Sabedoria
A sabedoria é um dos temas mais ricos da Bíblia. O temor do Senhor é seu princípio, e buscá-la vale mais que ouro ou prata. Deus promete dar sabedoria generosamente a quem pedir com fé.
O princípio da sabedoria
O temor do Senhor é o início de toda sabedoria verdadeira. Quem reverencia a Deus aprende a viver com discernimento e prudência.
Wovon u Vuzavaguɗu u ɗaɗa ugiti u kuyeve,
ama kalau ka goyo ta̱ cicoꞋo n odoki.
Wovon u Ka̱shile u ɗa u giti ugboji,
kpamu kuyeve ku Vuza ciɗa nanlo ɗaɗa kuyeve.
Wovon u Ka̱shile kuyotsongu su ku ugboji ku ɗa,
kpamu sai vu goyo ka̱cika̱nu, yeve ka̱ta̱ vu ciya̱ tsugbayin.
Wovon u Vuzavaguɗu u ɗa ugiti wu ugboji,
aza a na o tsu tono wila̱ u ni dem,
a̱ tsu ciya̱ ta̱ kuyeve ku singai.
YaꞋan a cikpa yi ko wannai.
Sabedoria como dom de Deus
A verdadeira sabedoria vem do alto. Deus a concede generosamente a quem pede com fé, sem lançar em rosto a fraqueza humana.
Adama a na Vuzavaguɗu ɗa u tsu neke cicoꞋo,
kuyeve n cicoꞋo kpamu,
a una̱ u ni u ɗa ku tsu uta̱.
Adama a na Vuzavaguɗu ɗa u tsu neke cicoꞋo,
kuyeve n cicoꞋo kpamu,
a una̱ u ni u ɗa ku tsu uta̱.
Mayun,
folono uyevi ka̱ta̱ vu la̱nsa̱ kuyeve,
Ka̱ta̱ vu yeve wovon u Vuzavaguɗu,
ka̱ta̱ vu ciya̱ kuyeve ku Ka̱shile.
Ka̱shile ki ikaya ka̱ va̱ wa̱ nu ɗa mi e kuneke ogodiya koɓolo n ucikpi, vi neke mu ta̱ ugboji koɓolo n utsura. Vu danai mu ili i na ce ecei nu ɗa kpamu vu danai tsu kaci ki ili i na mogono ma cigai.>>
u danai,
<<Ucikpi a kubana u kula ku Ka̱shile ko wannai,
kuyeve n ugboji dem ku ni ku ɗa.
Olobo a̱ na̱shi a nampa a Ka̱shile ke neke le ta̱ ugboji n kuyeve ku mekecu dem. Ɗa Daniyan ta na u ciya̱i kuyeve ku kindana n alatani kakau.
A sabedoria do alto
A sabedoria que vem de Deus é pura, pacífica, amável, cheia de misericórdia e de bons frutos. Ela se opõe à sabedoria terrena e mundana.
Direção e discernimento
Deus guia os humildes na justiça e ensina seu caminho aos mansos. Ele promete dirigir nossos passos quando confiamos nele de todo o coração.
Ushuku n Vuzavaguɗu n ka̱ɗu ka̱ nu dem.
Ka̱ta̱ vu piꞋisa a kuyeve ku nu ba.
Ciɓa n Vuzavaguɗu a ili i na vi a kuyaꞋan dem,
a̱yi tana wi ta̱ a ku yotsongu wu uye u singai.
Ka̱ta̱ vu ɗika ka̱cika̱nu vuza vu cicoꞋo ɗa ba,
pana wovon u Vuzavaguɗu
vu ka̱sukpa̱ ka gbani-gbani.
Vuzavaguɗu u danai,
mi ta̱ o kuyotsongu wu uye u na vu kutono,
mi ta̱ e kuneke wu kadanshi n neke wu odoki kpamu.
U tsu tono ta̱ n aza na o ogoyoi ka̱ci ke le, a ukuna u mejege,
wi ta̱ a kupiꞋisaka le tsu na o kutono yi,
Vuzavaguɗu vu yotsongu mu uye u nu,
vu piꞋisaka mu ukuna u nu.
