Sabedoria
A sabedoria é um dos temas mais ricos da Bíblia. O temor do Senhor é seu princípio, e buscá-la vale mais que ouro ou prata. Deus promete dar sabedoria generosamente a quem pedir com fé.
O princípio da sabedoria
O temor do Senhor é o início de toda sabedoria verdadeira. Quem reverencia a Deus aprende a viver com discernimento e prudência.
Sabedoria como dom de Deus
A verdadeira sabedoria vem do alto. Deus a concede generosamente a quem pede com fé, sem lançar em rosto a fraqueza humana.
Maaŋ muuŋgip, nde rɨgar guma the ndɨkndɨgi vhuuin tivgip, ana Fhe Bakɨme phorgɨp suaŋrim, Fhe Bakɨme ndɨkndɨgi vhuuin ana nɨɨŋgirga. Fhe Bakɨme guigira ndikndigap, bigi vhuuiŋ vhɨrver za kha gumgi ga ndɨɨi. Ana bigi ga nzuav ana nzai gumgi, ana mbe vhegi fhuvara.
Maaŋ muuŋgip, nde rɨgar guma the ndɨkndɨgi vhuuin tivgip, ana Fhe Bakɨme phorgɨp suaŋrim, Fhe Bakɨme ndɨkndɨgi vhuuin ana nɨɨŋgirga. Fhe Bakɨme guigira ndikndigap, bigi vhuuiŋ vhɨrver za kha gumgi ga ndɨɨi. Ana bigi ga nzuav ana nzai gumgi, ana mbe vhegi fhuvara.
Maaŋ muuŋgip, nde rɨgar guma the ndɨkndɨgi vhuuin tivgip, ana Fhe Bakɨme phorgɨp suaŋrim, Fhe Bakɨme ndɨkndɨgi vhuuin ana nɨɨŋgirga. Fhe Bakɨme guigira ndikndigap, bigi vhuuiŋ vhɨrver za kha gumgi ga ndɨɨi. Ana bigi ga nzuav ana nzai gumgi, ana mbe vhegi fhuvara.
A sabedoria do alto
A sabedoria que vem de Deus é pura, pacífica, amável, cheia de misericórdia e de bons frutos. Ela se opõe à sabedoria terrena e mundana.
Mba Fhe Bakɨme han kega zeri ndɨkndɨgi vhuuiŋ, kha khesharigi tɨvi ga mbui. Fharigi tɨv khare, mbe ndɨkndɨgi ŋaarira zɨn vui. Ara thɨgi ne khare, mbe harigi ntɨɨri phorgap ndava bavira kav, mbarara mbe nzuav, harigi gumgi ga ndɨkndɨgav, harigi gumgi nzuai buni mbararagi. Mbe vhɨra guigira harigi ntɨɨri kora mbuav, tɨvir vhuuiŋra mbe mbui. Mbe mba mbui tɨvara za mba gumgi ga mbui. Mbe vhɨra tɨvir vhuuiŋ zɨn ŋgɨrgen wari guiguigi fhuvara. Zakɨra fhuvara! Mbe guigira tɨvir vhuuiŋ zɨn vui.
Mba Fhe Bakɨme han kega zeri ndɨkndɨgi vhuuiŋ, kha khesharigi tɨvi ga mbui. Fharigi tɨv khare, mbe ndɨkndɨgi ŋaarira zɨn vui. Ara thɨgi ne khare, mbe harigi ntɨɨri phorgap ndava bavira kav, mbarara mbe nzuav, harigi gumgi ga ndɨkndɨgav, harigi gumgi nzuai buni mbararagi. Mbe vhɨra guigira harigi ntɨɨri kora mbuav, tɨvir vhuuiŋra mbe mbui. Mbe mba mbui tɨvara za mba gumgi ga mbui. Mbe vhɨra tɨvir vhuuiŋ zɨn ŋgɨrgen wari guiguigi fhuvara. Zakɨra fhuvara! Mbe guigira tɨvir vhuuiŋ zɨn vui.
