Humildade
A humildade é o caminho da honra verdadeira. Deus resiste aos soberbos, mas dá graça aos humildes. Jesus lavou os pés dos discípulos e nos ensinou que o maior é aquele que serve.
Humilhar-se diante de Deus
Humilhai-vos diante do Senhor e Ele vos exaltará. Quem se humilha será exaltado, e quem se exalta será humilhado.
Ekuaal ãnzuru ã byɛ ke nkwel a Mfam, obobɔ ndɛ àndɛɛl byɛ.
Oŋɔ̃ ekuaal ãnzuru ã byɛ ke nsɛn a kuɔɔl e Nziã ki waan, kwɛn ndɛ andɛɛl byɛ me lio li éyɛɛl ndɛ.
Humildade como virtude
Considerai os outros como superiores a vós mesmos. Revesti-vos de humildade, mansidão e paciência no trato uns com os outros.
Ebee ndɔɔ si ngamɔ̃ osa y’ongoo, wuo me ndɔɔ yi ebii dzuun li ngwel-a-ngwel. Kɛn eyɔɔl okuaal o nzuru osa kwɛn byɛ ewal bakyɛ onge b’anduru byam.
Yɔɔl kwɛn alweel Nziã wu Tal a bia-byɛ ɔ̃bu nzal ɔ̃bu! Amɛn!
Obobɔ, onge bɛn byɛ eli baal bɛn Nziã ásueel, baal ba ngel, bvool bɛn ndɛ odzii, ekal y’ɔ̃kwal wa nyiĩ, ɔ̃kwal wu odzii k’asa obvɛ, y’okuaal o nzuru, y’efyɛ, y’osɛ-mwiĩ.
Ekal y’okuaal o nzuru, ekal y’efyɛ, ekal hɛ̃ y’osɛ-mwiĩ. Onse dzii, ekuru ɛ̃kwal onse byam-a-byam.
Byɛ b’andoo a mɛ̃, Nziã áti byɛ mbel kwɛn byɛ ekal ndii. Kɛn a yɔɔl kwɛn okal ndii o byɛ obɔ obee mpwee yi esa byɛ m’etam efua bvi ombuul okal. Yɔɔl kwɛn me dzii, byɛ ekal asal a bakyɛ.
Luo me ndɔɔ osa b’obvɛ
Obobɔ, byɛ bam bueel ekal ãtsam ngãmɔ̃, esa bakyɛ obvɛ, edzii bakyɛ me dzii li baan a Nziã, ekal ye nyiĩ a bakyɛ, ekal hɛ̃ y’okuaal o nzuru.
Ompal o byɛ obee kɛn b’okwel-a-nzi okal, onge ofaal o mfu, olaal b’eluɔ bvi ãtswi bvi ɔɔl wuo ekɔ bvam bvi ebvɛ-ebvɛ. Ompal b’ebii byɛ bvel-bvel okal b’onse ɔ̃kwal, ompal b’ɔ̃fel wu efyɛ ye wu opi b’onduru ɔ̃bvɛn ke mviil ã Nziã bvool bɛn k’ofa wɛ.
O exemplo de Jesus
Aprendei de mim, que sou manso e humilde de coração. O maior entre vós seja o que serve — esse é o caminho do Reino.
Ebiri pfuũ e mɛ̃, bvool eyɔɔl kwɛn mɛ̃ ngyiool byɛ! Ke ngwel wɛ, mɛ̃ ndi mbuul wu ɔ̃kwal ngesɛ bvool ke ndi y’ondɛɛl o nzuru wɛ. M’emfa okyɛ, byɛ èbɔɔ owuun. Ke ngwel wɛ, pfuũ li endɔɔl mɛ̃ nkal a byɛ, k’eli ye mpal m’obiri wɛ, ki ewa mɛ̃ byɛ obiri hɛ̃ eli yɛɛ.»
Obobɔ, okɛɛn yɛ awa ɔ̃ywal eluɔ, bee nkyal osa kwɛn baal atal yɛ. Baal a pfuru abesa bubu onse ãnzɔ m’ãbuɛɛn y’ababal, kwɛn baal atuɛɛn bɔ. Taa-taa bam, mɛ̃ eyɛɛn byɛ wɛn, bɔ ŋ’amaabɔɔ ebva-kab ki bɔ.
Obobɔ, Yeso obvi nsɛn, oti ayio ange-kuun ye buaal mbel, bu alieel bɔ bubu: «Okɛɛn mbuul odzii k’akal wu onduru bakyɛ, ebvaan ndɛ akal wa ke mbee a baal bueel bvool akal ɔ̃sal a baal bueel.»
Ndɛ bu alieel ayio ndiri: «Mbuul wu ayɔɔ muaan wu me nkuũ a mɛ̃, mɛ̃ ayɔɔ. Mbuul wu ayɔɔ mɛ̃, ŋ’ayɔɔ mbuul wu atam mɛ̃ hɛ̃. Ke ngwel wɛ, wu onduru otsiaal onse byɛ, wu onduru bakyɛ!»
Humildade verdadeira
O que se exige de ti? Praticar a justiça, amar a misericórdia e andar humildemente com teu Deus.
Emfa ki akal onse yam
Akal, yɔɔl kwɛn mbuul bwɛn a mbuul awa ɔ̃lam a ndɛ dzuun m’emfa ki ebvaan onse bvoo a bia-byɛ ye Mfam.
Alam, yɔɔl kwɛn mbuul bwɛn adzii ɔ̃kal a ndɛ, bvool abee y’epfuũ bvi mpɛn-mpɛn okal ke nkwel a ndɛ.
Ekal bam y’ɔ̃dzi. Ebee y’ondɛɛl o nzuru okal, ebii ãndɔɔ mã nkuaal-a-nkuaal. Ebee otsam wɛn byɛ b’enduru ãyal.
Nziã osueel mɛn otsɛn pyɛ onse ɔ̃kiri, m' efiɛɛn baal, mɛn k’ãli wɛ, m’osuul o m’ãli ngwel-a-ngwel. M’emfa okyɛ, mbuul k’abɛɛl ntwel ke nkwel a Nziã wɛ.
Ãyal m’ãfa ywel
Onse byɛ eli ye mbuul wu y’ɔ̃nyiã bvool y’ãyal? Yɔɔl kwɛn ndɛ asuo mɔ̃ m’emfa ki ngesɛ ki ekal ndɛ, m’ãndɔɔ m’esa ndɛ onse efyɛ y’ɔ̃nyiã.