Milagres de Jesus
Os Evangelhos registram dezenas de milagres realizados por Jesus — curas, ressurreições, domínio sobre a natureza e libertações. Cada milagre revelava sua divindade e compaixão.
Curas de cegos e surdos
Jesus devolveu a visão aos cegos e a audição aos surdos, manifestando seu poder sobre toda enfermidade e deficiência.
Yesû wamuhandya mpoki wa Betesaida
Yesû no baana babûganga bage baikile Betesaida, bamuêlêle muntû gûmo mpoki, bamulombile no kumwisasa amukume. Umukwatile mpoki kûkûboko no kumuimya andje gya kibûndê. Kûwa umusingile mata kû meso gage, no kumutenteka kûboko, no kumubûsha: "Wamona kintû kimo?"
Mpoki ûlwele wê sambile: "Namona bantû benagwe mitê gya kûtamba."
Yesû ûtentekile maboko gage byonka kûmeso ga mpoki. Noge ûmwene bisoga, abele poo, ûmwene byonse hûtû hûtû. Kûwa Yesû umwibwêleshe no kumulombola: "Nokebwilili byonka mukibûndê."
Yesû wahandya kameme mpokoto
Yesû uimine byonka kûmwalo gwa Tilo, uitile ku Sidona, ûgêle kwisiba lya Galilaya, kwêtêla mu mwalo gwa bibûndû kumi. Bamuêlêle muntû gûmo ûsha kwêsamba no kûtegelela, bamulombile no kumwisasa amutenteke kûboko egûlû lyage. Onkao Yesû umwitolishe gûdjo muntû no kibûngo, wêtolile nage asho, ûtwelishe minie mu matwe gage, kûwa ukumine lulimi lwege no minie gitome mataa gage. Yesû ûlwele mwigûlû, ûhemwine no kwê samba: "Efata," nsintwe kwage, "Sikûka!"
Lûkwe lûmo matwê gage gasikukile, no lûlimi lusikukile ûbambile kwêsamba bisoga. Yesû wêbalagêlêle nabakalomboli muntû, monka mwelibakandêle, mone boo bagêlêlêle kûtûmbya musahû. Bantû begalagenie biiko no kûbamba kwêsamba: "Walonga bilongwa byonse gisoga, wanyonghonia mpokoto kûtegelela no kameme kwêsamba!"
Yesû wahandya mpoki Batolomayo
Yesû no baana babûganga bage lwa baikile mu kibûndê kya Yeliko, kyaba kya babambile kuima Yeliko, no baana babûganga bage, amo no kibûngo kikata kya bantû. Muntû gûmo mpoki witilwe Batolomayo mwana wa Timayo ûbele mwikane kûnkondo gya ndjêla mu kûlomba lomba. Noge lwe tegelele kwana ni Yesû Munasaleti wakuêta, ubambile kûta kahûndû no kwêsamba: "Yesû Mwana wa Daudi, nkyêlê lûsa!"
Bantû bangê bamukankêle kûba atalale. Mone ûgêlêlêle kûta kahûndû wêsambile: "Yesû Mwana wa Daudi, nkyêle lûsa!"
Yesû wêmene no kwêsamba: "Mumwite."
Nfulo bamwitile gûlya mpoki no kumulombola: "Wêhee mutêma! Gimana, wa kwêta."
Kyaba kye tegelele gilya mianda, ûtele kishandê kya mpeho, wêmene ûshenine kûbwêhê no Yesû.
Yesû umubulishe: "Wakeba nkulongele kêê?" Gûlya mpoki umuêndwêle:
"Mulangi, nankampwa mone byonka."
Yesû umulombwele: "Bagala lobe, lwêtabêsho lobe lwakûwandia."
Lwendo lûmo ûmwene byonka, umulondile Yesû mundjêla.
Yesû wamuhandia mpoki
Kyaba Yesû lwashenine Yeliko, kûbele muntû gûmo mpoki mwikane kûnkondo gya ndjêla, mukûlomba. Lwategeleshe bibûngo bya bantû bya kûêta, ubulishe: "Kwê kêê?"
Bamulombwele: "Yesu munasaleti waêta."
Noge ûangwêlê djwê wêsambile: "Yesu, Mwana wa Daudi! Nkyêle lûsa!"
Balya batangêle bamukankêle banine talala. Mone gee ûgêlêlêle kwangûla djwê: "Mwana wa Daudi! Nkyêle lûsa!" Yesû wêmene ûtakêshe bamusishe kûgêbwa kwage. Gûlya muntû mpoki eikile kûbwêhê, Yesû umubulishe: "Wakeba nkûlongele kêê?"
Noge umuêndwêle: "Kolo," nankeba, "Mone."
Yesû umulombwele: "Lola, Lwêtabêsho lobe lwakû handia."
Onka ao gûdjo mpoki ûmwene, umulondile Yesû umutumbikile Kabesha Mpûngû. Bantû bonse lwabamwene bibyo, bamu tumbikile Kabesha Mpûngû.
Curas de paralíticos e enfermos
Paralíticos caminharam, leprosos ficaram limpos e todo tipo de doença foi curada pelo toque e pela palavra de Jesus.
Mone, nyage bûko wa Simo, ûbele mutongi wa kisûngû, lwendo lûmo bamulombwele Yesû mwannda gwa gûlya madjû. Umuikêle gûdjo madjû, umukwatile kûkûboko no kumwimika. Kisûngû kimulekele, no ûbambile kwêbatekela kyakûla.
Yesû wa muhandia muntû wêno bûsûngû
Kusile kwelê muntû wa bûsûngû, umwigadjile no kumukutamina, no kumulomba, "Gwe kûkampwa," "Wêbûnyonghona kumunkya."
Noge Yesû umukyêlêle lûsa holwele kûboko kwage, umukumine muntû gûdjo, umulombwele: "Nankampwa munkibwa." Lwendo lûmo bûsûngû bwage bumwimine, no ûandile no kumunkibwa.
Bantû bamo basile, kumuêla muntongi wabûlebe mutwalwe no bantû bana. Mone bandilwe kumushena Yesû kibalo kya kibûngo, baselile nage egûlû lya nsese basamwine nsansagûlu bûlûlê no abele Yesû. No abawêle kûsamuna batukishe mukabo gwabele mulalêle gûlya wabûlebe. Noge Yesû lwemwene lwêtabêsho lwabo, umulombwele gûlya wa bûlebe: "Mwanane, walekelelwa bûbê bobe."