Mba Fhe Bakɨme han kega zeri ndɨkndɨgi vhuuiŋ, kha khesharigi tɨvi ga mbui. Fharigi tɨv khare, mbe ndɨkndɨgi ŋaarira zɨn vui. Ara thɨgi ne khare, mbe harigi ntɨɨri phorgap ndava bavira kav, mbarara mbe nzuav, harigi gumgi ga ndɨkndɨgav, harigi gumgi nzuai buni mbararagi. Mbe vhɨra guigira harigi ntɨɨri kora mbuav, tɨvir vhuuiŋra mbe mbui. Mbe mba mbui tɨvara za mba gumgi ga mbui. Mbe vhɨra tɨvir vhuuiŋ zɨn ŋgɨrgen wari guiguigi fhuvara. Zakɨra fhuvara! Mbe guigira tɨvir vhuuiŋ zɨn vui.
The nde rɨgav ndɨkndɨgi vhuuiŋ gu bigir vhuuiŋ kaŋgiap, nta zɨn vui? Ana tuituigip ndɨkndɨgi vhuuiŋ kaŋgip, mbarara kɨv, nta zɨn vui tɨvir muuŋri.
Gumgi, mbe Fhe Bakɨmen tɨvi zɨn vov, thɨga havhargi. Nza bun nzuai buna vhuueŋ, mbe nta mbararav, nta kaŋgi. Mbe mba kaŋgi ndɨkndɨgi, nta kha nuianan ki gumgi ŋkasŋkagir ndɨkndɨgi vhuuiŋ fhuvara. Nta vhɨra kha nuianan ki gumgir panin ndɨkndɨgi fhuvara. Mba gumgir pani, mbe za mbatɨgi mbe ŋgu mbatɨgar ŋgɨr za mbui ntɨɨri ma. Nza Fhe Bakɨme zorga ki ndɨkndɨgir vhuuiŋ, nza nta bun nzuai. Fhe Bakɨme zumgum kha nuiana muuŋgi. Ana fhum wo ndɨkndɨgar, nza nzuav tuav ga muuŋgi, nza ana han Hevenan mpirmpirɨga vhuun muunga. Mba mpirmpirɨgar vhuun kameŋ zorga ki, kha nuiana guman pana the ne kaŋgi fhuvara. Zakɨra fhuvara! Mbe ne kaŋgia kake, mbe Heven gari Guma Bakɨme, mbe ana ndi khanarareŋ ga tɨga fhuge ntɨɨŋ.
Nza Krais khanarareŋ ga ntorgap rimgim, nza ana bun nzuaim, mbe Zudaiŋ, mbe ne mbararagim, ne mbe ndɨkndɨgir buna mbatɨgeŋ ma. Mbe Grikiŋ, mbe kha ndɨkndɨgar mba buna vhuueŋ ga mbui, ne fhura ŋanŋanav tamtam nzuai buneŋ ma. Nde nza Fhe Bakɨmen nzan kamgi ntɨɨri, nde Zudaiŋ gum, nde Grikiŋ, nza wari tɨgɨra nza kaŋgi, Krais, ana Fhe Bakɨmen ŋkasŋka gum ana ndɨkndɨgar vhuuŋ ma. Kha nuiana gumgi, mbe wari won ndɨkndɨgira kha ndɨkndɨgar Fhe Bakɨme mbui, ana ndɨkndɨgi mbari ŋanŋangiap, mben ndɨkndɨgi kambarigi fhuvara. Mbe mba ndɨkndɨgi ga mbui, nta guigira ndɨkndɨgi guari fhuvara. Fhe Bakɨmen ndɨkndɨgi nta guigira mben ndɨkndɨgi vhuuiŋ kambarigi. Mbe vhɨra kha ndɨkndɨga mbui, mbe Fhe Bakɨmen ŋkasŋkagi mbari gari, nta ŋkasŋka ki fhu. Mbe fhura maaŋ nzuai. Anan ŋkasŋkagi, nta guigira ŋkasŋka bakɨme kav, ntan ŋkasŋka guigira gumgir ŋkasŋka kambarigi.
Nde nduarira wari guiguigɨ thari. Maaŋ muuŋgip, nde rɨgar guma the kha nuiana bigi, ana zam nta kaŋgip, kha ndɨkndɨgar won muunga, "Gu guigira ndɨkndɨga vhuuŋ ki." Ana maaŋ nzuaim, ana fharav bigi kakagi guma ga gegɨp, kegɨp, ana guigira bigi kaŋgi guma kɨrga.
