Milagres de Jesus
Os Evangelhos registram dezenas de milagres realizados por Jesus — curas, ressurreições, domínio sobre a natureza e libertações. Cada milagre revelava sua divindade e compaixão.
Curas de cegos e surdos
Jesus devolveu a visão aos cegos e a audição aos surdos, manifestando seu poder sobre toda enfermidade e deficiência.
Na mɔɔ Gyisɛse vile kakula ne sua nu la, anyezinliravolɛma nwiɔ bie lile ɔ nzi, na bɛdeɛdeanle nu bɛzele kɛ, "O Devidi Ara, nwu yɛ anwunvɔne."
Bɛhɔle sua ne mɔɔ Gyisɛse de nu la anu, na Gyisɛse bizale bɛ kɛ, "Asoo bɛdie bɛdi kɛ mebahola meamaa bɛanwu debie ɔ?" Bɛzele ye kɛ, "Ɛhɛe, Awulae, yɛdie yɛdi."
Akee ɔvale ɔ sa ɔhanle bɛ nye ne mɔ na ɔzele bɛ kɛ, "ɔlua bɛ diedi ne ati ɔbayɛ ɛkɛ."
Na ɛkɛ ne ala bɛ nye ne mɔ bukebukele. Gyisɛse bɔle bɛ kɔkɔ ɛsesebɛ ɛsesebɛ kɛ bɛmmaka bɛkile awie biala, noko akee bɛanli zo na bɛvale ye dumalielɛ ne bɛkpondenle sua ne azo ɛleka biala.
Na mɔɔ Gyisɛse nee ye ɛdoavolɛma ne mɔ vile Gyɛleko sua kpole ne azo bɛkɔ la, menli dɔɔnwo ne ala doale bɛ.
Ɛnee mrenyia anyezinliravolɛma nwiɔ bie dede adehanle ne, na mɔɔ bɛdele kɛ Gyisɛse ɛlɛba araze la, bɛdeɛdeanle nu bɛzele kɛ, "Yɛmenle, Devidi Ara, nwu yɛ anwunvɔne!"
Na menli dɔɔnwo ne bɔle bɛ nloa kɛ bɛyɛ ngungoonwu; na emomu, akee bɛdeɛdeanle nu kpole ne ala.
Mɔɔ Gyisɛse radwule ɛleka mɔɔ bɛdede la, ɔgyinlanle adenle ne avinli na ɔvɛlɛle bɛ ɔzele bɛ kɛ, "Duzu a bɛkulo kɛ meyɛ memaa bɛ a?" Bɛzele ye kɛ, "Yɛmenle, yɛkulo kɛ yɛnwu debie!"
Gyisɛse akunlu yelɛyelale ye wɔ bɛ nwo, ɔti ɔvale ɔ sa ɔhanle bɛ nye ne mɔ, na ndɛndɛ ne ala bɛnwunle debie, na akee bɛdoale ye.
Mɔɔ bɛdwule Bɛteseeyeda la, bɛvale nrenyia anyezinliravolɛ bie bɛrɛlɛle ye, na bɛbodole ye kɛ ɔva ɔ sa ɔha ye ɔmaa ɔde kpɔkɛ. Gyisɛse zɔle nrenyia anyezinliravolɛ ne asa, na ɔ nee ye vile namule ne azo bɛhɔle, na ɔdole nyɛlɛ ɔguale ɔ nye ne mɔ azo, na akee ɔvale ɔ sa ɔbutule ɔ nye ne mɔ azo. Gyisɛse bizale ye kɛ, "Akee ɛkola ɛnwu debie ɔ?"
Nrenyia ne dole ɔ nye nleanle ahanle ahanle na ɔzele ye kɛ, "Ɛhɛe! Menwu menli! Na emomu mennwu bɛ kpalɛ; bɛzɔho mbaka azinli mɔɔ bɛlɛtia la!"
Akee Gyisɛse vale ɔ sa butule nrenyia ne anye ne mɔ azo bieko, na mɔɔ nrenyia ne nleanle ye kpoonwu la ɔ nye zo tetele ye wienyi, na akee ɔnwunle debie kpalɛ, na ɔlile fɛlɛko somaa ne ala.
Gyisɛse akee maanle ɔhɔle ye awovolɛma sua nu. Na ɔzele ye kɛ, "Mmaka kɛ ɛkɔ namule ne azo bɔbɔ."
Ɔvile Taya la ɔhɔle Saedɛn, na akee ɔvale Azua Bulu ne (Dɛkapɔlese) adenle ne azo ɔziale ɔrale Galeli Nyevile ne ɛnweazo. Bɛvale nrenyia bie mɔɔ anzo ɛdi na ɔle mumule la bɛrɛlɛle ye, na awie biala bodole Gyisɛse kɛ ɔva ɔ sa ɔgua ɔ nwo zo ɔmaa ɔ nwo ɛza.
Ɔti Gyisɛse hwenle ye vile menli dɔɔnwo ne anu hɔle ahanle, na ɔvale ɔ sa mrɛlɛsɛka ɔwulale ɔ nzo nu; akee ɔdole nyɛlɛ na ɔvale ɔhanle nrenyia ne atafinlima. Na ɔdole ɔ nye ɔnleanle anwuma, na ɔgule ɛnwomenle, na wɔ tumi nu ala, ɔzele kɛ, "Buke!" Ɛkɛ ne ala nrenyia ne dele edwɛkɛ kpalɛ kpalɛ na eza ɔholale tendɛ kpalɛ bɔkɔɔ!
Gyisɛse zele menli dɔɔnwo ne kɛ bɛmmaka bɛkile awie biala, noko akee mɔɔ ɔka la ɛnee bɔ zo mɔɔ bɛlɛfa bɛakponde kpalɛ a, ɔluakɛ, ɔyɛle awie biala azibɛnwo totohyia. Na bɛhanle bɛfunlanle nu kɛ, "Debie biala mɔɔ ɔyɛ la yɛ nwanwane; ɔmaa anzodiliravolɛ ɔ nee mumule bɔbɔ te edwɛkɛ, na eza noko bɛkola tendɛ kpalɛ!"
Akee bɛdwule Gyɛleko. Na nzinlii mɔɔ bɛfi sua ne azo la, menli dɔɔnwo ne ala doale bɛ. Na ɔrale ye kɛ ɛnee nrenyia anyezinliravolɛ sɛlɛzɛlɛvolɛ bie mɔɔ bɛfɛlɛ ye Baatemeɛse, mɔɔ ɔ ze a le Temeɛse la, de adehanle ɛkɛ ne.
Na mɔɔ Baatemeɛse dele kɛ Gyisɛse mɔɔ vi Nazalɛte la ɛbikye ɛkɛ la, ɔbɔle ɔ bo kɛ ɔteɛdea nu kɛ, "Gyisɛse, Devidi Ara, nwu me anwunvɔne!"
Na menli ne bie mɔ deɛdeanle nu guale ɔ nwo zo kɛ, "Mua ɛ nloa!"
Noko ɛnee bɔ zo mɔɔ ɔ nye ɛbolo kpalɛ a: "O Devidi Ara, nwu me anwunvɔne!"
Na mɔɔ Gyisɛse dele ɔ ne la, ɔgyinlanle ɛkɛ ne wɔ adenle ne avinli na ɔzele kɛ, "Bɛze ye kɛ ɔrɛla ɛkɛ." Ɔti akee bɛvɛlɛle nrenyia anyezinliravolɛ ne. Bɛzele ye kɛ, "Wɔmɔ mɔɔ ɛ ti ɛyɛ boɛ a, bɛla, ɔlɛfɛlɛ wɔ!" Baatemeɛse kpale ye ɛdanlɛ dɛba ne ɔ nwo ɔguale ye ahanle, na ɔwulule kyela kyela ɔrale Gyisɛse anwo ɛkɛ ne. Na Gyisɛse bizale ye kɛ, "Duzu a ɛkulo kɛ meyɛ memaa wɔ a?"
Na ɔbuale ye kɛ, "O, Kilehilevolɛ, mekpondɛ kɛ menwu debie!"
Na Gyisɛse zele ye kɛ, "Wioo, kɔ wɔ ɛleka bie. Wɔ diedi ɛlie wɔ ngoane." Na ɛkɛ ne ala nrenyia anyezinliravolɛ ne nwunle debie, na ɔdoale Gyisɛse wɔ adenle ne anu, na ɔ nee ye hɔle.
Na mɔɔ bɛbikyele Gyɛleko la, ɛnee nrenyia anyezinliravolɛ bie de adehanle ne ɛlɛsɛlɛzɛlɛ ezukoa. Mɔɔ ɔdele kɛ menli dɔɔnwo bie ɛlɛyɛ dede pɛ nu la, ɔbizale deɛ mɔɔ ɛlɛkɔ zo a. Bɛzele ye kɛ Gyisɛse mɔɔ vi Nazalɛte la ɛlɛse. Ɛhye maanle ɔbɔle ɔ bo kɛ ɔteɛdea nu kɛ, "Gyisɛse, Devidi Ara, nwu me anwunvɔne!"
Menli mɔɔ li Gyisɛse anyunlu la deɛdeanle ye nu kɛ ɔmua ɔ nloa. Noko ɛnee bɔ zo mɔɔ ɔ nye ɛbolo kpole kpalɛ ɔlɛtea nu kɛ, "Devidi Ara, nwu me anwunvɔne" a!
Mɔɔ Gyisɛse radwule nrenyia ne anwo ɛkɛ ne la, ɔgyinlanle na ɔzele kɛ, "Bɛva anyezinliravolɛ ne bɛrɛla ɛke." Gyisɛse bizale nrenyia ne kɛ, "Duzu a ɛkpondɛ a?"
Nrenyia ne zɛlɛle ye ɔzele kɛ, "Awulae, amaa meanwu debie!"
Gyisɛse zele kɛ, "Nwu debie! Wɔ diedi ɛmaa wɔde kpɔkɛ."
Na ɛkɛ ne ala, amgba ɔ nye nwiɔ ne bukele, na ɔdoale Gyisɛse ɔyele Nana Nyamenle ayɛlɛ. Na bɛdabɛ mɔɔ bɛnwunle ɛhye la amuala noko yele Awulae Nyamenle ayɛlɛ.
Gyisɛse ɛyɛ anyezinliravolɛ ayile
Na mɔɔ ɔlua adenle nu ɔkɔ la, ɔnwunle nrenyia bie mɔɔ bɛwole ye anyezinliravolɛ la.
Ye ɛdoavolɛma ne mɔ bizale ye kɛ, "Kilehilevolɛ, duzu ati a bɛwole nrenyia ɛhye anyezinliravolɛ a? Ɛnee ɔlua ɔdaye mumua ne ye ɛtane ti anzɛɛ ye awovolɛma ɛtane ti ɔ?"
Gyisɛse buale bɛ kɛ, "Kyɛkyɛ, tɛ bɛ nuhua biala ɛtane ti ɔ. Na emomu, kɛ ɔkɛyɛ na Awulae Nyamenle tumi ne ala ali la ati ɔ. Ɔwɔ kɛ yɛ muala yɛyɛ Nana Nyamenle gyima ne ndɛndɛ, ɔluakɛ ɔnrɛhyɛ biala ɛnee aledwolɛ ɛra mɔɔ awie biala ɛngola gyima yɛ a. Wɔ melɛ ala mɔɔ mewɔ ewiade anu la, mele ewiade ne kɛnlaneɛ."
Akee ɔdole nyɛlɛ aze na ɔvale nyɛlɛ ne ɔfɔtɔle ndɛtɛlɛ na ɔvale ɔbetanle nrenyia ne anye zo, na ɔzele ye kɛ, "Kɔ kɔnrinzi ɛ nyunlu wɔ Saelowam Nzulebula ne anu." "Saelowam" ne abo a le kɛ "Bɛzoa me". Ɔti nrenyia ne hɔle ɛleka mɔɔ bɛzoanle ye la, na ɔhɔnrinzinle ɔ nyunlu; akee ɔziale ɔ nzi ɔrale mɔɔ ɛnee ɔ nye ɛbuke a.
Curas de paralíticos e enfermos
Paralíticos caminharam, leprosos ficaram limpos e todo tipo de doença foi curada pelo toque e pela palavra de Jesus.
Na nea! Kokobɛvolɛ bie yiale ye na ɔhotole ɔ nyunlu ɛkɛ, na ɔzonlenle ye. Kokobɛvolɛ ne bodole ye na ɔzele kɛ, "Awulae, saa ɛkulo a, ɛbahola wɔamaa me nwo aza."
Gyisɛse dendenle ɔ sa zɔle nrenyia ne na ɔzele ye kɛ, "Mekulo, te kpɔkɛ." Na ɛkɛ ne ala, ye kokobɛ ne minlinle minlimenla bɔkɔɔ.
Na Gyisɛse zele ye kɛ, "Mmagyinla adenle nu ɛtendɛ ɛkile awie biala; kɔ ndɛndɛ ne ala kɔnwu sɛlɛvolɛ maa ɔnlea wɔ; na fa azubɔdeɛ ne mɔɔ Mosisi mɛla ne ka mɔɔ fale kokobɛvolɛma mɔɔ kɛde kpɔkɛ la anwo la, ɔluakɛ ɛhye yɛɛ le bagua nu daselɛlilɛ mɔɔ wɔ kpɔkɛdelɛ ne anwo a."
Na yeangyɛ biala yɛɛ mrenyia bie vale kakula nrenyia bie mɔɔ ɛbubu la ɛkpa zo la rɛlɛle ye a. Na mɔɔ Gyisɛse nwunle bɛ diedi ne la, ɔzele kakula nrenyia wuliravolɛ ne kɛ, "Bɔzɔ ɛ nwo, me ra nrenyia. Ɔluakɛ bɛva wɔ ɛtane bɛhyɛ wɔ!"
