Casamento
O casamento é aliança sagrada instituída por Deus. Ele une marido e mulher em uma só carne — pacto de amor, fidelidade e companheirismo que reflete o amor de Cristo pela Igreja.
Fundamento divino
Não é bom que o homem esteja só. Deus criou o casamento como aliança de companheirismo, amor e fecundidade.
Marigi Alatala naxa a fala, «A mu fan xɛmɛ xa lu be a keren. N fama malima fanyi daalide a bɛ.»
Marigi Alatala naxa xi xɔli radangi a ma. A naxa a raxi a fanyi ra. A to xi, Marigi Alatala naxa a ganyanyi xɔri keren ba, a fa mɛnni ragali. Na xanbi, Marigi Alatala naxa Adama ganyanyi xɔri findi ginɛ ra, a fa na ginɛ fi Adama ma.
Adama naxa a fala, «Yi ginɛ fatanxi n xɔri nun n sube nan na. A xili nɛ ‹ginɛ›, barima a minixi xɛmɛ nɛ i.» Na fe na a toxi, xɛmɛ fama nɛ kelide a baba nun a nga xun ma, a maso a xa ginɛ ra, e findi keren na.
Na fe na a toxi, xɛmɛ fama nɛ kelide a baba nun a nga xun ma, a maso a xa ginɛ ra, e findi keren na. Xɛmɛ nun a xa ginɛ mageli nan nu a ra, kɔnɔ na fe yaagi mu nu e ma.
Na fe na a toxi, xɛmɛ fama nɛ kelide a baba nun a nga xun ma, a maso a xa ginɛ ra, e findi keren na.
Na xanbi, Marigi Alatala naxa Adama ganyanyi xɔri findi ginɛ ra, a fa na ginɛ fi Adama ma.
Adama naxa a fala, «Yi ginɛ fatanxi n xɔri nun n sube nan na. A xili nɛ ‹ginɛ›, barima a minixi xɛmɛ nɛ i.» Na fe na a toxi, xɛmɛ fama nɛ kelide a baba nun a nga xun ma, a maso a xa ginɛ ra, e findi keren na.
Ala naxa a masen, «Won xa adama daa, won xa won fɔxi lu a ma. A xa yaamari raba yɛxɛe xun ma, xɔnie xun ma, xurusee xun ma, bɔxi xun ma, a nun bubusee xun ma.» Ala naxa adama daa ginɛ nun xɛmɛ, a a fɔxi lu e ma. Ala naxa barakɛ sa e xa fe. A naxɛ, «Wo xa wuya, wo xa yiriwa alako bɔxi xa rafe. Wo xa yaamari raba bɔxi xun ma, yɛxɛe xun ma, xɔnie xun ma, bubusee xun ma.»
Kabila nun Habila
Adama nun Mahawa to kafu, Mahawa naxa tɛɛgɛ. E naxa di sɔtɔ naxan xili Kabila. Mahawa naxɛ, «Alatala bara n mali di xɛmɛ sɔtɔfe ra.»
Adama nun a xa ginɛ naxa kafu. Mahawa naxa di sɔtɔ naxan xili Seti. A bara na xili sa a xa di xun ma barima Ala bara a xa di Habila ɲɔxɔɛ so a yi ra Kabila naxan faxa.
Fidelidade conjugal
O que Deus ajuntou não separe o homem. O casamento deve ser honrado e o leito matrimonial preservado sem impureza.
Na nan a toxi, mixi firin xa mu e ra sɔnɔn, e firin bara findi keren na. Ala bara naxee xiri e boore ra, adama naxa nee rafatan.»
Isa naxa e yaabi, «Kitaabui naxan masenxi wo mu nu a xaran? Fe fɔlɔ fɔlɛ ra, Daali Mangɛ naxa xɛmɛ nun ginɛ daa, a fa a masen, ‹Na kui, xɛmɛ kelima a baba nun a nga xun ma, a a xa ginɛ xa futi xiri, e firin findi keren na.› Na nan a toxi, mixi firin xa mu e ra sɔnɔn, e firin bara findi keren na. Ala bara naxee xiri e boore ra, adama naxa nee rafatan.»
a fa a masen, ‹Na kui, xɛmɛ kelima a baba nun a nga xun ma, a a xa ginɛ xa futi xiri, e firin findi keren na.› Na nan a toxi, mixi firin xa mu e ra sɔnɔn, e firin bara findi keren na. Ala bara naxee xiri e boore ra, adama naxa nee rafatan.»
Xɛmɛ nun ginɛ fatanfe
«A man masenxi nɛ, ‹Naxan wama mɛɛfe a xa ginɛ ra, a xa fatan kɛɛdi so a yi ra.› Kɔnɔ n tan xa a fala wo bɛ, naxan yo mɛɛ a xa ginɛ ra, xa a xa ginɛ mu yɛnɛ xa rabaxi, na kanyi bara a niya na ginɛ xa findi yɛnɛla ra a na dɔxɔ xɛmɛ gbɛtɛ xɔn ma tɛmui naxɛ. Xɛmɛ naxan fan na ginɛ dɔxɔma e mɛɛxi naxan na, a fan bara findi yɛnɛla ra.»
Yɛnɛ nun mixi ratantanse
«Wo a kolon wo benbae yamari naxan na, ‹Wo naxa yɛnɛ raba.› Kɔnɔ n tan xa a fala wo bɛ, naxan yo a ya ti ginɛ nde ra milɛ kui, na kanyi bara gɛ yɛnɛ rabade a bɔɲɛ kui.
E fan naxa a yaabi, «Annabi Munsa a fala nɛ, a xa xɛmɛ wa mɛɛfe a xa ginɛ ra, a xa fatan kɛɛdi nan nafala, a fa mɛɛ ginɛ ra.»
Isa naxa a masen e bɛ, «Annabi Munsa yi yaamari sɛbɛxi nɛ wo bɛ wo xaxili to xɔrɔxɔ. Kɔnɔ duniɲa fɔlɔ fɔlɛ ra, Ala naxa xɛmɛ nun ginɛ daa. ‹Na kui, xɛmɛ kelima a baba nun a nga xun ma, a a xa ginɛ xa futi xiri, e firin findi keren na.› Na nan a toxi, mixi firin xa mu e ra sɔnɔn, e firin bara findi keren na. Ala bara naxee xiri e boore ra, adama naxa e rafatan.»