No bamo balangi babisila babele bekane kûko, babambile kwêbûsha mumitema gyabo: "Kibalo kyakêê muntû gûno wakwêsamba nansino? Wabedja Kabesha Mpûngû! Nani wêbûnyonghona kûlekelela bûbê? Nambo Kabesha Mpûngû bugima bwage!"
Yesû usingûlwêle onkalya bya babele baninga mu mitêma gyabo, wêbalombwele: "Kibalo kya kêê mwino gago maninga mu mitêma gyenyu? Kikê kiele mbeela kumulombola muntû wêno bûlebe: ‘Walekelelwa bûbê bobe,’ ao kwêsamba, ‘Gimana ûtwale kisalo kyobe, ûbagale?’ Mone nankampwa mumanye kwana Mwana wa Muntû wêno kitenta mukandje kwa kûlekelela bûbê," kwa nansho umulombwele gûlya wêno bûlebe: "Nankûlombola gimana, ûtwale kisalo kyobe, ûgyate kû nsese gyobe!"
Onkao, wêmene mbelê gya bantû bonse kûtwala kisalo gyage, uimine kûgêbwa kwabo bonse. No bantû bonse begalagenie, bamutumbikile Kabesha Mpûngû, banine: "Atwalimone mbeela mwanda bigûno!"
Yesû wahandia muntû wa kûboko kwa bûlebe
Yesû ûtwelile byonka mu nsese gya milombelo gya Bayuda, mubele no muntû gûmo ûbele no kûboko kwa bûlebe. Bafalisayo bamulwele soo Yesû, bamone ntêê shaandye sigi lya kwêtûsha lya Bayuda, kibalo bamone kumusongela. Yesû umulombwele gûlya muntû wêno kûboko kwa bûlebe: "Gimana kûgêbwa kwa bantû bonse." Yesû wêbabulishe: "Kikêê kitakisibwe kûlonga sigi lya kwêtûsha lya Bayuda? Kûlonga bisoga ao kûlonga bibêê? Kûhandya ao kweyaga?"
Bonse bekene talala. Yesû wêbalwele kwansûngû, ûkolelwe biiko kibalo kya lûûma lwa mitêma gyabo. Yesû umulombwele gûlya muntû: "Golola kûboko kobe." Noge olwele, kûboko kwage kwandile onka alya.
Yesû wamunkya wêno bûsûngû
Kyaba kimo Yesû lwabele mu kibûndê kimo kya bilya bibûnde. Kuimine muntû gûmo ûbele no bûsûngû mubêlê gugima lwa mumwene Yesû, muntû gûdjo ukutamine kitwe nsimika umwisasile wêsambile, "Kolo, gwe kûkampwa!" Wê bûnyonghona: Kumunkya.
Yesû holwele kûboko, umukumine no kwêsamba: "Nankampwa munkibwa!" Lûkwelûmo bûsûngû bumuwêle.
Onkao banabalûme basile, balêbatwale muntû gûmo wabûlebe, ûbêdjê mu kisalo; batompile kumutwesha munda gya nsese, bamubêke kûgêbwa kwê Yesû. Mone kibalo kya bûngê bwa bantû, habanyonghwene kûtwela munda. Nfulo, baselile egûlû lya nsese, basamwine sansagûlû, bamutukishe gûlya ûbele no bûlebe amo no kisalo kyage, bamubikile kûgêbwa kwê Yesû. Kyaba Yesû lwamwene lwêtabêsho lwabo, umulombwele gûlya mutongi: "Mulûnda, bûbê bobe bwalekelelwa."
Balangi babisila no Mafalisayo babambile kwêbûsha: "Mwingili kêê gûdjû wakwêsamba mianda gya kûbedja? Nani wêbûnyogona kûlekelela bûbê nambo Kabesha Mpûngû bugima bwage?"
Yesû umanyine maninga gabo, wêbabûlishe, kibalo kyakê mwakuninga mianda gigi mu Mitêma gyenyu? Kikêê kilya kiele mbeela kwêsamba, ‘Walekelelwa bûbê bobe,’ ao kwêsamba: ‘Gimana, ûtambe?’ Mone, nankeba mumanye kwana, Mwana wa Muntû wêno bûkome bwa kûlekelela bantû bûbê mukandje. Kwanasho, umulombwele gûlya muntû wa bûlebe nangana: "Gimana, twala kisalo kyobe, wêbwêlêle kû nsese gyobe!"
Onkao gûlya mutû wa bûlebe wêmene kûgêbwa kwabo bonse, ûtwalile bûtanda gwage, wêbwêlêle kû nsese gyage, mukumutûmbêsha Kabesha Mpûngû.
Muntû wêno kûboko kwa bûlebe
Kûbele sigi linge lya kwêtûsha Yesû ûtwelile mu nsese gya milombelo gya Bayuda no ubambile kûlanga. Mulya munda mubele muntû kûboko kwage kûlûme kûbele kûlebele. No balangi babisila no bafalisayo babele bakeba akumusongelela Yesû. No nansho, babele bamulwegelela ntê swa ahandie sigi lya kwêtûsha. Mone Yesû umanyine maninga gabo umwanine gûlya wa kûboko kwabûlebe: "Tûlûka no wêmane kûgêbwa." Gûlya muntû ûgêle kwêmana kûgêbwa. Hûao Yesû wêbalombwele balangi babisila no bafalisayo, nanimibûsha benywe, kikê kiyenene sigi lya kwêtûsha: "Kûlonga kilongwa kisoga ao kûlonga kilongwa kibê? Kûhandia ngikeno ao kwigitobesha?" Yesû wêbalwele bantû bonse mugela gonse; umulombwele gûlya muntû golola kûboko; kobe, "Olwele. Kûboko kwage." No ûhandibwe.
Yesû wa Muhandia mwingili wamukûlû wabasilêkale Muloma
Kyaba Yesû lwabidjile kwêsamba gyonse gya kampilwe bantû kûtegelela, ûgêle Kapelenaumu. Kûko kûbele mukûlû wabasilêkale gûmo kwana ûbele no mwingili wage wabele mukampwe biiko; gûdjo mwingili ûbele mutongi kûbwêhê kûkya. Gûlya mukûlû wabasilêkale lwategelele musahû gwa Yesû, wêbatumine bakote kansangwa bayuda bagye bamulombole ashe amuhandie mwingili wage. Kyaba balya bakote lwabaikile kwê Yesû, bamwisasile biiko amukwashe gûlya mukûlû wabasilêkale, besambile: "Mulongele muntû gûdjû monka nwene kûlombela, muyenene kûlongelwa nasino. Kibalo gee mwigûkampwe musoo gwetû, no ûge wêtuimpêle nsese gya milombelo gya Bayuda."