Na Asɔne mgbanyima ne bie mɔ deanle nu zele bɛ nwo kɛ, "Munzusɛm! Nrenyia ɛhye ɛleka kɛ ɔle Nyamenle!"
Gyisɛse ze deɛ mɔɔ ɛnee bɛlɛdwenle nwolɛ a, yemɔti ɔzele bɛ kɛ, "Duzu ati a bɛlɛdwenle adwenle ɛtane ɛhye ɛ? Mame Ngoanedievolɛ ne, melɛ tumi wɔ azɛlɛ ye azo kɛ mefa ɛtane mekyɛ." Na mebiza bɛ kɛ: ɛtanefakyɛ ne ɛhanlɛ ye se tɛla ayileyɛle ɔ? Amaa yeahile kɛ ɔlɛ tumi ɔfa ɛtane ɔkyɛ wɔ azɛlɛ ye azo la, ɔhakyile ɔ nye ɔnleanle kakula nrenyia ne mɔɔ ɛbubu la na ɔzele ye kɛ, "Dwazo foa, nyenya wɔ ɛkpa ne na kɔ, ɔluakɛ ɛ nwo ɛza!"
Na kakula nrenyia ne dwazole foa na ɔhɔle.
Na ɔnwunle nrenyia ko mɔɔ asa ko ɛdwe la wɔ ɛkɛ. Na Falasiima ne mɔ bizale Gyisɛse kɛ, "Ɔfa mɛla adenle zo kɛ bɛkɛyɛ ayile wɔ Ɛnwomenlelielɛ Kenle ne ɔ?" Nɔhalɛ, ɛnee bɛlɛ anyelazo kɛ ɔkɛze kɛ, "ɛhɛe", na bɛ sa aha ye bɛahye ye. Na ye nyelebɛnloa mɔɔ ɔvale ɔmaanle bɛ la a le ɛhye: "Saa bɛ boane ko pɛ ala na ɔtɔ, bula nu wɔ Ɛnwomenlelielɛ Kenle ne anu a, ɛnrɛyɛ gyima kenle ko ne ɔnrɛlie ye ngoane anzɛɛ ɛnrɛzɔ ye nu ɛnrɛmaa ye zo ɔ? Nɔhalɛ, ɛbaye. Anzɛɛ sonla ɛnzonle bolɛ ɛndɛla boane ɔ? Nɔhalɛ, ɔle kpalɛ kɛ ɛkɛyɛ kpalɛ wɔ Ɛnwomenlelielɛ Kenle ne." Akee ɔzele nrenyia ne kɛ, "Tenrɛ ɛ sa kpɔma ne." Na ɔbɔle ɔ bo kɛ ɔyɛ la, ɔ sa ne yɛle kpalɛ kɛ ko ne ala la pɛ.
Na bɛvile Ayiasua ne anu la, ɔ nee ye ɛdoavolɛma ne mɔ hɔle Saemɔn nee Andelu sua nu, na bɛhɔdole kɛ ebunlu ɛhye Saemɔn azebɛla ɛsesebɛ ɛsesebɛ na ɔlua zo ɔla ɛkpa nu, na bɛhanle bɛhilele Gyisɛse. Gyisɛse hɔle ye ɛkpa ne anwo ɔhɔzɔle ɔ sa kɛ ɔboa ye yeamaa yeadɛnla aze, na ɛkɛ ne ala ebunlu ne vi ye nu dule, na ɔdwazole na ɔdonle debie ɔmaanle bɛ!
Kenle ko, kokobɛvolɛ bie noko rahotole ɔ nyunlu na ɔbodole ɔzɛlɛle ye kɛ, "Saa ɔyɛ wɔ ɛhulolɛ ɛdeɛ a, ɛbahola wɔayɛ me ayile."
Na Gyisɛse anwunvɔnezelɛ nu ala zɔle ye na ɔzele ye kɛ, "Ɔyɛ me ɛhulolɛ! Te kpɔkɛ!" Na ɛkɛ ne ala kokobɛ ne vi ɔ nwo dule bɔkɔɔ, na nrenyia ne anwo zale!
Na mgbavolɛ nna mɔɔ bɛzo nrenyia bie mɔɔ ɛdwudwe wɔ ahomanga nu la noko rale ɛkɛ ne bie. Na ɔlua menli dɔɔnwo ne ati bɛangola ɛlɛka mɔɔ Gyisɛse wɔ la dwu, ɛhye ati bɛkpale sua ne azo ezumule ne foa ko na bɛdwulale ye nee ɛkpa ne amuala aze wɔ sua ne anu.
Na mɔɔ Gyisɛse nwunle bɛ diedi kpole ne wɔ ye nu kɛ ɔbahola yeaboa bɛ la, ɔzele wuliravolɛ ne kɛ, "Me ra, bɛva wɔ ɛtane amuala bɛhye wɔ!"
Na Dwuuma asɔne mgbanyima mɔɔ wɔ ɛkɛ ne na bɛdele la zele bɛ nwo kɛ: "Ɛnee nwane bɔbɔ a ɛlɛka ɛhye a? Munzule edwɛkɛ a le ɛhye! Anzɛɛ ɔdwenle kɛ ɔle Nyamenle ɔ? Ɔluakɛ, Nyamenle angomekye ala a kola fa ɛtane kyɛ a."
Mɔɔ Gyisɛse ndɛndɛ ne ala nwunle mɔɔ wɔ bɛ adwenle nu la, ɔzele bɛ kɛ, "Duzu ati a ɛhye fale bɛ nwo a? Mame, Ngoanedievolɛ ne, melɛ tumi kɛ mefa ɛtane mekyɛ wɔ azɛlɛ ye azo. Na emomu mebiza bɛ kɛ, boni yɛɛ ye hanle ɛnye se a, kɛ ɛkɛze wuliravolɛ ne kɛ, bɛva wɔ ɛtane bɛhyɛ wɔ anzɛɛ dwazo fa wɔ ɛkpa na tia? Na kɛ ɔkɛyɛ na bɛanwu kɛ Ngoanedievolɛ ne lɛ tumi fa ɛtane kyɛ la," akee mese wɔmɔ wuliravolɛ ɛhye kɛ, "Dwazo maa wɔ ɛkpa ne zo na kɔ sua nu, ɔluakɛ ɛ nwo ɛza!"
Na amgba noko ɔdwazole foa, na ɔmaanle ye ɛkpa ne zo ɛkɛ ne ala na ɔvale menli dɔɔnwo ne avinli ɔdiale kilikili ɔhɔle sua nu! Ɛhye zinle bɛ nwo totohyia, yemɔti bɛhanvole Awulae Nana Nyamenle na bɛzele kɛ, "Yɛtɛnwunle debie mɔɔ le kɛ ɛhye la bie ɛlɛ!"
Mɔɔ Gyisɛse wɔ Kapɛnayɛm la, ɔhɔle ayiasua ne anu bieko, na ɔ nye bɔle nrenyia bie mɔɔ asa ɛdwe la anwo zo.
Kɛmɔ melɛ zɔhane ɛnee le Ɛnwomenlelielɛ Kenle la ati, Gyisɛse ye kpɔvolɛma ne mɔ nleanle ye koonwu kpalɛ kɛ saa ɔkɛyɛ ye ayile wɔ Ɛnwomenlelielɛ Kenle ne a ɛnee bɛava ɔ nwo adwenle na bɛahye ye.
Na Gyisɛse maanle nrenyia ne dwazole na ɔrale ɔragyinlanle menli ne mɔ anyunlu wɔ asɔne sua ne anu. Na Gyisɛse dole ɔ nye ɔ nzi na ɔbizale ye kpɔvolɛma ne mɔ kɛ, "Ɔfa mɛla nu kɛ ɛkɛyɛ kpalɛ wɔ Ɛnwomenlelielɛ Kenle ne, anzɛɛ kɛ ɛkɛyɛ ɛtane wɔ nu ɔ? Kɛ ɛkɛlie menli ngoane anzɛɛ kɛ ɛkɛhu bɛ ɔ?" Na bɛ nuhua biala ambua ye bie. Akee ɔvale ɛya ɔnleanle bɛ muala ɔyiale, ɔluakɛ ɛnee ye ɛbolɛ ɛlɛte wɔ bɛ ahonle ɛsesebɛ ne mɔ ati. Na akee ɔzele nrenyia ne kɛ, "Tenrɛ ɛ sa ne anu!" Nrenyia ne noko yɛle zɔhane, na ɛkɛ ne ala ɔ sa ne yɛle kɛ ye dɛba ne ala la.
Bɛyɛ menli dɔɔnwo ayile
Kenle ko bie ɔhɔle namule bie azo la, ɛnee nrenyia bie mɔɔ kokobɛ ɛyɛ ye ɛhyɛ kpalɛ la wɔ ɛkɛ. Nrenyia ne nwunle Gyisɛse la, ɔrabutule ɔ nyunlu ɛkɛ na ɔzɛlɛle ye ɔzele kɛ,
"Yɛmenle, saa ɔyɛ wɔ ɛhulolɛ a, yɛ me ayile."
Gyisɛse dendenle ɔ sa ɔzɔle ye nu na ɔzele kɛ, "Mekulo. Te kpɔkɛ!" Na ɛkɛ ne ala kokobɛ ne vile ɔ nwo minlinle minlimɛnla!
Na menli bie vale nrenyia bie mɔɔ ɛbubu la dole ahomanga nu bɛ nee ye rale. Na ɔlua menli dɔɔnwo ne ati bɛangola Gyisɛse anwo ɛkɛ dwu. Ɔti bɛhɔvole sua ne ati zo, na bɛkpogyale ezumule ne zo, na bɛdwulale nrenyia ne ɔ nee ahomanga ne mɔɔ ɔla zo la amuala wɔ Gyisɛse anyunlu ɛkɛ ne.
Gyisɛse nwunle bɛ diedi ne la, ɔzele nrenyia ne kɛ, "Adiema, bɛva wɔ ɛtane bɛhyɛ wɔ!"
Falasiima ne mɔ nee Mɛla ne kilehilevolɛma ne mɔ mɔɔ wɔ ɛkɛ la zele kɛ, "Na nrenyia ɛhye mumua ne kɛ ɔdwenle ɔ nwo ɛ? Munzule edwɛkɛ a le ɛhye! Nwane bieko a kola fa ɛtane kyɛ kɛ Nana Nyamenle angomekye a?"
Gyisɛse nwunle mɔɔ bɛlɛdwenle la, ɔbuale bɛ ɔzele kɛ, "Duzu ati a ɛhye le munzule edwɛkɛ a? Mame, Sonla Ra ne, Melɛ tumi wɔ azɛlɛ ye azo kɛ mefa ɛtane mekyɛ. Na bɛ nloa edwɛkɛ le mgbane, awie biala kola ka ɛhye. Ɔti mebayɛ nrenyia ɛhye ayile amaa bɛanwu ye." Ɔhakyile ɔ nye wɔ abuburavolɛ ne anwo, na wɔ tumi nu ala ɔzele ye kɛ, "Dwazo, fa wɔ ɛkpa ne na kɔ sua nu, ɔluakɛ wɔde kpɔkɛ!"
Na ndɛndɛ ne ala, mɔɔ ɛnee awie biala anye gyi ɔ nwo la, nrenyia ne wulule gyinlanle; ɔvale ye ɛkpa ne na ɔbɔle ɔ bo ɔyele Nana Nyamenle ayɛlɛ ɔhɔle sua nu.
Ɛnwomenlelielɛ Kenle bieko dwule la ɔhɔle ayiasua ne anu kɛ ɔkahile debie, na ɛnee nrenyia bie mɔɔ kokobɛ ɛzɔ ɔ sa fema la wɔ ɛkɛ ne. Mɛla Kilehilevolɛma ne mɔ nee Falasiima ne mɔ, guale bɛ nye aze koonwu nleanle ye kɛ saa ɔkɛyɛ nrenyia ne ayile wɔ Ɛnwomenlelielɛ Kenle ko ne a, amaa ɔlua zo bɛanyia edwɛkɛ bɛaha bɛatia ye.
Na kɛmɔ ɛnee ɔze bɛ adwenle la ati, ɔzele nrenyia kokobɛvolɛ ne kɛ, "Bɛla bagyinla ɛke amaa awie biala anwu wɔ." Ɔti nrenyia ne noko yɛle ye zɔ.
Akee Gyisɛse zele Falasiima ne mɔ nee Mɛla kilehilevolɛma ne mɔ kɛ, "Melɛ kpuyia mebiza bɛ. Anzɛɛ ɔfa adenle nu kɛ bɛkɛyɛ boɛ wɔ Ɛnwomenlelielɛ Kenle ne anzɛɛ kɛ bɛkɛyɛ ɛtane ɔ? Kɛ ɛkɛlie ngoane, anzɛɛ kɛ ɛkɛzɛkye ye ɔ?"
Ɔnleɛnleanle bɛ nyunlu ngoko ngoko na ɔzele nrenyia ne kɛ, "Tenrɛ ɛ sa ne anu." Na mɔɔ ɔyɛle la, ɔ sa ne yɛle fɔɔnwo kɛ ye dɛba ne la bieko.
Nwanwanendeɛ ngakyile nwiɔ
Mɔɔ Gyisɛse wiele ye edwɛkpa ngilehilenu ne la, ɔziale ɔ nzi ɔhɔle Kapɛnayɛm.
