Arca da aliança
A Arca da Aliança era o símbolo mais sagrado de Israel — representava a presença de Deus no meio do seu povo. Sobre ela brilhava a glória do Senhor entre os querubins.
Sanduku da lagano
"Nawo watende sanduku da mbiki wa mkenge, utali wake uwe sentimita gana na longo, ugalamu wake sentimita malongo sita na sita na chimo chake iwe sentimita malongo sita na sita. Na weye udihake zahabu yelile mgati na kunze, uditendele lukingilo lwa zahabu banzi zose. Maabaho utende mhete nne za zahabu na uzivaze muna imigulu yake mine, mhete mbili banzi imwe na banzi imwenga mhete mbili. Iviya utende mibiki ya kupapila ya mkenge na uihake zahabu. Ingiza mibiki iyo muna zimhete zili banzi mbili za sanduku, kwa ichimu cha kudipapa. Mibiki iyo ya kupapila izasigala muna zimhete, sekeisegezigwe. Muna disanduku ijo, kwizakwika vibawo va mabwe va ukalangama vondanikwing’he.
"Tenda ngubiko ya zahabu hanhu ha kuilumba, utali wake wizakuwa sentimita gana na longo na ugalamu wake sentimita malongo sita na sita. Tenda vilumbe vidi va zahabu vovilingile fana wasenga wa kuulanga, tenda usang’hano wa kuhonda muna imihelelo ya ingubiko iyo. Tenda vilumbe ivo vidi, chimwe uhelelo umwe na chimwenga uhelelo wekaidi, vitende vilumbe ivo vidi kuwa chinhu chimwe na ingubiko. Vilumbe wawo wezailola, mabawa yawo yakunjuka kuigubika ingubiko, vihanga vawo vizailola ingubiko iyo. Muna disanduku mwizakwika vibawo vidi va mabwe va ukalangama na kuika ngubiko iyo uchanyha yake.
Nizaiting’hana na weye baho, kulawa hachanyha ya ngubiko iyo, hagati ya vilumbe wawo waidi weli mchanyha ya sanduku da lagano, nizakwing’ha malagilizo yangu kwa ichimu cha wanhu wa Isilaili.
Kutenda sanduku da lagano
Bezaleli katenda sanduku da lagano kwa mibiki ya mkenge, utali wake ukala sentimita gana na longo, ugalamu wake sentimita malongo sita na chimo chake sentimita malongo sita na sita.
Hema jelile dosimikigwa
Maabaho Mndewa Mulungu kamulongela Musa, "Siku ya mwanduso ya mwezi wa mwanduso, kwizasimika hema da Mulungu. Muna dihema ijo mwizakuwa na sanduku da lagano, maabaho ika panzia haulongozi hake.
Maabaho kasola vibawo viya vidi na kuvika hana disanduku diya da ukalangama. Kaifoseza imibiki ija hana zimhete za sanduku na keka ngubiko ya kuilumba uchanyha yake. Maabaho kadika disanduku da lagano muna dihema da Mulungu na kutumbika panzia, kwa kutenda ivo kadifisa disanduku da lagano fana Mndewa Mulungu viyamulongele Musa.
Musa viyengile muna dihema da Mulungu kulonga na Mndewa Mulungu, kahulika dizi dolonga na yeye kulawa hagati ya vilumbe waidi walingile fana wasenga wa kuulanga, uchanyha ya ngubiko ya kuilumba hana disanduku da lagano, na kalonga nayo.
Wasegela kulawa kuna mulima wa Mndewa Mulungu na wagenda siku nhatu. Sanduku da lagano da Mndewa Mulungu diwalongolela muladi kuwazahilila hanhu ha kuhumula. Wingu da Mndewa Mulungu dikala uchanyha yawo imisi viwakalile wohita kuna dilago. Sanduku vidihitile, Musa kalonga, "Inuka weye Mndewa Mulungu! Wehi wako wapwililike na wanhu wokwihila wakimbile na kuhumigwa." Wingu vidimile, Musa kalonga, "Weye Mndewa Mulungu wabwelele wano Waisilaili maelufu na maelufu."
Fimbo ya Haluni
Mndewa Mulungu kamulongela Musa, "Walongele Waisilaili wakugalile fimbo longo na mbili, chila mulangulizi wa chila kabila fimbo imwe. Yandika zina da chila mulangulizi muna ifimbo yake, na zina da Haluni jandikigwe muna ifimbo ya kabila da Lawi. Kwizakuwa na fimbo imwe kwa chila mulangulizi wa kabila. Zigale fimbo izo hana dihema da Mulungu na kuzika haulongozi wa sanduku da lagano, hanhu honiiting’hana na weye. Fimbo ya munhu yondanimsagule izasuka. Kwa kutenda vino nizawatenda Waisilaili waleke kumulongelelani."