Hûao Yesû ûgêle amo nabo, lwabele kûbwêhê no kuika kû nsese gya gûlya mukûlû wabasilêkale utumine balûnda nage bamulombole Yesû: "Kolo, no kedjembya mbeela, kibalo gwe awêmuyenene kûtwela mu nsese gyane. Ukibalo kyanimwene kwana nsimuyenene kûsha kolê. Mone wêsambe mwanda yaa, no mwingili wane swahande. Kibalo, nene mwine ni muntû wêno bantû beno kitenta kûnêmba, no nino basilêkale kûnsê gyane. Namulombola gûmo: ‘Gyata,’ noge wagyata; namulombola gûnge: ‘Ndjûû,’ noge washaa; nanombola mwingili wane: ‘Longa nansino,’ noge walonga."
Kyaba Yesû lwategelele mianda gigyo, wêgalagenie no gûdjo muntû, nfulo wêkyalabûkêle kilya kibûngo kya bantû kibele kya mulonda wêbalombwele: "Shalimone wêno lwêtabêsho lûkata bilûlû no mu Isilaeli!"
Nobalya bantû batuminwe kwê Yesû, lwabebwêlêle kû nsese bamutanine gûlya mwingili wawakûwanda mbeela.
No hao abele mwanamukasi gûmo ûbele mutongi wa miaka kumi no muganda; hûkêlwe no munyaga gûbe gwa katumba, noge habele wanyonghona koloka. Yesû lwamumwene, umwitile umulombwele: "Mwana mukasi, ûbe angalê wahandibwa mutongo gobe!" Kûwa Yesû umutentekile maboko gage, lûkwe lûmo holokile nsûnga no kûbamba kumutûmbêsha Kabesha Mpûngû.
Yesû wahandia muntû mudjûlwe mubêlê
Sigi limo lya kwêtûsha, Yesû ûgêle kûlya kyakûlya mu nsese gya mukûlû gûmo wa Bafalisayo no bantû babele hao babele bamulwelekekya. Kûgêbwa kwage Yesû kûbele no muntû gûmo ûbele mutongi wa kûdjûlwa mubêlê. Yesû wêbabulishe Bafalisayo no Balangi babisila: "Kibûba kiyenene hao hakiyenene kûandia muntû sigi lya kwêtûsha?"
Mone boo bekene talala. Huao Yesû umukwatile gûdjo mutongi, ûmwandishe, umulekele agye lwege.
Yesû wa libamunkya beno bûsûngû kumi
Yesû lwabele mukûgya ku Yelusalema, witile kûmbêmbê gya Samalia no Galilaya. Lwabele mukûtwela mu kibûndê kimo bantû kumi beno bûsûngû. Bakuminkene nege bemene kûla Batele bangwêle djwê banine: "Yesu! Mulangi! Wêtûkyêle lûsa!"
Kyaba Yesû lwalibamwene, wêbalombwele, "Mugyate mukelangêshe kwê balambwili."
Lwababele mulwendo bamunkibwe. Gûmo wabo lwamwene kwana wahanda, wêbwêlêle kûno mukumutûmbêka Kabesha Mpûngû, kwa djwê likata. Wêtele ansê kûgêbwa kûmagûlû ga Yesû umutumbikile. Muntû gûdjo ûbele Musamalia. Hûao Yesû ubulishe: "kûbêle bantû kumi bamukibwe, balya abûla be kwêê? Hakûmonekile gûnge wêbwêlêle kumutûmbêka Kabesha Mpûngû nambo ya gûdjû mwika?" Hûao Yesû umulombwele gûdjo muntû: "Gimana gyata, lwêtabêsho lobe lwa kûandia."
A mulher com fluxo de sangue
Uma mulher que sofria há doze anos tocou a orla do manto de Jesus e foi curada instantaneamente pela sua fé.
Mu bûkata bwabo mubele mwana mukasi gûmo ûbele no mutongo gwa sûngwe mu kyaba kya miaka kumi no gibêle. U susukile kû maboko ga batembi bangê. Noge usiminie lûheto lûngê, hamwene lûhandêlo ngikeno gyage gigêlêlêle kûba gibê. Kyaba kyategelele musahû gwa Yesû, usile no kûtwela mubûkata bwa kibûngo kya bantû, wêmene nghimba gya Yesû no kukuma nkanso gyage. Wêsambile mumutêma gwage: "Ntêê nene kukuma bishandê kyage shampande."
Onka alya kûsûswa kwa masi gage gakamine; noge wêtegeleshe kwana wahanda.
Nfulo mukibûngo kikyo mubele mwana mukasi gûmo ûbele wasûswa no mudjamba sûsa kilêko kya miaka kumi no gibêlê; no ûbele wawakusiminia lûeto lwege, kûbaûndai hamwene muntû wa kumuandia. Gûdjo mwanamukasi umulondile Yesû nghimba, ukumine hêndo lya kishandê kyage lûkwe lûmo wandile mutongo gwa mudjamba sûsa. Yesû ubulishe, "Nani wankûma?"
Bantû bonse lwababengile, Petelo wêsambile: "Kolo, bûngê bwa bantû bwakukwininika."
Mone Yesu wêsambile: "Kwêno muntû wankuma, kibalo na mona kwana bûkome bwampima." Gûlya mwana mukasi lwasingûlwêle kwana anyonghoni kwibisêka, wêsogolwele mukûkwaka kwa kahaga ugwilile kûgêbwa kwê Yesû. Hao wêsambile kûgêbwa kwa bantû bonse kibalo kyakê umukumine, no mwahandêle lwendo lûmo. Nfulo Yesû umulombwele, "Nsongwa kasi lwêtabêsho lobe lwakûhandia. Gyata kwa angalê."
Ressurreições
Jesus ressuscitou mortos — a filha de Jairo, o filho da viúva de Naim e Lázaro. Ele é Senhor sobre a morte.
Onkao asile muntû gûmo mûkûlû wa sense gya milombelo gya Bayuda, sina lyage Yailo. Kyaba kwamumwene Yesû, umugwêlêle kûmagûlû gage. No umwisasile biiko no kwêsamba: "Mwanane nsongwa kasi wêabûsho kûkya. Nankwêsasa ndjûû umutenteke maboko, kûba ahande no kwêkana!"