Tono nu mpa tsu na n kuyaꞋan kamayun,
ka̱ta̱ vu piꞋisaka mu,
adama a na avu ɗa Ka̱shile kishi ka̱ va̱,
makyan dem n tsu zuwa ta̱ ka̱ɗu wa̱ a̱ nu.
Vuzavaguɗu u tsu tono ta̱ n vuma,
a uye u na u gaꞋin u tono,
u tsu pana ta̱ uyoꞋo u kuyongo ku ni,
Zuwa mu n ciɓa n
ucigi u nu u na u tsu sabaꞋa ba
adama a na n zuwa ta̱ katsura wa̱ nu.
Yotsongu mu uye u na n kutono
n neke ta̱ wuma u va̱ wa̱ nu.
PiꞋisaka mu n tono kusheshe ku nu,
yaꞋan ayinviki a singai a̱ nu
o tono nu mpa,
a uye u na wi n a̱ga̱vushi ba.
Vuzavaguɗu, adama a kula ku nu
ere wuma u va̱,
a ukuna wu usuɓi nu
utuka̱ wuma u va̱ atakaci.
PiꞋisaka mu ili i na n kuyaꞋan,
Vuzavaguɗu,
vu tono nu mpa a uye u mejege,
adama a na mi ta̱ n irala na̱ a̱bunda̱i.
A Palavra como fonte de sabedoria
A Palavra de Deus é lâmpada para os pés e luz para o caminho. Meditar nas Escrituras nos dá entendimento superior ao dos mestres.
Kadanshi ka̱ nu ki ta̱
tsu ma̱kuni e ene a̱ va̱,
kutashi kpamu a uye u va̱.
Kadanshi ka̱ nu ki ta̱
tsu ma̱kuni e ene a̱ va̱,
kutashi kpamu a uye u va̱.
Ɓa̱yuwa̱ a̱shi a̱ va̱,
adama a na me ene,
ili i mereve i gbagbaꞋin
a̱ ka̱tsuma̱ ka̱ wila̱ u nu.
Ku utuka̱ kadanshi ka̱ nu
e keteshe ku tsu neke ta̱ kutashi,
ku tsu neke ta̱ kuyeve u vuza na wi n kuyeve ba.
Vuza vu ma̱za̱nga̱ ɗa,
vuza na u tsu tono odoki a uma a gbani-gbani ba,
ko u tono uye wa aza a unushi ba,
ko u gbaɓa kaci n aza ulami ba.
Ama wi ta̱ a kupana uyoꞋo u tono wila̱ u Vuzavaguɗu,
wi ta̱ e kusheshe ku wila̱ wa a̱ ka̱ɗu ka̱ ni kanna n kayin.
Ayin ana baci vu walai, i ta̱ a kutono n avu,
ayin ana baci vu vaki, i ta̱ a ku inda wu,
ayin ana baci vu ɗa̱nga̱i, i ta̱ a kuyaꞋan kadanshi n avu.
Sabedoria prática para o dia a dia
A sabedoria se aplica em cada decisão: nas finanças, nos relacionamentos, no trabalho e no uso do tempo. Vivamos como sábios, não como insensatos.
Zuwa atsuvu vu pana odoki, ka̱ta̱ vu isa kuyotsongusu,
adama ana kanna ko yoku vi ta̱ o ku okpo vuza vu ugboji.
Zuwa atsuvu vu pana odoki, ka̱ta̱ vu isa kuyotsongusu,
adama ana kanna ko yoku vi ta̱ o ku okpo vuza vu ugboji.
A̱ yi vuzana u ciya̱i ugboji, wuma u ni u ɗa u cigai,
a̱ yi vuzana u we erei kuyeve kpamu wi ta̱ a̱ ku ba̱ruwa̱.
N odoki a ɗa kakuna ka tsu gaꞋan,
la̱nsa̱ odoki a ugboji kafu vu bana kuvon.
adama na ubuta̱ wu ugboji u uma u ɗa a tsuyaꞋan kuvon,
kpamu ubuta̱ wa odoki u uma u ɗa a ci ciya̱ u lyaꞋi.