Xa ginɛ fan mɛɛ a xa xɛmɛ ra, a sa dɔxɔ xɛmɛ gbɛtɛ xɔn, a fan bara yɛnɛ raba.»
Wo birin xa futi binya. Yɛnɛ nun langoeɲa naxa lu wo ya ma, barima Ala fama nɛ na sɛniyɛntareɲa makiitide.
Wo birin xa futi binya. Yɛnɛ nun langoeɲa naxa lu wo ya ma, barima Ala fama nɛ na sɛniyɛntareɲa makiitide.
Wo birin xa futi binya. Yɛnɛ nun langoeɲa naxa lu wo ya ma, barima Ala fama nɛ na sɛniyɛntareɲa makiitide.
Amor como Cristo
Maridos, amai vossas mulheres como Cristo amou a igreja. O amor conjugal reflete o evangelho em ação.
Xɛmɛe, wo xa wo xa ginɛe xanu alɔ Ala xa Mixi Sugandixi danxaniyatɔɛ ɲama xanuxi ki naxɛ. A a yɛtɛ fi danxaniyatɔɛ ɲama xa fe ra alako a xa a rasɛniyɛn, a xa a rafiixɛ ye ra masenyi saabui ra,
Xɛmɛe, wo xa wo xa ginɛe xanu alɔ Ala xa Mixi Sugandixi danxaniyatɔɛ ɲama xanuxi ki naxɛ. A a yɛtɛ fi danxaniyatɔɛ ɲama xa fe ra alako a xa a rasɛniyɛn, a xa a rafiixɛ ye ra masenyi saabui ra, a xa a dɛntɛgɛ a yɛtɛ bɛ nɔrɛ kui. Na kui, danxaniyatɔɛ ɲama luma nɛ alɔ dugi tofanyi, xɔsi yo mu na naxan ma, naxan mu matɔrɔɲɔxi. A xa sɛniyɛn, tantanyi yo naxa lu a ma.
Xɛmɛe, wo xa wo xa ginɛe xanu alɔ Ala xa Mixi Sugandixi danxaniyatɔɛ ɲama xanuxi ki naxɛ. A a yɛtɛ fi danxaniyatɔɛ ɲama xa fe ra alako a xa a rasɛniyɛn, a xa a rafiixɛ ye ra masenyi saabui ra, a xa a dɛntɛgɛ a yɛtɛ bɛ nɔrɛ kui. Na kui, danxaniyatɔɛ ɲama luma nɛ alɔ dugi tofanyi, xɔsi yo mu na naxan ma, naxan mu matɔrɔɲɔxi. A xa sɛniyɛn, tantanyi yo naxa lu a ma. Xɛmɛe lanma e xa e xa ginɛe xanu na mɔɔli nan na. E xa e xanu alɔ e e yɛtɛ fate xanuxi ki naxɛ. Naxan a xa ginɛ xanuma, a a yɛtɛ nan xanuxi. Mixi yo mu na naxan a yɛtɛ fate xɔnma, barima mixi birin a yɛtɛ rabaloma, a mɛɛni a yɛtɛ fate ma. Ala xa Mixi Sugandixi fan mɛɛnima danxaniyatɔɛ ɲama ma na ki nɛ, barima won findixi a fate salonyie nan na.
Xɛmɛe lanma e xa e xa ginɛe xanu na mɔɔli nan na. E xa e xanu alɔ e e yɛtɛ fate xanuxi ki naxɛ. Naxan a xa ginɛ xanuma, a a yɛtɛ nan xanuxi.
Xɛmɛe lanma e xa e xa ginɛe xanu na mɔɔli nan na. E xa e xanu alɔ e e yɛtɛ fate xanuxi ki naxɛ. Naxan a xa ginɛ xanuma, a a yɛtɛ nan xanuxi. Mixi yo mu na naxan a yɛtɛ fate xɔnma, barima mixi birin a yɛtɛ rabaloma, a mɛɛni a yɛtɛ fate ma. Ala xa Mixi Sugandixi fan mɛɛnima danxaniyatɔɛ ɲama ma na ki nɛ, barima won findixi a fate salonyie nan na.
Ginɛe, wo xa wo yɛtɛ magoro wo xa mɔrie bɛ, alɔ wo wo yɛtɛ magoroma Marigi bɛ ki naxɛ. Xɛmɛ findixi a xa ginɛ xunyi nan na, alɔ Ala xa Mixi Sugandixi findixi danxaniyatɔɛ ɲama xunyi ra ki naxɛ. Danxaniyatɔɛ ɲama fan findixi a fate nan na, a bara naxan nakisi. Danxaniyatɔɛ ɲama a yɛtɛ magoroma Ala xa Mixi Sugandixi bɛ ki naxɛ, ginɛe fan lanma e xa e yɛtɛ magoro e xa mɔrie bɛ na ki nɛ fe birin kui.
Ginɛe, wo xa wo yɛtɛ magoro wo xa mɔrie bɛ, alɔ wo wo yɛtɛ magoroma Marigi bɛ ki naxɛ. Xɛmɛ findixi a xa ginɛ xunyi nan na, alɔ Ala xa Mixi Sugandixi findixi danxaniyatɔɛ ɲama xunyi ra ki naxɛ. Danxaniyatɔɛ ɲama fan findixi a fate nan na, a bara naxan nakisi.
Ginɛe, wo xa wo yɛtɛ magoro wo xa mɔrie bɛ, alɔ wo wo yɛtɛ magoroma Marigi bɛ ki naxɛ. Xɛmɛ findixi a xa ginɛ xunyi nan na, alɔ Ala xa Mixi Sugandixi findixi danxaniyatɔɛ ɲama xunyi ra ki naxɛ. Danxaniyatɔɛ ɲama fan findixi a fate nan na, a bara naxan nakisi. Danxaniyatɔɛ ɲama a yɛtɛ magoroma Ala xa Mixi Sugandixi bɛ ki naxɛ, ginɛe fan lanma e xa e yɛtɛ magoro e xa mɔrie bɛ na ki nɛ fe birin kui.
