1 Aho ncholo, kʉjáa kwatɨɨte Isáare. Ne Isáare nɨ na Mʉlʉʉngʉ ajáa, na yeeye Isáare nɨ Mʉlʉʉngʉ.

1 Aho ncholo, kʉjáa kwatɨɨte Isáare. Ne Isáare nɨ na Mʉlʉʉngʉ ajáa, na yeeye Isáare nɨ Mʉlʉʉngʉ.

14 Haaha ʉwo Isáare aava mʉʉntʉ, na iikala na suusu. Na suusu toona nkongojima yaachwe, nkongojima ya Mwaana wa mpeke ˆafuma kwa Taáta, amema nduwo na kɨmáárɨ.

14 Haaha ʉwo Isáare aava mʉʉntʉ, na iikala na suusu. Na suusu toona nkongojima yaachwe, nkongojima ya Mwaana wa mpeke ˆafuma kwa Taáta, amema nduwo na kɨmáárɨ.

3 Ʉhʉ Mwaana, alávalavaa kwa nkongojima ya Mʉlʉʉngʉ na oónekyaa ˆvyeene Mʉlʉʉngʉ arɨ. Yeeye abweeyya viintʉ vyoosi viikwaate hamwɨ kwa isáare raachwe ˆrɨrɨ na ngururu. Yeeye iitoola, akava mpóryo yo seyya ʉvɨ wa vaantʉ, akiikala mʉkonwii wa kʉlʉme wa Mʉlʉʉngʉ Mweenengururu ʉko kurumwii.

3 Kwa njɨra yo ruma, suusu tamányire Mʉlʉʉngʉ ʉʉmba kurumu na weerʉ kwa isáare raachwe. Kei tamányire Mʉlʉʉngʉ ʉʉmba viintʉ vyoosi ˆvyoónekanaa, sɨ kwa viintʉ ˆvijáa vimwaarɨ tʉkʉ.

12 Sa isáare ra Mʉlʉʉngʉ nɨ nkaasʉ rɨrɨ na ratɨɨte ngururu. Rahʉʉmba kʉlookya nyaasʉka ˆɨrɨ kosikosi, jeyyo rɨɨ́ngɨraa rɨkaasakanʉla mʉtɨma na nkaasʉ, kei raásakanʉlaa viintʉ vya mʉvɨrɨ na manonu. Kei isáare ɨro, raváriyʉlaa mɨryʉʉngʉ na miiririkano ya mɨtɨma ya vaantʉ.

12 Sa isáare ra Mʉlʉʉngʉ nɨ nkaasʉ rɨrɨ na ratɨɨte ngururu. Rahʉʉmba kʉlookya nyaasʉka ˆɨrɨ kosikosi, jeyyo rɨɨ́ngɨraa rɨkaasakanʉla mʉtɨma na nkaasʉ, kei raásakanʉlaa viintʉ vya mʉvɨrɨ na manonu. Kei isáare ɨro, raváriyʉlaa mɨryʉʉngʉ na miiririkano ya mɨtɨma ya vaantʉ.

17 Kʉlamuririwa kʉve ja kofía ya chʉʉ́ma ya mulwi nkoondo ˆiivɨ́kɨraa mutwii, na isáare ra Mʉlʉʉngʉ mʉkwaatɨrɨre mʉkonwii ja nyaasʉka ˆmooheewa nɨ Mʉtɨma Mʉʉja.

16 Masáare yoosi ˆYarɨ Mpeho yatɨɨte nkeeho ya Mʉlʉʉngʉ. Yabooha ko variyʉrɨra na ko kaanirya no temerera vaantʉ vareke ʉvɨ waavo, na ko wolola kwa ʉwoloki mwiikalo mbere ja Mʉlʉʉngʉ.

16 Masáare yoosi ˆYarɨ Mpeho yatɨɨte nkeeho ya Mʉlʉʉngʉ. Yabooha ko variyʉrɨra na ko kaanirya no temerera vaantʉ vareke ʉvɨ waavo, na ko wolola kwa ʉwoloki mwiikalo mbere ja Mʉlʉʉngʉ. 17 Jeyyo, mʉʉntʉ wa Mʉlʉʉngʉ kiisikana arɨ na daha arɨ tʉmama kɨra mʉrɨmo mʉʉja.

