Arca da aliança
A Arca da Aliança era o símbolo mais sagrado de Israel — representava a presença de Deus no meio do seu povo. Sobre ela brilhava a glória do Senhor entre os querubins.
"Vaisilaeli vatengeneza Lisanduku la mbawu za msonobali, lelina utali wa sendimita miya yimonga na kumi, na upana sendimita sitini na sita na kunyoleka sendimita sitini na sita. Unyala Lisanduku lenilo zahabu yabwina mugati na kuvala, na kuvika ukingu wa zahabu mumihana yaki pandi zoha. Kangi ulitengenezela pete na kuwalika mumagendelu gaki mcheche, kila chigendelu pete yimonga. Yati utengeneza ngoda zivili za msonobali na kunyala zahabu. Ngoda zenizo yati uyingisa mupete zezivili pandi zivili za Lisanduku, ndava ya kugegela. Mikongo yeniyo yikoto kuwusiwa mupete, yisigalila magono goha. Kangi mugati yaki vika vibawu vivili vya maganga vyeviyandikwi kulangisa mihilu."
"Kangi yati utengeneza kwa zahabu yabwina chigubiku cha Lisanduku mewa chikemiwa chigoda cha ulekekesa, utali waki sendimita miya yimona na kumi na upana waki sendimita sitini na sita. Yati utengeneza mewa luhumu lwa viumbi mumi vivili vyevina magwaba kwa kuhuva zahabu, univikila mumhana ya chigubiku chenicho, kiumbi chimonga kumwishu na chingi kumwishu wungi. Univikila viumbi vyenivyo mumihana ya chigubiku chenicho na vivya chindu chimonga na chigubiku. Viumbi vyenivyo vilolana, magwaba gavi gakunjwiki kugubika chigoda chenicho cha utepulanisu, pamihu pavi pilola kulanda chigubiku chenicho. Mugati ya Lisanduku lenilo yati uvika vibawu vivili vya maganga vyeviyandikwi na kuvika chigubiku cha utepulanisu panani yaki.
Nene yati nikonganeka na veve penapo, na kuhumila panani ya chigubiku chenicho cha utepulanisu pagati ya viumbi vivili vyevili na magwaba gegavii panani ya Lisanduku la Lilaganu, yati nilongela na veve na kuwupela malagizu goha ndava ya Vaisilaeli."
Bezaleli atenganizi Lisandu kwa mbawu za msonobali, utali waki wavi sendimita miya yimonga na kumi na upana waki sendimita sitini na sita, na kunyoleka kwaki sendimita sitini na sita.
Bambu amjovili Musa, "Ligono la kutumbula la mwehi wa kutumbula, yati ukulivika Lindanda la kukonganekela na Bambu. Mugati ya Lindanda lenilo yati uvika Lisanduku lelina vibau vya malagizu kumi, kangi vika lipazia palongolo yaki.
Kangi akatola vibawu vivili vya vila vya maganga vyeviyandikwi malagizu na kuvika mulisanduku la Lilaganu. Akayingisa mikamulilu mupete ya Lisanduku na kuvika chigubiku panani yaki. Kangi akalileta Lisanduku mugati ya Lindanda la kukonganekela na Bambu na kukoveka lipazia, na kulidivalila Lisanduku la Lilaganu ngati chealagizwi na Chapanga.
Lukumbi Musa peayingili mugati ya Lindanda la kukonganekela na Chapanga, ayuwini lwami lujova kuhuma panani ya chigubiku cha lisanduku la lilaganu, chechikemiwa chigoda cha lipyana, kuhuma pagati ya vala viumbi vavili vevavi na magwaba.
Chenicho ndi vawukili kuhuma ku Sinai kuchitumbi cha Bambu Chapanga, navene vagendili kwa magono gadatu. Lisanduku la Lilaganu la Bambu Chapanga lavi palongo yavi kwa magono ago gadatu muni kuvalondela pandu pa kupumulila. Lihundi la Bambu lavili panani yavi lukumbi lwa muhi kila ligono pevavii mulugendu.
Lukumbi lwolwoha lisanduku pelawukili, Musa ajovili, "Vee Bambu Chapanga, yinuka! Vang’aiswa vitu vapechenganayi, vamakoko vitu vatilayi palongolo yaku." Na kila lukumbi pelayimili, Musa ajovili, "Vawuyila, veve Bambu Chapanga, vawuyilayi Vaisilaeli ava vevavii vamahele neju."