Xɛmɛe, wo xa wo xa ginɛe xanu alɔ Ala xa Mixi Sugandixi danxaniyatɔɛ ɲama xanuxi ki naxɛ. A a yɛtɛ fi danxaniyatɔɛ ɲama xa fe ra alako a xa a rasɛniyɛn, a xa a rafiixɛ ye ra masenyi saabui ra, a xa a dɛntɛgɛ a yɛtɛ bɛ nɔrɛ kui. Na kui, danxaniyatɔɛ ɲama luma nɛ alɔ dugi tofanyi, xɔsi yo mu na naxan ma, naxan mu matɔrɔɲɔxi. A xa sɛniyɛn, tantanyi yo naxa lu a ma. Xɛmɛe lanma e xa e xa ginɛe xanu na mɔɔli nan na. E xa e xanu alɔ e e yɛtɛ fate xanuxi ki naxɛ. Naxan a xa ginɛ xanuma, a a yɛtɛ nan xanuxi. Mixi yo mu na naxan a yɛtɛ fate xɔnma, barima mixi birin a yɛtɛ rabaloma, a mɛɛni a yɛtɛ fate ma. Ala xa Mixi Sugandixi fan mɛɛnima danxaniyatɔɛ ɲama ma na ki nɛ, barima won findixi a fate salonyie nan na. «Na kui, xɛmɛ fama nɛ kelide a baba nun a nga xun ma, a a maso a xa ginɛ ra, e findi fate keren na.» Gundo belebele nan na ki, kɔnɔ n na Ala xa Mixi Sugandixi nun danxaniyatɔɛ ɲama nan ma fe falafe. Kɔnɔ kankan xa a xa ginɛ xanu alɔ a yɛtɛ yati. Ginɛ fan lanma a xa a xa mɔri binya.
«Na kui, xɛmɛ fama nɛ kelide a baba nun a nga xun ma, a a maso a xa ginɛ ra, e findi fate keren na.»
Kɔnɔ kankan xa a xa ginɛ xanu alɔ a yɛtɛ yati. Ginɛ fan lanma a xa a xa mɔri binya.
Kɔnɔ kankan xa a xa ginɛ xanu alɔ a yɛtɛ yati. Ginɛ fan lanma a xa a xa mɔri binya.
Kɔnɔ langoeɲa, milɛ, nun sɛniyɛntareɲa mɔɔli yo naxa lu wo yi ra. E xa fe ɲan naxa fala wo tagi, barima na mu lan sɛniyɛntɔɛe ya ma.
Submissão e respeito
Mulheres, sujeitem-se aos próprios maridos. Maridos, convivam com as esposas com conhecimento e honra.
Denbaya sɛriyɛ
Ginɛe, wo xa lu wo xa mɔrie xa yaamari bun ma, alɔ Marigi wama a xɔn ma ki naxɛ. Xɛmɛe, wo xa wo xa ginɛe xanu, wo naxa ɲaaxu e ra.
Naxan dangi a birin na, wo xa wo bore xanu barima na findima lanyi fanyi ra. Ala xa Mixi Sugandixi nu wama lanyi naxan xɔn won bɛ, won bɔɲɛ xa bira na lanyi fɔxɔ ra. Ala bara wo xili wo xa findi fate keren na, lanyi xa lu wo tagi. Wo xa Ala tantu na ma.
Ala xa Mixi Sugandixi xa masenyi fanyi xa lu wo bɔɲɛ kui. Wo xa wo bore xaran, wo man xa marasi nun lɔnni fi wo bore ma. Wo xa na raba suuki nun bɛɛti ra naxan fatanxi Ala Xaxili Sɛniyɛnxi ra. Wo xa Ala tantu na bɛɛtie ra, e xa keli wo bɔɲɛ yati yati nan kui. Wo fe naxan birin falama, wo fe naxan birin nabama, wo xa na birin naba wo Marigi Isa xili ra. Wo xa Baba Ala tantu Isa saabui ra.
Naxan dangi a birin na, wo xa wo bore xanu barima na findima lanyi fanyi ra.
Na nan a toxi wo lanma wo xa adamadi xa fe kobi birin nabɛɲin: yɛnɛ fe, langoe fe, fe sɛniyɛntare, korinteɲa naxan maniyaxi kuye batufe ra.
Wo tan fan, xɛmɛe, wo nun wo xa ginɛe, wo xa lu lanyi kui. Wo xa wo bore fahaamu. Xɛmɛ xa a kolon a a sɛnbɛ gbo a xa ginɛ bɛ. Xɛmɛe xa ginɛe binya barima wo birin nan kɛ keren tongoma, naxan findi kisi ra, Ala naxan fima a xa fonisireya kui. Wo xa wo xa ginɛe binya, alako Ala xa wo xa maxandi suxu.
Wo tan fan, xɛmɛe, wo nun wo xa ginɛe, wo xa lu lanyi kui. Wo xa wo bore fahaamu. Xɛmɛ xa a kolon a a sɛnbɛ gbo a xa ginɛ bɛ. Xɛmɛe xa ginɛe binya barima wo birin nan kɛ keren tongoma, naxan findi kisi ra, Ala naxan fima a xa fonisireya kui. Wo xa wo xa ginɛe binya, alako Ala xa wo xa maxandi suxu.
Pureza no casamento
Não adulterarás. A impureza sexual destrói alianças e famílias. Deus chama à santidade no matrimônio.
«Wo naxa yɛnɛ raba.»
«Wo naxa mila wo boore xa harige ma, alɔ a xa banxi, a xa ginɛ, a xa konyie, a xa ninge, xa na mu a xa sofale.»
kɔnɔ yɛnɛ to bara gbo, a lanma xɛmɛ tan, kankan xa a gbe ginɛ sɔtɔ. Ginɛ fan, kankan xa a gbe mɔri sɔtɔ.
Xɛmɛ lanma a xa ginɛ waxɔnfe raba futi ki ma. Ginɛ fan lanma a xa a xa mɔri waxɔnfe raba futi ki ma. Ginɛ fate luma a xa mɔri xa yaamari nan bun ma, xɛmɛ fan fate luma a xa ginɛ xa yaamari nan bun ma.
Xɛmɛ lanma a xa ginɛ waxɔnfe raba futi ki ma. Ginɛ fan lanma a xa a xa mɔri waxɔnfe raba futi ki ma. Ginɛ fate luma a xa mɔri xa yaamari nan bun ma, xɛmɛ fan fate luma a xa ginɛ xa yaamari nan bun ma. Wo naxa tondi wo bore bɛ, fo wo firin nalan a ma wo xa Ala maxandi tɛmui naxɛ waxatidi nde bun ma. Na dangi xanbi, wo man xa lu yire keren, xa na mu a ra, xa wo mu fata wo yɛtɛ suxude, Sentanɛ fama nɛ wo ratantande.