16 Masáare yoosi ˆYarɨ Mpeho yatɨɨte nkeeho ya Mʉlʉʉngʉ. Yabooha ko variyʉrɨra na ko kaanirya no temerera vaantʉ vareke ʉvɨ waavo, na ko wolola kwa ʉwoloki mwiikalo mbere ja Mʉlʉʉngʉ. 17 Jeyyo, mʉʉntʉ wa Mʉlʉʉngʉ kiisikana arɨ na daha arɨ tʉmama kɨra mʉrɨmo mʉʉja.

22 Maa kaa, mʉve vatʉmami va isáare na karɨ mʉve vateereri vii tʉkʉ, kʉnʉ mookoovera mɨtɨma yaanyu.

22 Maa kaa, mʉve vatʉmami va isáare na karɨ mʉve vateereri vii tʉkʉ, kʉnʉ mookoovera mɨtɨma yaanyu.

22 Maa kaa, mʉve vatʉmami va isáare na karɨ mʉve vateereri vii tʉkʉ, kʉnʉ mookoovera mɨtɨma yaanyu. 23 Mʉʉntʉ yoyoosi ˆatéereraa isáare baa rɨtʉmama tʉkʉ, ʉhʉ nɨ ja mʉʉntʉ ˆiiláangaa buuwo yaachwe kɨwóowii. 24 Mʉʉntʉ ʉwo ˆarɨ hʉmʉla kwiiyona, atámanyaa, na hahara arímiryaa ˆvyeene arɨ.

21 Sa jeyyo, fweiti na kʉlɨ kosu joosi na ʉvɨ waanyu woosi, mʉhokere ko kiiloombererya na isáare rɨra ˆrahaandwa kwaanyu ˆreene radáhaa kʉlamurirya nkaasʉ yaanyu.

24 Sa jeyyo, mʉʉntʉ yoyoosi ˆayatéeraa masáare yaanɨ no yakwaatya, iifwɨ́ɨne na mʉʉntʉ ˆarɨ na tooti, ˆmweene ajeenga nyuumba yaachwe mwaalaliwyii.

4 Yéesu akʉʉsea murimʉ mʉvɨ, "Masáare ˆYarɨ Mpeho yalʉʉsa jei, ‘Mʉʉntʉ sɨ arɨ kʉva nkaasʉ kwa vyóorya vii tʉkʉ, maa kaa, ko tuuba kɨra isáare rifúmaa kwa Mʉlʉʉngʉ.’✝"

4 Yéesu akʉʉsea murimʉ mʉvɨ, "Masáare ˆYarɨ Mpeho yalʉʉsa jei, ‘Mʉʉntʉ sɨ arɨ kʉva nkaasʉ kwa vyóorya vii tʉkʉ, maa kaa, ko tuuba kɨra isáare rifúmaa kwa Mʉlʉʉngʉ.’✝"

28 Maa kaa, Yéesu akamʉsea, "Vatalariwa mʉnʉmʉʉnʉ vara ˆvarɨtéeraa no rituuba isáare ra Mʉlʉʉngʉ."

4 Yéesu akuuyirya, yoosea, "Masáare ˆYarɨ Mpeho yalʉʉsa jei, ‘Mʉʉntʉ sɨ arɨ kʉva nkaasʉ kwa vyóorya vii tʉkʉ.’✝"

36 Vaantʉ voosi vakahwaalariwa maatʉkʉ vii, maa vakaanda kiiyurya voovo kwa voovo voosea, "Aya nɨ masáare che? Kwa wiimiriri na ngururu yoolairirya mirimʉ mɨvɨ ifume noyo yoofuma!"

