Milagres de Jesus

Yeesu wafuula mukufu yumo ku Bethesaida

22 Haŋo Yeesu na mitonge baye habe sosoka mu mukola wa Betesaida. Haŋa, bandu haba muvishila Yeesu mundu yumo yidi mukufu,* na haba kwi haya na Yeesu wamulengele kuboya ti wamufuule. 23 Yeesu bya kwata kiboko kya yowa mukufu na kuyena naye haaza hamukola. Kisha bya fiila mata ku meeso ma yowa mukufu na kumuibikila kiboko na kumu yuujya, «Ukimona kimo kindu?» 24 Yowa mukufu byalola na kuzyongola ti: «Ngimona bandu, ila ngibamona bidi miti yiki sumuuka.» 25 Yeesu bya hibika lungi biboko ku meeso mayowa mundu. Yowa mundu bya fuuka na bya somba kumona bindu byooso bilweela. 26 Haŋo Yeesu bya mulaa wayene kwaye na kumuzyongodela: «Nee mumukola ndualuka lungi».

Yeesu wafuula mundu shilu telegejya na usagula

31 Biibi ukila, Yeesu haya bagala mu iba ibwa nangi mugela wa Tilo, haya kila mu bwaata bwa Sidona na Dekapoli, na haya weena hangondo wa iziba kya Galilaya. 32 Koo’a haba mu vuishila mundu shilu telegejya hamonga na buhala, na haba mu gaayidila Yeesu ti, wamu hibiidi mabo’o na wamu fuudi. 33 Ihani Yeesu haya mu fufula haajya wa igandu, haba sheena hangondo. Haya shweejya minyu yaayi munda mwa moosho gaayi, haya fiila mata na haya leengala ludimi lwaayi. 34 Ihani haya tungula meesu hegulu, haya saguha na muhuuya watagadi na uboya «Effata!» I usagula biibi: «Yuuzulu’a beebe!» 35 Ihindi nangu lowa, moosho ga yuugu mundu haga gangu’a na ludimi lwaayi halwa namu’a, na heekidi sagula bilegele.

36 Yeesu haya ba sawiila baba booso babwa nangi hanha ndaba sawilanga mundu nangi yumu biibi bibu teebwa. Haboobwa bandu ndababu telegejya haba sagula guugu mwiizi 37 Baaba bandu babu teleghejya guugu mwiizi, babu haanunu’a unindu na haba boya: «Byooso Yeesu byeedi muuta mbilegela! Wa tegeshesha bandu badi na moosho ga zimbani na u sawiisha bifuma»!

Yeesu wa fuula mukufu Balitimayo

46 Haŋo, Yeesu na badingisi baye haba kazya ku Yeliko, Yeesu he nyomokangeye wowa mukola ukata na badingisi baye na kiandu kikata kya bandu, mundu yumo mukufu wetaanibwa Balitimayo mwaana wa Timayo, wene buyakane hasi hangondo ha zila ukihajya bamu nyanguzye. 47 Haŋa heva teejyeye ti ni Yeesu wa Nazaleti wene mukukila, bya somba kuyaba kwa muuya wahaulu mukuyakula ti: «Yeesu mwana wa Daudi ungumonene lusa!» 48 Bandu babule haba muhanunukila kwa kuboya ti wayakane nyaa, haŋo iye bya bazya muuya kukila busu na kuyakula ti: «Mwaana wa Daudi, ungufile lusa»!

49 Kukidila bebya Yeesu bya tukama na kuyakula: «Mumutaane.» Haŋo haba taana yowa mukufu na kumusaudila ti: «Ukwate tima! Taluka, ukikutaana.» 50 Haŋa hetezyeeye beebyo bya vundumuka byakasa ngubu yaaye, bya taluka na kuyena kudi Yeesu.

51 Yeesu bya muyuzya: «Ukivula na kutele kaayi?» Yowa mukufu bya muyaka ti: «Mulangidijyi, ngivula kumona lungi.» 52 Haŋo Yeesu bya mujyongodela: «Yenanga butabuke bwoobe bwakufuula.» Hakeaŋa, yowa mukufu byamona lungi, bya zyanga Yeesu.

Yeesu wa fula mukufu yumo ku Yeliko

35 Haŋa Yeesu hetuluka tonono na kusosoka ku mukola wa Yeliko, byabanga mukufu yumo wene buyakane haasi hangondo ya zila, mukuta kalabwa.* 36 Yowa mukufu heteejyeye kiandu kyabandu muku kila bya yuujya ti: «Kudi kayi?» 37 Bandu haba muyaka ti: «Ni Yeesu wa Nazaleti yidi muku kila.» 38 Haŋa heetejyeye bebyo bya bajya muuya na kuboya: «Yeesu Mwana wa Daudi ungufiile lusa!» 39 Baba bandu beyena kumbala ya Yeesu haba muhanunukila na kumuboya ti wauume nyaa. Ila iye bya bajya muuya lungi: «Mwana wa Daudi ungufiile lusa!»

40 Yeesu bya tukama, bya boya bamuvishile yowa mukufu. Haŋa hetulukeye tonono na Yeesu, Yeesu bya muyuujya ti: 41 «Ukivula nakuteele kayi?» Naiye bya boya ti: «Vidi-nyambi, ngivula na mone lungi.» 42 Ni Yeesu bya mujyongodela ti: «Mona lungi! Butabuke bwobe bwakufuula.» 43 Hakeaŋa, yowa mukufu bya mona lungi. Byajyanga Yeesu kutumbijya Kabejya. Haŋa heeva mona bandu booso maamo, naibo haba yakana byakebee naibo mukushisha Kabejya.

30 Habe sosoka momwa haba musaudila ti najye mweno na Simoni wene butandabale mu busazu manee wene na kitukutuku kinyumine. Akeaŋa he sosoka Yeesu byaba mu saudila kunemenwa kwaye. 31 Haŋo Yeesu haya tuluka tonono na yowa mwamukazi, haya mu talusha kwa kumukwata ku kiboko. Akeaŋa bya fuuka na kitukutuku hakya musama, naiye bya somba kubaabila bidyazi bya kudya.

Yeesu wafuula mundu yidi na kivu

40 Lusu lumo, mundu yumo yidi na kivu weyena busu bwa Yeesu. Bya fukika manyu busu bwa Yeesu, bya kwiaya na kuboya ti: «Itu wavula, ukibambana kungufuula!» 41 Yeesu bya mumonena lusa. Byaolola kiboko kyaye, byamulengela na kumusaudila: «Navula. Ufuuke!» 42 Akeaŋa lufu lwa kivu halwa musama yowa mundu bya fuuka.

