Família
A família é a primeira instituição criada por Deus. Ele a projetou para ser escola de amor, fé e formação de caráter. A Bíblia honra a família e nos ensina a cuidar dela.
Eu e minha casa
Eu e minha casa serviremos ao Senhor. A família que serve a Deus juntos permanece unida e fortalecida em todas as circunstâncias.
Bɔ abveel ndɛ bubu: «Kiool Mfam Yeso, obobɔ yɛ àbvuul, yɛ ye baal a nzɔ a yɛ.»
Criar os filhos
Instrui a criança no caminho em que deve andar. O lar é a primeira escola de fé e obediência.
Byɛ b’atal, ebee baan a byɛ mpuru owa. Kɛn ekuul bɔ m’ãtee y’ãluo ã Mfam.
Byɛ b’atal, ebee baan a byɛ mpuru owa. Kɛn ekuul bɔ m’ãtee y’ãluo ã Mfam.
Atal y’angoo ye baan
Byɛ be baan, ewaa atal y’angoo a byɛ dzuun, m’emfa ki edzii Mfam, ke ngwel wɛ oyɔ ndɔɔ yi dzu. «Lweel tal ye ngoo», oyɔ ngel yi ɛ̃kwel yi eli ye ndɔɔ yi élieel Nziã ndiri asa, ndiri:
Honrar e amar
Honra teu pai e tua mãe. A família funciona com perdão, paciência e amor incondicional entre todos os seus membros.
Lweel tal ye ngoo a yɛ, bvool dzii ngaburu-mbuul onge b’edzii yɛ nzuru a yam.»
Okwa o bal
Ŋ’eman Yeso ãndɔɔ omɔ̃ oliaal, ndɛ ombal nsie yi Ngalile, bu ayɛn ke nsie ki Yude yi ongwel a nzal yi Dzolodɛ̃. Embuul ki bibi eluɛɛn a ndɛ, oŋɔ̃ ndɛ oboo anga-ãluu. Afalisaye ke kwɛ asyel tsotsoo a ndɛ me ndɔɔ yi aywiin ndɛ bɛɛ m’ɔ̃mfuul wu: «Awi bɔɔl nkuul yi abee ɔ̃kal m’elyal kyam k’emã?» Yeso obveel bɔ bubu: «Byɛ k’etsiɔ m’ákel mã wɛ: "K’obɛɛn Nziã wu ábuo ɔ̃kiri ási mbuul bɔɔl y’ɔ̃kaal wɛ?" Nziã bvool álieel bubu: "Obɔ otsɛn bɛn, bɔɔl akieel ambal ola tal ye ngoo a ndɛ, me ndɔɔ yi akuru nzuru m’ɔ̃kal a ndɛ, obobɔ bɔ ange-buaal akieel akal nzuru ngamɔ̃. M’emfa okyɛ, bɔ k’àbekal baal buaal wɛ, ayii kɛn a mbuul ngɔmɔ̃." Oŋɔ̃ yɔɔl kwɛn b’ebvool Nziã, mbuul abee bɔ otsal!» Afalisaye afuul ndɛ ndiri: «K’otsɛn omã b’éwi Moyize ngel yɛn bɔɔl m’obee b’ɔ̃kal, obvie owi ndɛ ɔ̃nkaan wu okwa o bal?» Ndɛ obveel bɔ bubu: «Okɛɛn Moyize áwi byɛ nkuul yi ebee akal me ndɔɔ ɛ̃tswɛ mpɛn ɛ̃ byɛ. K’obɛɛn, k’éli obobɔ wɛ. Kɛn a mɛ̃ eyɛɛn byɛ wɛn, mbuul wu obee ɔ̃kal, okɛɛn ke me ndɔɔ abɔɔl wɛ, bvool oyebaal ɔ̃kal ɔ̃kyam, ŋ’adzuu y’anga-ɔ̃kal.»
Ayio alieel ndɛ ndiri: «K’okɛɛn emfa ki ekal ɔ̃lam ke nkwel a ɔ̃kal kyɛ okyɛ, onsoo abee obaal.» Ndɛ obveel bɔ bubu: «Baal bueel k’abɔɔ oyɛɛn obɔ otsɛn wɛ, b’abɔɔ bɔ otsɛn kɛn a b’ewi Nziã mpwee oyɔ. Ke ngwel wɛ, eli y’ãndɔɔ bibi m’ãsa kwɛn baal k’abebaal wɛ: Bɛn me ndɔɔ yɛn bɔ ɛ̃nguo ɛ̃́kwi fa mwiĩ a ngoo, bɛn me ndɔɔ yɛn ámbaal bɔ obɔɔl, bɛn bvool me ndɔɔ Okwɛn o ywel. Yɔɔl kwɛn wu okoo k’akwaal otsɛn, akwaal otsɛn!»