Mekɛ zɔhane anu ɛnee Wulomu sogya kpanyinli bie akɛlɛ mɔɔ sɔ ɔ nye kpole kpalɛ la ɛnde kpɔkɛ fee mɔɔ ɔdie adenle yeawu a. Mɔɔ sogya kpanyinli ne dele Gyisɛse nganeɛ la, ɔzoanle Dwuuma mgbanyima bie mɔɔ lɛ duma na eza bɛdi bɛ nwo eni la kɛ bɛhɔze ye kɛ ɔrayɛ ye akɛlɛ ne ayile. Ɔti bɛrale bɛrabodole Gyisɛse mɛlɛbɛnwoaze nu ala kɛ ɔ nee bɛ ɛhɔ na ɔhɔboa nrenyia ne. Bɛhanle sogya kpanyinli ne ye mɔdenle mɔɔ ɔbɔ ɔmaa bɛ la bɛhilele ye.
Bɛzele kɛ, "Saa awie ko hyia wɔ moalɛ a, ɛnee ɔdaye ɔ, ɔluakɛ ɔkulo Dwuuma ne mɔ, na eza yebɔ kakɛ yezi ayiasua yemaa yɛ bɔbɔ!"
Gyisɛse nee bɛ hɔle. Na mɔɔ ɔka ekyii na bɛawole aako ne anu la, sogya kpanyinli ne zoanle ɔ gɔnwo mɔ kɛ bɛraha bɛhile ye kɛ, "Yɛmenle, mmafonla ɛ nwo kɛ ɛkɛra me aako ye anu, ɔluakɛ memfɛta. Emomu wɔmɔ gyinla ɛleka mɔɔ ɛgyi ala la na ka edwɛkɛ ne, na me akɛlɛ kakula nrenyia ne anwo kɛza. Meze, ɔluakɛ mewɔ me mgbanyima bo, yɛɛ medame noko melɛ tumi wɔ me azogya nwo zo. Saa mese ko kɛ, ‘Kɔ!’ a, ɔkɔ; yɛɛ mese bieko noko kɛ, ‘Bɛla!’ a, ɔba; saa mese me akɛlɛ ne kɛ, ‘Yɛ ɛhye!’ a, ɔyɛ. Ɔti wɔmɔ ka kɛ, ‘Te kpɔkɛ!’ na me akɛlɛ ne bade kpɔkɛ bieko!"
Gyisɛse dele ɛhye la, ɔyɛle ye azibɛnwo. Ɔhakyile ɔ nye wɔ menli ekpunli ne anwo na ɔzele kɛ, "Metɛnwunle awie ko mɔɔ lɛ diedi kɛ nrenyia ɛhye la bie ɛlɛ wɔ Dwuuma mɔɔ wɔ Yizilayɛ la anu kɛ nrenyia ɛhye."
Na mɔɔ sogya kpanyinli ne agɔnwo mɔ ziale bɛ nzi hɔle sua nu la, bɛnwunle kɛ akɛlɛ ne ɛde kpɔkɛ bɔkɔɔ.
ɔnwunle raalɛ bie mɔɔ ewule ɛmaa yekpo zo too ɛvolɛ bulu nee mɔtwɛ a, na ɔtenrɛ ɔ nwo a ɔnyɛ boɛ fee zɛ.
Gyisɛse vɛlɛle ye ɔ nwo ɛkɛ ne na ɔzele ye kɛ, "Raalɛ ye, ɛ nwo ɛza!" Akee ɔvale ɔ sa ɔhanle ye, na amgba noko raalɛ ne denrɛle fɔɔnwo ɛkɛ ne ala. Na ɔhanvole Nana Nyamenle, na ɔyɛle ye mo!
Na ɔrale ye kɛ, wɔ Ɛnwomenlelielɛ Kenle ko bie, Gyisɛse hɔle Dwuuma Mɛlalilɛ Eku ne anu mgbanyima ne mɔ ko sua nu hɔkpulale ɔ sa. Na Falasiima ne mɔ ziale mgbumgboonwu kɛ ahɔleɛ la nleanle kɛ saa ɔkɛyɛ nrenyia bie mɔɔ mgbutike ɛpɛ ye la ayile a.
Gyisɛse zele Falasiima nee mɛla kɛlɛvoma ne mɔ mɔɔ wɔ ɛkɛ ne la kɛ, "Asoo mɛla maa adenle kɛ bɛyɛ ayile wɔ Ɛnwomenlelielɛ Kenle ne, anzɛɛ ɔnle zɔ ɔ?"
Bɛangola ɛhye anloa ye; ɔti Gyisɛse zɔle nrenyia ne mɔɔ ɛnde kpɔkɛ la asa yɛle ye ayile, na ɔmaanle ɔhɔle.
Mɔɔ bɛkɔ Gyɛlusalɛm la, bɛhɔdwule Galeli nee Samɛlea ɛweɛne zo, na mɔɔ ɛnee bɛlɛkɔ bɛahɔvo namule bie azo la, kokobɛvolɛma bulu bie yiale ye adenle; bɛgyinlanle moamoa nehane na bɛdeɛdeanle nu bɛzele kɛ, "Awulae Gyisɛse, nwu yɛ anwunvɔne!"
Ɔnleanle bɛ koonwu na ɔzele kɛ, "Bɛhɔva bɛ nwo bɛhile Dwuuma azɛlɛvolɛ ne mɔ!" Na ɔrale ye kɛ, mɔɔ bɛkɔ la bɛnwunle kɛ bɛ nwo ɛza.
Bɛ nuhua ko ziale rale Gyisɛse anwo ɛkɛ na ɔvale fɛlɛkolilɛ ɔhanle kɛ, "Nyilalɛ ɛha Nana Nyamenle. Ɔluakɛ me nwo ɛza bɔkɔɔ!" Ɔrabutule Gyisɛse anyunlu ɛkɛ, na ɔyɛle ye mo wɔ mɔɔ yeyɛ yemaa ye la anwo. Nrenyia ɛhye ɛnee le Samɛleanli.
Gyisɛse bizale bɛ kɛ, "Anzɛɛ tɛ menli bulu yɛɛ menyɛle bɛ ayile ɔ? Na nuhua ngɔnla ne wɔ nienwu? Yemɔti ɛyɛvolɛ kotokokye ɛhye ala yɛɛ ziale rale kɛ ɔbayɛ Nana Nyamenle mo ɔ?"
Akee Gyisɛse zele nrenyia ne kɛ, "Dwazo na kɔ. Wɔ diedi ɛlie wɔ ngoane."
Mgbanyima ɛdendɛ ɛtia ayileyɛlɛ
Mɔɔ Dwuuma ɛvoyia bie dwule zo la, Gyisɛse ziale rale Gyɛlusalɛm, Na nzulebula bie wɔ sua ne azo ɛleka ne mɔɔ bikye gua ne mɔɔ bɛtɔne mboane wɔ ɛkɛ la. Zɛhae nzulebula ne duma a le Bɛtezata, mɔɔ bɛhye mbane nnu wɔ nwolɛ a. Wuliravolɛma dɔɔnwo, abuburavoma, anyezinliravolɛma, nee menli mɔɔ bɛ sa anzɛɛ bɛ gyakɛ ɛdwudwe la amuala, deda ɛkɛ ne kendɛ nzule ne mgbakabɔlɛ. Ɔluakɛ, ɔyɛ a Awulae anwumabɔvolɛ bakpoto nzule ne, na sonla mɔɔ kɛlumua kɛdɔ nu la ɛnee ɔ nwo ɛza bɔkɔɔ.
Ɛnee nrenyia ko wɔ bɛ nu mɔɔ yebubu yegua ɛleka ko too ɛvolɛ abulasa nee mɔtwɛ a. Mekɛ mɔɔ Gyisɛse nwunle ye na ɔnwunle kɛ ɔsi mɔɔ yela anwonyane nu yehyɛ la, ɔbizale ye kɛ, "Ɛkulo kɛ ɛkɛde kpɔkɛ ɔ?"
Nrenyia ne buale kɛ, "Menlɛ awie ɛmboa me, ɔti saa dahuu bɛbɔ nzule ne mgbaka na mekɔ nu a ɛnee awie ɛlumua me nyunlu."
Na Gyisɛse zele ye kɛ, "Dwazo, foa! Bubu wɔ ɛkpa ne, na kɔ sua nu!"
Ɛkɛ ne ala, nrenyia ne dele kpɔkɛ. Ɔbubule ye ɛkpa ne na ɔbɔle ɔ bo kɛ ɔtia. Ɛhye zile wɔ Ɛnwomenlelielɛ Kenle.
Kelaese ɛdondo sogya kpanyinli ra
Mɔɔ ɔpɛ nu wɔ Galeli la, ɔravindele Kana, sua ne mɔɔ ɔhakyile nzule ne nwanye wɔ zo la azo la azo. Na ɔwɔ ɛkɛ ne la, Arane gyima nu kpanyinli bie mɔɔ vi Kapɛnayɛm na ɔ ra nrenyia anwo ɛdo ye ɛsesebɛ la dele kɛ Gyisɛse vi Dwudiya ɛlɛpɛ nu wɔ Galeli. Nrenyia ɛhye zile nu too ɔhɔle Kana ɔhɔkpondɛle Gyisɛse na ɔzɛlɛle ye kɛ ɔralie ɔ ra ne mɔɔ asɛɛ ɛwu la ngoane.
Gyisɛse bizale ye kɛ, "Ɔti bɛ nuhua biala ɛnrɛlie me ɛnrɛli kyesɛ meyɛ nwanwanedeɛ na mekile sɛkɛlɛneɛ molozo kolaa anzɛɛ?"
Na nrenyia ne zele ye kɛ, "Yɛmenle, saa wɔammaa ɛ nwo anyɛ ndɛ wɔamba a me ra ne bawu."
Gyisɛse akee zele ye kɛ, "Sia kɔ sua nu. Ɛ ra ne ɛde kpɔkɛ!" Nrenyia ne noko liele Gyisɛse lile na ɔzile nu kɛ ɔkɔ sua nu. Mɔɔ ɔlua adenle zo la, ye azonvolɛ ne mɔ bie yiale ye na bɛbɔle ye amaneɛ kɛ, ɔ ra ne ɛde kpɔkɛ bɔkɔɔ. Ɔbizale bɛ kɛ, "Ɛnee mekɛ ne boni a ɔbɔle ɔ bo kɛ ɔte kpɔkɛ a?" Na bɛbuale ye kɛ, "Anoma ewiazo kɛyɛ dɔne ko yɛɛ ye ebunlu ne dule arɛlevilɛ nu a!" Na selɛ ne nwunle kɛ mekɛ ne mɔɔ Gyisɛse hanle edwɛkɛ ne la anu ala ɔ. Akee ɔ nee ye aako nu amra amuala liele lile kɛ amgba Gyisɛse a le Ngoanedievolɛ ne a.
Ɛhye yɛɛ ale Gyisɛse nwanwanedeɛ mɔɔ tɔ zo nwiɔ mɔɔ ɔvi Dwudiya ɔrale Galeli la ɔyɛle a.
A mulher com fluxo de sangue
Uma mulher que sofria há doze anos tocou a orla do manto de Jesus e foi curada instantaneamente pela sua fé.
raalɛ bie mɔɔ mogya ɛdu ye dedee ɛvolɛ bulu nee nwiɔ la bikyele ɔ nwo ɛkɛ ne na ɔzɔle ye tɛladeɛ ne anloa, ɔluakɛ ɔdwenlenle kɛ, "Saa me sa sɔ ye nu ala mgbane bɔbɔ a me nwo baza."
Gyisɛse hakyile ɔ nye nleanle ye na ɔzele ye kɛ, "Me ra raalɛ, ɔ muala le kpalɛ! Wɔ diedi ɛyɛ wɔ ayile." Na ɔvi zɔhane mekɛ ne anu raalɛ ne anwo zale bɔkɔɔ.
Na raalɛ bie wɔ menli ne anu mɔɔ mogya ɛdu ye dedee ɛvolɛ bulu nee nwiɔ a. Yenwu amaneɛ wɔ dɔketama nee ninsivolɛma dɔɔnwo asa anu, na yezɛkye ye ezukoa kpokpoti, ɔlua zo yeyɛ ehyianli noko akee ɔ nwo anza ekyi bɔbɔ, ye ewule ne dɛlale dɛba ne. Yede Gyisɛse nwanwanendeɛ ne mɔɔ yeyɛ la nganeɛ, na ɔlua ɛhye noko ati ɔwolole menli ɛwolaa ne anu dedee ɔrazɔle ye tɛladeɛ ne anu.
Ɔhanle ye ɔ ti anu kɛ, "Saa mesɔ ye tɛladeɛ ne anu mgbane bɔbɔ a, me nwo baza." Na amgba noko ɔzɔle ye nu ala la, mogya ne mɔɔ tu ye la pɛle, na ɔdele ye wɔ ye nu kɛ ɔ nwo ɛza bɔbɔ!
Na mɔɔ bɛkɔ la, raalɛ bie mɔɔ mogya ɛdu ye dedee ɛvolɛ bulu nee nwiɔ, na awie biala ɛngola ye ayile yɛ la lile ɔ nzi; ɔzɔle Gyisɛse tɛladeɛ ne anloa, na ɛkɛ ne ala mogya ne mɔɔ tu ye la gyakyile.
Gyisɛse bizale kɛ, "Nwane a zɔle me la?"
Awie ko biala zale ɔ ne kɛ tɛ ɔdaye ɔ. Pita hanle kɛ, "Yɛmenle, ɛdawɔ ɛze kɛ menli pemgbenlamgbe ɛhomo yɛ nwo zo."
Gyisɛse zele ye kɛ, "Kyɛkyɛ, awie anyefuu a zɔle me a, ɔluakɛ mete ye wɔ me nu kɛ me tumi ne azo ɛde."
Mɔɔ raalɛ ne nwunle kɛ Gyisɛse ɛnwu mɔɔ ɛzi la, ɔvale anwowozolɛ ɔrahotole aze wɔ Gyisɛse anyunlu, na ɔhanle deɛmɔti mɔɔ ɔzɔle ye nu la, na ɔhanle kɛsi mɔɔ akee yede kpɔkɛ arɛlevilɛ nu la ɔhile ye wɔ menli ne kpokpoti anyunlu.