Onkao Yesû ûgêle amo nage no kibûngo kikata kimulondile, balê bamuhininike mugela gonse.
Lwabaikele kû nsese gya Yahilo, Yesû ûmwene bantû balê mpewa mpewa, mukûlêla no djûê likata. Ûtwelile mu nsese wêbalombwele: "Kibalo kyakê mwimpewa mpewa no malelo? Mwana hawakûkya, ûbêdjê!"
Mone bantû bamwadjile. Onkao Yesû wêbaiminie bonse andje, usigile shage no nyage wa mwana no baana babûganga bage bamusindêkêle, ûtwelile nabo mukyumba kya sense mubele mulale mwana. Ûkwatile kûboko kwa mwana umulombwele: "Talita, kumi," nsitwe gyage, "Nsongwa kasi, nankûlombola byûka!"
Lwendo lûmo gûlya nsongwa kasi wêmene no kûbamba kûtamba. (Gûdjo nsongwa kasi ûbele no miaka kumi no gibêlê.) No bantû lwabamwene kilya kilongekile, begalagenie.
Yesû ûgêlêlêle kwêsamba, wêsambile: "Nfulo sanibegûshe bantû ba lûbyalo lûlû no kintû kê? Begûlane no kê? Boo ninagwe baanike bekane mwilambo, bakwigitena bobene kwa bobene no kwêsamba: ‘Twali bombela kikasa, mone hamwibakênde! Twalimimbêla nghimbo gya kûempûla mone hamulilile!’ Kibalo Yoano Mubatisha usile, habele walya kyakûlya kyokyonse no kwêne kwêkûbêla difai, no benywe mwisambile: ‘Ge elê no minyaga gibe!’ Mwaana wa Muntû washa, wa kûlya, no kwêkûbêla, no benywe mwalisamba: ‘Mulole wamulyoko, no nkolwa, mulûnda wa basokya misonko no beno bûbê.’ Mone, lweni lwasitêtêkibwa kûba lwa sitê no bonse balya bagitabêsha."
Yesû mu nsese gya Simo Mufalisayo
Sigi limo, mufalisayo umwitile Yesû kûlya kyakûlya mu nsese gyage. Onkao Yesû utwelile musense gya gûlya mufalisayo, wêkene amutalako kûlya kyakûlya. Nfulo, mukibûndê kilya kûbele no madjû gûmo kwana ûbele no bûbê. Lwamanyine kwana Yesû wakûlya kyakûlya kû nsese gya gûlya mufalisayo, ûtwalile kyasa kya makita gaembwe lisoga.
Kûwa muntû gûmo usile sina lyage Yailo; ûbele mwimeni mukûlû wa nsese gya milombelo gya Bayuda. Ûgwêlêle kû magûlû ga Yesû, no kumwisasa agye kû nsese gyage, Kwakûba nsongwa kasi wage wabugima, wakilêko kya miaka kumi no gibêlê, ûbele mukye.
Yesû lwabele mulwendo, kibûngo kya bantû kibele kimuininikile mugela gonse.
Yesû lwabele ûkyakûbanga, kusile mwingili gûmo kuima kû nsese. "Gya mukûlû wa nsese gya milombelo gya Bayuda," kumulombola; "Nsongwa kasi obe wa wakûkya. Noka gililili kumudjembya mulangi."
Yesû lwategelele mwanda gûgo, umulombwele Yailo, "No katudjuki; gitabêsha ya, noge musike obe shahande." Kyaba kyaikile mu nsese gya Yailo, hatakêshe muntû kûtwela amo nage nambo Petelo, Yoano, Yakobo, amo no tata no madjû wa gûlya nsongwa kasi. Kyaba kyonka kikyo bantû bonse babele balêla no kûtompola kibalo kya gûdjo nsogwa kasi. Yesû wêbalombwele, "Namukalili kibalo gûdjû nsongwa kasi enelikye; nambo mulale!"
Nobo bamusekile kwa kûbedja, bamanyine sitê kwana wa wakûkya. Mone Yesû umukwatile gûlya nsongwa kasi kûkûboko wêsambile, "Nsongwa kasi, byûka!" Muntêma gwage gumwibwêlêle, noge ubyukile lûkwe lûmo, Yesû ûtakêshe haebwe kyakûlya. Babyali bage begalagenie biiko, mone Yesû wêbatakêshe nabakamulomboli muntû gegense bilya bilongekile.
Domínio sobre a natureza
Jesus acalmou a tempestade, andou sobre as águas e multiplicou pães. A natureza obedece à voz do seu Criador.
Munyaga gûkata guumpile mwisiba, mabêmbê gakata gaumpile bwato, bwato bûbambile kûdjûla madje. No Yesû ûbele kunghimba gya bwato mulale tûlo, wale mubêke twee lyage kumusego. Baana babûganga bage bamubyulile Yesû mukûbûlûla: "Mulangi, twa kyaa, hakintû kole ntêê twa tobêla?"
Yesû ubyukile, wêgûkankele munyaga: "Talala!" No kulombola siba "Kokela!" Munyaga gûwêle akûbele talala nya. Yesû wêbalombwele baana babûganga bage: "Kibalo kya kêê mwatûdjûka? Amwalibe no lwêtabêsho?"
Batûdjûkile biiko besongenie: "Gûdjû noge nani! Watalasha munyaga no siba lya mukokela!"
Aliikile lêngolo, bana babûganga bamugêlêle Yesû no kumulombola: "Anohatûle mukabenga, no djûba lyawa lwendo. Wêbalage bantû baba bagyate mumabala no mubibûnde bikûbwêê bole byakûlya."
Yesû wêbaêndwêle: "Benywe bene mwibae byakûlya."
Nobo bamubulishe: "Twêbûnyonghona kûgya kûûla mikate gya mia gibêlê gya falanga, no kwêbaa kyakûlya?"
Noge Yesû wêbabulishe: "Ao mwino mikate gingaa? Mugye bêle mulole."
Bagêle kulola no basile kumulombola: "Twêno mikate gitano no misha gibêlê."
