ gamakuu, tsíndxaꞌwá-mine̱e̱ꞌ i̱ndo̱ó máꞌ ga̱jma̱á numuu̱ ikhaa̱, tsíjiꞌnáa̱, tsíka̱ jayóo̱ sia̱nꞌ. Tsídxu a̱kuii̱n eꞌne rí ra̱máján, rí nadxu a̱kuii̱n eꞌne rí gakon. Tsí nandoo jaꞌñúú xa̱bo̱, mbá xúgíí naꞌne mba̱a̱ a̱kuii̱n jaꞌyoo̱, mbá xúgíí nanimbo̱o̱ꞌ, mbá xúgíí na̱gi̱ꞌthu̱u̱n, mbá xúgíí na̱ꞌngo̱o̱ a̱kuii̱n.
Á nixpíꞌthá-mina̱ꞌ Krísto̱ dxe̱ꞌ. Á waꞌdujmaa Páblo̱ ná ixe̱ krúsi̱ ma̱ja̱ñúu ga̱jma̱á numalaꞌ dxe̱ꞌ. Á waxúꞌdu-maꞌáanꞌlaꞌ ná awúun iya rí ma̱nindxa̱ꞌlaꞌ xa̱bi̱i Páblo̱ dxe̱ꞌ. Núma̱aꞌ la Ana̱ꞌlóꞌ rí nimbáa tsí ikháanꞌlaꞌ táxu̱ꞌdú-máꞌáanlo̱ꞌ ná awúun iya, rí i̱ndo̱ó máꞌ Kríspo̱ ga̱jma̱á Gáyo̱. Kajngó nimbáa ma̱xáꞌthán rí waxúꞌdu-maꞌáan ná awúun iya rí ma̱nindxu̱u̱ xa̱bi̱ꞌ. Xúꞌkhue̱n máꞌ ni̱xu̱ꞌdú-máꞌíin ná awúun iya xa̱bi̱i Estéfa̱na̱s. Xómáꞌ tsí i̱ꞌwíin rá, na̱nguá gíwa̱a̱n a̱kui̱nꞌ xí ni̱xu̱ꞌdú-máꞌáan ná awúun iya i̱mba̱a̱ꞌ. Numuu rí táxungu̱únꞌ Krísto̱ rí ma̱xu̱ꞌdú-máꞌíin xa̱bo̱ ná awúun iya, rí nixúngúu̱nꞌ ma̱tha̱n-ráꞌa ajngáa máján. Jamí ra̱ꞌkhá ga̱jma̱á ajngúún xa̱bo̱ tsí na̱ma̱ñúú guéño ná numbaa ríge̱ꞌ, ra̱ꞌkhá ma̱ꞌne rí nda̱a̱ mbá jayu numuu nijáñuu Krísto̱ ná ixe̱ krúsi̱.
Phú mbaꞌiin xa̱bo̱ nuthan rí mbáa tsí ikháanꞌlaꞌ nabóo ga̱jma̱á ru̱dúsko̱jo̱o̱ asndo xómá a̱ꞌgui̱i. Mi̱ndaꞌkho xkawe̱ꞌ rúꞌkhue̱n, rí asndo ná majñu̱ú xa̱bo̱ tsí tsíne̱-nuwiin Ana̱ꞌlóꞌ tsíríga̱ rí xkuaꞌnii. Á ikhaa numuu rúꞌkhue̱n rí nu̱xu̱xí-mijnálaꞌ guéño ga̱jma̱á numuu rá. Nagui̱i̱ꞌ xí ma̱ti̱ya̱ꞌlaꞌ rí ná majña̱ꞌlaꞌ a̱ꞌkhue̱n xtáa̱ tsí xkuaꞌnii eꞌne, jamí nagui̱i̱ꞌ xí mu̱xkriya̱a̱ꞌlaꞌ.
Sabedoria conjugal
Acha esposa, acha o bem. Bebe água da tua própria cisterna. A fidelidade conjugal é fonte de bênção permanente.
Bíblia e casamento
Deus abomina o divórcio. A aliança matrimonial é reflexo da aliança de Deus com seu povo — sagrada e eterna.