Nde nduarira wari guiguigɨ thari. Maaŋ muuŋgip, nde rɨgar guma the kha nuiana bigi, ana zam nta kaŋgip, kha ndɨkndɨgar won muunga, "Gu guigira ndɨkndɨga vhuuŋ ki." Ana maaŋ nzuaim, ana fharav bigi kakagi guma ga gegɨp, kegɨp, ana guigira bigi kaŋgi guma kɨrga.
Gu mba ŋaara mbuav, gu za mben ndavi havharav, mben ndavi khavi, mbe guigira wari won ndavir warir nɨɨŋv, mbe phorgɨp ndava bavira kɨri. Gu khueŋ vuzvugi, nde ndɨkndɨgi vhuuiŋ ndirim, mba ndɨkndɨgi nde Zisas khothɨgi ndɨkndɨk havhargirga. Gu vhɨra khueŋ vuzvugi, nde vhɨra Fhe Bakɨme mba zorgi buneŋ nɨɨeŋ, nde niŋge kaŋgirga. Krais, ana nduara mba zorga ki bunen nɨɨeŋ ma. Mba zorga ki bigi kaŋgi ndɨkndɨgi vhuuiŋ kaŋgi ndɨkndɨk, nta guigira Kraisan ki. Nta ŋkɨɨa ki phenan, ŋkɨɨa guigira ana givav ki fara muuŋgi.
Direção e discernimento
Deus guia os humildes na justiça e ensina seu caminho aos mansos. Ele promete dirigir nossos passos quando confiamos nele de todo o coração.
A Palavra como fonte de sabedoria
A Palavra de Deus é lâmpada para os pés e luz para o caminho. Meditar nas Escrituras nos dá entendimento superior ao dos mestres.
Nde fhura Krais buna vhuueŋ ganɨrim, ne khaŋ tɨgɨp nde ndavi vherir ŋgarɨri. Nde bevbevira, nde guigira Zisas khothɨgi gumgi gu mbigi, nde mbe phorgɨ suaŋv, ndɨkndɨgi vhuuin mbe khɨvɨrim, mbe tɨvir vhuuiŋra muuŋri. Nde Fhe Bakɨmen ndikndigɨp wari won ndavi vherir ana phorgɨp suaŋv, ana gavar ŋgavi ki nde ntan muuŋv, nde Fhe Bakɨme rotu mbui ŋgavir muuŋv, Fhe Bakɨmen Ŋina Ŋaar nde ndavi khavim, nde ana rotu mbui ŋgavi, nde ntan muuŋri.
Sabedoria prática para o dia a dia
A sabedoria se aplica em cada decisão: nas finanças, nos relacionamentos, no trabalho e no uso do tempo. Vivamos como sábios, não como insensatos.
Maaŋ muuŋgiap, nde tuituigip wari wo rui ruru tɨvi gu bigi ganɨri. Nde ndɨkndɨk ki fhuv gumgi rui rurur muuŋ thari. Fhuvara. Nde ndɨkndɨgi vhuuiŋ ki gumgi rui rurur muuŋri. Nde ntigem Fhe Bakɨmen tɨvir muunga tuk ki, nde tɨvir vhuuin muuŋri. Nde ntigem khar ki tuk, ana tuga mbatɨk ma. Maaŋ muuŋgiap, nde tuituigip wari ganɨri. Nde fhura kɨv, fhura mba tuga vhɨzɨ thari.
Maaŋ muuŋgiap, nde tuituigip wari wo rui ruru tɨvi gu bigi ganɨri. Nde ndɨkndɨk ki fhuv gumgi rui rurur muuŋ thari. Fhuvara. Nde ndɨkndɨgi vhuuiŋ ki gumgi rui rurur muuŋri. Nde ntigem Fhe Bakɨmen tɨvir muunga tuk ki, nde tɨvir vhuuin muuŋri. Nde ntigem khar ki tuk, ana tuga mbatɨk ma. Maaŋ muuŋgiap, nde tuituigip wari ganɨri. Nde fhura kɨv, fhura mba tuga vhɨzɨ thari.