Onkao, Yesû ûtakêshe bana babûganga bage bebekêke bonse bibûngo bibûngo, abinya bibêsê. Nobo bekeene, bibûngo bya bantû lûkama no bya bantu makumi gatano. Yesû ûtwalile gilya mikate gitano no gilya misha gibêlê, ûlwele meso mwigûlû, no kumufwisha Kabesha Mpûngû. Yesû ûtimwine gilya mikate wêbaele baana babuganga bage bebatange bantû bonse. Kûwa ûtwalile gilya misha gibêle bebatange byonka bantû. Bonse balêle no kwekûta. Kûwa baana babûganga babungile biende bisigele bya mikate no bya misha badjulishe bitala kumi no bibêlê. Balya balêle mikate babele baana balûme elufu litano.
Wêbamwene baana babûganga bage bakûdjemba kwa kwekanka no nkaêê, kibalo kya munyaga gusikukile; no kwebakankasha. Akûkendûlûka kwa bûsigi, bamumwene Yesû wakutamba egûlûlû lya madje, no ûkebile kwebaêta. Kyaba kya bamumwene watamba egûlû lya madje, baningile kwana mulêndê, batele kahûndû, bonse bamumwene no batudjukile biiko.
Onkao Yesû wêbalombwele: "Mwihe mutema, ninene. Namukatudjuki!" Kûwa Yesû ûbandile mubwato mwababele, munyaga gûtalele. Bonse begalagenie mumitema gyabo.
Yesû walêsha bantû elufu lina
Mu masigi gago, kûbele kibûngo kikata kya bantû kibûngakene byonka. No hababele no kya kûlya. Yesû wêbetile bana babûganga bage no kwêbalombola: "Nanibamwena lûsa bantû bano, kibalo nangikana nabo ano masigi gano gasatû, no habalê kyakûlya. Ntêê nene kwêbaleka bagye kûmasese gabo, balê nondjala shabaûngêle mundjêla, kibalo bange nabo baima kûla."
Baana babûngaga bage bamuêndwêle: "Muno mukabenga muntû wêbûmona kwêê kyakûlya kya kwêbekûtya?"
Yesû wêbabulishe: "Mwino mikate ginga?"
Besambile: "Kiloba."
Nfulo ûtakêshe kibûngo kwêkana ansê. Kûwa ûtwalile mikate kiloba, no lwewêle kufwisha Kabesha Mpûngû, wigitimwine, no kwêbaha baana babûganga bebatange bantû; nobo balongile nansho. Babele byonka no tûmisha tûnge tûketûke. Yesû umufwilishe Kabesha Mpûngû no kwêbalombola baana babûganga batange byonka nansho. Bonse balêle no kwêkûta kûwa baana babûganga batolile biêndê bisigele bidjûlile tûtambala kiloba. No bantû balêle baningêlêlwe kûba elufu lina. Kûwa wêbebwêlêshe.
Yesû wata mulago kikûdjû
No lukindwe, lwege Yesû no baana babûganga bage baimine Betania. Ûtegelele ndjala. Ûmwene kwakûla mutê gwa kikûdjû gwêno mani gangê, nfulo ûgêle kûlola ange wêbumona bihelo kumutê gûlya. Mone aikile kubwêê no gûlya mutê, hamwene kintû nambo mani yaa, kibalo hakibele kyaba kyage kya kûa bihelo. Kûwa Yesû wêsambile gûlya mutê: "Kûbamba lêno muntû hakali byonka bihelo byobe!"
Baana babûganga bage bategelele mwanda gûgo gwalisambile.
Milango kibalo kya kikûdjû kihumbile
Lukindwe lwege, kyaba Yesû no baana babûganga bage babele bahêta mundjêla, bamwene gûlya mutê gwa kikûdjû gwa kûhûmba. Kûbambêla kûmatabê kwikêla kumisi. Petelo wêdjûkene gilya mianda giitile, kûwa umulombwele Yesû: "Mulangi, lola, kikûdjû kyotele mulago gyahûmba!"
Kûwa Yesû wêbalombwele bana babûganga bage: "Mube no lwetabêsho kwê Kabesha Mpûngû. Sitêê nanimilombola, muntû gense wêkalombola lûgûlû lûlû kwana: Tekuka ûkete mwisiba no ntêê wenghe kaaga mumutêma gwage, mone wagitabêsha kwana bibyo byalê kesamba bikalongeka sitêê. Kibalo kikyo namilombola, kyo kyonse kyamulê kalomba mumilombelo gyenyu, mwitabêshe kwana muwêle kûtambûla, no mwikamona. No kyaba kyamulê beemane kûlomba, ntêê wêno mwanda no muntû mulekelele, kibalo Tata wenyu wamwigûlû wêkemilekelela byonka nansho no benywe bûbê bwenyu."
Yesû walibeta baana babûganga batangi
Sigi limo, Yesû ûbele mwimane kûnkondo gya siba Genesaleti, no bantû bangê babele bamwalagale bamwininikile mukûtegelela mwanda gwa Kabesha Mpûngû. Yesû ûmwene maato gabêlê kûnkondo gya kisiba; balobi babele baima kû kûlûmbûlûla malabo gabo. Nghimba gya Yesû kûbanda mu bwato bûmo, bûbele bwa Simo, ûkampilwe Simo ebûlûndêle kûmadjê, kûla bisho no kikêngo kya siba. Kûwa wêkene no kûlanga bantû walê mu bwato.
Lwabidjile kûlanga, umulombwele Simo: "Gêsha bwato kuikêla kûtokile, mulabe malabo genyu mumone kwela misha."
"Simo umwindwêle: Mulangi," Twalikankamika kwela misha busigi bugima, "no atwêbamone nkantû. Mone kwa kûba walisamba, sandabe malabo." Nghimba gya kûlonga nansho, belile misha gingê, no malabo gabo gabele abûsho kwatêka. Banyakwêle balobi benabo babele mu maato gange, bashe bebakwashe, nobo basile, badjulishe maato gonse gabêlê misha, no agabele gakeba kûshama. Kyaba Simo Petelo lwemwene bibyo biimine, ukutamine kûgêbwa kwê Yesû, no kumulombola: "Kolo, Sindûka kûgêbwa kwane, kwakûba nene ni wa bûbê!"
Simo amo no balobi nage bonse, begalagenie biiko kwa kûmona misha gingê gya balobile. Byonka nansho benage no Simo, kwana Yakobo no Yoane, baana ba Sebedayo, be galagenie biiko. kûwa Yesû umulombwele Simo: "No katudjuki, kûbambêla onka ano sahûbe mulobi wa bantû."
Nfulo, nghimba gya kusisha galya maato ku kikêngo kya siba basigile byonse, no ba mulondile Yesû.