35 Kurumu na weerʉ looka jiri, maa kaa, masáare yaanɨ sɨ yarɨ looka vii kaa tʉkʉ.

31 Kurumu na weerʉ looka jiri, maa kaa, masáare yaanɨ sɨ yarɨ looka vii kaa tʉkʉ.

31 Aho, Yéesu akavasea Vayahúudi vara ˆvajáa vamurúmire, "Koonɨ mʉkwáatiirye masáare yaanɨ, kɨkomi nyuunyu mʉrɨ vapooji vaanɨ.

31 Aho, Yéesu akavasea Vayahúudi vara ˆvajáa vamurúmire, "Koonɨ mʉkwáatiirye masáare yaanɨ, kɨkomi nyuunyu mʉrɨ vapooji vaanɨ. 32 Taanga mʉrɨ kɨmáárɨ, na kɨmáárɨ vabweeyya kɨrɨ mwiiyanjaale."

51 Kɨmaarɨ kaa noovawyɨɨra, mʉʉntʉ yoyoosi ʉra ˆarɨ kwaatya masáare yaanɨ, ʉwo sɨ arɨ kukwya vii kaa tʉkʉ."

24 Kɨmaarɨ kaa noovawyɨɨra, Taáta aantʉma. Yoyoosi ˆatéeraa masáare yaanɨ na ˆamurúmaa Taáta, atɨɨte nkaasʉ ya sikʉ ˆjisiina ʉhero. Ʉwo sɨ arɨ heewa irya tʉkʉ, yeeye afɨrɨra inkwya, akɨɨngɨra na nkaaswii.

23 Yéesu akamʉsea, "Mʉʉntʉ yoyoosi ˆaanyenda, kwaatya arɨ isáare raanɨ, Taáta waanɨ mweenda arɨ, na suusu kʉʉja tʉrɨ na kwaachwe noo kiikala hamwɨ ne.

3 Nyuunyu mwahʉmʉla pʉʉtɨrwa no jirʉlwa ko tweera ukiindya waanɨ ˆnavawyɨɨra.

17 Taáta, isáare raako nɨ kɨkomi, jeyyo, vatalarye vaantʉ vaako kwa kɨkomi ɨkyo.

22 ˆAkafʉfʉke, vapooji vaachwe vakakʉmbʉkɨra yara ˆajáa alʉʉsa. Aho, vakaruma Masáare ˆYarɨ Mpeho na yara masáare ˆajáa alʉʉsa Yéesu.

41 Vasamaría ˆvarɨ foo vakamuruma sa yara ˆmeene alʉʉsáa.

38 Masáare ˆYarɨ Mpeho yalʉʉsa, ‘Ʉra ˆaanduma nɨɨnɨ, maboote ˆyiíkaa maaji ya nkaasʉ fuma yarɨ isii yaachwe.’"✝

9 Sa koonɨ ulúusire na mʉlomo waako, "Yéesu nɨ Mweenevyoosi," na kuruma mutimii waako, Mʉlʉʉngʉ amʉfʉfʉla fuma kwa ˆvaakwya, lamuririwa ʉrɨ. 10 Sa kwa mʉtɨma mʉʉntʉ arúmaa, jeyyo aválwaa nɨ mʉwoloki, na kwa mʉlomo alʉ́ʉsaa, na jeyyo alámuririwaa.

2 Mʉve na mpɨɨma na masʉʉsʉ ya isáare raachwe ra kɨkomi, ja vaana vaduudi viintʉ ˆvarɨ na mpɨɨma na masʉʉsʉ ya vala íyo waavo. Koonɨ munywíire masʉʉsʉ ya mʉtɨma, tuuba mʉrɨ kʉla fʉʉrʉ mʉlamuririwe.