Yeso ye baan
Ke mbee oŋɔ̃, abiri baan ola Yeso, kwɛn ndɛ andɔɔl bɔ mviɔɔl bvool abuɛɛn me bɔ. Kɛn ayio ayiaan baal obɔ. Obobɔ, Yeso oyɛɛn ndiri: «Eyɔɔl baan, ebee bɔ nkuul okii yi aya ola mɛ̃. Ke ngwel wɛ, Okwɛn o ywel oli bo baal b’ali onge bɔ.» Ndɛ ondɔɔl bɔ mviɔɔl, bu ambal oŋɔ̃.
Nsam a bɔɔl yi ɔ̃pfel
Enseel oŋɔ̃, bɔɔl ngɔmɔ̃ osyel tsotsoo a Yeso, bu afuul ndɛ ndiri: «Ɔ̃tee, yi esa mɛ̃ yi mvɛ mã, kwɛn mɛ̃ mbɔɔ elaã li ɔ̃bu nkal ɔ̃bu?» Yeso obveel ndɛ ndiri: «Ndɔɔ mã yi efuul yɛ mɛ̃ ɔ̃mfuul me b’otal ndɔɔ yi mvɛ? Mbuul wu ɔ̃bvɛ kɛn a ngɔmɔ̃. Okɛɛn yɛ dzii k’asam onse elaã, kiaal ãngel.» Ndɛ ofuul Yeso ndiri: «Ãngel mɛn?» Yeso obveel ndɛ bubu: «Oyɛɛ ke bam mbuul wɛ. Oyɛɛ ke dzuu y’ɔ̃kal wuo y’ɔ̃lam a mbuul wɛ. Oyɛɛ ke buru mbuul ãndɔɔ wɛ. Oyɛɛ ke turu eluɔ e mbuul wɛ. Lweel tal ye ngoo a yɛ, bvool dzii ngaburu-mbuul onge b’edzii yɛ nzuru a yam.» Nsam a bɔɔl elieel Yeso ndiri: «Mɛ̃ nkieel ãngel omɔ̃ mbueel. Ki eywɛn me mɛ̃ bvool emã?» Yeso olieel ndɛ bubu: «Okɛɛn yɛ dzii k’akal mbuul wu ɔ̃koo, yi, tiɔ opfel o yɛ bueel, kab aywal nzi oyɔ. Obobɔ, yɛ àbɔɔ opfel ke ywel. Ke mbee oŋɔ̃, ya, bvool luɛɛn a mɛ̃!» Ŋ’eyoo nsam a bɔɔl obobɔ, ndɛ oyɛn y’ãwua mbueel. Ke ngwel wɛ, ndɛ áli y’obɔɔ bibi. Yeso olieel ayio a ndɛ bubu: «Taa-taa bam, mɛ̃ eyɛɛn byɛ wɛn, eli ye fool kwɛn ɔ̃pfel asam Okwɛn o ywel. Mɛ̃ bvool eyɛɛn byɛ wɛn, eli ye fool kwɛn nyam wu ɔ̃mbiri ãpfuũ wu ata me swamo abwel onse pfee e nyuɔ̃. Kɛn osam b’ɔ̃pfel Okwɛn o Nziã, oyɔ ndɔɔ yi enduru fool yam.» Ŋ’eyoo ayio obobɔ, bɔ akam bam bibi, bu ayɛɛn ndiri: «Ke m’emfa okyɛ, wɛn ol’obvuul nã?» Yeso otal bɔ, bu alieel bɔ bubu: «Ãndɔɔ mɛn baal k’akoo k’asa wɛ, Nziã okoo k’asa mɔ̃ mbueel.» Piɛɛl ayebvuru oyɛɛn, olieel Yeso ndiri: «Meyoo, bee bam esiil eluɔ bvieel me ndɔɔ yi eluɛɛn a yɛ. Kieel bwɛn ekal me ndɔɔ a bee?» Ndɛ obveel bɔ ndiri: «Taa-taa bam, mɛ̃ eyɛɛn byɛ b’eluɛɛn a mɛ̃ wɛn, ŋ’ekieel ebva Muaan a mbuul nsɛn nkal a kiri e ndɛ li lweel onse ɔ̃kiri wu ɔ̃nyiɔɔn, byɛ hɛ̃ ekieel ebva nsɛn nkal ãkiri kuun ye mbuaal me ndɔɔ yi etsiil ãndɔɔ m’ãyam ãnge-kuun ye mbuaal m’Isalayel. Bvool mbuul wueel wɛn me ndɔɔ a nkuũ a mɛ̃ osiil ãnzɔ, baan-ngoo b’abɔɔl ye b’akaal, tal, ngoo, baan wuo ãnguun, akieel abɔɔ eluɔ obvɛ nsa ɔ̃nkam (100), y’elaã li ɔ̃bu nkal ɔ̃bu. Baal bibi ba nkwel akieel akal ba mbee, bvool baal bibi ba mbee akieel akal ba nkwel.»