Yesû watalasha mulûla
Sigi limo Yesû wêbalombwele baana babuganga bage, wêsambile: "Tûdjabûke bwala bwa siba." Nobo babandile mu bwato badjabukile. Nobo lwababele badjabûka siba, Yesû ûlalile tûlo. Lûkwe lûmo munyaga gwa mulûla gwimine mwisiba, bwato bubambile kûdjûla madje, nobo hababele mukinkukumia kya kûshama. Hûao baana babûganga bage bamuikêle no kumubyûla, banine: "Kolo, Kolo twatobela!"
Yesû ubyukile, ûkankêle munyaga no gûlya mulûla; no mabêmbê gatalele kusigele talala. Kûwa Yesû wêbabulishe baana babûganga bage, "Lûkûdjagêlo lwenyu lwêkwê?"
Kwa mwenyo no kwêgalagania bebulishe, "Gûdjû muntû wamuswelo kê? Kuana watakesha munyaga no madje nobyo byamukokela!"
Yesû watalasha mulûla
Sigi limo Yesû wêbalombwele baana babuganga bage, wêsambile: "Tûdjabûke bwala bwa siba." Nobo babandile mu bwato badjabukile. Nobo lwababele badjabûka siba, Yesû ûlalile tûlo. Lûkwe lûmo munyaga gwa mulûla gwimine mwisiba, bwato bubambile kûdjûla madje, nobo hababele mukinkukumia kya kûshama. Hûao baana babûganga bage bamuikêle no kumubyûla, banine: "Kolo, Kolo twatobela!"
Yesû ubyukile, ûkankêle munyaga no gûlya mulûla; no mabêmbê gatalele kusigele talala. Kûwa Yesû wêbabulishe baana babûganga bage, "Lûkûdjagêlo lwenyu lwêkwê?"
Kwa mwenyo no kwêgalagania bebulishe, "Gûdjû muntû wamuswelo kê? Kuana watakesha munyaga no madje nobyo byamukokela!"
Yesû wahandia muntû wêno munyaga gûbê
Yesû no baana babûganga bage baikile kûmwalo gwa ba Gelasi kwana gwimugela gwa bûbêlê gwa siba lya Galilaya.
Djûba alibambile kûtûka balia ba bikûla kumi no babêlê bamuikêle Yesû bamulombwele: "Wêbalage bantû bagyate mubibûndê no kûmabala ge kûbwêhê, bakebe byakûlya no hantû akûlala kibalo ano atûlê akyanya."
Mone Yesû wêbaêndwêle: "Mwibae byakûlya."
Nobo baêndwêle: "Hatûle kyokyonse nambo mikate gitano no misha gibêlê. Ao tûgyate twêbolêle byakulya bisabibagwane bantû baba bonse." (Babele alya baana balûme basangenwe 5,000.)
Nfulo Yesû wêbalombwele baana babuganga bage: "Mwibalombole bantû bekane ansê bibûngo bya bantû makuni gatano gatano."
Baana babûganga balongile nansho no muntû gense wêkene ansê, Yesû ûtwalile gilya mikate gitano no gilya misha gibêlê, ûlwele mwigûlû, no kufwisha, kûwa wêgyêsele malyese, wigisansûlwêle, wêbaele baana babûganga bage bebatange bantû. Bantû bonse balêle bekutile. No baana ba bûganga bakongile biendê bya mikate bisigele badjulishe bitala kumi no bibêlê.
Libertações
Jesus expulsou demônios com autoridade. Os espíritos impuros não resistiam à sua palavra e saíam imediatamente.
No mukyaba kyonka kikyo, mu nsese gyabo gya milombelo gya Bayuda, mubele muntû gûmo ubele no munyaga gûbê, ûtele kahûndû: "Yesû Munasaleti, twênobe kibalo kee? Washa kwê tûtobesha? Nankûmanya gwee weni, gwee wê Mulûmbûlûke utuminwe no Kabesha Mpûngû."
Yesû wêgûkankêle gûlya munyaga gûbe kwabuusi, wêsambile: "Ûtakania no muime muntû gûdjû!"
Gûlya munyaga gûbê gûmuninghinie kwa bumu muntû gûdjo, gumuimine no gulilile kwa djûê likata.
Yesû wa muhandya muntû wêno minyaga gibê
Yesû no baana ba bûganga bage, baikile kûbwala bûnge bwa siba lya Galilaya, mumwalo gwa Bagelasi. Kyaba Yesû kyetukile mubwato, muntû gûmo ûbele no minyaga gibê. Uimine kûbilêbû usile mbelê gyage. Gûlya muntû wêkene kûbilêbû, no hakûbele muntû ûnyongwene kûmukwêka midjololo. Mako gangê ûbele no byuma kûmagûlû no midjololo kû maboko, mone utimwine byuma no midjololo gyonse. Kubulile muntû ûbele no bûkome bwa kumunyonghona. Kyaba kyonse bûsigi no djûba, ûbele walelemba lelemba mubilêbû no kûngûlû, mukûbûlûla no kwêkoma koma gee mwine no mabwe.
Lwamumwene Yesû kûlampee, ûgêle lûbêlo no kumukutamina mbelê gyage, no kwangûla djuê likata no kwêsamba: "Yesû Mwana wa Kabesha Mpûngû wimwigûlû! Kwê kibalo kêê abûkata bobe gwe no nene? Nankwêsasa musina lya Kabesha Mpûngû, noka nyembia!" Kwakûba Yesû umulombwele: "Munyaga gûbê, muime muntû gûdjo!"
Nfulo, Yesû umubulishe: "Sina lyobe wini?"
Noge umuêndwêle: "Sina lyane kibûngo kya Basilêkale, kibalo twê bangê!" Munyaga gûbê gûmwisasile Yesû kwana, nekegikumbi gilya minyaga gibê andje gya mwalo gûlya.
No kûko kûlûgûlû kûbele kibûngo kikata, kya ngûlûbê mukûlya. Nfulo, minyaga gibê gimwisasile Yesû gisambile: "Wêtûtakêshe mungûlûbe gilya, tûtwele mo." Yesû wigitakêshe, gilya minyaga gibê giimine munda gya muntû gûlya no gitwelile mu ngûlûbe. Mulongo gûkata gwa ngûlûbe giikile elufu libêlê gitukile lûbelo kuima kûlûgûlû no kûtwela mwisiba nogyo gitobele mumadjê.