Ikháanꞌlaꞌ na̱nguá mbríguáanꞌ gajmiálaꞌ xa̱bo̱ tsí tsínimbu̱únꞌ juyáá Krísto̱, ikhaa jngó mu̱xúda-mijná gajmiálaꞌ. Xáne lá gágoo mu̱wa̱a rí máján ga̱jma̱á rí xkawe̱ꞌ rá. O xáne lá gágoo rí ma̱mbáxu̱u̱ꞌ rí mbiꞌi ga̱jma̱á rí mijína rá.
Numuu rí Ana̱ꞌlóꞌ nandoo rí ma̱ꞌne-jaꞌwáanꞌlaꞌ, rí mu̱xúba̱ꞌ gajmiálaꞌ xa̱bo̱ tsí túya̱a̱laꞌ. Mbámbáa tsí ikháanꞌlaꞌ ga̱ma̱ñuu ma̱xtáa jaꞌwu ga̱jma̱á a̱ꞌgui̱i jamí gaya-makuu̱. Ra̱ꞌkhá rí ma̱juwalaꞌ mu̱ne̱laꞌ rí xkawe̱ꞌ mi̱ndaꞌkho nandoo xuyalaꞌ, xómá nune̱ xa̱bo̱ tsí tsíne̱-nuwiin Ana̱ꞌlóꞌ.
A̱gu̱ya̱álaꞌ rí nimbáa ma̱xárthanga̱a rí xkawe̱ꞌ ná inuu i̱mba̱a̱ꞌ rí xkawe̱ꞌ niꞌñuu̱. A̱ꞌkhue̱n gakon, jámba̱ miꞌtsú gu̱ne̱-mijnálaꞌ rí máján, jamí gajmíí mbá xúgíin xa̱bo̱ mangaa.
Ni̱gu̱ma ne̱ mangaa ga̱jma̱á numúú tsí nubúún gajmíí xa̱bo̱ tsí túya̱a̱, ga̱jma̱á numúú xa̱bekha tsí nubúún gajmíí xa̱bekha, ga̱jma̱á numúú tsí nune̱-ku̱ꞌwíin xa̱bo̱, ga̱jma̱á numúú tsí mixtutiin jamí tsí tsíne̱-mbáníí rí nu̱xu̱da̱ꞌ-mijná, xúꞌkhue̱n máꞌ ga̱jma̱á numuu jámba̱a̱ xa̱bo̱ tsí na̱we̱je̱-ꞌthu̱u̱n gisngáá rí máján.
Ikhaa jngó tsí ñajuun xa̱bo̱ ede̱, jaꞌyoo rí ma̱nindxu̱u̱ mbáa xa̱bo̱ tsí nda̱a̱ rí ra̱máján mi̱ꞌthán numuu̱. Gíꞌmaa rí ma̱nindxu̱u̱ xa̱bo̱ tsí mbáwíi a̱ꞌgui̱i, xúꞌkhue̱n máꞌ nandxaꞌwá-mina̱ꞌ mújúun rí ma̱ꞌne, tsianii̱, gamakuii̱, na̱grui̱gúu̱n xa̱bo̱ ná guꞌwóo̱ jamí na̱ma̱ñuu̱ naꞌsngáa̱ mújúu̱n.
Tsí nu̱mbáyí-jmáá ná ñajuun Ana̱ꞌlóꞌ gíꞌmaa rí ma̱nindxúu̱n xa̱bo̱ tsí mbáwíi a̱ꞌgui̱i, xúꞌkhue̱n máꞌ nuthan-ñajúu̱n mújúu̱n i̱jíi̱n jamí xa̱bo̱ guꞌwúu̱n.
Mbámbáa xa̱bo̱ nikhi̱i̱ tsúꞌkhue̱n jaꞌyoo rí ma̱nindxu̱u̱ mbáa xa̱bo̱ tsí nda̱a̱ nitháan rí ra̱máján mi̱ꞌthán ga̱jma̱á numuu, jamí tsí mbáwíi a̱ꞌgui̱i. Xúꞌkhue̱n máꞌ i̱jii̱n, jaꞌyoo rí ma̱nindxúu̱n tsí nanimbu̱únꞌ juyáá Jesukrísto̱, jamí ndawa̱a̱ tsí naꞌne tsu̱dúu̱n rí ra̱máján ini̱i̱ o najñaguu̱n mbo̱ꞌ.