Ekal baal ba ngɛsɛ bɛn ola bɛn, ekal ye nyiĩ a bakyɛ. Edzeel byam-a-byam, onge b’édzeel Nziã byɛ onse Mãsia.
Me b’otal byɛ, ebvaan kwɛn mbuul bwɛn a mbuul onse byɛ adzii ɔ̃kal a ndɛ onge ndyam. Ɔ̃kal hɛ̃ ebvaan awa ɔ̃lam a ndɛ dzuun.
Ŋɛn mbuul oyɛɛn ndiri: «Mɛ̃ dzii Nziã», kwɛn ŋɛn ndɛ abyal nga-buru mbuul, ndɛ oli nga-mfya. Ke ngwel wɛ, mbuul wɛn k’adzii nga-buru mbuul wu emwɛn ndɛ wɛ, ndɛ k’akoo k’adzii Nziã wɛ, Nziã wɛn ndɛ k’amwɛn wɛ.
Cuidar da família
Quem não cuida dos seus negou a fé. A família é responsabilidade sagrada — prover, proteger e abençoar é mandamento divino.
Ŋɛn mbuul k’asiɔɔl eburu ndɛ wɛ, bvel-bvel baal ba yam e ndyam, ndɛ ŋ’ayiri okiool o ndɛ, bvool oli ɔ̃bi onduru wɛn k’akiool Nziã wɛ.
Ŋɛn mbuul k’asiɔɔl eburu ndɛ wɛ, bvel-bvel baal ba yam e ndyam, ndɛ ŋ’ayiri okiool o ndɛ, bvool oli ɔ̃bi onduru wɛn k’akiool Nziã wɛ.
Kɛn okɛɛn ɔ̃kaal wu ɔ̃pfiil oli ye baan wuo atiɔɔl, ebvaan kwɛn ŋ’ɛ̃kwel bɔ asuo onziã o bɔ onse owuaal b’ewuaal a bɔ yam e bɔ. Bɔ abveel aburu a bɔ obvɛ b’ési bɔ bɔ. Oyɔ ndɔɔ yi edzii Nziã.
Okab onse Ebvɔɔn li Kolinte
Andoo a mɛ̃, me nkuũ a Mfam a bia-byɛ Yeso Mãsia, mɛ̃ ngwi byɛ luo wɛn ekal ɔ̃nywã ngɔmɔ̃: Yɔɔl kwɛn okab obee okal onse byɛ. Ekal m’ɔ̃dzi, ɔ̃kwal ngɔmɔ̃, ãtsam ngãmɔ̃.
Unidade familiar
A coroa dos velhos são os filhos dos filhos. O casamento, os filhos e a comunhão familiar são bênçãos de Deus.
Casamento e família
O homem deixará pai e mãe e se unirá à sua mulher. A família começa no casamento — aliança sagrada diante de Deus.
Kɛn a k’obɛɛn, ŋ’ési Nziã ɔ̃nkiri, "ndɛ ási bɔ bɔɔl y’ɔ̃kaal." "Obɔ otsɛn bɛn bɔɔl akieel ambal ola tal ye ngoo a ndɛ, me ndɔɔ yi akuru nzruru m’ɔ̃kal a ndɛ, obobɔ, bɔ ange-buaal akal nzuru ngamɔ̃." M’emfa okyɛ, bɔ k’abekal baal buaal wɛ, ayii onge mbuul ngɔmɔ̃. Oŋɔ̃ yɔɔl kwɛn b’ebvool Nziã, mbuul abee bɔ otsal.»
Okɛɛn byɛ baal b’abi eyɛɛ k’ewa baan a byɛ eluɔ bvi ngesɛ, bvel-bvel Tal a byɛ wa ke ywel hɛ̃ àwa Ɔ̃fel wu Ɔ̃nsensal ola baal b’asɔɔ ndɛ ola ndɛ!»
Andoo a mɛ̃ a dzii, meba ŋã bia-byɛ eli baan a Nziã, kɛn emfa ki ekieel ekal bia-byɛ kɛn emɔɔn wɛ. Kɛn a ŋ’ekieel emɔɔn Mãsia, bia-byɛ ekal emfa ngemɔ̃ onge ndɛ, ke ngwel wɛ bia-byɛ ekieel emwɛn ndɛ onge b’eli ndɛ. Mbuul wueel wu ata kaã olɔ me ndɛ àkal mbuul wa tsɛtsɛ onge b’eli ndyam tsɛtsɛ.