Nde sios thav kɨrar ki gumgi han kɨv, nde ndɨkndɨgi vhuuiŋra zɨn ŋgɨp, nde tɨvir vhuuiŋra muuŋri. Nde zazera Krais tɨvara mbe khɨvɨr saŋ muuŋri. Nde zazera mba gumgi mbararargeŋ vuzvugi bunin vhuuiŋra suaŋri. Nde ndɨkndɨga vhuuŋra muuŋv harigi gumgi nzuai buni ŋgarkari.
Nde sios thav kɨrar ki gumgi han kɨv, nde ndɨkndɨgi vhuuiŋra zɨn ŋgɨp, nde tɨvir vhuuiŋra muuŋri. Nde zazera Krais tɨvara mbe khɨvɨr saŋ muuŋri. Nde zazera mba gumgi mbararargeŋ vuzvugi bunin vhuuiŋra suaŋri. Nde ndɨkndɨga vhuuŋra muuŋv harigi gumgi nzuai buni ŋgarkari.
Nde za mba bigir muuŋv, nde khaŋ tɨgɨp ŋkasŋkagip mba bigir muuŋri. Nde khaŋ suaŋ thari, "Nza guman ŋaara mbui." Fhuvara. Nde Guma Bakɨmen ŋaara mbui. Nde kaŋgi, Guma Bakɨme zumgum vhezar nden nɨɨnga, ana mba bigir vhuuiŋ, ana ntan wo gumgi gu mbigir mbuigi nta ki. Nde khueŋ ndɨkndɨgɨri, nde Kraisan ŋaara gumgi ki, ana nduara nde gari mpiiŋsɨga guar ma.
O valor da sabedoria
A sabedoria é mais preciosa que rubis. Quem a encontra, encontra a vida e alcança o favor do Senhor. Nada se compara a ela.
A sabedoria e a soberania de Deus
Os caminhos de Deus são mais altos que os nossos. Sua sabedoria é insondável, eterna e infinitamente superior ao entendimento humano.
Mbaia, Fhe Bakɨmen tɨvir vhuuiŋ gum ndɨkndɨgir vhuuiŋ gum, ana ndɨkndɨk bakɨme, nta guigira kɨvgi. Nta kɨvgiap, guigira mbasɨk kogim, ana khɨna gari fhuv fara muuŋgi! Nza kha nuianan ki gumgi, nza za ana ndɨkndɨgi nɨɨŋge kaŋgirga tuktɨgi fhuvara. Nza vhɨra ana mbui tɨvi, nza za nta kaŋgirga tuktɨgi fhuvara.
Fhe Bakɨme, ana nduara, ana guigira ndɨkndɨgi vhuuiŋ guarira ki. Nza Zisas Krais wo ŋkasŋkar panan ŋgarigi ŋaari, nza Fhe Bakɨme ndɨkndɨgɨp, zazera ana zɨ ndi vun kuamkuarga! Ne guigi guarara.
Nza kaŋgi, Fhe Bakɨme za kha bigi ga mbui, nta wari tɨgap ŋgarav tɨvar vhuun ndavar ana ndɨɨi gumgi gu mbigi ga mbui. Mba gumgi gu mbigi, Fhe Bakɨme taagip mbe ndir zav suaŋgiap mben kamgi. Ana mben kamgim, mbe ana vuzvuga zɨn ŋgɨp, ana muun zav suaŋgi ŋaari, mbe ntan muunga.
Fhe Bakɨmen ŋkasŋka, ana nduara nzan ndavi vherir ŋgari. Mba ŋkasŋka guigira za nzan ndɨkndɨgi kambarigi. Nza muun zav Fhe Bakɨmen nzai bigi, ana ŋkasŋka guigira za mba bigi kambarigi. Maaŋ muuŋgiap, sios vhen ki gumgi gu mbigi, mbe guigira Krais Zisas phorgɨp, mbe zazera Fhe Bakɨme zɨ ndiv vun kuamkuav, mbara muuŋgip kɨv, zumgum nzan nzɨgi gu tori mbe mbara muuŋv kɨrga. Nai guigi guarara.
Gu fhum phenatɨtɨgap nden han vugap, gu ntigem wom nden han ŋgɨr za mbui. Fhe Bakɨme buni vhuuiŋ ki gap khaŋ nzuai, "Guma, maaŋ muuŋgip guma the suaŋv suan za mbui, maaŋ muuŋgip, guma phuni o phuni khegene, guma the ganɨri, ana tɨva mbatɨk thueŋ muuŋgirim, nza mba bigeŋ ndiv thɨgar maanga."