Exemplos bíblicos
O Cântico dos Cânticos celebra o amor conjugal. A Bíblia honra o casamento em toda a sua beleza e profundidade.
Juízo e restauração
O Senhor é testemunha do pacto conjugal. Casamentos quebrados podem ser restaurados pelo poder e graça de Deus.
Xómáꞌ Ana̱ꞌlóꞌ Mikhuíí rá, niꞌnii̱ rí ma̱ꞌkha̱ mbaꞌa inii nandi gakhe̱ inuu Faraón jamí inúú xa̱bo̱ goꞌóo̱, ga̱jma̱á numuu a̱ꞌgui̱i̱ Abrám. A̱ꞌkhue̱n rí Faraón nindxaꞌwóo Abrám, jamí niꞌthúu̱n: «Náá numuu kajngó xáꞌnii nithañu̱ꞌ róꞌ. Náá rí jngó tára̱thu̱nꞌ rí a̱ꞌgia̱a̱ꞌ ñajuu̱n róꞌ.
Saraí a̱ꞌgui̱i̱ Abrám na̱nguá i̱gu̱mii i̱ji̱i̱n ga̱jmáa̱ a̱jmbaa̱. Ikhaa̱ gíꞌdaa̱ mbáa yumbáá a̱ꞌgo̱ tsí na̱ꞌkha̱ ná Ejípto̱ mbiꞌyuu Agár. A̱ꞌkhue̱n rí Saraí niꞌthúun Abrám: «Nathayáá máꞌ rí Ana̱ꞌlóꞌ Mikhuíí niniñi̱ꞌ rí ma̱xágúꞌdiin i̱ji̱nꞌ. Ikhaa jngó na̱tha̱n-jáñaaꞌ rí me̱no̱ꞌ ga̱jma̱a̱ꞌ yumbéꞌ. Gáꞌne xí ma̱goo ma̱gúꞌdiin i̱ji̱i̱n ikhaa̱».
A̱ꞌkhue̱n rí Abrám neꞌne-mbánuu rí niꞌthán Saraí. Ído̱ naꞌne máꞌ gu̱wa̱ꞌ tsigu rí xtáa Abrám ná mbaa Kanaán, Saraí ni̱ꞌkha̱ jayáa̱ yumbée̱ tsí na̱ꞌkha̱ ná Ejípto̱, jamí nixnáxi̱i̱ inuu Abrám rí ma̱ꞌne asndo xóo a̱ꞌgui̱i̱.
A̱ꞌkhue̱n rí mbáa tsúꞌkhue̱n niꞌthán:
—Gakon rí ma̱tangu̱ún gáya̱a̱ꞌlo̱ꞌ xíríga̱á rí i̱mba̱-tsígu. A̱ꞌkhue̱n rí a̱ꞌgia̱a̱ꞌ gíꞌdaa máꞌ mbáa ada̱. Nadxawuun nána̱ nikhi̱i̱ Sára̱ rí ma̱gi̱ꞌdaa̱ a̱dée̱.
Xómáꞌ Sára̱ wéje̱ nadxawuun ná rawuun guꞌwá xtíin, ná tsu̱du̱u̱ mbo̱ naꞌthán. Abraám ga̱jma̱á Sára̱ xa̱buanuu guéño máꞌ ñajúu̱n, xúꞌkhue̱n máꞌ Sára̱ nánguá iꞌkhu̱u̱ awúu̱n xómá rí nagíꞌníí go̱ꞌo̱. Ikhaa jngó ninduꞌwá Sára̱ ná awúun a̱kui̱i̱n rí nindxaꞌwá-mine̱e̱ꞌ: «Á ma̱gúꞌdo̱ꞌ gagi rí nikhiu̱ún guéño, xí táta̱ nikhi̱i̱ máꞌ mangaa rá».
Xómáꞌ Onán ndaꞌyoo máꞌ rí ma̱xánindxu̱u̱ a̱dée̱ tsí ma̱gu̱maa. Ikhaa jngó mbámbá rí naꞌguii̱ ga̱jmáa̱ a̱ꞌgui̱i̱ dxíyo̱o̱, naxídíi̱ iya tsígoo̱ mbayíí, numuu rí xúꞌkhue̱n ma̱xágu̱maa a̱dée dxíyo̱o̱. Ana̱ꞌlóꞌ Mikhuíí táni̱gu̱u̱ꞌ jaꞌyoo rí naꞌnii̱, ikhaa jngó nirígúu̱ la mbiꞌyuu mangaa.