Gyisɛse zele ye kɛ, "Bɛlɛra, wɔ diedi ɛmaa wɔde kpɔkɛ. Kɔ anzondwolɛ nu."
Ressurreições
Jesus ressuscitou mortos — a filha de Jairo, o filho da viúva de Naim e Lázaro. Ele é Senhor sobre a morte.
Na mɔɔ ɔ nloa wɔ zo mɔɔ ɔlɛka ɛhye la, maanzinli ne anu ayialeka kilehilevolɛ ne rale na ɔrahotole ɔ nyunlu ɔzele kɛ, "Me ra raalɛ ekyi ne ɛwu kɛkala, na saa ɛba ɛbafa ɛ sa ɛka ye mgbane bɔbɔ a ɔbazia yeara ngoane nu bieko."
Na mɔɔ Gyisɛse nee ye ɛdoavolɛma ne mɔ bɛkɔ kilehilevolɛ ne sua nu la,
Mɔɔ Gyisɛse dwule kilehilevolɛ ne sua nu na ɔnwunle menli anwo alɛra ne, na eza ɔdele bɛ awolɛyelɛ nee bɛ agole edwɛne ne la, ɔzele kɛ, "Bɛha bɛ bɛvinde, ɔluakɛ kakula raalɛ ne ɛtɛwule; na ɔlɛda ala!" Na bɛ muala bɛzile ye amgbu, na bɛzelele ye!
Mɔɔ menli dɔɔnwo ne akee vindele alie nwo la, Gyisɛse wolole ekpumgbunli ne mɔɔ kakula raalɛ ekyi ne la nu la anu na ɔzɔle ɔ sa ɔmaanle ye zo, na kakula raalɛ ne wulule kyela, ɔgyinlanle na ɔyɛle ye kɛ ye dɛba ne ala la!
Na Gyeeyaelɛse, mɔɔ nea ɛkɛ ne asɔne ne azo la rahotole Gyisɛse, na ɔbodole ye kɛ ɔrayɛ ɔ ra raalɛ ekyi bie ayile. Ɔvale abodelɛ ɔzele kɛ, "Ɔka ekyii ɔwu. Mesɛlɛ wɔ, bɛla bava ɛ sa mgbane bɔbɔ gua ɔ nwo zo maa ɔnyia ngoane."
Gyisɛse nee ye hɔle, na menli dɔɔnwo ne noko doale bɛ.
Mɔɔ bɛdwule sua nu la, Gyisɛse nwule kɛ ɛkɛ ne ɛzoa begyebegye zɛhae ala, na ɛzunlɛ nee awolɛyelɛ noko gyi zo wuluwulu zɛhae. Ɔwolole sua ne anu na ɔdendɛle ɔhilele menli ne mɔ kɛ,
"Na ɛzunlɛ nee awolɛyelɛ nee dede ɛhye mɔ abo a le boni? Kakula ne ɛtɛwule; yela ala!"
Menli ne mɔ zelele ye na bɛzile ye amgbu, na yemɔ ɔmaanle awie biala vindele, na ɔ nee kakula ne ɔ ze nee ɔ nli nee ɔdaye ye ɛdoavolema nsa ne mɔ bɛhɔle ekpumgbunli ne mɔɔ kakula ne la nu la anu.
Ɔzɔle kakula raalɛ ne asa na ɔzele ye kɛ, "Talita Kumi," ye ngilenu a le kɛ, "Kakula raalɛ, dwazo!" Ɛnee yeli ɛvolɛ bulu nee nwiɔ ala. Na ɛkɛ ne ala ɔwulule ɔgyinlanle na ɔdiediale! Na ye awovolɛma ne mɔ angola nwolɛ didi bɔbɔ.
Gyisɛse bizale kɛ, "Duzu a menva adwuliso amra mendo nwo a? Yɛɛ duzu bɔbɔ a bɛzɔho ye a? Bɛle kɛ ngakula ngyikyi mɔɔ ɛlɛdi nwɔhoa wɔ gua zo, na bɛse bɛ gɔnwo mɔ kɛ, ‘Yɛliele "atɔfolɛ," na bɛannyia nwolɛ ahomeka; ɔti yɛyɛle "ɛzɛne," noko akee bɛ rɛle ambɔ.’ Kɛmɔ Dwɔn Sɔnevolɛ ne ɛnno nwanye, na mekɛ dɔɔnwo ne ala ɔkye ɛhɔne la ati, bɛse ‘Ɔle abɔnsam!’ Na mame Sonla Ra ne noko, meto ɛkponle na meno nza, noko bɛse me kɛ, ‘Mele adidikpokuvolɛ! Eza mele nzanovolɛ! Na me nee ɛtanevolɛma yɛɛ atu a.’ Noko akee nrɛlɛbɛvolɛ biala nyɛleɛ a maa bɛkola bɛnwu ye sonla holɛ a."
Ɛkponledolɛ ngakyile
Akee Falasiima ne mɔ anu ko zele Gyisɛse kɛ ɔrɛla ye sua nu ɔmaa bɛdo ɛsalɛ, na Gyisɛse noko kponlenle zo. Mɔɔ bɛdɛnlanle aze kɛ bɛdi debie la, raalɛ ɛtanevolɛ bie dele kɛ Gyisɛse wɔ ɛkɛ ne, ɔti ɔhɔvale alufuanlɛ toba ko ɔrale.
Ɔrale ye kɛ, nrenyia bie mɔɔ bɛfɛlɛ ye Gyeeyaelɛse, mɔɔ le Dwuuma ayiasua ne anu kpanyinli la rale, na ɔdule ɔdɔle aze wɔ Gyisɛse anyunlu ɔzɛlɛle ye kɛ, ɔ nee ye ɛhɔ ye sua nu, ɔluakɛ ɔ ra ralɛ raalɛ ekyi kokye, mɔɔ ɛli ɛvolɛ bulu nee nwiɔ la, ɛlɛdie ewule awu. Gyisɛse vale menli ekpunli ekpunli ne avinli na ɔ nee ye hɔle.
Mɔɔ ɔ nloa wɔ zo ɔtendɛ ɔkile ye la, awie vi Gyeeyaelɛse aako nu rale rabɔle ye amaneɛ zele kɛ, "Ɛ ra raalɛ ne ɛwu. Ɔngyia kɛ ɛkɛgyegye Kilehilevolɛ ne bieko."
Mɔɔ Gyisɛse dele ɛhye la, ɔzele kɛ, "Mmasulo! Wɔmɔ die me di, na ɔbade kpɔkɛ."
Mɔɔ bɛhɔdwule Gyeeyaelɛse aako ne anu la, Gyisɛse ammaa awie biala adenle ammaa ɔ nee ye angɔ ekpumgbunli ne anu, kyesɛ Pita, Dwɔn nee Gyemise, boka kakula ne ɔ ze nee ɔ nli. Mekɛ ɛhye anu ɛnee menli ne amuala mɔɔ wɔ aako ne anu la ɛlɛsu ye awolɛ. Gyisɛse zele bɛ kɛ, "Bɛmmasu! Ɔtɛwule; yela ala!" Ɛhye maanle bɛzile ye amgbu na bɛzelele ye, ɔluakɛ bɛ muala bɛze kɛ yewu.
Gyisɛse zɔle bɛlɛra ne asa na ɔzele ye kɛ, "Bɛlɛra, dwazo!" Na ɛkɛ ne ala ɔ nye zo tetele ye, na ɔwulule ɔgyinlanle! Akee Gyisɛse zele kɛ, "Bɛmaa ye aleɛ ɔli!" Edwɛkɛ ne yɛle bɛlɛra ne ye awovolɛma ne mɔ azibɛnwo totohyia, na akee bɛnyianle ahomeka molozo, na emomu Gyisɛse bɔle be nloa kɛ bɛmmaka mɔɔ yeyɛ mɔɔ bɛnwu ye la bɛkile awie biala.
Lazalɛse ɛwu
Wɔ Bɛtani, ɛnee nrenyia bie mɔɔ bɛfɛlɛ ye Lazalɛse la ɛnde kpɔkɛ. Ɔ mediema mraalɛ a le Male, mɔɔ mekɛ bie ɔwolale anatele evuanlɛ ɔguale Gyisɛse agyakɛ anwo na ɔvale ɔ ti enrinli ɔkyikyile la, ɔ nee Maata. Ɔti mediema mraalɛ nwiɔ ne dole Gyisɛse nrɛlaleɛ kɛ, "Awulae, wɔ kulovolɛ ne ɛnde kpɔkɛ fee zɛhae."
Na mɔɔ Gyisɛse dele nrɛlaleɛ ne la, ɔzele kɛ, "Tɛ anwonyane ɛhye a bahu ye a, na ɔlua Nana Nyamenle anyunlunyia ti ɔ. Ɔlua ɛhye azo a mame, Sonla Ra ne mebanyia anyunlunyia a."
Gyisɛse lɛ Maata, Male, ɔ nee Lazalɛse anwo ɛhulolɛ totohyia ɛdeɛ, noko ɔdele Lazalɛse anwonyane ne la, ɔlile kenle nwiɔ bieko, kolaa na yeadu ɔ bo kɛ ɔkɔ. Mɔɔ kenle nwiɔ ne pɛle nu la, ɔzele ye ɛdoavolɛma ne mɔ kɛ, "Bɛmaa yɛhɔ Dwudiya bieko."
Ye ɛdoavolɛma ne mɔ zele ye kɛ, "Kilehilevolɛ, ɔtɛkyɛle biala yɛɛ Dwuuma mgbanyima mɔɔ wɔ Dwudiya la vale ɛ nwo akpame kɛ bɛku wɔ a. Na eza ɛkɔ ɛkɛ ne bieko ɔ?"
Gyisɛse buale bɛ kɛ, "Asoo tɛ dɔnehwele bulu nee nwiɔ a wɔ alehyenlɛ ko biala anu ɔ? Saa ɔle zɔhane ɛdeɛ a ɛnee yemɔ awie biala ɛnle ɛkɛ ne mɔɔ ɔtia alehyenlɛ nu a, ɔ gyakɛ bakpula a, ɔluakɛ alehyenlɛ le wienyi. Na saa aledwolɛ ba na sonla tia a ɔkpula, ɔluakɛ maanle nu le awozinli."
Akee ɔzele kɛ, "Nafelɛ ɛva yɛ gɔnwo Lazalɛse, ɔti mebahɔ meahɔdunwue ye!"
Ɛdoavolɛma ne mɔ dwenlenle kɛ nafelɛ ala a ɛva ye a; ɔti bɛzele kɛ, "Awulae, saa yela ɛdeɛ a ɛnee ɔbadwazo." Noko ɛnee ye ewule edwɛkɛ a Gyisɛse ɛlɛka a, na bɛmɛ bɛdwenlenle kɛ nafelɛ ala a yelafe a.
Akee ɔhanle ye nɔhalɛ wienyi ɔhilele bɛ kɛ, "Lazalɛse ɛwu.
Domínio sobre a natureza
Jesus acalmou a tempestade, andou sobre as águas e multiplicou pães. A natureza obedece à voz do seu Criador.
Na ɔvole ɛlɛne nu na ɔ nee ye ɛdoavolɛma ne mɔ bɔle ɔ bo kɛ bɛpɛ tandane ne. Na arɛlevilɛ nu ala, ahumu ɛzulolɛ bie dule wɔ melɛ mɔɔ ɛnee Gyisɛse ɛla la; na tandane ne bule azɛlɛkye mgbole bie mɔɔ hedale ɛlɛne ne anwo zo a.
Na ɛdoavolɛma ne mɔ hɔle ɔ nwo ɛkɛ ne na bɛdunwuele ye; bɛdeanle nu bɛzele ye kɛ, "Awulae, die yɛ! Yɛlɛnoma!"
Na Gyisɛse buale bɛ zele kɛ, "O bɛmɛ mɔɔ bɛ diedi le ekyi a! Duzu ati a ɛzulolɛ ɛha bɛ zɛhae a?" Na ɔdwazole na ɔdeanle anwoma ne nee azɛlɛkye ne mɔ, na ahumu ne gyakyile ɛdulɛ na akee bɛ muala bɛyɛle dii. Azibɛnwo kpole hanle ɛdoavolɛma ne mɔ, na bɛbizale bɛ nwo kɛ, "Nwane a le ɛhye, mɔɔ anwoma bɔbɔ nee nyevile tie ye a?"
Nɔsolɛ ko ne ala, ye ɛdoavolɛma ne mɔ rale ɔ nwo ɛkɛ ne na bɛzele ye kɛ, "Aleɛlilɛ mekɛ ɛkpa nwo, na aleɛ biala noko ɛnle ɛsɛlɛ ye azo ɛmmaa bɛ mɔɔ bɛdi a; maa menli dɔɔnwo ɛhye mɔ ɛhɔ kɛ saa gyengyɛne nu biala bɛkenyia aleɛ wɔ namunamu ne mɔ azo bɛkɛdɔ bɛkɛli a."
Na Gyisɛse buale bɛ kɛ, "Ɛhye ɛngyia; bɛmɛ bɛmaa bɛ debie bɛmaa bɛli!"
Bɛyele ɔ nloa bɛzele kɛ, "Yɛlɛ kpanwo dolɔfo ngyikyi nnu nee fɛlɛ nwiɔ pɛ ala!"
Gyisɛse zele bɛ kɛ, "Bɛva bɛrɛlɛ me."