Ivo Musa kawalongela Waisilaili na walangulizi wawo wamwing’he fimbo, chila mulangulizi fimbo imwe kwa kusondelela makabila yawo. Zose zikala fimbo longo na mbili, fimbo ya Haluni ikala hamwe na fimbo izo. Musa kazika fimbo izo haulongozi wa Mndewa Mulungu hana dihema da Mulungu.
Igolo yake Musa kengila muna dihema da Mulungu. Umo kaifika fimbo ya Haluni wa kabila da Lawi, isuka na kulava maluwa na kwima matunda yevile ya alimondi. Maabaho Musa kazilava kunze zifimbo zikalile haulongozi wa Mndewa Mulungu na kawalagusila Waisilaili wose, nawo wawona chiya chilawilile. Chila mulangulizi kasola fimbo yake.
Maabaho Mndewa Mulungu kamulongela Musa, "Bweleza fimbo ya Haluni haulongozi wa sanduku da lagano. Iyo izakwikigwa goya hanhu baho muladi iwe lamulo kwa Waisilaili wowomulema Musa, one hawalekile kunilongelelela wezadanganika." Musa katenda fana Mndewa Mulungu viyamulagilize.
Ivo wanhu viwasegele muna yamalago yawo muladi kuloka lwanda lwa Yoludani, wakulu wa nhambiko wapapile sanduku da lagano wawalongolela wanhu. Lwanda lwa Yoludani lomema lusita lwa mavuno. Waja wapapile sanduku da lagano viwafikile lwanda lwa Yoludani na vizegeyu vawo vivibojoge yamazi ya lwanda. Mazi yakalile yokilima kulawa ubanzi wa uchanyha yema na kuiduganya hamwe mbaka uko Adamu, chibululu chili habehi na bululu da Salesani. Mazi yaja yakalile yokilima kuhita bahali ya Alaba, niiyo Bahali ya Munyu, yema. Wanhu waloka kuulongozi wa Yeliko. Waisilaili viwakalile woloka hanhu hanyalile, wakulu wa nhambiko wapapile sanduku da lagano da Mndewa Mulungu wema hanhu hanyalile mudikolongo da Yoludani, mbaka wanhu wose viwakomeleze kuloka ulwanda uwo.
Wakulu wa nhambiko wapapile sanduku da lagano da Mndewa Mulungu viwalawile hagati ya lwanda lwa Yoludani na kubojoga mwiingema ya ulwanda, mazi ya lwanda lwa Yoludani yandusa kukilima kaidi na yamema fana ichanduso.
Waisilaili wodisola bululu da Yeliko
Lwivi lukulu lwa bululu da Yeliko ukala uhindigwe kwa mgati muladi Waisilaili sekewengile. Habule munhu yadahile kwingila hebu kulawa muna dibululu ijo. Mndewa Mulungu kamulongela Yoshua, "Lola, nikwing’ha bululu da Yeliko, hamwe na mfalume wake na wakalizi wake weli na nguvu. Weye na wanhu waja weli na silaha mwizadizunguluka bululu ijo mwanza umwe chila siku kwa siku sita. Wakulu wa nhambiko saba, chila mkulu wa nhambiko yasole mhalati ya hembe da bebelu da ng’hondolo, wezadilongolela sanduku da lagano. Siku yesaba mwizadizunguluka bululu ijo miyanza saba, kuno wakulu wa nhambiko wotowa mhalati. Vondawatowe mhalati izo kwa dizi kulu na muhahulika dizi ijo, wanhu wose wezaguta nyangi, ng’huta za bululu zizalagala. Wanhu wezakwingila dimwe kwa dimwe mudibululu, chila munhu hanhu hake."
Ivo Yoshua mwana wa Nuni kawatanga wakulu wa nhambiko na kawalongela, "Papeni sanduku da lagano da Mndewa Mulungu na wakulu wa nhambiko saba wasole mhalati za mahembe ya bebelu da ng’hondolo wadilongolele disanduku ijo." Maabaho kawalongela wanhu, "Hiteni kuulongozi mkadizunguluke bululu, wanhu weli na silaha wadilongolele sanduku da lagano da Mndewa Mulungu."
Ivo wanhu waguta nyangi na mhalati zitowigwa. Wanhu viwahulike mhalati waguta nyangi ng’hani, ng’huta za bululu zigwa hasi ng’hani. Ivo chila munhu kalawa hanhu hoyemile, wengila muna dibululu na wadisola.