Ikhín máꞌ gída̱ꞌ mbáa a̱ꞌgo̱ tsí mbiꞌyuu Ána̱ mangaa, tsí na̱gu̱wíjnga̱a ajngóo Ana̱ꞌlóꞌ. A̱dée xa̱bo̱ tsí mbiꞌyuu Fanuél, xa̱bo̱ ri̱jyu̱u̱ꞌ máꞌ Asér ñajuun a̱ꞌgo̱ tsúꞌkhue̱n, jamí nikhi̱i̱ guéño máꞌ. Nákhí dxáꞌguíi̱ ninújwíi̱n jamí nixtáa̱ ga̱jmáa̱ a̱jmbaa̱ mbá juwan tsigu.
«Ído̱ rí mbáa xa̱bo̱ gándxaꞌwáaꞌ mi̱dxo̱ꞌ ná ndxa̱a̱ tsigúún, ma̱xáraꞌún ná xíle̱ rí ginii jayu, ra̱ꞌkhá ma̱ga̱nú i̱mba̱a̱ꞌ xa̱bo̱ tsí i̱wa̱á gíꞌdoo numuu xó rí ikháánꞌ.
»Jámba̱a̱ xa̱biya̱ tsí naniña̱a a̱ꞌgui̱i jamí ndayáa i̱mba̱a̱ꞌ a̱ꞌgo̱, naꞌnii̱ aꞌkhán ga̱jmáa̱ a̱ꞌgo̱ tsúꞌkhue̱n. Xúꞌkhue̱n máꞌ xa̱biya̱ tsí ndayáa a̱ꞌgo̱ tsí ninguanáa neꞌne a̱jmba̱a, naꞌnii̱ aꞌkhán rí nabóo̱ ga̱jmáa̱».
Nákhí mbiꞌi rí ñúꞌún, napeꞌtso jamí naꞌwa̱a̱n xa̱bo̱, nu̱ni̱ꞌgúún xa̱bekha jamí nu̱nújún go̱ꞌo̱, asndo ni̱ga̱nú mbiꞌi rí ni̱to̱ꞌo̱o̱ Noé ná awúun guꞌwá-rguwa. A̱ꞌkhue̱n nixnúu mi̱ndaꞌkho ruꞌwa jamí nijáñúú mbá xúgíin xa̱bo̱.
Ído̱ ni̱wi̱ji̱i mbu̱júꞌ Jesús, ndiꞌyoo̱ rí i̱mba̱wíi a̱ꞌgo̱ wéje̱. A̱ꞌkhue̱n niraxu̱u̱:
—Nána̱, náá nigóó xa̱bo̱ tsí nune̱ aꞌkháanꞌ rá. Nimbáa táxná-máꞌáán rí ma̱ja̱ñáaꞌ ráanꞌ.
—Nimbáa̱, Táta̱, —niriꞌña a̱ꞌgo̱.
A̱ꞌkhue̱n Jesús niꞌthúun a̱ꞌgo̱:
—Ni máꞌ ikhúúnꞌ tsíxna̱-máꞌáánlo̱ꞌ rí ma̱ja̱ñáaꞌ. Ma̱goo mi̱dxu̱uꞌ, jamí náxátha̱ne̱ aꞌkhán rá.]