Na akee ɔzele menli ne kɛ bɛdɛnla aze wɔ ndile ne azo; na akee ɔvale kpanwo dolɔfo nnu ne nee fɛlɛ nwiɔ ne, na ɔnleanle anwomanyunlu na ɔzɛlɛle Nana Nyamenle nyilalɛ ɔguale aleɛ ne azo, na akee ɔbubule kpanwo dolɔfo nnu ne anu na ɔvale ɔmaanle ye ɛdoavolɛma ne mɔ kɛ bɛhyɛ bɛmaa menli ne mɔ. Na awie biala lile bie na bɛ ko yiyile tetɛkɛɛ. Na mɔɔ bɛsesale ɔ bo zo mgbokpoleka ne amozii la, bɛnyianle ahɛndɛne tetɛkɛɛ bulu nee nwiɔ. Mrenyia nee mraalɛ nee ngakula mɔɔ lile aleɛ ne zɔhane kenle ne la le kɛyɛ apenle nnu.
Bɛbɔle aleɛbahye kɛyɛ dɔne nna la, Gyisɛse rale bɛ nwo ɛkɛ, na ɔlua azule ne anye!
Akee Gyisɛse vɛlɛle ye ɛdoavolɛma ne mɔ ɔ nwo ɛkɛ, na ɔzele bɛ kɛ, "Medi menli ɛhye mɔ anwo nyane, ɔluakɛ bɛ nee me ɛdɛnla ɛke kenle nsa kpalɛ, mɔɔ debie biala ɛnle ɛke mɔɔ bɛbali a; mengulo noko kɛ menwɔmaa bɛkɛva ɛhɔne bɛkɛhɔ a, anrɛɛ yemɔ bɛ nye zo babulubulu bɛ wɔ adenle nu."
Ɛdoavolɛma ne mɔ bizale ye kɛ, "Na nienwu ɛleka bɔbɔ a yɛbanyia aleɛ wɔ ɛsɛlɛ ye azo ɛke yɛava yɛamaa menli wowiakɛ ɛhye mɔ ali a?"
Gyisɛse bizale bɛ kɛ, "Kpanwo dolɔfo nyɛ a bɛlɛ ye a?" Bɛbuale ye kɛ, "Kpanwo dolɔfo nsuu ɔ nee fɛlɛ ekyii."
Na akee Gyisɛse zele menli ne amuala kɛ bɛdɛnla aze, na ɔvale kpanwo dolɔfo nsuu ne nee fɛlɛ ne, na ɔyɛle Nana Nyamenle mo, na akee ɔbubule nuhua ngyikyi ngyikyi, na ɔvale ɔmaanle ye ɛdoavolɛma ne mɔ, na bɛdabɛ noko bɛhyɛle bɛmaanle menli ɛwolaa ne. Na awie biala lile bie maanle ɔ ko yile. Na bɛlua mrenyia apenle nna yɛɛ mraalɛ nee ngakula dɔɔnwo boka nwo. Nzinlii mɔɔ bɛsesale ɔ bo zo mgbokpoleka ne la, bɛnyianle ahɛndɛne tetɛkɛɛ nsuu!
Mɔɔ bɛdwule Kapɛnayɛm la, Asɔne Sua Kpole ne anu adwuledievoma ne mɔ rale Pita anwo ɛkɛ ne na bɛbizale ye kɛ, "Ɛ menle ɛndua adwule anzɛɛ?"
Pita buale bɛ kɛ, "Nɔhalɛ, ɔtua." Akee Pita hɔle sua ne anu kɛ ɔkaha yeahile Gyisɛse, mɔɔ fale ɛhye anwo la, na yeambuke ɔ nloa bɔbɔ yɛɛ Gyisɛse bizale ye ɛhye a: "Pita, kɛ wɔ adwenle se wɔ a? Nwane mɔ lɔ yɛɛ azɛlɛ ye azo arelemgbunli dielie bɛ maanle adwule fi a? Wɔ bɛ ezuavolɛ ɛkɛ, anzɛɛ wɔ maanle mɔɔ bɛho bɛva bɛ la nyɛvolɛ ɛkɛ ɔ?"
Pita buale ye kɛ, "Nyɛvolɛ ne mɔ ɛkɛ ne ɔ." Gyisɛse zele kɛ, "Saa zɔhane a ɔde a, ɛnee ezuavolɛ ne lɛ fanwodi! Noko akee kɛmɔ yɛngulo kɛ yɛkɛha bɛ la ati, kɔ nyevile ne anloa lɔ na kɔdo koba, na buke fɛlɛ ne mɔɔ ɛbalumua wɔahye ye la anloa anu, na ɛbanwu ezukoa mɔɔ sa yɛ mu nwiɔ yɛ adwule ne tua la. Fa kɔ na kɔdua maa bɛ."
Nwonlomɔ ne mɔɔ ɔsia yeahɔ Gyɛlusalɛm la, ɛhɔne hunle ye, na ɔnwunle dɔma baka bie kɛ ɔgyi adenle ne foa ko. Ɔhɔle nwolɛ kɛ ɔkanlea kɛ saa ɔkɛnyia ma ne bie ɔkɛli a, na nya ngome a ɔnwunle ye a. Akee ɔzele baka ne kɛ, "Mmaso ma bieko!" Na yeangyɛ biala dɔma baka ne nwosonle.
Ɔyɛle ɛdoavolɛma ne mɔ azibɛnwo totohyia kpalɛ na bɛbizale kɛ, "Kɛ ɔyɛle mɔɔ dɔma baka ne nwosonle ɛkɛ ne ala ɛ?"
Gyisɛse akee zele bɛ kɛ "Nɔhalɛ, saa bɛlɛ diedi mɔɔ le kpundii kpalɛ, na bɛnzu kpolera a, anrɛɛ bɛbahola bɛayɛ ninyɛne mɔɔ le kɛ ɛhye nee mɔɔ tɛla ye la bɔbɔ. Anrɛɛ bɛbahola bɛaze Boka Ɔlivi ne kɛ, ‘Tudu kɔgua Nyevile nu,’ na ɔbayɛ zɔ noko. Na debie biala mɔɔ bɛkɛlua diedi zo bɛkɛbiza wɔ asɔneyɛlɛ nu la, bɛ sa baha ye."
Na yeangyɛ biala ahumu ɛzulolɛ bie dule. Azɛlɛkye mgbole mgbole bie bɔle bɛ bo kɛ bɛkɔ ɛlɛne ne anu, mɔɔ anrɛɛ bɛyi ye a, na ɔlua zo anrɛɛ ɛlɛne ne noma bɔbɔ! Mekɛ ɛhye anu, ɛnee Gyisɛse ɛva esumi ɛzɔ ɔ ti na yela wɔ ɛlɛne ne ako abo nehane. Bɛvale ɛzulolɛ bɛdunwuele ye, na bɛdeɛdeanle nu bɛzele ye kɛ, "Awulae, na asoo ɔnvale ɛ nwo bɔbɔ kɛ asɛɛ yɛ muala yɛkpondɛ yɛanloma ɔ?"
Akee ɔdeanle ahumu ne nu na ɔzele nyevile ne kɛ, "Gyinla dii!" Na anwoma ne anloa bɔle aze, na ɛkɛ ne yɛle kɛnlanana zɛhae!
Akee ɔbizale ye ɛdoavolɛma ne mɔ kɛ, "Duzu ati a bɛ ahonle dule zɛ a? Yemɔti bɛnlɛ diedi biala wɔ me nu ɔ?"
Na azibɛnwo hanle bɛ muala na akee bɛzele bɛ nwo ngoko ngoko kɛ, "Duzu sonla a le ɛhye, mɔɔ ahumu nee nyevile bɔbɔ tie ye a?"
Mɔɔ sɛnzɛne ne hɔle bie la, ye ɛdoavolɛma ne mɔ rale ɔ nwo ɛkɛ ne razele ye kɛ, "Ka kile menli ne maa bɛhɔ namunamu nee ɛya ɛya mɔɔ bikye ɛke la azo bɛhɔdɔ debie bɛli, ɔluakɛ, aleɛ biala ɛnle ɛsɛlɛ ye azo ɛke ɛmmaa bɛ, yɛɛ aleɛ ɛlɛdwo noko."
Gyisɛse zele bɛ kɛ, "Bɛdabɛ bɛmaa bɛ aleɛ ɛ." Na bɛbizale ye kɛ, "Duzu a yɛva yɛmaa bɛ a? Kyesɛ ezukoa dɔɔnwo na ahola adɔ menli ɛwolaa ɛhye mɔ anwo aleɛ!"
Gyisɛse bizale bɛ kɛ, "Duzu aleɛ dodo a yɛlɛ ye kɛkala a? Bɛmaa menwu ye."
Bɛziale bɛrale na bɛhanle bɛhilele ye kɛ, kpanwo dolɔfo nnu ɔ nee fɛlɛ nwiɔ ala a bɛlɛ ye wɔ bɛ nwo a. Gyisɛse akee maanle menli dɔɔnwo ne dɛnlanle aze wɔ ndile ne azo ekpunli ekpunli mɔɔ wɔ nu abulanlu abulanlu ɔ nee ɛya ɛya la.
Gyisɛse vale kpanwo dolɔfo nnu ne nee fɛlɛ nwiɔ ne, na ɔnleanle anwomanyunlu, na ɔyɛle Nyamenle mo. Akee ɔbubule kpanwo dolɔfo nnu ne nee fɛlɛ nwiɔ ne anu ngyikyi ngyikyi bie, ɔvale kpanwo ne nee fɛlɛ ne bie ɔmaanle ye ɛdoavolɛma ne mɔ ko biala, ɔmaanle bɛvale bɛzieziele menli ne mɔ anyunlu. Na menli dɔɔnwo ne lile maanle bɛ ko yile mɔɔ ɛnee akee bɛngola bieko bɔbɔ di a.
Ɛnee mrenyia mɔɔ wɔ nu la le kɛyɛ apenle nnu, na nzinlii, bɛsesale mgbokpoleka ne la bɛnyianle ahɛndɛne bulu nee nwiɔ!
Na ɔnwunle kɛ bɛ nwo ɛhyele bɛ kpalɛ kpalɛ wɔ ahumu nee azɛlɛkye sa nu.
Bɛbɔle kɛyɛ aleɛbahye dɔne nsa la, ɔdiale azule ne anye ɔdoale bɛ ɔyɛle kɛ ɔsea bɛ nwo; na mɔɔ bɛnwunle kɛ debie bie nee bɛ lua la, ɛzulolɛ hanle bɛ maanle bɛdeɛdeanle nu, ɔluakɛ, ɛnee bɛdwenle kɛ nwomenle bie ɔ, ɔluakɛ bɛ muala noko bɛnwunle ye.
Na ndɛndɛ ne ala ɔzele bɛ kɛ, "Bɛmmasulo. Bɛgyinla bɛ nwo nane dii! Medame ɔ!" Akee ɔvole ɛlɛne ne anu, na ahumu ne gyakyile!
Ɔyɛle bɛ muala azibɛnwo.
Kenle ko bie eza menli dɔɔnwo bie yiale bieko la, bɛ aleɛ eza wiele. Gyisɛse vɛlɛle ye ɛdoavolɛma ne mɔ na ɔ nee bɛ dwenledwenlenle nwo.
Ɔzele bɛ kɛ, "Menli ɛhye mɔ anwo yɛ me anwunvɔne, ɔluakɛ bɛ nee yɛ ɛdɛnla ɛke too kenle nsa, mɔɔ aleɛ biala noko ɛnle ɛke ɛmmaa bɛ mɔɔ bɛdi a. Saa megyakyi bɛ adenle memaa bɛkɔ sua nu wɔ melɛ mɔɔ bɛtɛdile debie la noko a, bɛ nye zo babulu bɛ wɔ adenle nu! Ɔluakɛ, bie mɔ vi adenle nzi moamoa kpalɛ a rale a."
Ɛdoavolɛma ne mɔ buale ye kɛ, "Na yɛmɛ ala a ɔwɔ kɛ yɛkpondɛ aleɛ wɔ ɛsɛlɛ resee ɛhye azo yɛmaa bɛ ɔ?"
Ɔbizale bɛ kɛ, "Kpanwo dolɔfo nyɛ a bɛlɛ ye wɔ ɛke a?" Bɛbuale ye kɛ, "Nsuu." Akee ɔmaanle menli ne mɔ dɛnlanle aze. Na akee ɔmaanle kpanwo dolɔfo nsuu ne zo, na ɔyɛle Nyamenle mo, ɔbubule nu ngyikyi ngyikyi na ɔvale ɔmaanle ye ɛdoavolɛma ne mɔ kɛ bɛva bɛmaa menli dɔɔnwo ne. Eza bɛnyianle fɛlɛ ekyii noko, ɔti Gyisɛse yilale ɔdaye noko azo, na ɔvale ɔmaanle ye ɛdoavolɛma ne mɔ kɛ bɛhyɛ bɛmaa menli ɛwolaa ne.
Na bɛ muala bɛlile dedee bɛ ko yile tetɛkɛɛ, na akee nzinlii, ɔmaanle bɛ adenle ɔmaanle bɛhɔle bɛ azua nu. Bɛlua kɛyɛ apenle nna a bɛlile aleɛ ne kenle ko zɔhane a, na mɔɔ bɛsesale ɔ bo zo mgbokpoleka ne la, eza bɛnyianle ahɛndɛne mgbole tetɛkɛɛ nsuu!
Nwonlomɔ ne mɔɔ bɛfi Bɛtani la, ɛnee ɛhɔne ɛlɛku ye. Mɔɔ bɛhɔle ekyii la, ɔnwunle dɔma baka bie mɔɔ ɛwula nya fii a, ɔti ɔhɔle ɔ bo kɛ ɔkakpondɛ ye ma ne bie yeali. Na yeannyia ɛhwee, ɔluakɛ, ɛnee ye ɛzolɛ mekɛ ne tɛbɔ amozi.
Na Gyisɛse zele baka ne kɛ, "Ɛnrɛzo ma bieko ɛlɛ!" Na ɛdoavolɛma ne mɔ noko dele kɛ ɔlɛka ɛhye.