1 Eri, mwiikalo waanyu wo va kɨɨntʉ kɨmwɨ na Kirisitʉ vaheera wiise mʉtɨma wʉʉ? Eri, kʉveenda kwaachwe kʉvatuurya kwiise mɨtɨma wʉʉ? Eri, nɨ kɨɨntʉ kɨmwɨ mʉrɨ na Mʉtɨma Mʉʉja wʉʉ? Laangwa mwiise kwa riiso ra wʉʉja nɨ Kirisitʉ wʉʉ? 2 Koonɨ viri jeyyo, kʉʉmbweeyya mʉrɨ nɨve na cheerʉ mʉnʉmʉʉnʉ kwa nyuunyu kʉva na mʉryʉʉngʉ ʉmwɨ, kweenda kʉmwɨ, kʉva kɨɨntʉ kɨmwɨ mutimii na kʉva na tooti ɨmwɨ. 3 Karɨ mʉndoobweeyya kɨɨntʉ ko viihya ɨnda tʉkʉ. Karɨ mʉndookiivaa kɨpeembe tʉkʉ. Maa kaa, mwiikiimye na ɨsɨ, kɨra mʉʉntʉ yoomʉnyemya wɨɨngɨ na moovoona vɨɨngɨ vabooha kʉlookya nyuunyu. 4 Karɨ kɨra ʉmwɨ waanyu ɨndoolaanga masáare yaachwe vii tʉkʉ, maa kaa, kɨra ʉmwɨ waanyu andookiiririkana kʉvaambirirya vɨɨngɨ. 5 Miiririkano yaanyu ɨve ɨʼɨra Kirisitʉ Yéesu ˆajáa noyo.

6 Yeeye baa neembe ufumo waachwe nɨ Mʉlʉʉngʉ,

sɨ oona kʉra kʉva Mʉlʉʉngʉ,

nɨ kɨɨntʉ cho namatɨra tʉkʉ.

7 Maa kaa, iibweeyya ja kɨɨntʉ ˆkisiina,

aava ja mʉtʉ́mwa,

avyaalwa ja mʉʉntʉ.

8 ˆAkave na ufumo wa mʉʉntʉ,

akiikiimya na ɨsɨ, akaruma kukwya,

inkwya yo vaɨrɨrwa mɨsʉmáari mʉsaláabii.

9 Sa jeyyo, Mʉlʉʉngʉ amwiinʉla mʉnʉmʉʉnʉ,

na amʉheera irina ˆralooka marina yoosi.✝

10 Sa kwa irina ra Yéesu, kɨra kiúumbe kurumwii na kʉrɨ weerʉ na Ntarii,

kɨchwaame mbere yaachwe,

11 na kɨra lurimi lʉlʉʉse,

Yéesu Kirisitʉ nɨ Mweenevyoosi,✝

kwa nkongojima ya Mʉlʉʉngʉ Taáta.

12 Vijeengi vaanɨ naveenda mʉnʉmʉʉnʉ. Haaha, nɨ matu mʉjáa kʉrɨ nɨɨnɨ sikʉ joosi mpɨɨndɨ ˆnɨjáa kwaanyu na baa mpɨɨndɨ ˆndɨrɨ kʉlɨ na nyuunyu. Viivyo tuubi kʉtʉmama viintʉ ˆvyoónekyaa Mʉlʉʉngʉ avalamurirya, kʉnʉ mookoofa no tetema. 13 Sa nɨ Mʉlʉʉngʉ ˆyootʉmama isii yaanyu, yeeye noo yoovaheera mpɨɨma na ngururu yo tʉmama yara ˆmeene yoosaaka yatʉmamwe.

14 Tʉmami viintʉ vyoosi baa kungʼuula no kwiiruta ndihi tʉkʉ. 15 Mʉve vaana va Mʉlʉʉngʉ, sɨ mʉngʼʉ́ʉrɨrwaa na musiina ʉvɨ. Kei mʉve vaantʉ ˆmusiina lʉkwaalo, mpɨɨndɨ iji ˆmookiikala katɨ na katɨ ya vaantʉ va haaha ˆvamema ʉvɨ na ˆvasaambʉka. Katɨ na katɨ ya avo vaantʉ, nyuunyu mʉve ja kɨweerʉ ˆkɨmʉ́rɨkɨraa weerʉ. 16 Kei mʉkwaatye isáare ra nkaasʉ, sa sikʉ Kirisitʉ ˆarɨ hɨndʉka, niiteere mwerere sa mʉrɨmo ˆnatʉmama ko manyɨka kʉrɨ nyuunyu, na noone sɨ natʉrɨkɨra bweete tʉkʉ. 17 Baa koonɨ nkaasʉ yaanɨ yootoolwa ja mpóryo ya choonywa mweeri ya mpóryo ya kuruma kwaanyu, nɨɨnɨ na cheerʉ ndɨrɨ, na navyeéndire hamwɨ na nyuunyu voosi. 18 Viivyo nyuunyu moosaakwa muvyeende na mʉve na cheerʉ hamwɨ na nɨɨnɨ.