Baleli bagilya ngûlûbe batinine lûbêlo kuila musahû mukalya no tubibûndê, no bantû basile kûmona bilya bilongekile.
Mone benywe, mwakûlanga kwana: ‘Ntêê muntû gûmo kwêsamba kwê shage ao nyage: kilya kyanamba nankeba kûkûkwasha shanikiimie nagwe mulambû kwê Kabesha Mpûngû, akino kyokyonse kyakûmukwasha shage no nyage, no mwamutakêsha alonge nansho.’ Nansilya bya mulê mukûbedja mwanda gwa Kabesha Mpûngû, kibalo kya mianda gya muwêle kûtambûla kûbatata nkûlû, byonka mwakûlonga mianda ginge gingê gigûlange no gigyo."
Mianda gya kumulonga muntû bûbê
Nfulo Yesû witile byonka kikyo kibûngo no kwêkilombola kwana, "Muntegelele, benywe bonse, no musingûlûle mianda gino. Hakûle kintû kya andje kyakumutwela muntû munda kimulonge abe no bûbê, mone mianda gya kuima munda gya muntû ûgyakumulonga kûba no bûbê."
Mwanamukasi mugeni wamwitabêsha Yesû
Kûwa, Yesû ûsemukile kûko ûgêle lwege kûmwalo gwa Tilo. Ûtwelile mu nsese gimo hakampilwe muntû kûmanya kwana wêmulya, no wandilwe kwibisêka. Ao abele mwana mukasi gûmo, ûbele no nsongwa kasi wage ûbele no munyaga gûbe, lwategelele musahû gwa Yesû lûkwe lûmo gûlya madjû usile kûgwêla kûmagûlû gage. Mwana mukasi gûlya ûbele Mugiliki, ûbele mbyalwa wansê gya Suliya. Gee umulombile Yesû akûmbe gûlya munyaga gûbe guime munda gya nsongwa kasi wage. Mone Yesû umuêndwêle: "Lekela bêle baana bamunsese balye bekûte, hakiyenene kûtwala bilêbwa bya baana kûtela mikelekese."
"Mwana mukasi," gûlya umuêndwêle: "Kolo, ni sitêê, mone nogine mikelekese gikûtola bilya bikûgwêsha baana ansê gya mutalako!"
Nfulo Yesû umulombwele mwana mukasi, "Kibalo kya mianda gyonolisamba, wêbûnyonghona kwêbwêlêla kû nsese gyobe, munyaga gwaima munda gya nsongwa kasi obe!"
Kyaba kyagibwêlêle kû nsese gyage, ûsangene mwana mulale kûbûtanda; no munyaga gûbê gwawa kumuima.
Muntû gûmo mukibûngo umuêndwêle: "Mulangi, namusisha mwanane kolê, wakûdjembibwa no minyaga gibê no gyakumusibêla kwêsamba. No kyaba kyonse gilya minyaga gya kumutubigania no kumuta ansê, noge wakuimwa no fuluu, nokwêhela meno, no kuumibwa. Nibalombile baana babûganga bobe bamuimie gilya minyaga gibê mone habanyonghwene."
Yesû wêbalombwele: "Benywe bantû balûbyalo lusi no lwêtabêsho! Kuikêla kyaba kêê kyandê kaba nenyu? Kuikêla kyaba kêê kyandê kemilêndêla? Mumusishe gûdjo nsongwa lûme ano andê!" Nobo bamwilile gûlya mwana kwê Yesû.
No lwendo lûmo, gûlya mwana lwamumwene Yesû, gilya minyanga gibê gimudjugumbishe gûlya nsongwa lûme gumutele ansê, no mwana ûbambile kwêgalamuna galamuna, no kuimimwa no fuluu. Yesû umubulishe shage wa mwana, "Emulû! Bino bimubambile kyaba kêê? Shage umuêndwêle.
"Ubambile kûlongeka nansino kûbambêla bwanike bwage." "No makwe gangê minyaga gya kumugwêsha mukaya no mumadjê, kibalo gimutobeshe. Ntêê wêbûnyonghona kûlonga kintû, wêtûkyêle lûsa no kwêtûkwasha!"
Yesû umuêndwêle walisamba kêê, "Kuana wêbûnyonghona! Byonse byanyonghokela kwa gûlya wakwêtabêsha."
Lwendo lûmo, shage no gûlya nsongwa lûme ûtele kahundû wêsambile: "Nangitabêsha, mone lwêtabêsho lwane alûgwane, nkwashe kwakûbûla kwêtabêsha kwane!"
Noge Yesû lwamwene kûba kibûngo kyabûngakana bûkêlê, wêgikankêle minyaga gibêê. Wenine: "Ginywee minyaga gya bûmeme no gyampokoto, nene namitakêsha mumuime gûdjo nsongwa lûme namukamutweli byonka!"
Gilya minyaga gibûlwêle, no gimudjugumbishe gûndjo musongwa lûme byonka, no gimwimine. Gûdjo nsogwalûme umonekile nagwe mukye, no bange besambile: "Wakya!" Mone Yesû umukwatile kûkûboko umwimikile, noge wêmene.
Yesû walibahandia batongi bangê
Yesû uimine mu nsese gya milombelo gya Bayuda, ûgele kû nsese gya Simo. Madjû gûmo, muko wa Simo, ûbele no kisûngû kikole; bamulombile amuhandie. Nasho Yesû ûkotamine, no ûkankêle kilya kisûngû, nokyo kimulekele. Lûkwe lûmo gûlya madjû ubyukile, no ûbambile kwêbakebela kya kûlya.
Yesû lwatukile kuima mubwato, no kûnyanta kûntala ukuminkene no muntû gûmo mwana mulûme wamukibûndê kilya ûbele muhûkêlwe no munyaga gûbê. Noge kwakyaba kila muntû gûdjo habele washitê bishandê, no habele wagikana mu nsese nambo kubilêbû. Kyaba kyamumwene Yesû, ûtele kahûndû, no kwêta ansê kûgêbwa kwage, no wangwêle djûwê likata, "Gwe Yesû, mwana wa Kabesha Mpûngû wêhegûlû biiko, wêno kê no nene? Nankwêsasa no kanyembya!" Kyaba kikyo Yesû ûbele watakêsha munyaga gûgo, gumuime muntû gûdjo. Gûgo munyaga gûbê gûbele gwamuhûkêla muntû gûdjo nghendo gingê, no abele wakwêkwa minyololo kû maboko no kû magûlû, no kûbêkwa mu kikûtû, ûkalile gigyo minyololo no kuilwa no gûgo munyaga gûbe mu kianya.