Xɛmɛ lanma a xa ginɛ waxɔnfe raba futi ki ma. Ginɛ fan lanma a xa a xa mɔri waxɔnfe raba futi ki ma. Ginɛ fate luma a xa mɔri xa yaamari nan bun ma, xɛmɛ fan fate luma a xa ginɛ xa yaamari nan bun ma. Wo naxa tondi wo bore bɛ, fo wo firin nalan a ma wo xa Ala maxandi tɛmui naxɛ waxatidi nde bun ma. Na dangi xanbi, wo man xa lu yire keren, xa na mu a ra, xa wo mu fata wo yɛtɛ suxude, Sentanɛ fama nɛ wo ratantande.
N xa a fala xɛmɛe bɛ, naxee mu nu ginɛ dɔxɔ sinden, xa na mu a ra ginɛ naxee mu na xɛmɛ taa sinden, xa na mu a ra kaaɲɛ ginɛe, xa na mu a ra xɛmɛ naxan xa ginɛ laaxirayaxi, e fan xa bira n ma misaali fɔxɔ ra. Kɔnɔ xa wo mu nɔma wo yɛtɛ suxude, wo xa futi xiri. Futi xirife fisa fate waxɔnfe bɛ.
N bara xɛmɛ nun a xa ginɛ yamari, ginɛ naxa mɛɛ a xa mɔri ra. Na yaamari mu fatanxi n tan na, a fatanxi Marigi nan na. Xa a sa li ginɛ naxa mɛɛ a xa mɔri ra, a xa lu xɛmɛtareɲa kui, xa na mu a ra a xa gbilen a xa mɔri xɔn ma. Xɛmɛ fan naxa mɛɛ a xa ginɛ ra.
N a falama fe naxan ma, na ginɛ xa mɔri danxaniyatare nɔma sɛniyɛnde a xa ginɛ danxaniyatɔɛ saabui ra, xa na mu a ra na ginɛ danxaniyatare nɔma sɛniyɛnde a xa mɔri danxaniyatɔɛ saabui ra. Xa danxaniyatɔɛ mɛɛma a xa denbaya ra, a xa die mu sɛniyɛnma nu, kɔnɔ xa a lu a xa denbaya xun ma, e sɛniyɛnma nɛ.
A xɔli n ma wo xa kɔntɔfili birin bɛɲin. Naxan mu futi xirixi, a xa bira Ala xa fee nan fɔxɔ ra, alako Marigi xa ɲɛlɛxin a xa wali ra. Kɔnɔ naxan futi xirixi, a tan nan birama duniɲa fee fɔxɔ ra, alako a xa ginɛ xa ɲɛlɛxin a xa wali ra. Na tɛmui a na fe firin nan kui na ki. Ginɛ fan, naxan mu na xɛmɛ taa, a findi ginɛdimɛdi ra, a birama Marigi xa fee nan fɔxɔ ra, alako a fate nun a xaxili xa sɛniyɛn. Kɔnɔ naxan dɔxɔxi xɛmɛ taa, a tan nan birama duniɲa fee nan fɔxɔ ra, alako a xa mɔri xa ɲɛlɛxin a xa wali ra.
Ginɛ nun a xa mɔri luma a ra han a xa simaya danyi nɛ. Kɔnɔ xa a xa mɔri faxa, a nɔma dɔxɔde xɛmɛ gbɛtɛ xɔn ma. A nɔma dɔxɔde xɛmɛ xɔn a nu wa naxan yo xɔn, kɔnɔ a xa findi Ala xa mixi nan na.
Futi sɛriyɛ
N wama wo xa sɛbɛli yaabife. A fan xɛmɛ bɛ a lufe a mu ginɛ dɔxɔ, kɔnɔ yɛnɛ to bara gbo, a lanma xɛmɛ tan, kankan xa a gbe ginɛ sɔtɔ. Ginɛ fan, kankan xa a gbe mɔri sɔtɔ.
Wo wo gi langoeɲa ma. Yunubi gbɛtɛ mu findixi haakɛ ra mixi fate ma, kɔnɔ langoeɲa tan haakɛ sɔtɔma mixi fate nan na. Wo mu a kolon wo fate findixi Ala Xaxili Sɛniyɛnxi xa hɔrɔmɔbanxi nan na? Ala bara a Xaxili raso wo bɔɲɛ i. Wo mu findixi wo yɛtɛ gbe xa ra sɔnɔn. Ala nan wo xunsaraxi xunsare xɔrɔxɔɛ ra. Na nan a toxi wo xa Ala matɔxɔ wo fate nun wo xaxili ra, naxee findixi Ala gbe ra.
Ala nan donse daaxi adama xa baloe ra, a adama daaxi nɛ a xa na donse don, kɔnɔ Ala na birin ɲɔnma nɛ. Ala mu adama fate daaxi a xa yɛnɛ raba. A adama daaxi a Marigi nan bɛ. Marigi man mɛɛnima nɛ adama fate ma. Ala naxan won Marigi rakelixi faxɛ ma, a fama nɛ won tan fan nakelide faxɛ ma a sɛnbɛ ra.
Wo mu a kolon a mixi ɲaaxi mu ariyanna sɔtɔma kɛ ra? Wo naxa wo yɛtɛ madaxu. Langoe ginɛ yo, kuye batui yo, yɛnɛla yo, langoe xɛmɛ yo, xɛmɛ naxan nun xɛmɛ kafuma, muɲɛti, milante, siisila, konbiti, nun mixi madaxui, e sese mu ariyanna sɔtɔma kɛ ra.
Xanunteya a niyama nɛ mixi xa findi mixi diɲɛxi ra, a findi mixi malima ra. A mu milama, a mu a yɛtɛ matɔxɔma, a mu a yɛtɛ igboma, a mu xurutareɲa rabama, a mu a yɛtɛ xa geeni fenma, a mu xɔnɔma. Gbɛsɛnxɔnnɛya mu luma a bɔɲɛ kui, a mu ɲɛlɛxinma wule ra, a ɲɛlɛxinma nɔndi nan na. Xanunteya na naxan bɛ, a diɲɛma fe birin ma, a mu tɛgɛ fefe, a a xaxili tima fe fanyi ra tɛmui birin, a tunnabɛxi fe birin ma.