19 Haaha nookiilaangya Yéesu Kirisitʉ Mweenevyoosi koonɨ arɨ vyeenda, mʉtʉma ndɨrɨ Timotéeo sikʉ ˆjookʉʉja aha mbere, ʉʉje na kwaanyu, sa ˆarɨ hɨndʉka, neeriwe mʉtɨma nɨ sáare ja mwiikalo waanyu. 20 Sa nɨɨnɨ nsiina mʉʉntʉ wɨɨngɨ ˆavaláangaa ja yeeye tʉkʉ. 21 Vɨɨngɨ nɨ voolwa vii na masáare yaavo, na sɨ yara ya Yéesu Kirisitʉ tʉkʉ. 22 Maa kaa, nyuunyu veeneevyo mwamányire kɨkomi ˆvyeene Timotéeo ɨɨma neeja. Yeeye atʉ́mamaa na nɨɨnɨ mʉrɨmo wo variyʉla Masáare Maaja ja mwaana na taáta waavo. 23 Haaha kiilaangya niise nɨmʉtʉme na kwaanyu chaangʉ, ˆndɨrɨ taanga vii ˆcheene kɨrɨ fʉmɨra kʉrɨ nɨɨnɨ. 24 Naanɨ nookiilaangya kʉrɨ Yéesu Mweenevyoosi, rekerwa ndɨrɨ, na kʉʉja ndɨrɨ na kwaanyu sikʉ jiiji vii ˆjookʉʉja aha mbere.

25 Nookoona nɨ vyabooha nɨmʉtʉme Epafuradíito na kwaanyu. Yeeye nɨ mwaaniitʉ ˆamuruma Yéesu, kei nɨ mʉtʉmami na mulwi nkoondo mwiiwaanɨ. Na nyuunyu mwamʉtʉma jɨ aampeere nyambirirya mpɨɨndɨ iji nɨɨnɨ ˆnoosaaka nyambirirya. 26 Nɨ kʉmʉrekera niise ahɨndʉke sa atɨɨte mpɨɨma maatʉkʉ vii yo voona, na kei avisʉʉla ˆakataange nyuunyu mwateera ajáa alwaala. 27 Kɨmaarɨ ajáa alwaala kende akwye. Maa kaa, Mʉlʉʉngʉ amʉlaanga na riiso ra wʉʉja na sɨ yeeye vii tʉkʉ, baa nɨɨnɨ, sa ndɨɨre kuvisʉʉla mweeri ya kuvisʉʉla.

28 Sa jeyyo, noo ˆchooreka noomanyɨka kʉmʉtʉma na kwaanyu, sa ˆmʉrɨ moona kei muvyeende. Na nɨɨnɨ nseyyiriwe kuvisʉʉla kwaanɨ. 29 Mʉteengyi na cheerʉ, sa yeeye nɨ mwiiwaanyu kwa kʉra kumuruma Yéesu Mweenevyoosi, na mʉʉntʉ ˆarɨ ja yeeye, mʉndoomʉnyemya. 30 Yeeye ajáa asengerera kukwya sa mʉrɨmo wa Kirisitʉ. Yeeye ajáa avɨɨka nkaasʉ yaachwe nemwiinemwii sa afikye nyambirirya ˆngʼeene nyuunyu mwasiindwa fikya sa viintʉ mwiíkalaa kʉlɨ.