Na nwonlomɔ ne mɔɔ ɛdoavolɛma ne mɔ dwule ɛleka mɔɔ dɔma baka ne mɔɔ ɔwale ye amonle ne la gyi la, bɛnwunle kɛ yegyengye ɔvi ye ndinli ne abo too ɔkɔkpula ɔ ti zo. Na Pita hakyele mɔɔ Gyisɛse hanle hilele baka ne wɔ kenle ne mɔɔ ɛpɛ nu ɛze la, na ɔdeanle nu kɛ, "Awulae, nea! Dɔma baka ne mɔɔ ɛwale ye amonle la ɛgyengye!"
Na Gyisɛse bua bɛ la, ɔzele ɛdoavolɛma ne mɔ kɛ, "Saa bɛlɛ diedi wɔ Nana Nyamenle anu a, nɔhalɛ tagyee ne ɛne, bɛbahola bɛaze Boka Ɔlivi ɛhye kɛ, ‘Tu twi wɔ ɛke na kɔgua Nyevile Tandane ne anu lɔ,’ na ɔbayɛ zɔ noko. Deɛ mɔɔ hyia ala la a le kɛ bɛkɛlie bɛkɛli na bɛnrɛzu nwolɛ kpolera! Bɛdie me! Saa bɛlɛ diedi a debie biala mɔɔ bɛkɛzɛlɛ la bɛ sa baha ye! Emomu, saa ɛyɛ asɔne a, dumua fa awie biala mɔɔ ɛ nee ye lɛ edwɛkɛ la ɛtane kyɛ ye, amaa ɛ Ze ne mɔɔ wɔ anwuma la noko ava wɔ ɛtane ɛdeɛ ne ahyɛ wɔ, ɔluakɛ, saa wɔanva ɛtane wɔangyɛ a, ɛ Ze ne mɔɔ wɔ anwuma la noko ɛnrɛva wɔ deɛ ne ɛnrɛhyɛ wɔ ɛlɛ."
Gyisɛse ɛva ɛdoavolɛma ne mɔ bie
Kenle ko bie mɔɔ ɛnee ɔlɛka Edwɛkpa ne wɔ Gɛnɛzalɛte Tandane ne anloa la, menli dɔɔnwo bie pianle bɛ nwo rale kɛ bɛbadie Nyamenle Edwɛkɛ ne. Na ɔnwunle nlɛne nwiɔ bie mɔɔ ɛhwee ɛnle nu na bɛgyigyi tandane ne anloa wɔ mekɛ mɔɔ ɛnee bɛ menle mɔ ɛlɛkpo bɛ avonle ne mɔ a. Gyisɛse vole nlɛne ne mɔ ko mɔɔ le Saemɔn deɛ la anu, na ɔzele ye kɛ ɔzuhu ye ɔhɔ azukunlu ekyii amaa yeahola yeadɛnla ɛlɛne ne anu na yeadendɛ yeahile menli dodo ne.
Mɔɔ ɔwiele tendɛ la, akee ɔzele Saemɔn kɛ, "Twe wɔ ɛlɛne ne kɔ azukunlu na akee to avonle ne, na ɛbahye fɛlɛ dɔɔnwo!"
Saemɔn buale zele ye kɛ, "Yɛmenle, nɔe amuala yɛyɛ gyima dedee noko yɛangye ɛhwee. Na kɛmɔ ɛdawɔ a wɔha la ati, yɛbado bieko yɛanlea."
Na mɔɔ bɛdole la, bɛhyele fɛlɛ somaa ne ala mɔɔ ɛnee akee bɛ avonle ne bɔbɔ kpondɛ atete a! Bɛdeɛdeanle nu bɛvɛlɛle bɛ gɔnwo mɔ mɔɔ wɔ ɛlɛne ko ne anu la kɛ bɛrazɔ bɛ nu bɛhwe, na bɛ fɛlɛ ne yile nlɛne nwiɔ ne mɔ tetɛkɛɛ mɔɔ ɛnee akee bɛkpondɛ bɛanloma bɔbɔ a.
Mɔɔ Saemɔn Pita nwunle deɛ mɔɔ zile la, ɔhotole Gyisɛse anyunlu na ɔzele ye kɛ, "Ao! Awulae, ɛvi yɛ nwo ɛke kɔ, ɔluakɛ mele ɛtanevolɛ mɔɔ ɔnle kɛ ɛbikye me a." Fɛlɛ dɔɔnwo ne mɔɔ bɛhyele ye la yɛle ye nee bɛdabɛ mɔɔ ɛnee wɔ ɛkɛ ne la amuala azibɛnwo. Ɛnee Zɛbɛdi amra, Gyemise nee Dwɔn noko boka Pita anwo. Na Gyisɛse zele bɛ kɛ, "Bɛmmasulo! Ɔvi ɛnɛ mɔɔ kɔ la bɛbahwe menli bɛara Awulae ɛkɛ!"
Mɔɔ bɛdwule file zo ala la, bɛgyakyile debie biala na bɛdoale ɔ bo zo bɛ nee ye hɔle.
Gyisɛse ɛha ahumu aze fɛɛnye
Kenle ko bie, Gyisɛse nee ye ɛdoavolɛma ne mɔ vole ɛlɛne nu, na ɔzele bɛ kɛ, "Bɛmaa yɛpɛ azule tandane ne yɛhɔ ɔ nzi nehane." Mɔɔ bɛpɛ azule ne la nafelɛ vale ye, na mekɛ mɔɔ ɔwɔ nafelɛ nu la, ahumu kpole bie bɔle ɔ bo kɛ ɔtu. Na bɛ ɛlɛne ne bɔle ɔ bo kɛ ɔsia.
Bɛdule bɛhɔle ɔ nwo zo bɛhɔdunwuele ye bɛdeɛdeanle nu bɛzele kɛ, "Yɛmenle, Yɛmenle, yɛlɛnoma!"
Ɔdwazole ɔdendɛle na ɔbɛlale anwoma ne nu ɔzele kɛ, "Ka aze fɛɛnye," na anwoma ne nee azɛlɛkye ne mɔ hanle aze na ɛkɛ ne yɛle kɛnlanana zɛhae! Akee ɔbizale bɛ kɛ, "Bɛ diedi wɔ nienwu?"
Ɛzulolɛ kpole hanle bɛ eza ɔyɛle bɛ azibɛnwo na bɛbizale bɛ nwo ngoko ngoko kɛ, "Duzu sonla a le ɛhye, mɔɔ anwoma nee ahumu nee azɛlɛkye bɔbɔ tie ye a?"
Gyisɛse ɛha ahumu aze fɛɛnye
Kenle ko bie, Gyisɛse nee ye ɛdoavolɛma ne mɔ vole ɛlɛne nu, na ɔzele bɛ kɛ, "Bɛmaa yɛpɛ azule tandane ne yɛhɔ ɔ nzi nehane." Mɔɔ bɛpɛ azule ne la nafelɛ vale ye, na mekɛ mɔɔ ɔwɔ nafelɛ nu la, ahumu kpole bie bɔle ɔ bo kɛ ɔtu. Na bɛ ɛlɛne ne bɔle ɔ bo kɛ ɔsia.
Bɛdule bɛhɔle ɔ nwo zo bɛhɔdunwuele ye bɛdeɛdeanle nu bɛzele kɛ, "Yɛmenle, Yɛmenle, yɛlɛnoma!"
Ɔdwazole ɔdendɛle na ɔbɛlale anwoma ne nu ɔzele kɛ, "Ka aze fɛɛnye," na anwoma ne nee azɛlɛkye ne mɔ hanle aze na ɛkɛ ne yɛle kɛnlanana zɛhae! Akee ɔbizale bɛ kɛ, "Bɛ diedi wɔ nienwu?"
Ɛzulolɛ kpole hanle bɛ eza ɔyɛle bɛ azibɛnwo na bɛbizale bɛ nwo ngoko ngoko kɛ, "Duzu sonla a le ɛhye, mɔɔ anwoma nee ahumu nee azɛlɛkye bɔbɔ tie ye a?"
Amozi ye, bɛpɛle azule tandane ne bɛvile Galeli bɛhɔle Gɛlasa maanle nu, na bɛhɔdwule ɔ nzi.
Mɔɔ sɛnzɛne ne ɛlɛba aratolo la, ɛdoavolɛma bulu nee nwiɔ, ne amuala hɔle ɔ nwo ɛkɛ ne, na bɛhɔzele ye kɛ ɔmaa menli ne bie mɔ ɛhɔ namunamu ɔ nee ɛya ɛya mɔɔ bikye bɛ la anu bɛhɔkpondɛ aleɛ nee dabelɛ bɛhendɛ aledwolɛ ne. Bɛhanle kɛ, "Debie biala ɛnle azɛlɛ ye mɔɔ menli ɛdu ɛvi zo la azo mɔɔ menli ne bali a."
Gyisɛse buale bɛ zele kɛ, "Bɛmɛ bɛmaa bɛ aleɛ!"
Bɛannyia ye ndelebɛbo, ɔti bɛ nee ye zule kpolera bɛhanle kɛ, "Na duzu ɔ, yɛlɛ kpanwo dolɔfo nnu ɔ nee fɛlɛ nwiɔ wɔ ɛke, na emomu ɔnrɛza menli dɔɔnwo ɛhye; anzɛɛ ɛkulo kɛ yɛkɔ yɛkɔtɔ aleɛ dɔɔnwo yɛmaa bɛ ɔ?" Ɔluakɛ ɛnee menli mɔɔ wɔ ɛkɛ ne la kɛdwu kɛyɛ apenle nnu.
Gyisɛse buale bɛ zele kɛ, "Wɔmɔ ka kile menli ne kɛ bɛdɛnlɛdɛnla aze ekpunli kɛyɛ abulanlu abulanlu." Na bɛyɛle ye zɔ.
Gyisɛse vale kpanwo dolɔfo nnu ne boka fɛlɛ nwiɔ ne na ɔnleanle anwomanyunlu ɔyɛle mo. Akee ɔbubule kpanwo ne anu nzokenzoka na ɔvale ɔmaanle ye ɛdoavolɛma ne mɔ kɛ bɛva bɛmaa menli ekpunli ekpunli ne mɔ. Na awie biala lile bie maanle ɔ ko yile tɛkɛɛ; bɔbɔ eza bɛnyianle ɔ bo zo mgbokpoleka ahɛndɛne bulu nee nwiɔ!
Kana atɔfolɛlielɛ ne
Ye kenle nsa ne azo ɛnee bɛlɛdie atɔfolɛ bie wɔ Kana mɔɔ wɔ Galeli la. Gyisɛse ɔ nli hɔle ɛkɛ ne bie, yɛɛ bɛdole ɛsalɛ bɛvɛlɛle Gyisɛse nee ye ɛdoavolɛma ne mɔ noko. Mɔɔ atɔfolɛ ne abo nza nwanye ne wiele la, Gyisɛse ɔ nli hanle hilele ye kɛ bɛ nwanye ɛwie.
Gyisɛse zele ɔ nli kɛ; "Ɔmɔ, duzu a ɛkulo kɛ meyɛ a? Me mekɛ ne ɛtɛdwule."
Na ɔ nli zele sonvolɛma ne mɔ kɛ, "Bɛyɛ mɔɔ ɔkɛze bɛ biala la."
Ɛnee dwora mgbole nsia gyigyi ɛkɛ mɔɔ ko biala kɛli nzule galɔno abulanwiɔ mɔɔ kɔ abulasa a. Akee Gyisɛse maanle azonvolɛ ne mɔ sesale nzule guale nu maanle bɛyiyile tetɛkɛɛ. Ɛhye anzi ɔzele bɛ kɛ, "Bɛza bie bɛhɔmaa mɔɔ nea atɔfolɛ ne azo la." Mɔɔ atɔfolɛ neazovolɛ ne nlonle nzule ne mɔɔ akee ɛhakyi nza nwanye ne la bie, na ɔnze ɛleka mɔɔ bɛnyianle ye, noko azonvolɛ ne mɔ bɛmɛ bɛze la, ɔvɛlɛle atɔfolɛ nrenyia ne.
Akee ɔzele ye kɛ, "Na duzu ati a ɛdi wɔ edwɛkɛ zɛhae a? Ɛ gɔnwo mɔ dumua kyɛ nwanye kpalɛ ne, na mɔɔ awie biala kɛbo tindaanwu la, akee yeahyɛ mɔɔ ɛnyɛ fɛ la. Na wɔmɔ akee wɔva nwanye kpalɛ ne emomu a wɔli amozi a."
Zɛhae nwanwanedeɛ ye mɔɔ zile wɔ Kana mɔɔ wɔ Galeli la a le Gyisɛse ye nwanwanedeɛ mɔɔ ɔlumuale ɔyɛle ye bagua nu a. Na ɛhye noko maanle ye ɛdoavolɛma ne mɔ liele ye lile.
Ɛnee ɔlɛsɔ Felepe yeanlea ala, ɔluakɛ ɛnee ɔze deɛ mɔɔ ɔbayɛ la ɔsie.
Felepe buale kɛ, "Kyesɛ menli ɛya nwiɔ kenle ko ahatualɛ na ahola ayɛ ɛhye!"
Akee Saemɔn Pita adiema, Andelu, zele bɛ kɛ, "Kakula bie wɔ ɛke mɔɔ ɔlɛ kpanwo dɔlɔfo nnu ɔ nee fɛlɛ nwiɔ a! Noko akee duzu bɔbɔ a ɛhye kɛhola kɛyɛ kɛmaa menli ɛwolaa ɛhye a?"