Kangi Bambu Chapanga amjovili Musa, "Vajovela Vaisilaeli vakuletela ndonga kumi na zivili, kuhuma kwa kila chilongosi wa likabila ndonga yimonga. Uyandika liina la kila mundu mundonga yaki, Pandonga ya likabila la Lawi yandika liina la Aloni, ndava muni ndi yiganikiwa kuvya na ndonga yimonga kwa kila chilongosi ndava ya kila chilongosi wa likabila. Na veve uzitola ndonga zenizo na ukazivika ku Lindanda la mngonganu palongolo ya Lisanduku la Lilaganu, pandu pala nene panikonganeka navu. Ndonga ya mundu mwenikumhagula yati yitupula mahamba. Ndava yeniyo yati nikuvakita Vaisilaeli valeka kuvembeneka ndava yinu."
Hinu Musa akalongela na vandu va Isilaeli. Vachilongosi wavi woha vakampela kila mmonga ndonga kuwanangana na liakabila laki jumula zikavya ndonga kumi na zivili. Mewa ndonga ya Aloni yavikiwi pamonga na ndonga zenizo. Kangi Musa akazivika ndonga zenizo palongolo ya Bambu Chapanga pa Lindanda la kukonganekela.
Chilau yaki lukela, Musa ahambili ku Lindanda la mngonganu. Mwenumo, akolili ndonga ya Aloni wa likabila la Lawi, yimelili na kuvika vimelesi vyevyahumisi maluva na kubaba matunda gegahundili ga mlozi. Ndi Musa akazihumisa ndonga zoha. Akavalangisa Vaisilaeli voha, vakalola chechihumalili na kila chilongosi akatola ndonga yaki. Bambu Chapanga akamjovela Musa "Wuyisa ndonga ya Aloni palongolo ya lisanduku la lilaganu. Yeniyo yati yivikiwa pandu apo, na ndi uhakalilu kwa vala vevakunibela ngati vileka lepi kunivembenekela yati vifwa." Musa akitili ngati Bambu Chapanga cheamulagizi.
Penapo vandu vawukili mu kambi zavi na kuhamba kuyomboka mfuleni Yoludani, vamteta vakavalongolela kuni vagegili Lisanduku la Lilaganu. Lukumbi lwenulo lwavili lusenje lwa mabenu, na mfuleni Yoludani wamemili neju mbaka mumihana muni umemaga lukumbi ngati lwenulo.
Vamteta vevagegili Lisanduku la lilaganu pevahikili pa mfuleni Yoludani na pevalivatili ndu manji ga mumihana ya mfuleni, manji gegahelelayi kuhumila upandi wa kunena gakayima na kulundikana na kuvya ngati luwumba gakahika mbaka ku Adamu chijiji chechivili papipi na muji wa Saletani. Manji gegahelelayi kunyasi kuhamba Nyanja ya Mwinyu gakawuka goha, na vandu vakayomboka kuhamba ku muji wa Yeliko. Vamteta vevagegili Lisanduku la Lilaganu la Bambu Chapanga vala, vakayima pandu payumu pagati ya mfuleni Yoludani, na Vaisilaeli voha vakapita pandu payumu.
Vamteta vevagegili Lisanduku la Lilaganu la Bambu Chapanga pevamali kuhuma mumfuleni Yoludani, na pevalivatili ndu pandu payumu manji ga mfuleni Yoludani gakatumbula kugenda na kumema ngati pakutumbula.
Mamilyangu ga kuyingilila mumuji wa Yeliko gadindiwi chingangali ndava ya Vaisilaeli. Kawaka mundu mweahotwili kuyingila amala kuhuma kuvala ya muji wenuwo. Hinu Bambu Chapanga akamujovela Yoshua, "Yuwanila nikupelili uhotola wa kuutola muji wa Yeliko pamonga na nkosi waki na manjolinjoli vaki vakekesi. Veve pamonga na vandu vaku va ngondo vevana vindu vya ngondo yati mukuutindilayi muji wenuwu mala yimonga kwa ligono, yati mukita chenichi mumagono sita. Vamteta saba, kila mumonga agegayi lipenenga laki la ling’elu la limbelele ligosi, yati vilongolela palongolo ya Lisanduku la Lilaganu la Bambu Chapanga. Muligono la saba yati mukuutindila muji wenuwo mala saba, kuni vamteta vipyula mapenenga gavi. Peuyuwana lwami luvaha lwa mapenenga gevipyula vamteta, ndi vandu voha vaywanga kwa lwami luvaha, kangi luwumba lwa muji yati lugwa pahi na kila mmonga ayingila mumuji wenuwo kuhuma pala paavili."