18 Maa kaa, kɨra ˆkimufúmaa mʉʉntʉ mʉlomwii, nɨ mutimii chafúmaa na noo kɨmʉbwéeyyaa ave na njeo. 19 Sa kufuma mutimii wa mʉʉntʉ, kwafúmaa miiririkano mɨvɨ, wʉʉlaishi, kʉyeenda na muki wa mʉʉntʉ, kʉhanguta, wiivi, kʉlongowererya, na kʉtʉkɨra.

36 Nɨ kʉvawyɨɨra niise, sikʉ ya ʉlamu, vaantʉ lo kuuriwa varɨ vavariyʉle kɨra isáare ra kɨkoókoyo ˆvalʉʉsa. 37 Sa kwa masáare yaako, Mʉlʉʉngʉ kʉvala arɨ weewe ʉrɨ mʉwoloki, na kwa masáare yaako lʉʉsa arɨ irya ʉrɨ mʉvɨ."

34 Nyuunyu mbyaala ya nyororooda! Joolɨ mʉrɨ daha lʉʉsa viintʉ viija na nyuunyu nɨ vavɨ? Sa mʉʉntʉ alʉ́ʉsaa yara ˆyamema mutimii waachwe.

2 Suusu voosi tahónʼyaa kwa njɨra ˆjiri foo ˆjiísimiresimire. Koonɨ amwaarɨ mʉʉntʉ sɨ ˆahónʼyaa kwa yara ˆalʉ́ʉsaa, ʉwo nɨ wa kɨkomi na adáhaa kwɨɨmɨrɨra mʉvɨrɨ waachwe woosi.

3 Tavɨ́kɨraa vipíini mɨlomwii ya faráasi sa jindootʉteera, kwa njɨra ijo tajilongoola mɨvɨrɨ yaavo yoosi vʉʉ. 4 Viivyo baa méeli, baa neembe nɨ nkʉ́ʉ́lʉ mʉnʉmʉʉnʉ na yakʉ́ndʉlwaa nɨ mpeho ˆyahʉʉmba, yalóngoolwaa nɨ usukáani muduudi na yadómaa na kʉʉntʉ kokoosi ˆkweene mʉlongooli asáakaa ɨdome. 5 Viivyo baa lurimi nɨ kɨɨntʉ kiduudi vii muvirii, maa kaa, chiíneengaa mʉnʉmʉʉnʉ vii. Iririkane ˆvyeene kooto kaduudi kadáhaa mala isaka ra loovíwo. 6 Lurimi nolo nɨ mooto! Kati ya viintʉ vyoosi ˆviri muvirii, lurimi noo weerʉ ya mavɨ. Lwamʉsáambʉlaa mʉʉntʉ vʉʉ na lwakóreryaa mooto kʉrɨ nkaasʉ yaachwe yoosi. Na loolo lwakóreriwaa mooto wa Jehénamu.

7 Vaantʉ vadáhaa temerera maka ja isekii na ja kaayii ja kɨra ivala, ndee ja kɨra ivala, viintʉ ˆvitámbaalaa vya kɨra ivala na viintʉ vyoosi vya mayiyii, na vawaayya kuvitemerera vyoosi. 8 Maa kaa, kusiina mʉʉntʉ ˆadáhaa temerera lurimi lʉdɨɨre lʉʉsa ʉvɨ tʉkʉ. Lurimi nɨ ʉvɨ sɨ ˆʉtʉ́ʉlaa. Kei lwamema kɨnyéruumbe ˆchʉʉ́laa vaantʉ.

17 Haaha, kuruma kʉʉ́jaa kwa njɨra yo teera isáare, na kʉteera kʉʉ́jaa kwa isáare ra Kirisitʉ. 18 Maa kaa, nɨ kuurya niise, eri Viisiraéeli sɨ vateera tʉkʉ wʉʉ? Hɨɨ vateera. Masáare ˆYarɨ Mpeho yasea,

"Sawúti yaavo yadoma kʉrɨ ɨsɨ joosi,

noyo masáare yaavo yafika utulo waasɨ."✝