Ala xa Mixi Sugandixi keren xa mu a ra? Pɔlu nan banban wuri magalanbuxi ma wo bɛ? Wo wo xunxaxi ye xɔɔra Pɔlu xili nan na? N bara Ala tantu n mu mixi yo xunxaxi ye xɔɔra wo ya ma, bafe Kirisipu nun Gayu ra. Na kui, mixi yo mu nɔma a falade a xunxa ye xɔɔra n xili nan na. N bara Sitefana xa denbaya fan xunxa ye xɔɔra, kɔnɔ na dɔnxɔɛ, n mu laxi a ra xa n bara mixi gbɛtɛ xunxa ye xɔɔra fa. Ala xa Mixi Sugandixi mu n xɛɛ mixi xunxade ye xɔɔra. A n xɛɛxi nɛ n xa a xa xibaaru fanyi kawandi ti. Na mu rabama adamadi xa lɔnni ra de, xa na mu a ra Ala xa Mixi Sugandixi xa wuri magalanbuxi tide yelebuma nɛ.
Yunubi ɲaaxi bafe
N bara a mɛ a fe ɲaaxi mɔɔli nde na wo ya ma, naxan mu toma hali kaafirie ya ma. A xɛmɛ nde luma a baba xa ginɛ kolon na ginɛ ra. A nu lan nɛ yi fe xa wo bɔɲɛ tɔɔrɔ, wo fa na kanyi ramini wo tagi, kɔnɔ wo na wo yɛtɛ igbofe tun.
Sabedoria conjugal
Acha esposa, acha o bem. Bebe água da tua própria cisterna. A fidelidade conjugal é fonte de bênção permanente.
Ginɛ sɔtɔfe findixi hɛɛri nan na,
naxan fatanxi Alatala ra.
Ginɛ sɔtɔfe findixi hɛɛri nan na,
naxan fatanxi Alatala ra.
Ginɛ sɔtɔfe findixi hɛɛri nan na,
naxan fatanxi Alatala ra.
Mixi banxi nun harige sɔtɔma e baba kɛ ra,
kɔnɔ Ala nan ginɛ xaxilima fima xɛmɛ ma.
Barakɛ xa lu i xa kɔlɔnyi ma,
i xa sɛɛwa i xa ginɛ ra i
naxan futi i fonike ra.
I xa ginɛ tofan alɔ bole, a fan alɔ xeli.
A xa marafanyi xa lu i bɔɲɛ kui,
i xa a maxanu tɛmui birin.
Langoe xa wɔyɛnyie ɲɔxun alɔ kumi,
a masalaxun alɔ suloɲi,
kɔnɔ a raɲɔnyi xɔnɔ alɔ meli,
a xɛɲɛn alɔ santidɛgɛma dɛ firinyi.
A sanyie a xun tima gbaloe ra,
a xa kira mixi xaninma aligiyama nɛ.
A mu luma simaya kira xɔn ma.
A lɔɛxi, kɔnɔ a mu a kolon.
Yakɔsi, n ma di, i i tuli mati n na,
i naxa i makuya n ma masenyi ra.
I makuya langoe xa kira ra,
i naxa i makɔrɛ a xa banxi naadɛ ra,
alako binyɛ naxa ba i ma,
xɛmɛ ya ixaraxi naxa fa i xa duniɲɛigiri kana.
Langoe xa wɔyɛnyie ɲɔxun alɔ kumi,
a masalaxun alɔ suloɲi,
kɔnɔ a raɲɔnyi xɔnɔ alɔ meli,
a xɛɲɛn alɔ santidɛgɛma dɛ firinyi.
A sanyie a xun tima gbaloe ra,
a xa kira mixi xaninma aligiyama nɛ.
A mu luma simaya kira xɔn ma.
A lɔɛxi, kɔnɔ a mu a kolon.
I makuya langoe xa kira ra,
i naxa i makɔrɛ a xa banxi naadɛ ra,
alako binyɛ naxa ba i ma,
xɛmɛ ya ixaraxi naxa fa i xa duniɲɛigiri kana.
Xa na mu a ra mixi gbɛtɛe nan lugama i harige ra,
i xa wali tɔnɛ lu booree bɛ,
i i xa simaya raɲɔn tɔɔrɛ kui,
i fate birin ba i ma a ɲaaxi ra.
I a falama nɛ kɔrɛ,
«N na marasi xɔn munfe ra?
N bɔɲɛ tondi na sɛriyɛ ra munfe ra?
Munfe ra n mu n tuli mati n karamɔxɔɛe ra,
n mu n tuli mati n nasimae ra?
N fa na tɔɔrɛ birin dɔnxɔɛ nan kui yi ki ɲama ya xɔri.»
I xa ginɛ tofan alɔ bole, a fan alɔ xeli.
A xa marafanyi xa lu i bɔɲɛ kui,
i xa a maxanu tɛmui birin.
N ma di, i birama mixi gbɛtɛ xa ginɛ fɔxɔ ra munfe ra?
Munfe ra i ginɛ xiɲɛ sunbuma
i gbe mu naxan na?
Na maniyama nɛ alɔ xɛmɛ naxan yabuma ginɛ xɛmɛ taa idɔxɔɛ ra.
Xɛmɛ yo din na ginɛ ra, a fama ɲaxankatɛ nan sɔtɔde.
Kɔnɔ xaxilitare nan tun yɛnɛ rabama ginɛ ra.
A a xun nakana na fe mɔɔli ra.
Kɔnɔ xaxilitare nan tun yɛnɛ rabama ginɛ ra.
A a xun nakana na fe mɔɔli ra.
A fe xɔrɔxɔɛ sɔtɔma nɛ yaagi kui,
naxan mu gbilenma a fɔxɔ ra sɔnɔn,
barima tɔɔnɛ xɛmɛ bɔɲɛ ratema nɛ a ɲaaxi ra.
Ginɛ kanyi mu kinikinima a gbe ɲɔxɔɛ lɔxɔɛ.
A bɔɲɛ mu goroma kɔbiri ra.
Hali i a gbegbe fi a ma, a mu a rasuxuma.
Ginɛ fanyi findima a xa mɔri xa xunnakeli nan na,
ginɛ ɲaaxi tan luma nɛ alɔ kuli naxan na ɲinyi kui.
Mixi natɛ tongoma a xa fe rabaxi ma,
kɔnɔ na fee ragiri mangɛ na Alatala nan na.
Lufe ra banxi fari ma,
a fisa lufe ra ginɛ geresoe sɛɛti ma banxi kui.
Ginɛ fanyi
Nde nɔma ginɛ fanyi sɔtɔde?