Wafilisiti waisasala kuwatowa Waisilaili na viwaitowile, Waisilaili wahumigwa na Wafilisiti. Waisilaili wakomigwe wakala 4,000. Watowang’hondo wa Waisilaili wabwela kuna dilago jawo, walangulizi walonga, "Habali Mndewa Mulungu kachileka chihumigwe na Wafilisiti diyelo? Chihite chikadisole sanduku da lagano kulawa Shilo chidigale kuno, dize hagati yetu na kuchikombola muna yamakono ya wehi wetu." Ivo wawatuma wanhu wahite Shilo, nawo wadigala sanduku da lagano da Mndewa Mulungu Yeli na Udahi, yokala hagati ya makelubi uchanyha ya sanduku da lagano. Hofini na Finehasi, wana waidi wa Eli, wakala uko hamwe na sanduku ijo da Mndewa Mulungu.
Sanduku da lagano da Mndewa Mulungu vidingile muna dilago, Waisilaili wose waguta kwa deng’ho mbaka isi igudemeka. Wafilisiti viwahulike woguta, walonga, "Nyangi zino zose za choni muna dilago da Waebulaniya?"
Viwavimanyile kuwa sanduku da lagano da Mndewa Mulungu dingila muna dilago da Waisilaili, Wafilisiti wadumba kwaviya walonga, "Mulungu keza muna dilago, chizagaya! Mbuli ilingile vino hainalawilila. Chizagaya! Yelihi yodaha kuchikombola kulawa muna yamakono ya milungu ino ili na nguvu? Iyo ni milungu iwatowile Wamisili kwa hulo uko kuchuwala! Wafilisiti gangamaleni! Tendeni chilume, sekemuwe watumwa wa Waebulaniya fana wawo viwakalile watumwa wenu. Tendeni chilume mukaitowe nawo."
Ivo Wafilisiti waitowa nawo, Waisilaili watowigwa na chila munhu kakimbilila ukaye yake. Waisilaili wakomigwa wengi ng’hani, wakomigwa watowang’hondo 30,000 wogenda kwa migulu. Sanduku da lagano da Mulungu disoligwa, nawo wana wa chilume waidi wa Eli, Hofini na Finehasi wakomigwa.
Mndewa Mulungu kawagaza wanhu wa Ashidodi na vibululu vili habehi, kawananga na kuwagaza kwa maihu. Wanhu wa Ashidodi viwawone mbuli izo zilawilila, walonga, "Sanduku da lagano da Mulungu wa Isilaili sekedikale hano na cheye, kwaviya kachigaza cheye na mulungu wetu Dagoni." Ivo wawatanga hamwe walangulizi wose wa Wafilisiti na wawauza, "Chiditende choni sanduku da lagano da Mulungu wa Isilaili?"
Wawo wamwidika, "Sanduku da lagano da Mulungu wa Isilaili dihamizigwe dihite Gasi." Ivo wadihamiza sanduku ijo. Viwadihamize, Mndewa Mulungu kawagaza wanhu wa bululu ijo na kawadumbiza ng’hani, kawatowa wadododo na wakulu kwa kuweng’ha maihu. Ivo wadigala sanduku da lagano mbaka Ekiloni. Sanduku da lagano da Mulungu vidifikile Ekiloni, wanhu wa Ekiloni waguta, walonga, "Wadigala sanduku da lagano da Mulungu wa Isilaili kumwetu kuchikoma cheye na wanhu wetu." Ivo wawatanga hamwe walangulizi wose wa Wafilisiti na wawalongela, "Disegezeni sanduku da lagano da Mulungu wa Isilaili, dibwelezeni hanhu hake muladi sekedichikome cheye na wanhu wetu." Wanhu wa bululu jose wadumba kudanganika kwaviya Mulungu kawagaza.
Sanduku da lagano dobwelezigwa Isilaili
Sanduku da lagano da Mndewa Mulungu vidikalile kuna iisi ya Wafilisiti kwa miyezi saba, Wafilisiti wawatanga wakulu wa nhambiko wa Dagoni na walaguzi, wawalongela, "Chiditendeze sanduku da lagano da Mndewa Mulungu? Chilongeleni chidibweleze hanhu hake na chinhu chilihi?"
Wamwidika, "One mwahadibweleza sanduku ijo da Mulungu wa Isilaili, sekemudibweleze bila chinhu, mbali mumgalile nhambiko za ubananzi, ivo mwizahona. Iviya mwizavimanya chimu chimtendile Mulungu yamgazeni."
