Aliança
A aliança é o modo como Deus se relaciona com seu povo. Da aliança com Noé à Nova Aliança em Cristo, Deus se compromete com amor e fidelidade irrevogáveis.
Alianças com Israel
Deus firmou aliança com Abraão, Moisés e Davi. No arco-íris, na lei, nas promessas — Ele é o Deus da aliança.
Na xanbi Ala naxa a masen Nuha nun a xa die bɛ, «N bara saatɛ tongo wo nun wo xa die bɛ, a nun nimase naxan birin nu na kunkui kui: xɔnie, xurusee, buurunyi subee, nimase naxan birin na duniɲa ma. N bara saatɛ tongo wo bɛ, banbaranyi tan mu nii birin bama sɔnɔn, a mu duniɲa birin kanama fa.» Ala naxa a masen, «N bara saatɛ tongo wo nun nimase birin bɛ, saatɛ naxan mu kanama abadan. Saatɛ tɔnxuma nan ya, n senkui masenma nɛ koore ma.
N bara saatɛ tongo wo bɛ, banbaranyi tan mu nii birin bama sɔnɔn, a mu duniɲa birin kanama fa.»
Saatɛ tɔnxuma nan ya, n senkui masenma nɛ koore ma.
Na lɔxɔɛ, Alatala naxa yi saatɛ tongo Iburama bɛ, «N bara yi bɔxi fi i bɔnsɔɛ ma, keli Misira xure ma, sa dɔxɔ Efirati xure belebele ra.» Si dɔxɔ wuyaxi nan nu na na bɔxi ma. Na sie nan ya: Keni, Kenisi, Kadamon, Xiti, Perisi, Refa, Amori, Kanaan, Girigasa, nun Yebusu.
Iburama naxa a xinbi sin, a yatagi rafelen bɔxi. Alatala naxa a masen a bɛ, «N bara yi saatɛ tongo i bɛ. I fama nɛ findide si wuyaxi baba ra. I xili mu falama sɔnɔn Iburama, i xili fama nɛ falade Iburahima, barima n i findima si wuyaxi baba nan na. N fama nɛ i findide ɲama gbegbe baba ra. I fama nɛ die sɔtɔde naxee findima si wuyaxi ra, mangɛe fan fama nɛ minide i xa die ya ma. N nan n ma saatɛ mabanbanma nɛ won firin tagi, hali i dangi xanbi, a nun i bɔnsɔɛ, gbilen nee fan bɔnsɔɛ bɔnsɔɛ. A findima saatɛ ra dan mu na naxan ma. Na kui, n tan nan na i Marigi Ala ra. N tan nan na i bɔnsɔɛ Marigi Ala ra, hali i dangi xanbi. N fama nɛ yi bɔxi fide i tan nun i bɔnsɔɛ ma, wo faxi sabatide dɛnnaxɛ. Kanaan bɔxi birin findima nɛ wo gbe ra abadan. N tan nan na i bɔnsɔɛ Marigi Ala ra.»
Ala man naxa a masen Iburahima bɛ, «I tan nun i bɔnsɔɛ, gbilen na fan bɔnsɔɛ bɔnsɔɛ, wo lan nɛ wo xa n ma saatɛ ratinmɛ. Won ma saatɛ nan ya, n naxan saxi wo ma, wo lan wo xa naxan natinmɛ, i tan nun i bɔnsɔɛe: Naxan birin findixi xɛmɛ ra wo ya ma, e birin lan nɛ e xa sunna. Wo xa sunna findima saatɛ tɔnxuma nan na wo tan nun n tan tagi.
A ɲɛ fu nun naani nde, mangɛ Kedorolameri nun mangɛ naxee nu na a sɛɛti ma, e naxa siga gere sode. E naxa nɔ a birin na: Refaka naxee nu na Asiteroti Karanayimi, Susika naxee nu na Hami, Emika naxee nu na Sawe Kiriyatayimi,
Xa wo n xui suxu n ma saatɛ rakamalife ra, wo fama nɛ findide n ma ɲama sugandixi ra si birin ya ma. N gbe nan duniɲa birin na,
N wo xa naaninyi igboma nɛ keli Xulunyumi Baa ma han Baa Xungbe, kelife Turusinina gbengberenyi ma han a sa dɔxɔ Efirati xure xungbe ra. N mɛnnikae sama nɛ wo sago, alako wo xa e keri. Wo naxa saatɛ yo tongo mɛnnikae nun e xa alae bɛ.