Ee, nde, Fhe Bakɨme nde ndavi havharɨr zav suaŋgi kameŋ, nde ne ndɨkndɨk ŋangi thi? Ana kha suambarar nde muuŋgi, nde nan ŋkaa ma. Ana maaŋ nde nzuav, khaŋ nzuai, "Ndu nan kam ma. Guma Bakɨme maaŋ muuŋgip, nde muuŋgi tɨva mbatɨga thueŋ ndiv, thɨgar maaŋ saŋv bigɨn thuen nden muuŋgirim, nde kha ndɨkndɨgar mba bigen muuŋ thari, ne fhura ki bigeŋ ma. Nde vhɨra ne suaŋv pim ndavi simɨ visu thari. Ne khaŋ muuŋgi, Guma Bakɨme, ana guigira vuzvugi gumgi, ana mben tɨvi ndi thɨgar mbai. Ana maaŋ muuŋgip guma the ndigi won kaman fav, khaŋ ana suanga, ‘Ndu nan kam ma.’ Ana maaŋ ana suaŋgiap, ana vhɨra ana shogap, ana tɨvi ndiv thɨgar mbai."
Nde na phorgap guigira Zisas khothɨgi gumgi, gu wom buna mueŋ suan za mbui. Nde zazera kha tɨvira ndɨkndɨgɨri, tɨvi guarira ndɨkndɨgɨp, gumgi mbui tɨvir vhuuiaŋ ndɨkndɨgɨp, ŋgarigi tɨvi, guigira nzerigi bigi, za mba tɨvi kharav fharigi tɨvi, bigir vhuuiŋra nza gumgi gari mbe mbui tɨvi nza ntan ndikndigi, nde za mba tɨvira ndɨkndɨgiri.
Maaŋ muuŋgiap, nde gurmaŋgip ndirga bigi, nde nta ndɨkndɨgɨ thari. Gurmaŋgip hɨrga bigi, nta gurmaŋgi bigi ma. Mba raar simtɨgi, nta mba raar simtɨgi ma."
Fhe Bakɨme mba tugen kha nuianan ki gumgi gu mbigi muuŋgi tɨvi mbatɨgi ga suaŋv mbe suanga, mba tugen saut fhain ki kuin, ana vhɨra hɨp Fhe Bakɨme nima thɨgɨp, ntige kha tugen ki gumgi gu mbigi muuŋgi tɨvi mbatɨgi bun suanga. Ne khaŋ muuŋgi, mba kuin ana za kha nuian vhɨzi tɨva guarara ki kuin ma. Ana Soromon won ndɨkndɨgi vhuuiŋ bun suaŋrim, ana nta mbarara zav zɨgi. Ntigem, khar ki guma mbe, ana guigira Soromon kambarigi."
Zisas mba bunin mbe nzua vov khaŋ mbe nzuai, "Guma gu khar nzuai buni mbararagiap nta zɨn vui guma, ana ndɨkndɨga vhuuŋ ki guma fara muuŋgip, ana ndɨkndɨga vhuuŋ kav, ana ŋkɨɨa tɨn wo phena muuŋgi.
Ne khaŋ muuŋgi, gu nduara ndɨkndɨgi vhuuin nden nɨɨŋrim, nde mbe phorgɨp suanga. Nde mbe phorgɨv suanga, mba nde phorga nzuai ntɨɨri, mbe za nde nzuai buna thueŋ daaŋgirga tuktɨgi fhuvara, mbe vhɨra za nde nzuai buna thueŋ mbevarga tuktɨgi fhuvara.
Nde fhura rɨmgira mba bigi ganɨv nta suaŋ thari. Nde tɨvar guara zɨn ŋgɨp mba bigi ganɨv nta suaŋri."
Nde mba khesharigi kameŋ nzuai, nde gurmaŋgip hɨrga bigeŋ kaŋgi fhuvara. Nde ntige khar ndia rui bɨɨŋbɨɨŋ, ana vhava thuura fara muuŋgi. Ana tuga bisanera kegɨp, fhura thugɨp, mbar ŋgɨgɨp, za vhɨzgirga.