Watenda fana viwalongeligwe. Wasola ng’ombe waidi wokong’heza na wawafunga muna ditololi, madang’ang’a yawo wayafunga muna dibumba. Wadika sanduku da lagano da Mndewa Mulungu muna ditololi, hamwe na sanduku dili na nyang’hiti za ngoso wa zahabu na nyang’hiti za maihu ya zahabu. Ng’ombe wawo wahita dimwe kwa dimwe mbaka Besi Shemeshi, wasondelela inzila kuno wolila, mbali hawabaguke kulume hebu kumoso. Walangulizi wa Wafilisiti wawasondelela mbaka wafika kuna imhaka ya Besi Shemeshi.
Wanhu wa Besi Shemeshi wakala wohuna ngano yawo kudibawe, viwalolile na kuwona sanduku da lagano, wadeng’helela. Tololi diya dingila muna umgunda wa Yoshua wa Besi Shemeshi na wima habehi na luwe lukulu. Wanhu watula imibiki ya ditololi na wawalava ng’ombe waja kuwa nhambiko ya kutimbula kwa Mndewa Mulungu. Walawi wadihumulusa sanduku da lagano da Mndewa Mulungu, hamwe na diya disanduku dimwenga dikalile na vinhu va zahabu, wavika uchanyha ya luwe lukulu, wanhu wa Besi Shemeshi walava nhambiko za kutimbula na kuchinja nhambiko siku iyo iyo kwa Mndewa Mulungu.
Ivo wanhu wa Kiliasi Yealimu weza na kudisola sanduku da lagano da Mndewa Mulungu, wadigala kuna ikaye ya Abinadabu kuna umulima. Wamwika hakwe Eleazali mwanage muladi yadikalize sanduku da lagano da Mndewa Mulungu.
Samweli kokuwa msemi wa Waisilaili
Sanduku da lagano da Mndewa Mulungu dikala Kiliasi Yealimu kwa miyaka malongo maidi, lusita ulwo Waisilaili wose wamulilila Mndewa Mulungu yawataze.
Mfalume Daudi kahulika kuwa kwa ichimu cha sanduku da lagano, Mndewa Mulungu kamtemela mate Obedi Edomu na kaye yake na vose viyakalile navo. Ivo Daudi kahita kudisola sanduku da lagano kulawa kwiikaye ya Obedi Edomu mbaka Yelusalemu kwa chelekocheleko ng’hulu. Wanhu wakalile wopapa sanduku da lagano da Mndewa Mulungu viwamalile kuhita hatua sita, Daudi kachinja ng’ombe lume na dang’ang’a dinenehe. Daudi kuno kaifunga chizibawo cha mkulu wa nhambiko mchigudi chake, kavina kwa nguvu zake zose haulongozi wa Mndewa Mulungu. Ivo Daudi na Waisilaili wose wadigala sanduku da lagano da Mndewa Mulungu kwa chelekocheleko na dizi kulu da mhalati.
Sang’hano ya wakulu wa nhambiko muna isi na kuulanga
Lagano da mwanduso dikala na nzila zake za kutambikila na hanhu helile ha kutambikila hohazengigwe na wanhu. Hazengigwa zewe da viheleto vidi, chiheleto cha mwanduso chitangigwa Hanhu Helile na chiheleto chekaidi chitangigwa hanhu helile ng’hani. Umo mukala na chinhu chiya cha kwikila vitasa na lupango na magate vovikigwe haulongozi ha Mulungu. Kuinzingo ya panziya dekaidi, kukala na dizewe da Mulungu ditangigwe, Hanhu Helile Ng’hani Umo mukala na chilingo cha zahabu kwa ichimu cha kufukizila ubani, na sanduku da lagano, dodikalile dihakigwa zahabu banzi zose, na mgati yake mukala na ziga doditendigwe kwa zahabu dodikalile na ndiya yoitangigwa mana mgati yake, mhome ya Haluni yoikalile isuka mayani na mabwe yaja maidi yoyandikigwe lagano. Mchanyha yake kukala na nyang’hiti zili na utunhizo na mabawa kuchiguma sisila chigoda cha ukulu. Mbali sambi siyo lusita lwa kulonga chila chinhu chimwe chimwe.
Maabaho Kaye ya Mulungu yili kuulanga ivuguligwa, na sanduku da lagano jake diwoneka umo. Kulawilila ng’huwa na mimwemwe na mibumo na gudemeko da isi na mvula ya mabwe ng’hulu ng’hani.