A tide gbo diyaman bɛ.
Bíblia e casamento
Deus abomina o divórcio. A aliança matrimonial é reflexo da aliança de Deus com seu povo — sagrada e eterna.
Alatala xa mu adama daaxi, a a nii raso a fate? Adama mu die fenma xɛ Ala naxee ragirima a ma? Wo mɛɛni wo nii ma, wo naxa wo xa ginɛ yanfa, wo naxan sɔtɔ wo fonike tɛmui. Isirayila Marigi Alatala naxɛ, mɛɛfe i xa ginɛ ra, nun gere tife, fee nan e ra n naxee xɔnxi. Wo mɛɛni wo nii ma, wo naxa findi yanfante mixie ra.
Lanyi naxa lu wo nun danxaniyataree tagi. Munse na tinxinyi nun tinxintareya tagi? Naiyalanyi nun dimi nɔma lude yire keren?
Ala sago na a ra wo xa sɛniyɛn. Wo naxa langoeɲa raba. Kankan xa a yɛtɛ suxu sɛniyɛnyi nun tinxinyi kui. Wo naxa bira langoeɲa fɔxɔ ra, alɔ Ala kolontaree a rabama ki naxɛ.
Wo xa a mato a fanyi ra mixi yo naxa fe kobi ɲɔxɔ fe kobi ra. Wo xa nu fe fanyi nan tun naba wo bore bɛ, a nun mixi birin bɛ.
yɛnɛlae, xɛmɛ naxee nun xɛmɛe kafuma, mixi suxuie, wule falɛe, mixi naxee kali tima wule xun, a nun mixi birin naxee Ala xa sɛriyɛ matandima, a a fixi nee nan ma fe ra.
A lanma danxaniyatɔɛ ɲama xunmati xa findi mixi ra mixie mu nɔma fe ɲaaxi nde yo falade naxan xun ma. A xa a li a ginɛ keren gbansan nan dɔxɔxi, a findi taxasi mixi ra, naxan a yɛtɛ xaninma xaxilimaya ra, binyɛ na naxan ma, naxan fata xɔɲɛ masuxude, naxan fata mixi xarande.
Danxaniyatɔɛ ɲama malie xa ginɛ keren gbansan nan dɔxɔ, e xa e xa die nun e xa fɔxɔɛ raɲɛrɛ a fanyi ra.
danxaniyatɔɛ ɲama kuntigi lanma nɛ a xa findi tinxintɔɛ ra xili fanyi na naxan xun, ginɛ keren kanyi, naxan xa die danxaniyaxi, mixie mu naxee kolon kalabante xurutaree ra.
Sɛriyɛ naxan ibunadama ratangama
Xɛmɛ naxan baxi ginɛ dɔxɔde, a mu lan a xa sɔɔriɲa raba waxati nde bun ma. Kɔntɔfili gbɛtɛ yo mu lan a xa dɔxɔ a ra ɲɛ keren bun ma, alako a xa mɛɛni a xa ginɛ dɔxɔxi ma.
Xɛmɛ nun ginɛ fatanfe
A nɔma a lide xɛmɛ nde xa ginɛ mu rafanxi a ma sɔnɔn, a fatan kɛɛdi sɛbɛ, a a so a yi ra, a fa a rasiga a baba xɔnyi.
Ginɛ fe kiiti
Xa a sa li xɛmɛ nde naxa ginɛ dɔxɔ, e kafu, kɔnɔ a xa fe to raɲaaxu xɛmɛ ma, a a xili kana wɔyɛn kobi ra, a nu fa a fala, «N bara yi ginɛ dɔxɔ, kɔnɔ muxu to kafu n naxa a li a bara futi kana,» Na tɛmui ginɛ baba nun a nga xa ginɛdimɛdi dugi xanin taa forie xɔn ma taa sode dɛ ra, naxan a masenxi a e xa di futi rasoxi. A baba xa a tagi raba, «N bara n ma di ginɛ fi yi xɛmɛ ma, kɔnɔ a mu rafan a ma sɔnɔn. A fa wule nan safe a xun ma a a mu futi rasoxi.» Na tɛmui tɛmɛdi xa mixie xa na ginɛdimɛdi dugi itala taa forie ya i.
«Wo naxa kafu wo nun wo nanden, naxan findixi wo baba xa ginɛ ra.»
«Sade fe naxa lu wo nun wo malanboore xa ginɛ tagi de, na findima sɛniyɛntareɲa nan na.»
«Xa xɛmɛ nde yɛnɛ raba a malan boore xa ginɛ ra, na xɛmɛ nun na ginɛ xa faxa e xa langoeɲa xa fe ra.»
«Xa xɛmɛ nde kafu nun xɛmɛ gbɛtɛ ra alɔ xɛmɛ darixi a raba ra ginɛ ra ki naxɛ, wo xa e firinyi birin faxa na fe xɔnxi xa fe ra.»
A mu lanma sɛrɛxɛdubɛ xa langoe ginɛ dɔxɔ, xa na mu a ra ginɛ futi kanɛ, xa na mu a ra ginɛ xɛmɛ mɛɛxi naxan na. Sɛrɛxɛdubɛ tan sɛniyɛn a Marigi Ala bɛ.
A xa ginɛdimɛdi dɔxɔ ginɛ ra. A naxa kaaɲɛ ginɛ dɔxɔ, a naxa ginɛ rabɛɲinxi dɔxɔ, a naxa langoe dɔxɔ, a naxa ginɛ dɔxɔ ginɛdimɛdi mu naxan na. A xa ginɛdimɛdi tongo ginɛ ra a xa mixie ya ma,
Exemplos bíblicos
O Cântico dos Cânticos celebra o amor conjugal. A Bíblia honra o casamento em toda a sua beleza e profundidade.
N xa findi i keren gbe ra,
alɔ i xa tɔnxuma naxan gbakuxi i kɔn ma,
xa na mu a ra naxan nasoxi i bɛlɛxɛsole ra,
barima xanunteya sɛnbɛ gbo dangife faxɛ ra.
N wama i xɔn n yɛtɛ bɛ,
alɔ aligiyama wama mixie xɔn ma ki naxɛ.
Xanunteya sɛnbɛ gbo alɔ tɛ,
Alatala naxan nadɛxɛxi, a mu xubenma.
Baa ye mu nɔma xanunteya raxubende,
xure ye mu nɔma a bade.