3 Kee kindi bandu bamo banaa haba muvishila Yeesu mundu yumo wenee bulebele bibandu. 4 Kumona ndabe samuna kumushwala tonono na Yeesu kukidila bungi bwa bandu. Haŋo byaba banda haulu hakinduulu kya kyende* byaba tubula dimo bua ku kinduulu mudyakedee bua dyene Yeesu; haba mushajya yowa mundu wene bulebele bibandu mukalaku kaye ke ladilangeye. 5 Yeesu heeva moneeye butabuke bwaabo, ni haya jyongodela yowa mundu wene bulebele bibandu: «Mwaana waami, wa monenebwa lusa bubi bwobe».

6 Bamo balangidishi ba buta,* benange haŋa haba hejya muma tima maabo: 7 «Kwakaayi yu mundu wa jyongola bibi? Wa yakula mauya ma mbingu kwa Kabejya! Ndakudi mundu husamuna kusheejya bubi Kabejya iye alaa!» 8 Akeaŋa Yeesu haya yuka mwiejyo yaabo, haya ba saudila: «Kwakaayi mukiejya beebya muma tima miinu? 9 Mungusaudile ngike kindu kidi kieleela kuyakula kwa yuu mundu yidi bulebele bibandu?: ‹Bubi bwoobe bwasheela.› Au kumusaudila ti: ‹Buuka buula tanda dyoobe na usumuke?› 10 Kwa biibi, ngivula muyuke ti mimi Yeesu ni kiyakananga na butangala bwa ku monena bandu lusa lwa bubi bwaabo muune mu kisi.»

Haŋo Yeesu bya jyongodela yowa mundu vane bu lebele bibandu: 11 «Na kusaudila ti taluka; buula busazu dyobe na weene ku kyende kyobe»!

12 Akeaŋa, bandu booso muku mulola, yowa mundu haya taluka, haya buula busazu bwaye, haya yena byaye.

Bandu booso haba hanunuka. Na ku mu tumbijya Kabejya na kuboya: «Nda twemonanga kumo bidi diidi»!

Yeesu wafuula mundu lusu lwa Sabato

1 Yeesu wa shweela lungi mu sinagogi. Mukye kyende mwenange mundu yidi na kyazaza kilebele. 2 Ba bandu haba kidi mulola bamone itu umu fuulanga lusu lwa Sabato,* kwa kuboya ti, bamone zila yaku musosela.

3 Yeesu haya mujyongodela yoowa uvanange na kiboko kilebele: «Taluka kila busu bwa bandu booso bakumone.» 4 Haŋo Yeesu bya bayuujya: «Buune, mbilweela kuta kindu kilweela lufuka lwa sabato ao kuta kindu kisidi kilweela? Ni kuboya ti, mbilweela kufuula au ku yaa mundu lufuku lwa Sabato?» Ila ibo haba bita bii. 5 Yeesu haya balola booso sokosoko, haya zinguka; bya mona susu mutima dyaye kumona kuuma kwa matima maabo. Kisha bya jyongodela yowa wene na kiboko kilebele: «Olola kiboko kyobe!» Na iye bya olola kiboko kyaye, na kiboko kyaye hakya fuuka.

Yeesu wa fuula mundu yumo wa kivu

12 Lumo lusu, haŋa Yeesu wene mu humo mukola. Mundu yumo wene na kivu lukoba lwooso. Haŋa heeva moneye Yeesu, byaona manyu fuka busu bwa Yeesu lukebo mupaka mumateke na kukwiaya na Yeesu ti: «Vidi-nyambi itu wavula, ukibambana kungufuula.» 13 Haaŋo Yeesu bya holola kiboko, bya mulengela yowa mundu na kuyakula ti: «Navula, fuuka!» Akeaŋa, bisiteye too.

18 Bandu bamo habaava kushwala mundu yumo yidi bulebele bibandu mu kipoyo. Habasikikeba zila yakumu shwejya mukyende kwaku mubiika busu bwa Yeesu. 19 Haŋo kukidila bungi bwa bandu, ndabeemona zila yakushwela naye. Kwabiibi haba banda naye haulu hakinduulu*, haba humbula mamo mapaa na habamushajyila hamukidi habandu, busu bwa Yeesu iye bobo mukipoyo kyaaye. 20 Haŋa heeva mona Yeesu butabuke bwa baaba bandu kudiye, bya saudila yowa wene na lufu ti: «Mwizinami, wamonenebwa lusa bubi bwoobe!»

21 Baaba *Bafalisayo na baaba balangidiji ba Buta** habasomba kukwiyujya: «Ngwabini yuugu ki kaya Kabejya,* Ndaudi mundu gudi na butangala boo bagasha bubi, ha Kabejya halaa!»

22 Na Yeesu gubuyu’a migejyu yaabu, haya bayuujya ti: «Ngyayi kyamudi muu gejyela biibi mu matima giinu? 23 Munguzaudile, ngyaayi idi ihela heela mukuyakula, umusawiila mundu ti ‹Wafwilwa lusa mu bubi boobe,› ao kusaula ‹Talu’a na usumuke›? 24 *Haboobwa, ngivula muyuke ti miimi Mwaana wa mundu mbidi na butangala bwakufila lusa bubi muune mumusenge.» Kisha, yeesu bya jyongodela yowa yidi bulebele bibandu ti taluka ubuule kipoyo kyoobe na ualuke kukyende kwoobe. 25 Hakeaŋa yowa mundu bya taluka busu bwa bandu booso, na bya buula kipoyo kyaaye kivanangiye mukutandandabadila bya yena kwaye kushisha Kabejya.

Yeesu wa fuula mundu lusu lwa sabato*

6 Lufuku lungi lwa sabato*, Yeesu bya shwela mu sinagogi, bya somba kulangidila bandu. Muyeya sinagogi mwene mundu yumo wene na kyazaza kyamwajyo mulume kilebele. 7 Balangidishi ba buta* na Bafalisayo* beyundila Yeesu kwa bule, itu ufuula yowa mundu lusu lwa sabato*; Beeta bebya, ti bamone huya dya kufiikila Yeesu. 8 Haŋo Yeesu wene wa yuka miejyo yaabo. Yeesu bya jyongodela yowa vane na kyazaaza kilebele: «Taluka na uve busu bwa bandu booso.» Yowa mundu bya taluka na bya yena busu bwa bandu booso.