Alatala naxa a yaabi, «N xa saatɛ tongo wo bɛ. N fama nɛ kaabanakoe rabade wo ya ma, naxee singe mu nu raba duniɲa kui. Si birin kaabama nɛ Alatala xa wali magaaxuxie ma, n naxee rabama i tan saabui ra.
Munsa naxa lu Alatala yire xi tongo naani. Kɔɛ nun yanyi a mu sese don, a mu sese min. Na waxati Alatala naxa na sɛriyɛ fu sɛbɛ gɛmɛ walaxɛe ma, naxee findixi saatɛ masenyi ra.
Munsa naxa lu Alatala yire xi tongo naani. Kɔɛ nun yanyi a mu sese don, a mu sese min. Na waxati Alatala naxa na sɛriyɛ fu sɛbɛ gɛmɛ walaxɛe ma, naxee findixi saatɛ masenyi ra.
A naxa a xa saatɛ masen wo bɛ, wo naxan nawalima. A naxa na yaamari fu sɛbɛ gɛmɛ walaxɛ firinyi ma.
Wo xa a kolon wo Marigi Alatala, nan keren peti na Ala ra. Ala findixi Fonisire Mangɛ nan na naxan a xa saatɛ rakamalima, naxan hɛɛri gbegbe fima wo ma. A na rabama wo bɔnsɔɛe bɛ naxee fama wo xanbi ra, naxee a xanuma, e man a xa yaamarie rabatu.
Alianças renovadas
O povo renovava a aliança diante do Senhor. A fidelidade de Deus permanece mesmo quando o povo falha.
Ɲama to mini e xa kiri banxie kui Yurudɛn igirife ra, sɛrɛxɛdubɛ naxee saatɛ kankira xaninma, nee fan naxa e ɲɛrɛ fɔlɔ ɲama ya ra. Sɛrɛxɛdubɛe fɛfɛ Yurudɛn li, e e sanyie rasin ye xɔɔra, Yurudɛn xure naxan ye nu banbaranma yire birin na xɛ xaba tɛmui, na ye naxan kelima fuge biri ra, na naxa bolon, a fa malan yire makuye Adama taa longori, naxan nu na Saratan taa fɛ ma. Ye naxan goroma Fɔxɔɛ Baa ma Yurudɛn fole kui, na birin naxa bolon, ɲama naxa giri Yeriko ya tagi. Sɛrɛxɛdubɛ naxee nu Alatala xa saatɛ kankira xaninma, nee naxa ti Yurudɛn tagi bɔxi xare ma, han Isirayila bɔnsɔɛ birin naxa gɛ Yurudɛn igiride e xaraxi ra.
Yehoyada naxa saatɛ xiri Alatala, mangɛ, nun ɲama tagi, a falafe ra e birin xa bira Alatala fɔxɔ ra.
Mangɛ nu tixi buntunyi nan na, a laayidi tongo birafe ra Alatala fɔxɔ ra, a xa a xa yaamarie, a xa sɛriyɛ, nun a xa masenyi birin nabatu a bɔɲɛ nun a nii birin na, alako na saatɛ kitaabui xa masenyi xa kamali. Ɲama fan naxa na saatɛ tongo.
Na kui mangɛ Yorami naxa mini Samari taa kui, a sa a xa sɔɔrie xun mato a ra Isirayila bɔxi birin ma.
A to a rɛdi Mowaba gerefe ma, a naxa xɛɛra xɛɛ Yudaya mangɛ Yehosafati ma, a falafe ra, «Mowaba mangɛ bara muruta n xili ma, i tinma n malide a gerede?» Yehosafati naxa a yaabi, «Won birin nan tema Mowabakae gerede. N ma ɲama, i xa ɲama nan a ra, n ma soee, i xa soee nan e ra.»