Hinu Yoshua msongolo wa Nuni akavakemela vamteta na akavajovela, "Muligegayi Lisanduku la Lilaganu, na vamteta saba valongolelayi palongolo ya Lisanduku kuni vagegili mapenenga." Na mwene Yoshua akavajovela vandu, "Muhamba kulongolo muutindila muji, na vandu vevagegili vindu vya ngondo valongolelayi palongolo ya Lisanduku la Lilaganu la Bambu Chapanga."
Hinu mapenenga pegapyuliwi, vandu pevayuwini lwami lwa mapenenga genago, ndi na vene vakaywanga kwa lwami luvaha neju. Pena luwumba lwa muji lukagwa na vandu vakauzangila muji kila mundu ayingalili kuhumila pandu peayimili.
Vafilisti vakavahambila Vaisilaeli na kuvazangila, na pevatovini neju Vaisilaeli vatoviwi na kukomiwa elufu mcheche ku ngondo. Manjolinjoli vevasumukini pevakiliwiki pa kambi, vachilongosi va Vaisilaeli vakavakota, "Ndava kyani lelu Bambu Chapanga avalekili Vafilisti vatihotolayi? Tihambayi ku Shilo tikalitolayi Lisanduku la Lilaganu la Bambu Chapanga, muni Bambu Chapanga avya pamonga na tete na kutisangula kuhuma kwa vamakoko vitu." Ndi vakavatuma vandu ku Shilo na venavo vakalileta Lisanduku la Lilaganu la Bambu Chapanga mweanamakakala goha, mweavi na chigoda chaki cha unkosi pagati ya viumbi vivili vyevivi na magwaba vyevikemiwa makelubi. Na vana vavili vagosi va mteta Eli, Ofini na Fineasi vakabwela pamonga na Lisanduku la Lilaganu la Bambu Chapanga. Lukumbi Lisanduku la Lilaganu la Bambu Chapanga pelahikili pa kambi, Vaisilaeli voha vakaluluta kwa sangaluka, mbaka mulima ukanyugusika. Vafilisti pevayuwini Vaebulania viluluta ndi vakakotana, "Kululuta kwenuko ku kambi ya Vaebulania ndi mana yaki kyani?" Pevamanyili kuvya Lisanduku la Lilaganu la Bambu Chapanga liletiwi ku kambi ya Vaebulania, Vafilisiti vakayogopa na vakajova, yihotoleka michapanga hivabwelili pa kambi yavi! Penapo vakajova, "Talachikolela ndava muni chindu ngati chenichi chiwahili lepi kuhumalila kwakona. Talachikolela yani mweihotola kutisangula kuhuma mu michapanga yeniyo yeyina makaka? Yeniyo ndi michapanga yeyavakomili Vamisili ku lukongolo mumatovelu ndalindali. Hinu nyenye mwa Vafilisiti muvya ngangali, mutovana ngondo ngati manjolinjoli vevavii na makakala, mwalavya mwavavanda va Vaebulania ngati vene chevavili vavanda vitu. Mtovana navu ngati manjolinjoli vevavii na umanya." Vafilisti vakatovana na Vaisilaeli kwa ukekesi na Vaisilaeli vakabuniwa na kila mundu akatilalila ku nyumba yaki. Mu ligono lenilo vakomiwi manjolinjoli va Isilaeli vevigenda kwa magendelu elufu selasini. Lisanduku la Lilaganu la Bambu Chapanga latoliwi na Vafilisiti, na vala vana vagosi vavili va Eli, Hofini na Finehasi vakomiwi.
Bambu Chapanga akavabuna neju vandu va ku Ashidodi na vala vevitama mu vijiji vyevivi papipi navu, akavaletela uhalabisu na kuvang’aha kwa maputi. Vandu va pa Ashidodi pevagaweni mambu gegakuvakolela, ndi vakajova, "Chapanga wa Isilaeli akutibuna neju tete pamonga na mchapanga witu Dagoni. Lisanduku la Lilaganu la Bambu Chapanga liganikiwa lepi livya kwitu." Ndi vakavatuma vandu kuvakemela vachilongosi voha va Vafilisiti na vakavakota, "Wu, tilikita wuli Lisanduku lenili la Lilaganu la Bambu Chapanga wa Isilaeli?"