9 Kisha Yeesu bya basaudila baba balangidishi babuta na Mafalisayo ti: «Nabayuujya: ngikayi kikivula buta bwiitu tuyakane mu kuta lufuku lwa sabato? Kuta buuya ao kuta bubi? Kufuula mundu ao kumuyaa?»

10 Yeesu bya ba lola booso ni bya saudila yowa mundu ti: «Holola kyazaaza kyobe.» Bya kiolola na hakeaŋa hakya fuuka.

Yeesu wa fuula muvubi wa mukulu wa Loma

1 Haŋa heewa Yeesu kuyakula mama mauya kukiandu kya bandu bemunyunganaga, bya yena ku mukola wa Kafalnaumu. 2 Muwowa mukola, kwene mukulu yumo wabalonga-buvadi wene na muvubi waye wemuvula sisu, yowa muvubi wene na lufu tabataba mukukala kakuzi. 3 Yuu mukulu wabalonga-buvadi heteejyeye musau wa Yeesu, byamutumina bamo bakulu ba Bayaudi kwakumuajya ti wave wavafuule muvubi waaye. 4 Baba banunu habekajya kudi Yeesu, habakwihaya naye kwakwinikindu mukuboya ti: «Yowa mukulu wabalonga-buvadi ukibambana kunyangujyibwa, 5 kumona iye ukivulanga kisi kiitu na niiye weluka sinagogi.» 6 Kwa biibi Yeesu bya yena kukumo nabo. Haŋa habenange tonono na kyende kya yowa mukulu wabalonga-buvadi, yowa mukulu wabalonga-buvadi bya yiisha beezinaye kwaku musaudila Yeesu ti: «Mumusaudile ti ndakwisubisha kuva, miimi sikibambana iye kushwela mukyende kyaami. 7 Ni kumona sivakwimona ti ngibambana nenguva kudiye. Lakini wayakula bobo huya didimo bobo, na muvubi waami ufuukanga. 8 Kumona miimi mwinikindu ngiyakananga hasi ya butangala bwabakulwami na miimi ngiyakananga na balonga-buvadi haasi haami; Itu na saudila yumo ti: ‹Yena!› Naiye ukiyenanga. Na itu na saudila yungi ti: ‹Viyaa!› Naiye ukiviyanga. Na itu na saudila muvubi waami ti: ‹Tanga Biibi!› na ukitanga.» 9 Yeesu heteejyeye beebyo, bya hanunuka kukidila yowa mukulu wa balonga-buvadi. Ni bya fundulukila kiandu kyemunyunganga na kusaula: «Nabasaudila ti nee mukisi kyooso kya Isilaeli shemona mundu yidi na butabuke* bukata bidi buubu.» 10 Baba bandu beyishibwa na yowa mukulu wabalonga-buvadi habeehaluka kukyende hababanga yowa muvubi wa fuuka.

11 Mu dyeedya Sinagogi* mwenange mwamukazi wenange na lufu. Yowa mwamukazi wene waata misha umi na mugandaa mukusuba na musimbusimbu. Woowa musimbusimbu wene wa muvunga muongo, na ndibu samuna lungi ugolo’a.* 12 Haŋa Yeesu hebu mumona, haya mu taŋana na haya mu sawiila ti: «Yeeya! Wafuudibwa lufu lwoobe.» 13 Yeesu haya mu hibiila mabo’o gaayi hanga haŋa howa yeeye haya talu’a teba hee kilu mu tumbijya Kabejya.*

Yeesu wafuula mundu lusu lwa Sabatu*

1 *Lusu lumu lwa Sabato*, Yeesu hayaweena udi ngana yumu wa Bafalisayo* kuudya biyaazi. Bandu bene mukekya kyende bemulola sokosoko mukuboya ti bamone biteeye. 2 Mabusu ga Yeesu ubwanangi mundu yumo na lufu loo yula mubidi. 3 Yeesu haya yuujya balangidijyi ba Buta* na Bafalisayo* ti: «Buta* bwiitu yikihananga zila ao yikibenganga kufula mundu lusu lwa Sabato?»* 4 Ila, habakwihumina nyaa Yeesu haya lengela yowa mubeele, byamufuula na bya musaudila wa yeene byaaye.

Yeesu wa fuula badi na kivu umi

11 Yeesu uvange mulwendo ku Yelusalema, haya kila mu mihandu ya kisi kya Samaliya na Galilaya. 12 Havanangiye mukusosoka mumukola humo, bakivu bamo habaava kuvakumaana naye. Haba taluka munonga naye, * 13 na kusomba kuyaba ti: «Hee! Mulangidijyi Yeesu utu fiile lusa!» *

14 Yeesu bweebu bamona, haya ba sawiila ti: «Mwenange muka kwimoneshe uba mupelo*.»* Haŋa haba bwanangi bakidi zila kuyenanga kokwa, haba fuu’a.* 15 Yumo hamukidi haabo havamoneye ti waafuka haŋo, haya galu’a udi Yeesu, eyu mumu tumbijya Kabejya na muhuya watagadi. 16 Haya kwaa hulu’a u magulu ga Yeesu na lukebo lwaaye mupaka mumavu, byamu teela abee. Yowa mundu gubwanangi mu Musamaliya.* 17 Haŋo Yeesu haya yakula ti: «Miti, badi nanimba kumi bavafudibwa! Baaba bangi kitema badi kuni? 18 Nda kukimoneka yungi hamukidi haabo gubu galu’a kuu mu hidiminya Kabejya mbungu, ha yuugu bobo sidi Muyaudi ye, halaa?» 19 Haŋo Yeesu bya jyongodela yowa Musamalia ti: «Taluka, yene byobe. Butabuke bwoobe bwakufuula.»

25 Mu kyee’a igandu ubwa nangi wa mwaazi yumu walufu lwa sangi mu misha umi na yibidi. 26 Yuugu wa mwaazi gubu suba kwa butu, balu vuba bihonya babutu haba muvuba. Haboobwa dibu fuu’a, haya tula bindu byeebwa nangi nabyu byooso, lufu waayi halwa mu neemena ukila mabusu. 27 Yuugu wa mwaazi bwebu telegejya tii, Yeesu gudi munda mwa kyee’a igandu, haya shweela na eyu mukyee igandu, haya weena manyuma ga Yeesu, munda mwa kyee igandu, haya kwa lengela ngubu ya Yeesu. 28 Manee gubwa nangi musagula munda mwa tima dyaayi: «Itu na lengela ye, ngubu yaayi, na fu’anga».