Nakujma nguáná máꞌ mbu̱ꞌyáálóꞌ tsáa ñajuun tsí naꞌne rí nandoo xuyuu: tsí nabóo ga̱jma̱á xa̱bo̱ tsí táyáa, tsí nanújngoo-rámuu naꞌne rí xkawe̱ꞌ, tsí maphú mate̱ꞌ rí naꞌne, tsí naꞌne-mbi̱in tsí ra̱ꞌkháa Ana̱ꞌlóꞌ ñajúún, tsí naꞌne xawan, tsí gíꞌdiin sia̱nꞌ xa̱bo̱, tsí nakúxe̱ a̱ꞌwá, tsí naxíyu̱u̱ꞌ, tsí najiꞌnáa ga̱jma̱á numuu mbá xúgíí, tsí najiꞌnáa jaꞌñúú xa̱bo̱, tsí na̱tsa̱ñu̱u̱ꞌ gajmíí xa̱bo̱, tsí naꞌne rí mu̱xpi̱ꞌtha̱-mijná xa̱bo̱, tsí naxígu̱u̱ꞌ, tsí na̱gu̱díin xa̱bo̱, tsí najnga̱a̱, tsí naꞌne ndxa̱a̱ numuu rí ma̱ꞌne rí xkawe̱ꞌ na̱nda̱ꞌa̱ xuyuu, jamí i̱ꞌwá rí xkuaꞌnii máꞌ xkawe̱ꞌ. Na̱tha̱nꞌlaꞌ mbu̱júꞌ, xómá ni̱tha̱nꞌlaꞌ nákhí xúꞌkhue̱n, tsí nune̱ máꞌ xúꞌkhue̱n rí xkawe̱ꞌ, nda̱a̱ rí gájanúu̱ ná naꞌthán-ñájun Ana̱ꞌlóꞌ.
Ma̱ña̱ꞌlaꞌ mbá xkri̱da: ga̱jma̱á majñu̱u̱ xtángoo nduꞌyáálóꞌ rí mbáa a̱ꞌgo̱ tsí ninújún, ma̱nindxu̱u̱ a̱ꞌgui̱i xa̱bo̱ awúun mbiꞌi rí xtáa ndaꞌya. Jamí xí nijáñuu máꞌ a̱jmbee̱ rá, nánguá máꞌ wéje̱ inuu̱ rí ma̱ꞌne-mbánuu̱ xtángoo rúꞌkhue̱n. Ikhaa jngó, xí awúun mbiꞌi rí xtáa ndaꞌya a̱jmbee̱ ndayáa̱ i̱mba̱a̱ꞌ xa̱biya̱, mi̱ꞌthán rí nabóo̱ ga̱jmáa̱ xa̱bo̱ tsí táyáa̱. Jamí xí nijáñuu máꞌ a̱jmbee̱ rá, nánguá gíꞌmaa̱ rí ma̱ꞌne-mbánuu̱ xtángoo rúꞌkhue̱n. Maske máꞌ ndayáa̱ i̱mba̱a̱ꞌ xa̱biya̱, ma̱xíꞌthán rí nabóo̱ ga̱jmáa̱ xa̱bo̱ tsí táyáa̱.
»I̱ndo̱ó máꞌ numuu rí ríga̱ mbá tikhu rí tsíni̱gu̱ꞌ ithane̱: natatsíñáá rí Jesabél, a̱ꞌgo̱ tsí naꞌthán rí na̱gu̱wíjnga̱a ajngóo Ana̱ꞌlóꞌ, maꞌsngúún yumbéꞌ. Ga̱jma̱á majñu̱u̱ rí naꞌsngáa̱ naꞌne-rájíi̱n yumbéꞌ rí mubúu̱n gajmíi̱ xa̱bo̱ tsí túya̱a̱, jamí naꞌthúu̱n rí mu̱phi̱i̱ ganitsu rí kixnáxe̱ ná inúú tsí ra̱ꞌkháa Ana̱ꞌlóꞌ ñajúún.
Xúꞌkhue̱n máꞌ táthanga̱a a̱kuíi̱n rí nu̱radíi̱n xa̱bo̱, ni máꞌ rí nuni̱i̱ xawan, ni máꞌ rí nubúu̱n gajmíi̱ xa̱bo̱ tsí túya̱a̱, ni máꞌ rí nune̱-ku̱ꞌwée̱.
Numuu rí Ana̱ꞌlóꞌ naxudaa mújúun awan jamí jmbu ga̱jma̱á numúú xa̱bo̱.
Ikhaa̱ niꞌnii̱ rí ma̱grui̱gú jamínu̱ꞌ a̱ꞌgo̱ tsí na̱ngu̱jwa̱-mina̱ꞌ mi̱ndaꞌkho,
tsí nibóo gajmíí mbaꞌiin xa̱bo̱ jamí neꞌne-maꞌkhíi numbaa.
Ana̱ꞌlóꞌ neꞌne rí mamínu̱u̱ꞌ a̱ꞌgo̱ tsúꞌkhue̱n,
kajngó ma̱ꞌne-numaa̱ rí ni̱gu̱díi̱n yumbée Ana̱ꞌlóꞌ».