Gyisɛse zele bɛ kɛ, "Bɛmaa awie biala ɛdɛnla aze." Na bɛ muala, mɔɔ bɛ dodo le kɛyɛ apenle nnu la, bɛdɛnlɛdɛnlanle aze wɔ ndile ne azo. Akee Gyisɛse vale kpanwo dolɔfo ne mɔ na ɔyilale zolɛ, ɔyɛle Nana Nyamenle mo na ɔvale ɔmaanle bɛ. Eza ɔyilale fɛlɛ ne noko azo ɔmaanle bɛ muala bɛlile, na awie biala ako yile tɛkɛɛ!
Bɛwiele aleɛ ne di la, Gyisɛse zele ye ɛdoavolɛma ne mɔ kɛ, "Bɛsesa ɔ bo zo mgbokpoleka ne ammaa biala anyɛ gyɛne." Bɛsesale la bɛnyianle ahɛndɛne tetɛkɛɛ bulu nee nwiɔ!
Yeangyɛ biala yɛɛ ahumu kpole bie bɔle ɔ bo kɛ ɔtu a, ɔti ɛhye maanle nyevile ne yɛle begyebegye zɛhae. Ɛnee noko bɛhɔ kuma nu kɛyɛ mayɛle nsa anzɛɛ nna bɔbɔ. Arɛlevilɛ nu ala bɛnwunle kɛ Gyisɛse ɛletiedia azule ne anye ara ɛlɛne ne anwo! Bɛ ahonle dule kpole kpalɛ, na yemɔ ɔdeanle nu ɔvɛlɛle bɛ ɔzele bɛ kɛ bɛmmasulo. Akee anyelielɛ nu ala, bɛmaanle ye adenle bɛmaanle ɔravole ɛlɛne ne anu, na ɛkɛ ne ala bɛnwunle kɛ bɛdwu file zo wɔ ɛleka mɔɔ bɛkɔ la.
Amozi ye, Gyisɛse yele ɔ nwo hilele ye ɛdoavolɛma ne mɔ wɔ Galeli Tandane ne anloa. Kɛ ɔzile ɔyele ɔ nwo ɔhilele bɛ la ɛne:
Ɛnee ɛdoavolɛma ne mɔ anu bie, Saemɔn Pita, Tɔmase, mɔɔ eza bɛfɛlɛ ye "Daedimɔso" anzɛɛ kɛ "Ndabia", Natanayɛle, mɔɔ vi Kana mɔɔ wɔ Galeli, ɔ nee Zɛbɛdi amra mrenyia nwiɔ ne, Gyemise nee Dwɔn ɔ nee ye ɛdoavolɛma ne mɔ anu nwiɔ noko wɔ ɛkɛ.
Saemɔn Pita zele bɛ kɛ, "Mekɔ adwɛne."
Bɛzele ye kɛ, "Yɛ nee wɔ bahɔ." Ɔti bɛvile sua nu na bɛ muala bɛhɔle ɛlɛne ne anu, na emomu bɛangye fɛlɛ biala wɔ nɔe ne amuala. Aleɛbahye ne, bɛnwunle kɛ nrenyia bie ɛragyinla ɛnwea ne anloa, na ɛdoavolɛma ne mɔ, annwu ye sonla holɛ.
Ɛnee Gyisɛse ɔ. Ɔti ɔvɛlɛle bɛ ɔzele bɛ, "Ngakula, anzɛɛ bɛnyia fɛlɛ bie ɔ?"
Bɛbuale ye kɛ, "Kyɛkyɛ."
Akee ɔzele bɛ kɛ, "Bɛdo bɛ avonle ne wɔ ɛlɛne ne foa ko wɔ fema zo, na bɛbahye edwɛne dɔɔnwo!" Ɔti bɛdole avonle ne, na ɔlua fɛlɛ somaa ne ala mɔɔ bɛnyianle ye la ɛnlomboɛ ti, bɛangola bɛandwe avonle ne bɔbɔ.
Na ɛdoavolɛ ne mɔɔ Gyisɛse kulo ye edwɛkɛ la zele Pita kɛ, "Awulae ɔ!" Saemɔn Pita dele kɛ Awulae ɔ la, ɔyele ye anwuma tɛladeɛ ne ɔkyekyele ɔ nwo, ɔluakɛ ɛnee ɔ kɛnra amuala gua zo, na ɔwulule ɔdɔle azule ne anu ɔweɛle ɔrale ɛnweazo. Ɛdoavolɛma ne mɔ mɔɔ hale la vole ɛlɛne ne anu; na bɛhwenle avonle ne mɔɔ fɛlɛ ngome ɛyi ye la bɛrale file zo; na ɔ nee file zo anwa biala, ɔbaye kɛyɛ abɛsamu ɛya nsa ala. Mɔɔ bɛvile ɛlɛne ne anu bɛdwule aze la, bɛnwunle kɛ bɛlɛtondo fɛlɛ wɔ senle bie mɔɔ bɛwuda la azo wɔ ɛkɛ, ɔ nee kpanwo noko.
Gyisɛse zele bɛ kɛ, "Bɛva fɛlɛ ne mɔɔ bɛhye ye la bie bɛrɛlɛ me kɛkala." Ɔti Saemɔn Pita vindele hɔle hɔhwehwenle avonle ne rale aze. Bɛdianle la ɛnee fɛlɛ mgbole mgbole ɛya ko nee abulanlu nee nsa yɛɛ wɔ avonle ne anu a, noko akee avonle ne antete.
Libertações
Jesus expulsou demônios com autoridade. Os espíritos impuros não resistiam à sua palavra e saíam imediatamente.
Mekɛ mɔɔ Gyisɛse dwule Kapɛnayɛm la, sogya kpanyinli bie rale na ɔrazɛlɛle ye kɛ ɔ nee ye ɛhɔ ye sua nu na ɔhɔyɛ ye sonvolɛ nrenyia ne mɔɔ ɛbubu ɛgua ɛkpa zo na anwofofolɛ ɛbɔ ye kpɔkɛ twe la ayile.
Gyisɛse kponlenle zo na ɔzele kɛ, "Wioo, mebara mearayɛ ye ayile."
Na sogya kpanyinli ne zele kɛ "Yɛmenle, menfɛta kɛ ɛkɛra me sua nu; yɛɛ ɔngyia kɛ ɛkɛra bɔbɔ. Saa ɛbagyinla ɛke bɔbɔ ala na wɔaha kɛ, ‘Te kpɔkɛ’ a, anrɛɛ me sonvolɛ ne anwo baza! Meze, ɔboalekɛ mele sonla mɔɔ melɛ tumi na mesie menli a, na saa mese ko kɛ, ‘Kɔ’ a, ɛnee yehɔ; yɛɛ mese bieko noko kɛ ‘Bɛla’ a ɛnee yera; na saa mese me akɛlɛ noko kɛ ‘Yɛ ɛhye anzɛɛ ɛyeka’ a, ɔyɛ. Ɔti meze kɛ ɛlɛ tumi mɔɔ ɛkola ɛka ɛkile ye anwodolɛ ne kɛ ɔhɔ a, ɔkɛhɔ a!" Gyisɛse dele ɛhye la ɔyɛle ye azibɛnwo! Ɔhakyile ɔ nye wɔ menli ekpunli dɔɔnwo ne anwo na ɔzele bɛ kɛ, "Nɔhalɛ, metɛnwunle diedi mɔɔ le zɛhae la bie ɛlɛ wɔ Yizilayɛ maanle ye anu!
"Na mese bɛ kɛ, menli mɔɔ ɛmboka Dwuuma ekpunli ne anwo la dɔɔnwo mɔɔ le kɛ sogya kpanyinli ɛhye la vi ewiade anu ɛleka biala bara na bɛ nee Ebileham, Ayezeke nee Gyekɔbo adɛnla aze wɔ Anwuma belemgbunli maanle ne anu. Na Yizilayɛma dɔɔnwo ne ala bɔbɔ mɔɔ bɛzieziele belemgbunli maanle ne bɛmaanle bɛ la, bɛbavuandi bɛ bɛagua alie nwo awozinli kpole ne anu wɔ ɛleka ne mɔɔ ɛzunlɛ nee awolɛyelɛ nee nyanelilɛ wɔ la."
Akee Gyisɛse zele sogya kpanyinli ne kɛ, "Kɔ. Wɔ diedi ne mɔɔ ɛnyianle ye la ɛyɛ zɔ!" Na kakula nrenyia ne anwo zale wɔ dɔnehwele ko ne ala anu.
Mɔɔ bɛdwule tandane ne anzi nehane, wɔ Gadala maanle nu la, mrenyia nwiɔ bie mɔɔ sunsum evinli wɔ bɛ nu la yiale ye. Mrenyia nwiɔ ɛhye mɔ de azie zo na ɔlua bɛ nwo ɛzulolɛ mɔɔ ɔyɛ la ati awie biala ɛngola bɛ nwo ɛkɛ ne ɛleka ne kɔ.
Bɛbɔle ɔ bo kɛ bɛteɛdea nu bɛagua Gyisɛse anwo zo. Bɛbizale ye kɛ, "Duzu debie a ɛkpondɛ wɔavi yɛ ɛkɛ a, O Nyamenle Ra? Wɔra kɛ ɛbagyegye yɛ ɔ? Ɛnlɛ tumi biala kɛ ɛkɛgyegye yɛ kɛkala."
Agbolike kpolane bie noko ɛnee wɔ adidi wɔ foa ko nehane, ɛhye ati sunsum evinli ne mɔ kpale Gyisɛse kyɛlɛ kɛ, "Saa ɛtu yɛ a, fa yɛ kɔ agbolike kpolane ne anu."
Gyisɛse kponlenle zolɛ na ɔzele bɛ kɛ, "Wioo! Bɛhɔ!" Na bɛvile mrenyia nwiɔ ne mɔ nu na bɛrawolole agbolike ne mɔ anu, na agbolike kpolane ne mɔ dule twi bɛwulule pemgbɛne ne na bɛguale nyevile ne anu bɛwule. Agbolike neazovolɛma ne mɔ dule hɔle suakpole ne mɔɔ zua bɛ la azo na bɛvale edwɛkɛ mɔɔ zile la bɛbɔle bɛ amaneɛ, na ezuavolɛ ne kosooti nriandinle ranleanle Gyisɛse, na bɛkpale ye kyɛlɛ kɛ ɔhɔ ye ɛleka bie na ɔgyakyi bɛ koonwu.
Gyisɛse vile ɛkɛ ne la ɔ nee nrenyia bie mɔɔ bozonle wɔ ye nu na ɔlua ɛhye ati ɔngola tendɛ la yiale. Gyisɛse dule bozonle ne mɔɔ wɔ ye nu la, na ɛkɛ ne ala ɔholale tendɛ. Ɔyɛle menli dɔɔnwo ne ala azibɛnwo totohyia! Na bɛdeɛdeanle nu bɛzele kɛ, "Yɛtɛnwunle nwanwanedeɛ mɔɔ le zɛhae la bie ɛlɛ wɔ Yizilayɛ."
Akee bɛvale nrenyia mumule, anyezinliravolɛ bie mɔɔ sunsum evinli ɛwolo ye nu la bɛrɛlɛle Gyisɛse, na Gyisɛse yɛle ye ayile ɔmaanle ɔdendɛle na ɔnwunle debie.
Akee Gyisɛse vile ɛkɛ ne ɔhɔle Taya nee Saedɛn maanzinli ne anu.
Nwanwanendeɛ dɔɔnwo
Raalɛ bie mɔɔ vi Keena na ɔde ɛkɛ ne la vale modolɛ rale ye ɛkɛ na ɔzele ye kɛ, "O Awulae, Devidi Ara, nwu me anwunvɔne! Ɔluakɛ bozonle ɛva me ra raalɛ ne na ɔto ye."
Gyisɛse andɛne ye zo, yeanga edwɛkɛ kpɔkɛ ko bɔbɔ. Na ye ɛdoavolɛma ne mɔ zele ye kɛ ɔmaa raalɛ ne ɛvi ɛkɛ ne ɛhɔ, ɔluakɛ bɛzele kɛ, "ɔlɛfa ye modolɛ ne yeagyegye ye somaa."
Akee ɔzele raalɛ ne kɛ, "Bɛzoanle me kɛ membamboa Dwuuma ne mɔ, Yizilayɛ mboane ne mɔ mɔɔ bɛminli la, na tɛ awie gyɛne biala ɔ."
Noko raalɛ ne rale na ɔrazonlenle ye na ɔbodole ye bieko ɔzele kɛ, "Yɛmenle, boa me!"
Gyisɛse zele kɛ, "Ɔnva adenle nu kɛ ɛkɛva ngakula aleɛ mɔɔ bɛdi la ɛkɛmaa ahwea a."
Raalɛ ne buale ye kɛ, "Ɛhɛe, ɔle nɔhalɛ, Awulae, noko akee ahwea ne mɔ di mgbokpoleka ne mɔ mɔɔ vi bɛ menle mɔ ɛkponle ne mɔ azo kɛgua aze la."
Gyisɛse buale ye kɛ, "Ɔmɔ, wɔ diedi le kpole, ɛhye ati wɔ ɛbizalɛdeɛ ne ɛyɛ ɛkɛ." Na ɛkɛ ne ala ɔ ra raalɛ ne anwo zale.
Gyisɛse wɔ azɛlɛ ye azo
Mɔɔ bɛdwule boka ne ako abo la, ɛnee menli ekpunli ekpunli dɔɔnwo bie ɛlɛkendɛ bɛ. Na nrenyia bie rahotole Gyisɛse anyunlu ɛkɛ ne na ɔzele ye kɛ, "Yɛmenle, nwu me ra kakula nrenyia ye anwunvɔne, ɔluakɛ, ɔpɛ mgbutike, na ɔnwu amaneɛ dɔɔnwo, ɛhye ati ɔyɛ a ɔpɛ ye ɔto senle nu anzɛɛ nzule nu; ɛhye ati me nee ye rale kɛ, wɔ ɛdoavolɛma ne mɔ ɛyɛ ye ayile, noko akee bɛangola."