29 Hanga hanha, goowa muloha waayi hawa kama, lufu lwayi looso halwa fuu’a.

43 *Mu kyee igandu, ubwanangi wa mwaazi yumu gubwanangi na lufu loo susa muloha munda mwa misha umi na yibidi, haaya tuula mona yaayi yooso muu yi fuhulula, ubabuki, babuki ndababu mu fuula! 44 *Haboobwa hee kyee nanga amushenenanga Yeesu umugongo waayi, haya kwa lengela songo ya ngubu ya Yeesu hanga haŋa muloha gubwanangi mumu huma hawa kama.

45 *Yeesu haya yuujya binu: «Inaani wani lengela?» Bandu booso haba tuna. Ihani Petelo haya boya: «Ngana, mitii gudi mumona igandu kya bandu baku nyungalala na bakufinga mugela gooso!» 46 *Ihani Yeesu haya boya: «Udi mundu yumu gubu ni lengela manee namona bu tangala bwaami bwanihuma.» 47 Yuugu wa mwaazi bwebu yu’a tii, Yeesu wamuyu’a na wayu’a byeebya byee buta, haya yiitutula eyu munindu, eyu muu zeeza, haya hona u magulu ga Yeesu. Haya sagula mabusu ga bandu booso, ibumutaki’a ulengela ngubu, na boobwa bwebu lengela ye, haya fuu’a hanga haŋa. 48 *Ihani Yeesu haya mu sawiila: «Musi’a waami, ulungila koobe kwaku fuula. Inanga bilegela.»

22 Na koo’o, haba heta yumu ngana wa sinagogi**, zina dyaayi Yailo, haya fi’a mu kyee’a igandu. Hanha hebu mumona Yeesu, haya vunga manyu babusu gayi. 23 Yailo haya yi gaaya udi Yeesu, haya boya: «Musi’a waani wa mulengi gudi muukala tuuzi. Nayi gaaya koodi! Fi’a u yende kyaami weene waamu hajyidi, wa fuu’i na wa yani muumi».

24 Ihani Yeesu haya weena hamonga nayu. Na kyee’a igandu kyaata hakya mu kumba Yeesu tutuu haba mufinga.

38 Haba bufi’a kwa Yailo, Yeesu haya kwa heta vunda na bandu badi muu yabaŋana na mudila. 39 Yeesu haya shweela munda mwa yende na haya ba sawiila: «Diidi vunda dyooso dyamudi muuta ndya ayi? Kyamudi muudila ngyaayi? Musi’a yuugu ndi kyee mota; wanoko’a mutulu ye.» 40 Ihani bandu babwa nangi munda mwa yende haba kilu museha Yeesu! Yeesu haya balosha booso hajya, haya bugula shaayi na musi’a na najyaayi na musi’a, na baba bebu vueya nabu, haba shweela u buga ndya babu mubii’a musi’a, 41 Yeesu haya waata musi’a kuu bo’o na haya musawiila: «Talitha koum!» I uboya tii: «Musi’a mushoo, naku sawiila, talu’a»!

42 Hanga hanha, yoowa musi’a haya talu’a na hekilu sumu’a. Musi’a gubwa nangi na misha umi na yibidi. Na bandu booso bwababu mona bibi haba hanunu’a.

31 Yeesu haya boya lungi: «Haboobwa, naba fandakanisha na bandu ba bini, bandu ba guni mulongo? Mbandu ba buyaani buni? Na balu fwandana na bandu ba bini? 32 Balu fwandaana na magenda babu yaananga u ijyumbidilu, ebu muyi sehejyeena mu igandu imu na imu:

‹Tubu bayimbila tumba ndamubu semba!

Twami yimbila simu ya madilu haboobwa, ndamubu dila!›

33 Manee Yohane woo bubumi’a heebu vueya, ndi bwanangi muudya mikati na unywa divai, na banyu hamukilu sagula tii: ‹Gudi na misimbusimbu!›* 34 Haboobwa miimi Mwaana wa Mundu hambu vueya, muudya na unywa, na banyu hamwa boya ti: ‹Mumulodi yuugu didi na afyuulu! Na lunywa maluvu, na monyi dya baaba balu haajya mitulu na baluta bubi!› 35 *Haboobwa twamona tii, nyinyi ya Kabejya yidi mu buludi udi bandu booso balu yitabu’a.»

Yeesu mu yendi kya Simoni Mufalisayo*

36 Mufalisayo* yumu gubu mutaŋana Yeesu u yende kyaayi kuudya biyaazi. Yeesu haya fi’a mu yendi kya Mufalisayo* haba kiludya biyaazi. 37 Na mumola guugu ubwanangi wamwaazi yumu, gudi na bubi. Boobwa bweebu telegeejya tii, Yeesu guudi muudya u yende kya yoowa Mufarisayo, haya shwela momwa na kushwaala mu langi gu yuudi bababa na malaasi.

41 *Mukyanga kyee’a ihindi, mundu yumu wabalu taŋana Yailo, gubwa nangi muu tebemena sinagogi*, haya vueya na haya hona u magulu ga Yeesu, hee kilu mugayidila Yeesu tii, weenangi u yendi kyaayi, 42 *menee gubwa nangi na musi’a wa lufu mukuhumina.

Gubwa nangi mwaana waayi yugumu ye, gubwa nangi na misha umi na yibidi. Haŋa Yeesu hebwa nangi ayinanga u yendi kya Yeilo Igandu kyatakya kya bandu ibumukumba.

49 *Hanga haŋa Yeesu eyu muu sagula, hakwa vueya muvubi wa Yailo u humina u yendi kya Yailo, na haya mu sawiila tii: «Edi, musi’a woobe womota! Nangu musuvya mulangidijyi!» 50 Boobwa Yeesu bwebu telegejya biibi byaba mu sawiila, haya mu sawiila Yailo: «Nangu tiina. Lungila ye, mona musi’a woobe wa fuu’anga.»