Vuma na u tsu na̱mgba̱ ka̱tsuma̱ ba, wi ta̱ n kuyeve,
ama vuza vu una̱mgbi u ka̱tsuma̱ u tsu tuka̱ ta̱ tsulau tsu ni e keteshe.
Ugbamukaci vishili vuɗa utsu tuka̱ koci,
ama a̱ tsu ciya̱ ta̱ ugboji ubuta̱ wa aza ana a tsu pana odoki.
YaꞋan ci coꞋo n ili i na vi a kudansa, adama ana vu isa wuma u nu.
Vuma vu na u kpa̱ɗa̱i kuyaꞋan cicoꞋo n kadanshi ka̱ ni ba,
u tsu uka ta̱ ka̱cika̱ni muna.
Kalau ke ce ene ta̱ uye u wuma u ni derere ɗa,
ama vuza vu ugboji u tsu pana ta̱ odoki.
A̱ra̱ɗi a̱ tsu tuka̱ ta̱ n wono,
ama vuza babu a̱ra̱ɗi vuza vu ugboji ɗa.
Vuza vu ugboji, a̱yi ɗa u tsu ushuku n odoki,
ama vuza kadanshi ka tsulau wi ta̱ a̱ ku na̱mgba̱.
Ka̱ɗu ka vuza ugboji ayin tutu ki ta̱ a̱ kula̱nsa̱ uye u kudoku kuyeve,
atsuvu a vuza vu ugboji a̱ tsu la̱nsa̱ ta̱ kuyeve ayin tutu.
Kalau ka tsu pana uyoꞋo u ciya̱ kuyeve ba,
ama u tsu pana ta̱ uyoꞋo u dansa kusheshe ku ni koci.
Ko kalau feu u paɗa baci bini, a tsu ɗikai ta̱ vuza vu ugboji ɗa,
ɗa baci u paɗai bini udansai ka kuna ba,
uma i ta̱ a kuɗika yi keyevi.
YaꞋan vuza vu cicoꞋo u pana ka̱ta̱ u doku ciya̱ kuyeve,
vuza vu uyevi kpamu
u ciya̱ uɓa̱nki
O valor da sabedoria
A sabedoria é mais preciosa que rubis. Quem a encontra, encontra a vida e alcança o favor do Senhor. Nada se compara a ela.
Vuza ma̱za̱nga̱ ɗa vuza na u ciya̱i cicoꞋo,
n vuza na kpamu u ciya̱i kuyeve.
Adama ana vuza na baci dem u ciya̱i mu, u ciya̱ ta̱ wuma.
iyoci i kuciya̱ mapasa ma singai ubuta̱ u Vuzavaguɗu ɗa.
U laꞋa ta̱ kugaꞋan vu ciya̱ ugboji, ana va kuciya̱ kazanariya,
u laꞋa ta̱ n kugaꞋan vu zagba kuyeve ana vaku zagba azurufa.
Vuma u tsu sheshe ta̱ a̱ ka̱ɗu ka̱ ni,
ama Ka̱shile ka ka tsu shatangu.
Kusheshe ku ka̱ɗu ku vuma ku ɗa,
ama ku ushuku,
ku Vuzavaguɗu ku ɗa.
Ugboji, u tsu ere ta̱ vuma,
tsu na ikebe i ci ere vuma,
ama ugaꞋin u kuyeve u ɗaɗa,
ugboji u tsu ɓa̱nka̱ ta̱ wuma u vuza na wi n u ɗa.
Ka̱ta̱ vu yaꞋan keci vu dana, <<Yiɗa̱i i zuwai ayin a cau, a laꞋi o gogo na?>>
Adama a na u gaꞋan uma a yaꞋan keci ku nanlo ba.
Vuza na u zuwai Ka̱shile ma̱za̱nga̱, a̱yi ɗa Ka̱shile ka̱ tsu neke ugboji, n kuyeve koɓolo m ma̱za̱nga̱, ama u vuza vu unushi Ka̱shile ke ci neke yi ta̱ kataci ko kuɓolongu uciyi adama a na u neke vuza na u luwai Ka̱shile. Nava feu gbani ɗa, kutono ku wunla̱i ku ɗa koci.