Yonatan naxa saatɛ tongo Dawuda bɔnsɔɛ bɛ, a fa a fala, «Alatala xa Dawuda gbe ɲɔxɔ a yaxuie ma.» Yonatan man naxa Dawuda rakali a xa xanunteya xa fe ra, barima Yonatan Dawuda xanu nɛ alɔ a a yɛtɛ xanu ki naxɛ.
Alatala naxa a masen Munsa bɛ, «Haruna sɛrɛxɛdubɛ xa mamadi, Eleyasari xa di xɛmɛ Finexasi, bara n ma xɔnɛ ba Isirayilakae ma. N ma xanunteya n ma ɲama bɛ nu na a bɔɲɛ kui, a fa a niya a xa na raba. N tan mu Isirayila birin sɔntɔ n ma xanunteya xa fe ra. A fala Finexasi bɛ, n bara bɔɲɛsa saatɛ xiri a tan nun n tan tagi. Na saatɛ luma n tan nun a bɔnsɔɛ tagi, e fa findi sɛrɛxɛdubɛe ra abadan, barima n ma xanunteya nu na a bɔɲɛ kui, a man fa a niya Isirayilakae xa yunubi xa xafari.»
Munsa to so hɔrɔmɔlingira kui, a nun Alatala xa sumun, a naxa Alatala xui mɛ saatɛ kankira dɛrakote fari, a masenyi tima a bɛ malekɛ firinyie sawurɛ tagi naxee na na kankira fari.
Ɲama rasɛniyɛnfe
Alatala naxa a masen Munsa bɛ, «A fala Haruna sɛrɛxɛdubɛ xa di xɛmɛ Eleyasari bɛ, a xa surayi gansee matongo tɛ xɔɔra, a xa e tɛ wolee rawoli yire makuye. Na surayi gansee bara findi se sɛniyɛnxie ra Ala bɛ. Wo xa na surayi gansee matongo, yunubitɔɛe naxee rawalixi e fa faxa, wo e bɔnbɔ han e xa findi a kebela ra, wo e sa sɛrɛxɛbade ma. Se sɛniyɛnxi na a ra barima a nu bara masen Alatala bɛ. Na kui a findi tɔnxuma nan na Isirayilakae bɛ.» Eleyasari sɛrɛxɛdubɛ naxa na mixie xa surayi ganse wure gbeeli daaxie matongo, na mixi faxaxie naxee rawalixi, a e bɔnbɔ han e findi kebela ra, a e sa sɛrɛxɛbade ma. Na bara findi tɔnxuma ra Isirayilakae bɛ, alako e xa ratu a ma a mu lan mixi yo xa surayi gan sɛrɛxɛ ra bafe Haruna xa die, xa na mu a ra a fan luma nɛ alɔ Kora nun a xa mixie, alɔ Alatala a masenxi Munsa bɛ ki naxɛ.
Na kuye iba, Isirayila ɲama naxa wɔyɛn fɔlɔ Munsa nun Haruna ma, a e tan nan Alatala xa ɲama faxaxi. E nu e malanfe tɛmui naxɛ Munsa nun Haruna xili ma, e naxa a to nuxui naxa dusu hɔrɔmɔlingira xun ma, Alatala xa nɔrɛ fa mini e ma.
Munsa nun Haruna naxa siga hɔrɔmɔlingira dɛ ra. Alatala naxa a masen Munsa bɛ, «Wo mini yi mixie ya ma, n xa e sɔntɔ kerenyi ra.» Munsa nun Haruna naxa e yatagi rafelen bɔxi ma, Munsa fa a fala Haruna bɛ, «I xa tɛ wole tongo sɛrɛxɛbade yire, i a sa i xa surayi ganse kui a nun surayi nde. Na xanin mafuren mafuren ɲama mabiri, i sa yunubi xafari maxandi e bɛ. Alatala bara a xa xɔnɛ fulun yi ɲama xili ma, sɔntɔɛ ɲan bara fɔlɔ.»