51 *Haŋa Yeesu heebu fi’a u yendi kya Yailo, ndibu vula bandu booso ushwela mu yendi, ila, Petelo na Yakobo na Yohana hamonga na shaayi na najyaayi na yuugu musi’a.* 52 *Mu ihindi kii’i, bandu booso babwangi munda mwa yendi babwa nangi mumu didila mwaana. Ihani Yeesu haya ba sawiila: «Musami udila. Yuugu musi’a ndikyee mota, watandabala ye!» 53 Na ebu haba kilu museha Yeesu, manee babuyu’a tii mwaana womota. 54 'Ihani Yeesu haya mu waata kuu bo’o, haya tungula muhuuya na uboya: «Musi’a, buu’a!» 55 Hanga haŋa, tima dyaayi hadya galu’a na haya talu’a hanga haŋa. Na Yeesu haya ba sawiila tii, bamu gabidi bi yaazi. 56 *'Ihani shaayi na najyaayi haba kanya unindu, ihani Yeesu haya ba nyaajya tii, ndaba sawilanga mundu nangi yumu biibi bibuteebwa.

37 Haŋa na haaŋa hakwa nyomokela muhee unyumine hawa somba kuhumba mutumbu, mabimbi hamasiki kwikasa munda mwamutumbu, mutumbu hawa somba kuyula meema. 38 Kekya kindi Yeesu wene bu tandabale mutulo kunyuma ya mutumbu bya teela mushu mukihoo.

Badingisi baye haba mubuusha na kumusaudila ti: «Mulangidishi! Ndatumota, ndayikikusaudila kindu?» 39 Haŋo, Yeesu bya buuka, bya hanunukila muhee na kusaudila ziba: «Bita nyaa!» Hakeaŋa muhee hawabita, na meema hama talala hakusite nyaa!

40 Haŋo Yeesu bya yuuzya badingisi baye: «Kwakayi mukitiina? Mbini! Ndamwedi na butabuke?» 41 Baba mitonge haba yudibwa na moyo.

Kwa bebya haba somba kukwiyuzyuzyena hamukidi haabo: «Habanuse! Jyuke mundu yuu, na muhee na ziba byamuteezya»?

35 Yene ndayite kyoolwa, haŋo badingisi baaye haba muyila Yeesu na kumusaudila ti: «Ndayite nyuma na diino bua ni lungu. 36 Mbilweela usaudile baa bandu ba yeene kuma kunda na kumikola yidi tonono bakakwi udile bya kudya.» 37 Haŋo Yeesu byaba saudila: «Banyu benikindu mubaabile bidyaazi!» Naibo haba muyuujya: «Haŋo! Ukivula twene tukaule mikate ya dinadi mia yibidi* na tubaabile baadye»?

38 Yeesu bya basaudila: «Mudi na mikate yinga? Mweene muka lole.» Habeewa kumona haba musaudila ti: «Tudi na mikate yitano, na bibelelo bibidi.» 39 Haŋo, Yeesu bya basaudila ba yakanishe bandu booso haasi musunyi byandubyandu. 40 Bandu haba yakana mu byandu bya mia na bya makumi matano. 41 Haŋo Yeesu bya buula yeya mikati yitano na bebya bibelelo bibidi, bya lola haulu na kufiyudila, bya bela yeya mikati na kuabila mitonge baye bayi habe kudi bandu. Na bebya bibelelo bibidi naabyo bya biaba kudi bandu booso. 42 Bandu bya baadya booso byaba shiba. 43 Badingisi haba tondola makobwa mabindi bya mikati na bibelelo bye shaala, byooso habya yula taba kumi na yibidi. 44 Na baba beedya yeya mikate bene bandu helufu yitano.

48 Haŋa hemoneye ti badingisi baaye basuba kwabule kwa kuyisha mutumbu kumbala, kumona mwee wene mukuhumba kwabadi; haŋa tonono na bufuku kukya, Yeesu bya yena kwabadi kusumuka haulu ha meema, na bya vula kuba kila. 49 Haŋa habe mumona mukusumuka haulu ha meema, haba yaba haba nizya ti muzuka. 50 Kumona, booso bemumona haba teezya moyo. Akeaŋa, Yeesu bya yakula nabo: «Muhuume, ndamutiina ŋjyami!»  51 Haŋo, bya banda mu mutumbu mwabeenange, na mwee hawa sama.

Naibo haba hanunuka kabisa.

Yeesu wa disha bandu elufu mia yinaa

1 Mu maama masu, kiandu kikata kya bandu hakya kumaana lungi kudi Yeesu. Kumona ndabeene na kindu kya kudya, Yeesu bya taana badingisi baaye na kuba jyongodela: 2 «Na monena lusa kiiki kiandu kya bandu. Kumona yaata mafuku masatu badi kukumo naami na ndabadi lungi na byakudya. 3 Itu na balaa ba yeene kwaabo ibo na zala, bi lebela na kuona muzila. Kumona bamo hamukidi haabo beeva kulakula».

4 Badingisi baaye haba mujyongodela ti: «Mudiino bua dya lungu tumonena kuni bidyazi byabule byaku badisha?» 5 Yeesu bya bayuzya: «Mudi na mikati yinga?» Haba yaka ti: «Tudi na mikati musamboo».

6 Haŋo Yeesu bya saudila bandu ba yakane haasi. Bya buula yeya mikati musombo na kuboya abee kudi Kabejya. Haŋo bya yibela na kuyiabila badingisi baye kwakuyi habanyina bandu. Badingisi baaye haba baabanyina. 7 Benange byakebee na bibelelo bishee. Yeesu bya hajya ti Kabejya wafiyudile bebya bibelelo. Na kusaudila mitonge baaye bahabanye byakebee. 8 Haŋo bandu booso ha baadya na kushiba na badingisi baaye haba tondola bindi byeshaala na kuyuzya taba musamboo. 9 Bandu beedya bebya bidyaazi bene hangi elufu yinaa.

Kisha Yeesu bya balaa baaluke.

Yeesu wa loa muti umo washenange na bimuka

12 Mwesa waye, habenange muku nyomoka Betania, Yeesu bya teezya zala. 13 Bya mona mu munonga muti ukitaanibwa mutini udi na mabizi, bya yena kukalola itu kuyakana bimuka kudi wowa muti. Ila he tulukeye tonono na wowa mutu, bya ubanga na bishoshwa bobo, kumona nda kyene kindi kya iwo kuta bimuka. 14 Haŋo haya jyongodela wowa mutini: «Kusomba leelo mundu nee yumo ndabanga bimuka bya kudya kyoobe!» Na badingisi baye be teejya mama mauya me yakuleye.