Ili i na baci vi a kuyaꞋan n ekiye a̱ nu, yaꞋan i ɗa n utsura u nu, adama a na a kasaun a̱ ubuta̱ u na vi a kubana, babu ulinga, kufoɓuso ki ili, ko kuyeve ko tana ugboji.
A sabedoria e a soberania de Deus
Os caminhos de Deus são mais altos que os nossos. Sua sabedoria é insondável, eterna e infinitamente superior ao entendimento humano.
<<Uteku tsu na gaɗi wi daꞋangi n iɗika,
ta feu nwalu n va̱ mi daꞋangi nu nwalu n ɗa̱ nannai,
kusheshe ku va̱ kpamu ku laꞋa ta̱ kusheshe ku ɗa̱.
Vuzavaguɗu u danai,
<<Adama a na kusheshe ku va̱ ku ɗaɗa kusheshe ku ɗa̱ ba, nwalu n ɗa̱ n ɗaɗa nwalu n va̱ ba.>>
A̱ɗa̱ i yeve ba?
Ka̱ta̱ yi ishi i pana ba?
Vuzavaguɗu Ka̱shile ka kowanai kaꞋa.
Vuza na u yaꞋin aduniyan dem.
A̱yi utsura u ni u tsu jebe ba ko woꞋo,
kusheshe ku ni kpamu ki kuyeve ba.
A̱ɗa̱ i yeve ba?
Ka̱ta̱ yi ishi i pana ba?
Vuzavaguɗu Ka̱shile ka kowanai kaꞋa.
Vuza na u yaꞋin aduniyan dem.
A̱yi utsura u ni u tsu jebe ba ko woꞋo,
kusheshe ku ni kpamu ki kuyeve ba.
Vuzavaguɗu MalaꞋimili u neke mu ta̱ kadanshi ku ugboji,
adama a na n yeve kadanshi ko kudokusu uma ka̱ɗu ka na ko kuɓa̱nka̱ aza a na i babu utsura.
Usana lakam u tsu jimgbasa mu ta̱
atsuvu a̱ va̱ ciya̱ m pana tsa aza a na a̱ ciya̱i uyotsongi.
Ili ya atakaci i ɗa a kubana wa aza na a banai Masar kula̱nsa̱ uɓa̱nki,
ɗa kpamu a zuwakai odoku utsura,
ɗa a̱ ushuki n ka̱bunda̱i ke ekeke e le
koɓolo n utsura wa akumbi o odoku e le,
ama ɗa a iwain kula̱nsa̱ uɓa̱nki u Vuza Ciɗa va aza a Isaraila
ko kpamu a̱ la̱nsa̱ uɓa̱nki a̱ ubuta̱ u Vuzavaguɗu.
Ko n nannai a̱yi wi ta̱ n ugboji, wi kpamu a kufuɗa kutuka̱ n kawuya,
a̱yi u tsu yaꞋansaka kadanshi ka̱ ni ba.
Ama u tsu ɗa̱nga̱ ta̱ adama na u shilika̱ n iꞋuwa ya aza asuvawuya,
koɓolo n aza na a̱ tsu ɓa̱nka̱ aza na a tsu yaꞋan ka gbani-gbani.
Ukuna u nampa ra̱ka̱ wu uta̱ ta̱ a̱ ubuta̱ u Vuzavaguɗu MalaꞋimili,
vuza na wi n odoki a singai, koɓolo n kuyeve ku utsura.
Ayinviki a Vuzavaguɗu i ta̱ o kuyongo n a̱yi.
Ayinviki e kuyeve n cicoꞋo,
ayinviki e kuneke kadanshi n utsura,
ayinviki e kuneke kuyeve n kupana wovon u Vuzavaguɗu.
UyoꞋo wi ida̱shi u ni wi ta̱ o kuyongo n wovon u Vuzavaguɗu.