Mixi naxan wama a harige birin masarafe xanunteya ra,
mixi na kanyi mayelema nɛ.»
Ginɛ taara xɛmɛmae xa masenyi
Baa ye mu nɔma xanunteya raxubende,
xure ye mu nɔma a bade.
Mixi naxan wama a harige birin masarafe xanunteya ra,
mixi na kanyi mayelema nɛ.»
Ginɛ taara xɛmɛmae xa masenyi
N xanuntenyi, i tofan,
sese mu luxi i xa tofanyi ra.
I xiɲɛ firinyi luxi nɛ alɔ bole xa gulie,
naxee e dɛ madonma sansie tofanyi tagi.
N ma ginɛ, i n sondonyi rasɛɛwama.
N xunya, i na i ya ti n na, n bɔɲɛ ɲɛlɛxinma nɛ.
I xa kɔnmagore tofe rafan n ma.
N xunyi na n xanuntenyi bɛlɛxɛ,
a na n mafurukufe a yirefanyi ra.»
Ginɛ xa masenyi ginɛdimɛe bɛ
«I xa n masunbu.
I xa xanunteya ɲɔxun wɛni bɛ.
I xa duniɲa igiri sɛɛwɛ kui wo nun i xanuntenyi ginɛ. Ala bara yi simaya nan fi i ma. Hali a to dangima alɔ foye, hali a xɔrɔxɔ, Ala xa maragiri na a ra i bɛ.
I xa duniɲa igiri sɛɛwɛ kui wo nun i xanuntenyi ginɛ. Ala bara yi simaya nan fi i ma. Hali a to dangima alɔ foye, hali a xɔrɔxɔ, Ala xa maragiri na a ra i bɛ.
Mixi firin malanxi sɔɔnɛya dangife mixi ra naxan luma a keren.
Na firinyie xa wali dangi na mixi kerenyi gbe ra.
Xa a sa li keren bira, a boore a rakelima nɛ.
Kɔnɔ mixi naxan birama, a malima mu na,
na tɔɔrɔma nɛ a ɲaaxi ra.
Na maniyaxi mixi firin nan na,
naxee saxi e boore fɛ ma xinbeli tɛmui,
e nu wuyenyi sɔtɔ e boore saabui ra.
Kɔnɔ mixi naxan na a kerenyi ma, na xinbeli bama di?
Mixi ɲaaxi nɔma nɛ mixi keren na,
kɔnɔ mixi firin tan tima nɛ a kanke.
Luuti xɔri saxan malanxi mu bolonma mafuren.
Juízo e restauração
O Senhor é testemunha do pacto conjugal. Casamentos quebrados podem ser restaurados pelo poder e graça de Deus.
Alatala xa masenyi nan ya,
«Wo tan kalabantee,
wo gbilen n ma.
N tan nan na wo Marigi ra.
N fama nɛ wo mayegetide taa nun xabilɛ kui,
n fa wo ragbilen Siyon.
Alatala xa masenyi nan ya Annabi Hose bɛ: Alatala naxa a fala Annabi Hose bɛ, «Siga, i sa langoe ginɛ nde tongo, a man xa die bari i bɛ, barima bekae langoeɲa nan nabama Alatala rabɛɲinfe kui!»
Yuda bɔnsɔɛe nun Isirayila bɔnsɔɛe malanma nɛ,
e mangɛ keren sugandi e birin bɛ.
Na lɔxɔɛ xungbe Ala e raminima nɛ konyiya kui,
a e rasabati e xɔnyi.
I Marigi Alatala yi nan masenxi: I to i xa naafuli ba alako i xa langoeɲa raba i ɲɛngɛe ra, i to kuyee mɔɔli birin ti, i fa i xa die wuli ba sɛrɛxɛ ra e bɛ, n fama nɛ i ɲɛngɛe birin malande, naxee nu rafan i ma nun naxee mu nu rafan i ma, n i ɲaibɔɛ masen e bɛ a kɛnɛ ma, i xa yaagi.
Kɔnɔ Alatala naxa fure ɲaaxi sa Misira mangɛ nun a xa denbaya ma, Iburama xa ginɛ Sarayi xa fe ra. Misira mangɛ naxa Iburama xili. A naxa a fala a bɛ, «I munse rabaxi n na? Munfe ra i mu a fala n bɛ i xa ginɛ nan a ra.
Sumayila xa bari
Sarayi mu nu di yo bari a xa mɔri Iburama bɛ. Konyi ginɛ Misiraka nu na Sarayi yi ra, naxan xili Hagara. Sarayi naxa a fala Iburama bɛ, «I bara a to, Alatala mu di bari fe ragirixi n tan ma. Kɔnɔ tɛmunde n nɔma di sɔtɔde n ma konyi ginɛ saabui ra i bɛ. Wo xa lu yire keren to kɔɛ ra.» Iburama naxa tin Sarayi xa wɔyɛnyi ra. Sarayi naxa a xa konyi ginɛ Hagara Misiraka tongo, a naxa a so a xa mɔri Iburama yi ra, a xa findi a xa ginɛ ra. Iburama nu bara ɲɛ fu raba Kanaan bɔxi ma.
Na xɔɲɛ mixi keren naxa a masen Iburahima bɛ, «N man gbilenma tamuna yi ɲɔndɔn tɛmui. Na tɛmui i xa ginɛ fama di xɛmɛ baride i bɛ.» Sara nu tixi Iburahima xanbi ra kiri banxi sode dɛ ra, a tuli matixi e xa wɔyɛnyi ra. Iburahima nun Sara nu bara gɛ foride. Sara mu nu nɔma di baride sɔnɔn. Sara to na mɛ, a naxa yele a yɛtɛ ma, «N tan na ki naxɛ yi ki n bara gɛ tagande. N ma xɛmɛ fan bara findi xɛmɛ fori ra. Muxu tan di bari tɛmui bara dangi.»
Kɔnɔ Onan a kolon na di mu fama findide a gbe ra. Na nan a to, e nun a nimɔxɔ na kafu, a a xa maniye sama bɔxi nan ma alako a naxa fa di fi a taara ma. A nu naxan nabama, na mu nu rafan Alatala ma. Na nan a ra, Ala naxa a ragiri a fan xa faxa.