Langidijyo kukidila muti wee kasa

20 Hakeelu pupu, Yeesu na mitongi yaayi haŋa haba bwanaangi akilaanga mu zila, haba mona goowa muti wa mutini wakasa na mizi na mizi. 21 Ihani Petelo haya geza byeebya Yeesu byeebuloba goowa mti, na haya musawiila Yeesu: «Mulangidijyi lola guugu muti wa mutini goobuloga wakasa!»

22 Habobwa Yeesu haya basawiila mitakiibwa yaayi: «Muyaani na ulungidila udi Kabejya!  23 Namisawiila unindu, mundu gulubengeneena usagula yoowa gooso mundu wasawiila ki’i ibanjwa: ‹Ziiku’a hadihanhu na inanga na waitaashi munda mwa iziba.› Watabu’a, byooso byeedi muhazya byateebwanga munda mwa tima dyoobe, ihani, byayananga bebya byobuhajya. 24 Ukidila bibi namisawiila ti: bindu, byooso byamwahajyanga udi Kabejya, mutabu’i ti, Kabejya wamigabila na hanha Kabejya wanibilanga unindu. 25 Na ishu mudi muuhaajya Kabejya, ishu mundu yumu gubumiteela bubi, mumufwidi lusa. Koboya ti, shiinu ghudi u lububi wamifwiidi na banyu lusa mu bubi bwiinu byanga byeeba. [

Yeesu wasobola Badingisi baye ba busu

1 Kwene lumo lusu, Yeesu we taluka hangondo yaziba dya Genezaleti*. Bandu babule bavasomba kumufinga, kumona bavavula kuteejya Mauya ma Kabejya. 2 Bya mona mitumbu yibidi hangondo haziba. Haŋo bakuloba bene mukulozoka mwakale mu yeya mitumbu mukutumba tubabila twaabo. 3 Haŋo Yeesu bya banda munda mwa mutumbu umo wene haŋa. Wowa mutumbu wene wa mundu yumo wetaanibwa Simoni. Yowa Simoni, Yeesu bya musaudila ti waumbe ashoo mu meema, munonga ashee na kibimbi bya yakana moo munda, na kusomba kulangidila bandu.

4 Haŋa hewa Yeesu kulangidila, bya saudila Simoni ti: «Tulusha mutumbu kokwa kudi muyungu, haŋo mukakase tubabila twiinu mukwate bibelelo.» 5 Simoni bya muyaka ti: «Mulangidishi, twatua leelo bufuku booso nee kamo kaku kwaata. Ila, kumona ti jyoobe wasaula nikasa lungi tubabila mumeema.» 6 Haŋo habekaasa tubabila mumeema, haba kwaata bibelelo bya buule, na tubabila twaabo hatwa somba kuhandika. 7 Ni haba taana bezinabo bangi bene mumutumbu hungi, kwa kuboya ti baave bava banyanguzye. Booso habakwata bibelelo, na kuyujya mitumbu yooso yibidi haya somba kumotoka mu meema.

8 Simoni Petelo he moneeye beebyo, bya hona manyu fuka busu bwa Yeesu nakusaula ti: «Ee ha Vidi-nyambi wandi hezela busu bwaami, Kumona miimi mbidi mundu yidi na bubi!» 9 Simoni uvayakula beebya kumona iye na beezinaye be hanunuka kwabule kukidila bungi bwa bibelelo byabeekwaata.

10 Byakebee Yakobo na Yohane, baana ba Zebedayo naibo bavane mukuloba na Simoni, naibo habahanunuka kwa bule. Ila Yeesu bya jyongodela Simoni ti: «Ndutiina, kusombela leelo uyakana wakuloba bandu.» 11 Haŋo haba tulusha mitumbu haŋongo haba sama byooso na kujyanga Yeesu.

Yeesu wasamisha muee muziba

22 Lusu lumo, Yeesu webanda mumutumbu kukumo na mitonge baye. Bya basaudila ti: «Tuyabuke ziba twene muyeŋongo.» Haŋo byaba somba luendo.

23 Mukindi kyabeyenanga muluendo lwabo, Yeesu bya kwatibwa na tulo, bya tandabala mutulo. Mukivuku, muee unyumine hawayakana mukutenga haulu haziba; mutumbu hawasomba kuyula meema na habayakana mulufu. 24 Baaba badingisi* ba Yeesu haba tuluka tonono naye, haba mubusha, mukuyakula ti: «Mulangidishi, Mulangidishi twamota!»

Yeesu bya buuka, bya hanunukila wowa muee na mama mabimbi; muee hawatalala, hakusite nyaa! 25 Haŋo Yeesu bya saudila badingisi* baye: «Butabuke bwiinu budi kuni?» Ila ibo haba habakanya na kuteejya moyo, haba yakana mukukwiyujyujyena ibokwaibo; «Yuu ni naani bangu, wasaudila muee na mabimbi, naibyo byamuteejya?»

Yeesu wasamisha muee muziba

22 Lusu lumo, Yeesu webanda mumutumbu kukumo na mitonge baye. Bya basaudila ti: «Tuyabuke ziba twene muyeŋongo.» Haŋo byaba somba luendo.

23 Mukindi kyabeyenanga muluendo lwabo, Yeesu bya kwatibwa na tulo, bya tandabala mutulo. Mukivuku, muee unyumine hawayakana mukutenga haulu haziba; mutumbu hawasomba kuyula meema na habayakana mulufu. 24 Baaba badingisi* ba Yeesu haba tuluka tonono naye, haba mubusha, mukuyakula ti: «Mulangidishi, Mulangidishi twamota!»

Yeesu bya buuka, bya hanunukila wowa muee na mama mabimbi; muee hawatalala, hakusite nyaa! 25 Haŋo Yeesu bya saudila badingisi* baye: «Butabuke bwiinu budi kuni?» Ila ibo haba habakanya na kuteejya moyo, haba yakana mukukwiyujyujyena ibokwaibo; «Yuu ni naani bangu, wasaudila muee na mabimbi, naibyo byamuteejya?»

Yeesu wajyanga mizuka munda mwa mundu

26 Nyuma ya beebyo Yeesu na badingisi baaye haba yena muluendo, habatuyuka na kutukama mukisi kya Bagelasi, kikikwilolejyena na Galilaya muyeya ŋongo ya ziba.