Yesû umubulishe: "Sina lyobe wini?"
Noge wêndwêle: "Sina lyane ni kibûngo kya basilêkale." Kibalo ûbele muhûkêlwe no minyaga gingê. Gilya minyaga gibê gimwisasile biiko Yesû, nekebatakêsha kûgya kûkalûnga nyembo.
Hantû ao abele no kibûngo kikata kya ngûlûbe, mukûlisibwa mu matelo ga Lûgûlû, gigyo minyaga gibe gimwisasile Yesû ebatakêshe gibatwele ba ngûlûbe noge wêbatakêshe gibatwele. Kyaba gilya minyaga gibê, lwagimuimine gûdjo muntû gibatwelile balya ba ngûlûbe. No kibûngo kyonse kyangûlûbe kitukile lûbêlo mulûonga, gigwêlêle mumadjê no kûshama mwisiba.
Balya bantû babele baempa kilya kibûngo kya ngûlûbe lwabamwene bilya bilongekile, batinine lûbêlo, bagwaninie musahû mukibûndê no kûmakondo. Nobo bantû bagêle kwêmwena bilongekile, kyaba byabaikile abale Kolo Yesû, bamusangene gûlya muntû mwana mulûme uhiminwe no minyaga gibe mwikane kûmagûlû ga Yesû, walê mushale kishandê no wêno ngeni gigwane; nfulo bantû babo batudjukile.
Sitê sitê nanimilombola, bamo mubûkata bwa bemane ano abakatompi luki, ntê habalimone Bûkolo bwa Kabesha Mpûngû."
Yesû wagalabûka lûkebo
Kilêko kya masigi muganda nghimba gya kwêsamba gigyo, Yesû wêbatwalile Petelo, Yoano no Yakobo, ûgêle kûlûgûlû kûlomba. Abele walomba, lûkebo lwege lûmonekile nagwe lwagalabuka, no bishandê byage bikenkile bimugenge gwa nkûba. Onkao bamonekile bantu babêlê Musa no Elia, babele bakûbanga nage. Bamonekile mu ntumbo, babangile no Yesû kibalo kya kûkya kwage kwana kwêkaimina kûko Yelusalema, mwanda agwanininie bisintilwe kibalo kyage.
Petelo no benage babele bakomenwe no tûlo tûkole; mone kyaba kya babyukile, bamwene ntumbo gya Yesû, no balya bantû babêlê babele bemane amo nage. Kyaba kikyo balya bantû babêlê lwababele balekenkana no Yesû, Petelo umulombwele Yesu: "Mulangi, bisoga twêkane ano! Nfulo tuimpe bitûla bisatû, kimo kyobe kimo kya Musa no kimo kya Elia." Mone Petelo ûbele edjê byabele walisamba.
Muntû gûmo mukilya kibûngo ûwangwêle djûwê, kwêsamba: "Mulangi! Nankwêsasa mukwashe nsongwa lûme wane wabugima! Nghendo kwa nghendo munyaga gûbe gwamuhûkêla, no kumulonga angûle djûwê, kûwa gwakumugwêsha bisila ngoga no kuimwa no nfulu kûkania. Gûgo munyaga gûbe gwa kumudjembia biiko no hagwakumuleka no ene asho! Nibalombile baana babûganga bobe baimie gûgo munyaga gûbe, nobo habanyonghwene."
Yesû wêbaêndwêle: "Lwênywe lûbyalo lûbê lusi no lwêtabêsho, ngikane nenyu no kwimilêndêla kwikêla kyaba kê? Musishe nsongwa lûme obe ano."
Kyaba mwana gûdjo lwabele washa kwê Yesû, gûlia munyaga gûbe gumugwilishe ansê no kumubêka bisila ngoga. Mone Yesû wêgûkankêle gûlya munyaga gûbê gumuime, ûmwandishe gûlya nsongwa lûme no umwibwêle kwê shage. Bantû bonse begalagenie biiko, kwakûmona bûkome bûkata bwa Kabesha Mpûngû.
Yesû walagûla byonka kibalo kya luki lwege
Nobo bantû bonse lwababele mukwêgalagania, kibalo kya mianda gyonse Yesû gilongekile, gee wêbalombwele baana babûnganga bage:
Yesû no Belesebuli
Sigi limo Yesû ûbele waimia minyaga gibê gimulongile muntû gûmo kûba kameme; kyaba gigyo minyaga gibê agimwimine gûlya muntû ûbele kameme, ûnyonghwene kûbanga. No bûngê bwa bantû bwalankene,
Gûmo wabo umukalile lûpanga mwingili wa mulambwili mukûlû umukalile kûtwê kwage kûlûme.
Mone Yesû wêsambile, "Mulekele kyagwana!" Ukumine kûtwê kwa gûdjo muntû umwandishe.
Baana ba bûganga ba Yoano lwabawêle lwendo, Yesû ûbambile kûlombola kibûngo kibalo kya Yoano mubatisha, wêbalombwele: "Lwamugêle kûlya kû kyanya, mugêle kûlola kee? Mukebile kûmona lûlenge lwa kuninghinibwa no munyaga? Ntê anansho mugêle kûmona kintû kêê? Muntû mushale bishandê bya kitûngo kikata? Ubisibyo! Bantû bashale bishandê bya kitungo kikata no kwêkana ngikeno gisoga, bakwêkana mu masese ga babêkali. Mone mugêle kûmona kê? Mugêle kumumona mumoni? Ûbyo, mone nanimilombola gee mumulêmbêle mumoni. Gudjû Yoane ûge wakwanwa mulusinto lûlûmbûlûke: ‘Lola, namutuma mukendi wane aête kûgêbwa kobe abedjambûla kûkûlongela ndjêla gyobe.’ Nanimilombola, abûkata bwa bantû bonse hakûlê mukûlû mbela kûlêmba Yoano Mubatisha: "Mone gûlya mwanike mbeela mu Bûkolo bwa Kabesha Mpûngû mu kûlû kûlêmba Yoano."
Bantû bonse no basonkya misonko lwabategelele mianda gya Yesû, no batumbikile kwana ndjêla gya Kabesha Mpûngû gya sitê; kibalo babele babatisibwa no Yoano. Mone, bafalisayo no balangi babisila, babengile têgê lya Kabesha Mpûngû, kibalo habakampilwe kûbatisibwa no Yoano.