Vachilongosi vala vakayangula, "Lisanduku lenili la Lilanganu la Bambu Chapanga wa Isilaeli tilipelekayi ku Gati." Ndi vakalipeleka ku muji wa Gati. Nambu pevamali kulipeleka Lisanduku lenilo ku muji wa Gati, penapo Bambu Chapanga akavabuna vandu va muji wa Gati vavaha kwa vadebe kuvakita vamyogopayi neju kwa kuvaletela maputi. Ndi vakalipeleka Lisanduku lenilo la Lilaganu la Bambu Chapanga mbaka ku Ekiloni. Nambu pavalihikisi kwenuko Lisanduku lenilo la Bambu Chapanga wa Isilaeli, vandu va muji wenuwo vakavembeneka na kujova, "Vatiletili Lisanduku la Lilaganu la Bambu Chapanga wa Isilaeli ndava ya kutikomakesa tete na vandu vitu." Ndi vakavakemela vachilongosi voha va Vafilisiti na kuvajovela, "Muliwuyisayi Lisanduka la Lilaganu la Bambu Chapanga wa Isilaeli mu mulima wavi, ngati lepi yati likutikoma tete pamonga na vandu vitu." Vakakita chenicho ndava muni Bambu Chapanga avabunayi neju na vandu vamahele vamali kufwa, hinu vandu vavi na wogohi.
Lisanduku la Lilaganu la Bambu Chapanga pelatamili pa mulima wa Vafilisiti mulukumbi lwa miehi saba, Vafilisiti vakavakemela vamteta vavi va Dagoni pamonga na valondola vavi na kuvakota, "Wu, tikita wuli kulivala Lisanduku lenili la Lilaganu la Bambu Chapanga? Mutijovelayi tihotola wuli kuliwuyisa ku Isilaeli." Vene vakavayangula, "Pemukiliwusa Lisanduku la Lilaganu la Bambu Chapanga wa Isilaeli, mukotoka kukiliwusa mawoko gawaka. Kwa namuna yoyoha yila, muwusayi na teta ya kuwusa mabudilu, na nyenye yati mwilama. Mukakitayi chenicho yati mwimanya ndava ya kyani Chapanga avya akuvabuna."
Vakakita ngati chevajoviwi, vakazitola ng’ombi zivili zezinyongesa na kuzikunga zihuta mutuka yeniyo, na mipapakasi yavi vakahikunga mu chivaya. Lisanduku la Lilaganu la Bambu Chapanga lila vakalivika mu mutuka pamonga na libokisi lelina himong’omong’o ya magudwani ga zahabu na himong’omong’o yeyiwanangana na maputi. Kangi ng’ombi zenizo zikalongosa kuhamba ku muji wa Beti Shemeshi changali kuvedukila kumangiha amala kuupandi wa kulyelela, na pezahambayi zapita kuvemba. Vankosi muhanu va Vafilisiti vala ndi vakazilandalila mbaka ku mubaka wa Beti Shemeshi. Vandu va ku Beti Shemeshi vabenayi nganu ku liwasi. Pevayinwili mitu yavi na kuliwona Lisanduku la Lilaganu la Bambu Chapanga, na vene vakahekelela neju. Mutuka yeniyo yikahika ku mgunda wa Yoshua, mundu wa ku Beti Shemeshi, yikayima pamuhana ya liganga livaha. Vandu vakayibomolana mutuka yila, na ng’ombi zila vakamuwusila Bambu Chapanga luteta lwa kutinyisa. Valawi vakalihelesa Lisanduku la Lilaganu la Bambu Chapanga pamonga na libokisi lila lelina himong’omong’o ya zahabu na kuvika panani ya liganga livaha. Kangi vandu va Beti Shemeshi vakamuwusila Bambu Chapanga teta za kutinyiswa kwa motu na teta zingi.
Penapo vandu va ku Kiliati Yealimu vakahamba kulitola Lisanduku la Lilaganu la Bambu Chapanga, vakalipeleka ku nyumba ya Abinadabu, yeyavi ku chitumbi. Na vakamkita Eleazali mwana waki mgosi ayidakiliwa mukumfugamila Bambu Chapanga, muni aliyungayi Lisanduku la Lilaganu la Bambu Chapanga.
Lisanduku la Lilaganu la Bambu Chapanga latamili ku Kiliati Yealimu kwa lukumbi lwa miyaka ishilini, na lukumbi lwenulo lwoha Vaisilaeli voha ngolongondi mu mtima na vamuyupili neju Bambu Chapanga muni avatangatila.