12 Haŋa hayene ti yuba ndadi sala, baba Badingisi* kumi nababidi haba muyila Yeesu na kumusaudila ti: «Ulae baaba bandu, kwakuboya ti bayene mumikola na makunda madi tonono, bakwikebele bidyazi na mabua ma kutandabala, kumona tudi mubua disidi bandu.» 13 Lakini Yeesu byabajyongodela: «Banyu benikindu mubaabile bidyazi.» Naibo haba muyaka ti:«Haŋa tudi bobo na mikati yitano na bibelelo bibidi. Itu niini twene tukaule bidyazi byakubambana baba bandu booso!» 14 (Kumona haŋa hene hangi babalume elufu yitano), haŋo Yeesu byasaudila badingisi baye: «Musaudile bandu bayakane haasi mubiandu bya bandu makumi matanomatano.» 15 Baba badingisi habata bebya byabavasaudibwa, haba yakanisha bandu booso haasi. 16 Haŋo Yeesu bya buula yeya mikati yitano na bebya bibelelo bibidi, byatundula meeso haulu, byabifiyudila, haya bibela na kuabila badingisi baye kwakuboya ti babiabanyine kiandu kya bandu. 17 Haŋo bandu booso habadya na kushiba. Habakumaanya makombwa meshaala, haba yujya taba kumi na yibidi.

23 Akeaŋa kwenange momwa munda mwa sinagogi mundu yumo wenee na mizuka na wene mukuyaba: 24 «Kudi kaayi amukidi iitu, na beebe Yeesu wa nazaleti? Waava kutusubisha? Ngiyuka ti beebe ni; Sidinabubi wa yiisha* Kabejya»! 25 Yeesu bya hanunukila wowa muzuka na kuboya: «Bita! Nyomoka munda mwa yu mundu.» 26 Ni wowa muzuka bya wabilusha yowa mundu, na kunyomoka munda mwaye.

Yeesu wafuula mundu gubwa nangi na misimbusimbu

1 Yeesu na mitangi* yaayi haba yabu’a mugela wa bubidi wa Iziba, mu issi kya Wagelasi. 2 Yeesu bobwa bwebu huma ye, mundu mwa mutumbu hanga hanha, yumu gubwa nangi na misimbusimbu gubu huma ubi jyaami; kukuu udi Yeesu. 3 Mundu yuugu gubwa nangi mu yaana ubi jyaami, mukyee ihindi kyooso ndobwa nangi mundu gubwa nangi na butangala boo mu ganga muyololo. 4 Babu mu ganga na muyololo na haba mu ganga na byeela, gubwa nangi mu temba goo wa muyololo na unoŋa byeebya byeela; ndobwa nangi mundu na butananga boo mu kutila. 5 Mweena lusu, bufu’u na munyinya, gubu yaana ubi jyaami muu kalakala kuu’u na kuu’u mubi banjwa, muu yabaŋana na muu yi bongogola mu tubu. 6 Bweebu mu mona Yeesu uula, haya weena mu lubilu, haya vunga manyu mabusu gayi. 7 Na haya dila na mu huuya watagadi na haya boya; «Kyoobe kyaayi kwandi mimi, bebe Yeesu Mwaana wa Kabejya didi hegulu u lububi? Naku haajya mabusu ga Kabejya tii, nangu ni suvya.» 8 Yuugu mundu gubwa nangi muu sagula biibi, manee Yeesu gubwa nangi muu sawiila musimbusimbu gubwa nangi munda mwaayi; «Huma munda mwa yuugu mundu, beebe muhehe gubigubi!» 9 Ihani Yeesu haya mu yuujya yoo mundu: «Zina ndyoobe ni naani?» Na eyu haya mulunga: «Zina dyaami ‹Ngigandu›*, manee tuluyaana babutu.» 10 Yugu mundu hekilu yigaya udi Yeesu ti: «Ndijyanganga misimbusimbu ula mukyee Issi».

11 Mukyee ibanjwa ubwa nangi muyolo watagadi wa ngulubi* muudya. 12 Ihani yiiyi misimbusimbu haya mu haajya Yeesu tii, «Utushwejyi munda mwa guugu muyolo wa ngulubi.»* 13 Na Yeesu haya yi tabwiila. Hanga hanha, misimbusimbu haya huma munda mwa yoo mundu na ushweela munda mwa muyolo wa ngulubi. Haya gulumu’a yooso haasi wa lubanjwa na yooso haya yikasha mu Iziba, haya yoofwa. Ngulubi yibwa nangi elufu yi bidi. 14 Ihani, baaba babwa nangi muu dindijya ngulubi haba weena mu lubilu. Haba weena kuu sawiila bandu babwa nangi u moola na baaba babwa nangi u bisogolo. Bandu haba vueya kuu mona biibi bibu ba sawiila baaba babwa nangi muu dindijya ngulubi, bamoni bibu teebwa.

11 Banyu mulu sagulanga ti: ‹Itu mundu udi nakindu kyandi bambana kunyangujya shaye ao najye, ila bya yakula ti kiiki kindu ni kyambivavula kukuabila ni kolobani.*› (Ngu boya ti: na yituula kudi Kabejya). 12 Uta biibi ngu boya tii, mulu sawiila mundu ndi teelanga shaayi ao najyaayi umu yangula. 13 Usagula biibi, mwa taasha hangondo mahuuya ga Kabejya ukidila ndangijyu ya ba shiinu muulu, ya mudi muulula. Na mudi muuta bingi bindu byabutu bilu fwandana na biibi».

Bindu bilubii’a mundu na bubi

14 Ihani Yeesu haya taŋana lungi igandu kya bandu na uba sawiila: «Banyu booso muni telegejyi bilegela na muyu’i kwa unindu biibi byandi mumi sawiila bilu boya ayi:  15 Ndaudi indu ilu shweela munda mwa mundu na umuta bubi. Haboobwa ni bindu bilu huma munda mwa mundu i bilu muta bubi. [

Wa mwaazi gushidi muyuda wamu tabu’a Yeesu

24 Biibi ukila, Yeesu haya huma hanha haya weena mugela gungi nena na moola wa Tilo. Koo’a, haya kwashweela mu yendi imu mwijyeejyi. Haboobwa ndibu vula bandu uyu’a ti, gudi hanha. Habobwa ndibu samuna ufwaama mabusu ga bandu.