Exudu, Isirayila kiitisa
Isirayilakae man naxa fe ɲaaxi raba naxan mu rafan Alatala ma. Na nan a toxi, Alatala naxa sɛnbɛ so Mowaba mangɛ Egilon yi ra Isirayila xili ma, naxan nu bara fe ɲaaxi raba Alatala ya i. Egilon naxa Amonikae nun Amalɛkikae xili, e birin xa Isirayila gere. Na kui e naxa Tugi taa masɔtɔ.
Nova Aliança
Eis que dias vêm em que farei nova aliança. Jesus é mediador de uma aliança superior, fundamentada em melhores promessas.
Alatala xa masenyi nan ya:
«Waxati fama a lide, n saatɛ nɛɛnɛ tongoma nɛ Isirayila nun Yudaya bɔnsɔɛ bɛ.
A mu luma alɔ saatɛ naxan nu tongoxi e babae bɛ,
n to e suxu, n e ramini Misira bɔxi ra.
E naxa na saatɛ kana hali n to findixi e Marigi ra.
Saatɛ nan ya n naxan tongoma Isirayila bɔnsɔɛ bɛ:
Na waxati na dangi,
n na n ma sɛriyɛ luma nɛ e bɔɲɛ ma,
n a sɛbɛ e sondonyi ma.
N findima nɛ e Marigi Ala ra,
e fan findi n gbe ɲama ra.
Na waxati, mixi mu a boore xaranma sɔnɔn,
mixi mu a falama a ngaxakerenyie bɛ,
‹Wo xa Alatala fen,›
barima a birin n kolonma nɛ,
kelife dimɛdi ma a sa dɔxɔ fori ra.
N e xa yunubie xafarima nɛ,
n mu ratuma e xa wali kobi ma sɔnɔn.»
Alatala xa masenyi nan na ki.
«Alatala bara a masen,
lɔxɔ yo lɔxɔ n yanyi nun kɔɛ raminima.
Xa a sa li nu, na yanyi nun kɔɛ raminife kanama,
na tɛmui n ma saatɛ n naxan tongo n ma konyi Dawuda bɛ,
na fan kanama nɛ,
a lima Dawuda xa di nde mu luma a xa kibanyi kui,
Lewika sɛrɛxɛdubɛe fan mu luma n ma wali raba ra.
Na kui, a bara findi saabui ra yi saatɛ nɛɛnɛ xa fe ra, mixi xilixie xa kɛ sɔtɔ naxan buma abadan, alɔ a laayidixi e bɛ ki naxɛ. A faxa na nan ma, a findi xunsare ra yunubie xa fe ra naxee rabaxi na saatɛ fori xa waxati bun ma.
Na kui, a bara findi saabui ra yi saatɛ nɛɛnɛ xa fe ra, mixi xilixie xa kɛ sɔtɔ naxan buma abadan, alɔ a laayidixi e bɛ ki naxɛ. A faxa na nan ma, a findi xunsare ra yunubie xa fe ra naxee rabaxi na saatɛ fori xa waxati bun ma.
Kɔnɔ yakɔsi Ala xa Mixi Sugandixi bara wali sɔtɔ naxan tide gbo boore sɛrɛxɛdubɛe xa wali bɛ tife ra Ala nun adamadie tagi. A tide gbo barima a faxi saatɛ naxan na, na fan saatɛ fori bɛ. A xa saatɛ mabanbanxi laayidie nan na, naxee fan dangi laayidi forie ra.
Ala naxan bɔɲɛsa fima mixi ma, Ala naxan won Marigi Isa rakeli faxɛ ma, Isa naxan mɛɛnima a xa mixie ma a xa saatɛ wuli saabui ra, saatɛ naxan mu kanama abadan, Ala xa fɛɛrɛ birin fi wo ma alako wo xa nɔ a sago rabade. Ala xa fe lu won bɔɲɛ ma naxan nafan a ma a xa Mixi Sugandixi Isa saabui ra. Matɔxɔɛ na a bɛ abadan. Amina.