Na tɛmui Dawuda naxa a xa ginɛ Batiseba madundu. E naxa lu yire keren, a naxa tɛɛgɛ, a di xɛmɛ bari. E naxa a xili sa Sulemani. Alatala to a xanu,
Kɔnɔ Abiya xa mangɛya mabanban nɛ a fanyi ra. Ginɛ fu nun naani nu na a yi ra. E di xɛmɛ mɔxɔɲɛn nun firin bari, nun di ginɛ fu nun senni.
Tɔɔnɛ sɛriyɛ nan na ki naxan nawalima xa ginɛ findima sɛniyɛntare ra, a a xa mɔri yanfa futi kui, xa na mu a ra, tɔɔnɛ xaxili na so xɛmɛ furi, a fa siikɛ a xa ginɛ ma. A a xa ginɛ xaninma Alatala ya i, sɛrɛxɛdubɛ fa na sɛriyɛ rabatu a xa fe ra.
Siyoni xa xunnakeli
«Dibaritare, naxee mu nɔma di baride, wo xa sɛɛwa,
wo xa bɛɛti ba, wo tan naxee mu di sɔtɔxi sinden.
Wo fama nɛ di wuyaxi sɔtɔde dangife ginɛ gbɛtɛe ra.
Alatala xa masenyi nan na ki.»
N bara sɛɛwa Alatala ra ki fanyi,
n ɲɛlɛxinxi n Marigi Ala xa fe ra,
barima a bara n nakisi,
a bara n matinxin,
alɔ guba ragoroma mixi ma ki naxɛ.
A luxi nɛ alɔ tɔnxuma naxan tima sɛrɛxɛdubɛ xun ma,
alɔ kɔnmagore naxan gbakuma kɔn ma.
Namiɲɔnmɛ ginɛ fori fan nu na, naxan xili Anna. A xa simaya nu bara masiga ki fanyi. Fanuweli xa di nan nu a ra kelife Aseri bɔnsɔɛ. A nu bara dɔxɔ xɛmɛ taa a ginɛdimɛdi ra, kɔnɔ ɲɛ solofere dangi xanbi, a xa mɔri naxa laaxira.
«Mixi na i xili a xa xulunyi, i naxa magorode fanyi fen, barima xa mixi fa naxan tide gbo i bɛ,
«Xɛmɛ yo mɛɛ a xa ginɛ ra, a sa gbɛtɛ dɔxɔ, a kanyi bara yɛnɛ raba. Naxan na ginɛ dɔxɔ xɛmɛ bara mɛɛ naxan na, a fan bara yɛnɛ raba.»
Mixie nu e dɛgema, e nu e minma, e nu ginɛe dɔxɔma, e nu e xa die fima xɛmɛe ma, han Annabi Nuha so kunkui kui lɔxɔ naxɛ. Banbaranyi belebele to din bɔxi ma, e birin naxa sɔntɔ.
Isa naxa keli, a ginɛ maxɔrin, «Naxee fa i ra, e na minden? Mixi yo mu lu naxan i makiitima?» Ginɛ naxa a yaabi, «N marigi, mixi yo mu lu.» Isa naxa a fala a bɛ, «Awa, n fan mu i makiitima. Siga, i naxa yunubi raba sɔnɔn.»
Mixi yo naxan na sa keli a xa se nde xun ma n tan ma fe ra, a findi banxie ra ba, xunyae ba, taarae ba, baba ba, nga ba, bɔxie ba, na kanyi nee ɲɔxɔ kɛmɛ kɛmɛ nan sɔtɔma, a man abadan kisi sɔtɔ kɛ ra.
«Karamɔxɔ, Annabi Munsa a masen nɛ, ‹Xa xɛmɛ nde taara faxa, a naxa a xa ginɛ lu a mu di yo bari, a na xunya nan na ginɛ dɔxɔma, alako a xa bɔnsɔɛ fi a taara ma.›
Mixie na keli faxɛ ma marakeli lɔxɔɛ, xɛmɛ mu ginɛ dɔxɔma, ginɛ fan mu dɔxɔma xɛmɛ xɔn. E luma nɛ alɔ malekɛe na ariyanna ki naxɛ.
Barima maɲɔxun kobie, faxɛ tife, yɛnɛ, langoeɲa, muɲɛ, tɔɔɲɛgɛ, mixi xili kanafe, nee birin fatanma mixi bɔɲɛ nan na.
Yunubitɔɛ waxɔnfee nan ya: langoeɲa, sɛniyɛntareɲa, sɔn kobi, kuye batufe, duureya, xɔnnanteya, lantareya, tɔɔnɛ, bɔɲɛ tefe, geeni fenfe i yɛtɛ bɛ, sɔnxɔfe, boore rafisafe a boore bɛ, milanteya, siisife, xulunyi ɲaaxie, nun na maniyɛe. N man xa a fala wo bɛ, mixi naxee ɲɛrɛma na ki, e mu ariyanna sɔtɔma kɛ ra muku.
I xa ginɛ luma nɛ alɔ wuri bogila i xa banxi kui,
i xa die luma nɛ alɔ wuri nɛɛnɛe i xa teebili sɛɛti ma.
Na kui, ginɛ naxan xa futi bara xiri, a na futi sɛriyɛ bun ma han a xa mɔri xa simaya dan tɛmui nɛ. Kɔnɔ xa a xa mɔri xa simaya dan, na futi sɛriyɛ fan bara dan. Xa a sa li a xa mɔri na duniɲa ma, a tan fa dɔxɔ xɛmɛ gbɛtɛ xɔn, a bara findi yɛnɛla ra. Kɔnɔ xa a xa mɔri faxa, a fan bara fulun na futi sɛriyɛ ma. Hali a dɔxɔ xɛmɛ gbɛtɛ xɔn ma kɔrɛ, yɛnɛla mu a ra.
«Kɔnɔ fe keren na na naxan mu rafanxi n ma wo xa fe ra. Wo bara a lu Yesabela, ginɛ naxan a yɛtɛ findixi namiɲɔnmɛ ra, a xa xaranyi ti naxan n ma konyie ratantanma, alako e xa fe kobi raba, e xa subee don naxee baxi sɛrɛxɛ ra kuyee bɛ.
Na mixie mu gbilen e xa faxa tife fɔxɔ ra, e xa manduru walie, e xa fe ɲaaxie, nun e xa muɲɛe xa fe fɔxɔ ra.
barima a xa kiiti tinxin, a findixi nɔndi nan na. A bara langoe ginɛ makiiti, naxan nu bara duniɲa ratantan a xa fe ɲaaxie ra. Ala bara a xa konyie wuli gbeɲɔxɔ a ma.»