25 Biibi muukila, wa mwaazi yumu gubwa nangi na musi’a waayi na muhehe gubigubi haya telejya woowa mwiizi guhyaguhya wa Yeesu, hani haya vueye na haya hulu’a u mgulu ga Yeesu. 26 Yuugu wa mwaazi ndibwa nangi muyuda gubwa nangi mu mugiliki, gubutote’a mu Foiniki* mu isi shamu. Habobwa hekilu yigaya udi Yeesu, wazyangu muhehe gubigubi wabagadi munda mwamusi’a waayi.

27 Ihani Yeesu haya musawiila: «Sama bangu baana baadi biyaazi na uyuuta. Manee nda bilegela ubugula biyaazi bya baana na utashila mbooze.»* 28 Haboobwa wa mwaazi haya mu lunga: «Kabejya, nangi ngu boya tii ngu nindu, na imbwa na eyu yi ludya makombo galu hulu’a haasi heegulu wa ihibiilu haludya baana biyaazi.» 29 Ihani Yeesu haya mulunga: «Ukidila biibi byawa nilunga, galusha u yende kyoobe. Goowa muhehe gubigubi wabagala adi munda mwa musi’a woobe.» 30 Ihani yuugu wa mwaazi haya galu’a u yendi kyaayi, haya heta musi’a waayi muladi heegulu wa bulalu. Muhehe gubigubi gubwa nangi walozo’a munda mwaayi.

17 Ihaŋa mundu yumu mukyee igandu hayalunga: «Mulangidijyi, namuvwisha kodi bebe. Manee gudi na musimbusimbu wamuta buhala. 18 Na musimbusimbu gulumubanda bihindi byooso, umutasha mu mavu, luta mumuhuma mwanya, uyisuma meeno na wanyana. Handahajya badingisi boobe bajyangi musimbusimbu, haba kushwa.» 19 Ibobwa Yeesu haya balunga: «Banyu, bandu baleelo bashidi na ulungidila, nayani ninu masu ganga? Masu bungi ganda midindila tii, mulongamani? Munivuishidi yughu gende kwandidi.» 20 Ihani habamuvuisha. Bobwa ye, Musimbusimbu bwahubumumona Yeesu, hawamutenga mwana kwa butu. Mwana haya hona mu mavu, hekilugalagala, na luta halukilu huma mukwanywa kwayi. 21 Yeesu haya muyuzya shayi: «Nda udi masu ganga gekidi na musimbusimbu?» Shayi haya mulunga ti: «Usomba utote’a kwayi. 22 Mwena lusu, musimbusimbu yilumutasha u mudilu, mumema mukeba umuhega. Habobwa ishu wavula, utumonene lusa gutu fuudi!» 23 Habobwa Yeesu haya musawila: «Waboya ti, ishu navula! Bindu byooso mbihelahela udi mundu gululungidila udi Kabejya.» 24 Hangahaha, shayi na mwana haya tungula muhuya haya boya: «Na lungidila! Habobwa uniludi’i, manee ulungidila kwami ngushu!»

25 Haŋa Yeesu hebumona igandu kyavueya kukuu, kwabadi, haya taŋanywina musimbusimbu, haya musawila: «Bebe musimbusibu wa buhala na shilutelegejya, mimi nakusawila, huma munda mwayugu mwaana bwangabuni, koko nangushwela gungi munda mwayi.» 26 Haaŋo wowa muzuka hawatumba muuya, na kuzezesha yoowa mwaana binyumiine na kunyomoka munda mwaye.

Ni yowa mwaana bya yakana bidi mundu mumote; haaŋo bandu babule kisha kumona beebya haba sikiyakula ti: «Wamota!» 27 Haŋo Yeesu bya mukwata kukiboko, na kumutalusha, naiye bya taluka mushuteba.

Yeesu wa fuula bandu ba butu

38 Yeesu haya huma momwa musinagogi, haya weena u yendi kya Simoni. Haboobwa haya sosoka na haya heta najyayi mweenu na Simoni na kitukutuku kyumini, haba yigaaya udi Yeesu tii, wamu fuudi.* 39 Ihani Yeesu haya vueya haya tebema nena nayu, haya hanunwiina kyee’a kitukutuku. Na kyee’a kitukutuku hakya musama. Haya talu’a hanga haŋa, na eyu heekilu bakela biyaazi.

27 Haŋa hesala Yeesu haŋongo, mundu yumo wawowa mukola weva kwakukumaana na Yeesu. Yowa mundu wene buyudibwe na mizuka, naiye mafuku mabule ndetubila ngubu na ndetandabalanga mutulo mukyende, ila wetandabalanga mutulo kumifungu. 28 *Haŋa hemoneye Yeesu, byakwikasa haasi busu bwaye na kubajya muuya na kuyakula mu muuya ukata ti: «Beebe Yeesu Mwana wa Kabejya yidi haulu, kyauki keba kwaami ngikayi? Nakwiaya noobe ndungusubisha!» 29 Gubu boya biibi manee Yeesu gubwanangi muu jyanga gugu musimbusimbu wahumi munda mwa yuugu mundu. Gugu musimbusimbu gubwanangi mumu banda bihindi byooso. Nangi byeebya bandu byababu uganga na miyololo ya biela na ingungudi koomu talajya, haboobwa, mweena lusu gubukala miyololo ya biela na uhandanga ingungudi. Lungi musimbusimbu hawa mutaki’a u buga dishi bandu.

30 Ihani Yeesu haya mu yuujya: «Zina dyoobe ninani?» Eyu haya mu lunga, «Zina dyaami ni ‹Muyogo› Manee misimbusimbu ya butu yibwa nangi munda mwaayi.»* 31 Wuuwu musimbusimbu hagu kilu yigaaya udi Yeesu ndiba taashanga munda mwa ibenga* kyatagadi kya Gehena.

32 Mu dyeedya buga mu bwanangi muyogo wabutu wa ngulubi*. Ihani guugu musimbusimbu hawa yi gaaya udi Yeesu washeedi mu muyogo wa ngulubi. Na Yeesu haya ba tabwiila. 33 Ihani *yeya misimbusimbu haya huma munda mwa yuugu mundu, haya shweela munda mwa yeeya ngulubi. Na yeeya ngulubi haya gulumu’a haasi wa ibanjwa ilaila haya kwaa moto’a mbunduu, munda mwa iziba na kumota.