A̱yi wa kuyaꞋan afada a ili i na wi e kene n a̱shi a̱ ni,
ko u yaꞋan ulinga n i na u panai uma a kudansa n atsuvu a̱ ni ba.
Vuzavaguɗu wi ta̱ a kinda ɗa̱ ayin dem,
wi ta̱ e kuneke ɗa̱ ili na i cigai a ubuta̱ u na u canai ba,
ka̱ta̱ kpamu u dokusu ikyamba i ɗa̱ utsura.
Nannai wi ta̱ a kuzuwa yo okpo an kashina ki ishiꞋwan ka na ka̱ ciya̱i kuta̱nu mayin, n uteku tsu kuyene ku na mini ma̱ ni ma̱ tsu kpa̱ɗa̱ kuɗekpe.
Vuzavaguɗu la̱na̱
ka̱bunda̱i ku ulinga u nu,
a̱ ka̱tsuma̱ ka kuyeve
ɗa vu yaꞋin ili i nampa ra̱ka̱,
aduniyan a shana ta̱ tukpa ni i na vu yaꞋin.
Vuzavaguɗu vu tsu vuza gbayin ɗa,
vuza vu utsura ɗa,
kuyeve ku ni ki kugisanku ba.
Vi o kutono nu mpa n odoki a̱ nu,
a ukocishi kpamu vi ta̱ a ku isa mu n tsugbayin.
PiꞋisaka tsu ci yeve a na wuma u tsu u makyan me kenu maꞋa,
adama a na tsu okpo aza a ugboji.
Una̱ u vuza vu usuɓi u tsu dansa ta̱ kakuna ke kuyeve,
kelentsu ka̱ ni ka tsu dansa ta̱ ili i na yi derere.
La̱nsa̱ ma̱za̱nga̱ u Vuzavaguɗu,
a̱yi tana wi ta̱ e kuneke wu i na ka̱ɗu ka̱ nu ka cigai.
Vuzavaguɗu, tono nu mpa a uye wu usuɓi u nu,
adama a na irala i va̱ i yimkpa ta̱,
yotsongu mu uye u nu e keteshe ciya̱ n tono.
Vi ta̱ a̱ ku yotsongu mu uye,
uye u na u kubana a̱ ubuta̱ u wuma,
kuyongo ku nu koɓolo nu mpa ili i ma̱za̱nga̱ i ɗa,
ida̱shi e kukiye ku usingai ku nu,
uyoꞋo u ɗa ko wannai.
M ma̱shi ma a kubono, ka̱ta̱ a ka̱na̱ ku yaꞋin ka mu kavasa. Ka̱ta̱ n zuwa le a wala a ubuta̱ u na wi n nyeneke n mini, a uye u singai u na a kuta̱ɗa̱tsa̱ ba, a dama na mpa ɗa kesheku aza Isaraila, kpamu Efiraimu ɗa maku mu ugiti ma̱ va̱.
N yeve ta̱, Vuzavaguɗu, wuma u vuma u ni u ɗa ba,
Ba a̱yi ɗa vuza na wi a kinda kudasa ku ni ba.
A̱yi ɗa vuza na u yaꞋin iɗika n utsura u ni,
ɗa kpamu yaꞋin uduniya n ugboji u ni,
n kuyeve ku ni kpamu ɗa u ba̱rukpa̱i gaɗi.
Ka̱ta̱ vu keɗe a̱pa̱m n makpaꞋa ba,
adama ana vu yeve u teku tsu na makpaꞋa va uku uta̱ ba.
Uma gbanigbani e yeve kasingai ba,
ama aza kutoni ku Yesu e yeve ta̱ ka mayin.
Vuzavaguɗu u yaꞋin aduniya n cicoꞋo ci ni,
n kuyeve ku ni kpamu u yaꞋin gaɗi.
Ɗa udanai le, <<Ka̱ta̱ i yeve i na yi a kuyaꞋan, adama a na afada a na yi a kuyaꞋan a vuma ɗa ba, ama a Vuzavaguɗu a ɗa. U tsu yongo ta̱ n a̱ɗa̱ a ayin a na yi a kuyaꞋan afada.