Ala nan a niyaxi won xa nɔ a xa saatɛ nɛɛnɛ kawandide. Na saatɛ mu fatanxi Ala xa yaamarie xa ra naxee sɛbɛxi. A fatanxi Ala Xaxili nan na, naxan mixi rakisima. Ala xa yaamari sɛbɛxie mu mixi rakisima.
Na ginɛ firinyi misaalixi saatɛ firin nan na. Saatɛ naxan xirixi Sinayi geya fari nan a niyama mixi xa lu konyiya kui. Hagara misaalixi na saatɛ nan na, naxan xirixi Sinayi geya fari Arabu bɔxi ma. A misaalixi Darisalamu fan na, naxan na konyiya kui a nun a xa die. Kɔnɔ Darisalamu naxan na ariyanna, xɔrɛ taa nan a ra. Won nga nan na ki.
Fidelidade da aliança
A aliança de Deus é eterna. Ele não quebra seu pacto nem altera o que saiu dos seus lábios.
Kɔnɔ Alatala a yaragaaxuie xanuma nɛ abadan,
a xa tinxinyi birama nɛ e bɔnsɔɛe fɔxɔ ra,
naxee a xa saatɛ binyama,
e a xa sɛriyɛ rabatu.
Alatala naxɛ, «N ma saatɛ nan ya e bɛ:
‹N Xaxili naxan goroxi i ma,
na n ma masenyi naxan saxi i dɛ i,
nee mu kelima wo xun ma,
nee mu kelima wo xa die xun ma,
nee mu kelima e fan xa die xun ma abadan.›
Alatala xa masenyi nan na ki.»
«N bɔɲɛsa saatɛ tongoma nɛ e bɛ. N wulai sube xaaɲɛe ɲɔnma nɛ bɔxi ma, alako mixi xa nɔ sabatide yire birin bɔɲɛsa kui.
Alatala tima nɛ i ya ra, a mu i rabɛɲinma. A mu gbilenma i fɔxɔ ra fefe ma. Hali i mu gaaxu, i man naxa i yɛtɛ rabolo.»
Na mangɛ fama nɛ saatɛ xiride a tan nun mixi gbegbe tagi lɔxɔxun keren bun ma.
Na lɔxɔxun tagi, a tɔnyi dɔxɔma nɛ sɛrɛxɛ bafe ma.
A xa kanɛ kamalima fe raharamuxi ɲaaxi ndee nan na.
A luma nɛ na fe birin kui han a faxa tɛmui, alɔ a natɛxi ki naxɛ.»
«Mangɛ naxan na yirefanyi ma, na findima nɛ sɛnbɛma ra, kɔnɔ a xa mangɛdi nde fa sɛnbɛ sɔtɔde dangife a tan na, a bɔxi yamari nɔɛ xungbe ra.»
«Ɲɛ ndee na dangi, mangɛ naxan na yirefanyi ma, a fama nɛ a xa di ginɛ fide mangɛ ma naxan na kɔɔla ma, alako saatɛ xa lu e tagi. Kɔnɔ na ginɛ sɛnbɛ mu a ikuyama. A tan yo, a xa mɔri yo, a baba yo, nun a xa mixi birin bɔnɔma nɛ.
Mangɛ naxan kelima kɔɔla ma, na fama nɛ a waxɔnfe birin nabade a yaxuie ra. A na ti na bɔxi tofanyi ma, a wama naxan yo rabafe, a nɔma nɛ na ra.»
«A natɛ tongoma nɛ a xa na bɔxi yamari a sɛnbɛ birin na, a lanyi xiri a nun na mangɛ. A a xa di ginɛ nde soma nɛ a yi ra, alako a xa nɔ na mangɛya sɔtɔde, kɔnɔ na mu sɔɔnɛyama.
Ayuba xa masenyi dɔnxɔɛ raɲɔnyi
«Yunubi sare nan ya»
«N natɛ tongo nɛ,
n naxa yabu ginɛdimɛdi ra.
Lɔnni i ratangama nɛ ginɛ ɲaaxi ma,
langoe ginɛ xa dɛ iɲɔxunyi ma,
naxan a xa xɛmɛ singe finsiriwalima,
naxan nɛɛmuma a Marigi Ala xa saatɛ ma.