Nkosi Daudi peayuwini kuvya Chapanga ammotisi Obedi Edomu pamonga vindu vyoha vyeavi navyu ndava ya Lisanduku la Chapanga, akahamba kulitola Lisanduku la Lilaganu mu nyumba ya Obedi Edomu na kulipeleka ku muji wa Daudi kwa sangaluka. Vandu vala vevagegi Lisanduku la Bambu Chapanga pevagendili hatuwa sita, Daudi akavayimamisa, akawusa teta ya kutinyiswa ng’ombi yigosi na mpapakasi mweakulupili. Daudi akinili palongolo ya Bambu Chapanga kwa makakala gaki goha kuni awalili kagwanda kahupi ka chimteta. Hinu, mwene na Vaisilaeli voha valipeliki Lisanduku la Lilaganu la Bambu Chapanga ku muji wa Daudi kwa sangaluka na kwa kupula mapenenga.
Penapo nkosi Solomoni akavakonganesa palongolo yaki uko ku Yelusalemu vagogo na vachilongosi voha va makabila na vakulu va lukolo za Isilaeli, ndava valiwusayi Lisanduku la Lilaganu la Bambu Chapanga mu muji wa Daudi, yaani Siyoni. Vandu voha va pa Isilaeli vakakonganeka kwa nkosi Solomoni lukumbi lwa mselebuko, mumwehi wa saba weukemiwa Etanimu. Pevamalili kubwela vagogo voha va pa Isilaeli, ndi vamteta vakaligega Lisanduku la Lilaganu, Valawi pamonga na vamteta valiwusili Lisanduku la Lilaganu na lindanda la kukonganekela, pamonga na vyombo vyoha vyamusopi vyevyavili mulindanda lenilo. Nkosi Solomoni na vandu voha va Isilaeli vakakonganeka palongolo ya Lisanduku la Lilaganu, na vene vakawusa luteta za ng’ombi na mambelele vyangavalangika. Pena vamteta vakaliyingisa Lisanduku la Lilaganu la Bambu Chapanga pahali paki, Pandu pa Msopi neju, pahi ya magwaba ga hiumbi. Viumbi vyenivyo magwaba gaki gadandiswi panani ya Lisanduku la Lilaganu, hinu Lisanduku pamonga na hikamulilu yaki ya kugegela vyavili pahi ya magwaba. Muni hikamulilu yeniyo yavili hitali neju, ndi yawonikini mbaka palongolo ya pandu Pamsopi neju, nambu vyawonikini lepi kuupandi wa kuvala. Vigegelu vyenivyo vyakona vivi pandu penapo mbaka lelu. Kwavili lepi na chindu chingi mugati ya Lisanduku la Lilaganu nambu ndi vibawu vivili vya maganga vyeavikili Musa tangia ku Holebu, pandu pala Bambu Chapanga peakitili lilaganu na Vaisilaeli pevahumayi kumlima wa Misili.
Vamteta pevahumayi mu pandu pamusopi neju, bahopo lihundi likamema mu Nyumba ya kumfugamila Bambu Chapanga. Na vene vamteta vahotwili lepi kuhenga lihengu la chimteta ndava ya lihundi lenilo, muni umsopi wa Bambu Chapanga wamemili mwenumo.
Lilaganu la kutumbula lavi na mhilu waki wa kuyupila na mewa pandu Pamsopi pa kuyupila pepajengiwi na vandu pamulima apa. Pajengiwi lindanda la Chapanga. Chumba chaki cha kutumbula chakemeliwi Pandu Pamsopi. Mwenumo mwavili chibokoselu cha hahi, meza na mabumunda gegavikiwi palongolo ya Chapanga. Mumbele ya lipazia la pili, pavili na panzia leligavanisi vyumba vivili na chumba lelakemeliwi Pandu Pamsopi Neju. Mwenumo mwavili na pandu pa kuwusila teta pa kuhukisa ubani pandu pa zahabu, na lisanduku la lilaganu lelitindisiwi zahabu kwoha, na mugati yaki mwavi na chiviga cha zahabu chechavili na chakulya chechikemiwa mana, na ndonga ya Aloni yeyihomwili mahamba, na vila vibawu vya maganga vyeviyandikwi malagizu. Panani ya lisanduku lenilo kwavili na vimong’omong’o vivili vyevii na magwaba ngati ulangisu wa ukulu wa Chapanga, ndi magwaba gavi gagubiki chigubiku cha lisanduku la lilaganu pepilekekeswa kumbudila Chapanga. Nambu hinu lukumbi lwaki lepi kudandaula kila chindu hotohoto ndava ya mambu genago.
Kangi, Nyumba ya Chapanga yeyivii kunani yadinduliwi, na mugati yaki mwawonikini, lisanduku la lilaganu. Hinu ukahumila lumwetu mwetu na mbamba na mbulumo wa ndima na fula yivaha ya maganga.