Gyisɛse buale kɛ, "O, bɛmɛ mɔɔ bɛ nzo yɛse, na bɛnlɛ diedi biala a! Me nee bɛ ɛdɛnla ɛhɔdwu mekɛ boni bieko? Menzi bɛ nwo abotane mengɔndwu kenle nzu bieko? Bɛva ye bɛrɛlɛ me wɔ ɛke." Akee Gyisɛse deanle abɔnsam ne mɔɔ wɔ kakula nrenyia ne nu la nu, na ɔvile ye nu ɔhɔle. Na ɔvi zɔhane mekɛ ne anu kakula nrenyia ne dele kpɔkɛ bɔkɔɔ.
Menli ngakyile ɛde kpɔkɛ
Nrenyia bie mɔɔ ɛnee bozonle ɛva ye la noko wɔ ɛkɛ ne bie, na ɔbɔle ɔ bo kɛ ɔteɛdea nu kɛ, "Gyisɛse, Nazalɛtenli, duzu ati a ɛlɛgyegye yɛ zɛhae a, wɔra kɛ ɛba wɔarazɛkye yɛ anzɛɛ? Nea, meze wɔ sonla holɛ. Wɔmɔ a ɛle Nana Nyamenle Ara nwuanzanwuanza ne a!"
Gyisɛse deanle sunsum ɛtane ne nu kɛ ɔyɛ koonwu ɔvi nrenyia ne nu ɔvinde. Na amgba noko sunsum ɛtane ne kponlenle ɔ bo ɔpɛle nrenyia ne ɔdole ye aze na ɔvi ye nu ɔvindele ɔhɔle.
Agbolike wu, na sonla de aze
Mekɛ mɔɔ bɛdwule aze wɔ azule tandane ne anzi nehane la, nrenyia bie mɔɔ bozonle ɛva ye la vi azie ne azo nriandinle rale wɔ melɛ mɔɔ ɛnee bɔ zo mɔɔ Gyisɛse ɛlɛdwu file zo la.
Nrenyia ɛhye de sɛka-awolɛ ne mɔ avinli, na ɔlua ye anwosesebɛ ti saa bɛgua ye nwɔnzɔnwɔnzɔ biala a ɛnee yetete nu yelie ɔ nwo yehɔ. Awie biala noko ɛngola ɛngye ye ɛmbɔ ye kpanwu. Alehyenlɛ nee aledwolɛ muala ɔkpɔsa azɛka ne mɔ azo na ɔteɛdea nu ɔkpɔsa awoka ne mɔ azo, na ɔfa awole ne mɔ mɔɔ bɛ nloa yɛ nla la bie ɔpepɛ ɔ nwo nane.
Mɔɔ Gyisɛse tɛbɔ azule tandane ne anye bɔbɔ la, yɛɛ nrenyia ne nwunle ye a, ɔti ɔvale ɛnriandinlɛ ɔrapɛle ɔfinle Gyisɛse anyunlu ɛkɛ ne.
Na Gyisɛse zele bozonle ne mɔɔ wɔ ye nu la kɛ, "Ɛvi ye nu finde, wɔmɔ sunsum evinli." Ɔvale ɛnelɛ ɛzulolɛ bie ɔkponlenle ɔ bo kɛ, "Gyisɛse, Anwuma Nyamenle Bedevinli ne Ara, duzu a ɛbava wɔayɛ me a? Ɔlua Awulae ati, mmasɛkye me!"
Gyisɛse bizale ye kɛ, "Na kɛ bɛfɛlɛ wɔ ɛ?" Sunsum evinli ne buale ye kɛ, "Ɛlɔne, anzɛɛ Ɛdodo, ɔluakɛ yɛzonle a yewɔ nrenyia ɛhye nu a."
Na akee sunsum evinli anzɛɛ awozonle ne mɔ bodole ye fane dɔɔnwo ne ala kɛ ɔmmafoa bɛ ɔmaa bɛkɔ moa.
Ɛnee agbolike kpolane bie luolua boka ne azo wɔ azule tandane ne anloa. Ɔti awozonle ne mɔ bodole ye kɛ, "Maa yɛhɔwole agbolike ne mɔ nu."
Gyisɛse noko maanle bɛ adenle. Na awozonle ne mɔ vile nrenyia ne nu vindele, na bɛhɔwolole agbolike ne mɔ nu, na akee bɛ muala bɛdule twi, bɛvile kpomgbonloma ne azo bɛhɔguale azule tandane ne anu na bɛnlomanle bɔkɔɔ.
Agbolikeneavolɛma ne mɔ nriandinle hɔle namunamu mɔɔ zuozua ɛkɛ ne la azo, na bɛhanle mɔɔ ɛzi la amuala. Awie biala pelele rale kɛ ɔbanlea ye ɔdaye ɔ nye zo.
Noko bɛmɛ bɛse, saa awie se ɔnrɛnlea ye awovolɛma na ɔka kɛ, ‘Mɔɔ anrɛɛ menwɔva menwɔmaa bɛ la a meva memaa Nyamenle la’ a, ɛnee bɛse ɔfa mɛla nu. Ɔba ye zɔ noko a, ɛnee ɔkile kɛ bɛlɛbu Nyamenle mɛla ne azo wɔ bɛdabɛ bɛ-sa anloa amaamuo ngyehyɛleɛ ti. Na ɛhye le ndonwo ko ala. Dɔɔnwo ne ala wɔ ɛkɛ."
Akee Gyisɛse vɛlɛle menli dɔɔnwo ne zele bɛ kɛ, "Bɛ muala bɛdie, na bɛnyia ndelebɛbo. Tɛ debie mɔɔ bɛdi la a gua bɛ nwo evinli a, na emomu mɔɔ bɛdwenle nwo nee mɔɔ bɛka la ɔ!"
Ye nyɛleɛ biala yɛ azibɛnwo
Akee Gyisɛse vile Galeli na ɔhɔle Taya nee Saedɛn maanzinli ne anu; na ɔbɔle mɔdenle biala kɛ ɔfea ɔ nwo, noko akee yeanyɛ boɛ. Na kɛmɔ ɔde ye dɛba ne ala la, ye ɛralɛ ne anwo edwɛkɛ zandele ndɛndɛ ne ala.
Na ɛkɛ ne ala raalɛ bie vale ɔ ra raalɛ mɔɔ bozonle ɛwolo ye nu la rɛlɛle ye. Ɛnee yede Gyisɛse nganeɛ, ɔti ɔrapɛle ɔfinle ɔ nyunlu ɛkɛ, na ɔbodole ye kɛ ɔmaa bozonle ne ɛvi ɔ ra ne nu. (Na raalɛ ɛhye noko "ɛnle Dwuunli" ɔle ɛyɛvolɛ bie mɔɔ, ɔvi Fonehyea wɔ Selea maanle nu a).
Ɛhye ati Gyisɛse zele ye kɛ, "Ɔwɔ kɛ medumua meboa me abusua, Dwuuma ne mɔ. Ɔnva mɛla nu kɛ menwɔva ngakula aleɛ mɔnwɔmaa ndwea a."
Raalɛ ne buale ye kɛ, "Yɛmenle, ɛhye le nɔhalɛ, noko akee ndwea mralɛ ne mɔ bɔbɔ mɔɔ gua ɛkponle ne abo la, ɔyɛ a bɛfa mgbokpoleka ne mɔɔ vi ngakula ne mɔ pɛlɛte ne anu bɔbɔ la bɛmaa bɛdabɛ noko."
Gyisɛse zele ye kɛ, "Mo! Wɔbua ye boɛ somaa, ɛhye ati kɔ, na ɛ ra ne anwo ɛza, ɔluakɛ bozonle ne ɛvi ye nu!"
Na mɔɔ ɔdwule sua nu la, ɛnee amgba kakula raalɛ ne la ɛkpa nu koonwu, na bozonle ne ɛvi ye nu bɔkɔɔ.
Nrenyia ko vi menli ne anu zele kɛ, "Kilehilevolɛ, menvale me ra ko membale kɛ bɛyɛ ye ayile, ɔngola tendɛ, ɔluakɛ bozonle ɛva ye. Na mekɛ biala bozonle ne bawolo ye nu a ɔpɛ ye ɔto aze na akee ɔmaa ɔ nloa nyɛlɛ yɛ awubue fukaa, ɔtwi ɔ gye, na akee ɔsa kahelee zɛhae. Yemɔti mɔɔ me nee ye rale la membodole wɔ ɛdoavolɛma ne mɔ kɛ bɛdu bozonle ne bɛvi ye nu, noko akee bɛangola."
Na Gyisɛse zele ye ɛdoavolɛma ne mɔ kɛ, "O, duzu ati a bɛ diedi le ekyi zɛhae a; me nee bɛ ɛdɛnla ɛhɔdwu kenle nzu bieko kolaa na bɛalie bɛali? Menzi bɛ nwo abotane mengɔnkpula kenle nzu bieko? Bɛva kakula nrenyia ne bɛrɛlɛ me wɔ ɛke."
Ɔti bɛ nee kakula nrenyia ne rale, na mɔɔ ɔnwunle Gyisɛse ala la, bozonle ne pɛle ye dole ye aze ɛzulolɛ nu ala maanle ɔbedebedele na ɔ nloa anu kpule awubue fukaa zɛhae.
Gyisɛse bizale kakula ne ɔ ze kɛ, "Na zɛhae deɛ ye rale ɔ nwo la yeli kenle nyɛ?"
Kakula ne ɔ ze buale kɛ, "Sumunli ye ngakula nu a deɛ ne yɛle ye a, na ɔtɔ kenle ne bie bɔbɔ a ɔmaa ɔtɔ senle nu, anzɛɛ nzule nu kɛ ɔku ye. Ɔti nwu ye anwunvɔne, na yɛ nwole bie maa yɛ, saa ɛkɛhola a."
Gyisɛse zele ye kɛ, "Saa Mame menwɔhola a! Saa ɛlɛ diedi ɛdeɛ a, yemɔ debie biala kola yɛ ɛkɛ."
Ndɛndɛ ne ala selɛ ne buale ye kɛ, "Melɛ diedi; O, boa me maa menyia ye molozo!"
Na mɔɔ Gyisɛse nwunle kɛ ɛlɔne ne anu ɛlɛpi la ɔdeanle bozonle ne nu kɛ,
"Wɔmɔ bozonle tibili, wɔ tumi nu, ɛvi kakula ne nu finde na mmawolo ye nu bieko!"
Akee bozonle ne kponlenle ɔ bo basaa bie, na ɔpɛle kakula nrenyia ne ɔdole ye aze na ɔvile ye nu ɔhɔle; na kakula nrenyia ne lale ɛkɛ ne koonwu, kɛ asɛɛ yewu la. Bɛlɛbɛlɛyivo bie vale ɛnriandinlɛ vile menli ne anu razele kɛ "Yewu." Na Gyisɛse nzinlii zɔle ɔ sa maanle ye zo, na ɔboale ye ɔmaanle ɔgyinlanle, na ɔdwazole, na akee ɔdele kpɔkɛ bɔkɔɔ.
Mekɛ mɔɔ ɔvi ayiasua ne anu wɔ zɔhane kenle ne la, ɔhɔle Saemɔn sua nu, na ɔhɔdole kɛ ebunlu ɛhye Saemɔn azebɛla ne, ɔti bɛbodole ye kɛ ɔyɛ ye ayile.
Ɔhɔgyinlanle raalɛ ne ɛsokpa ne anwo na ɔdendɛle wɔ tumi nu ala ɔguale ɔ nwo zo, na ɛkɛ ne ala, ebunlu ne mɔɔ ɛhye ye la amgba noko vile ɔ nwo dule bɔkɔɔ, ɔti ɔdwazole foa, na ɔrazonlenle bɛ.
Mekɛ mɔɔ ɔvi ɛlɛne ne anu ɔdwu aze la, nrenyia bie mɔɔ sunsum evinli ɛva ye ɛhye na ɔvi sua kpole bie mɔɔ bɛfɛlɛ ye Gɛlasa la azo la yiale ye. Nrenyia ɛhye ɛnlɛ aako biala; yɛɛ eza ɔlɛ ɔ nwo zɔ. Yeanga ye zɔ, ɔde aziezo. Ɔ nye bɔle Gyisɛse anwo zo ala la, ɔdeɛdeanle nu na ɔbutule aze wɔ ɔ nyunlu ɛkɛ ne ɔzele kɛ, "Duzu debie a ɛkpondɛ wɔavi me ɛkɛ a, Gyisɛse, Anwuma Nyamenle Bedevinli Ra? Yɛmenle, mebodo wɔ, mmayɛ me ayɛkayɛkadeɛ!"
Ɛnee Gyisɛse ɛlɛtu sunsum evinli ne mɔɔ wɔ ye nu la. Saa ɔdwu mekɛ ne bie na sunsum evinli zɔhane bawolo nrenyia ne nu wɔ mekɛ mɔɔ ɛnee bɛgua ye nwɔnzɔnwɔnzɔ bɔbɔ la a, ɔtete nu ɔdie ɔ nwo na ɔriandi ɔkɔtɔ fiemgbole ne azo. Gyisɛse bizale sunsum evinli ne kɛ, "Kɛ bɛfɛlɛ wɔ ɛ?" Sunsum evinli ne buale zele kɛ, "Ɛlɔne", ɔluakɛ ɛnee sunsum evinli dɔɔnwo ɛwolo ye nu. Mbɔnsam ne mɔ bodole ye kɛ ɔmmatu bɛ ɔgua kuma kulongulo ne anu.
Ɛnee agbolike kpolane bie wɔ adidi wɔ awoka bie mɔɔ bikye ɛkɛ ne la agye nu, ɛhye ati sunsum evinli ne mɔ bodole ye kɛ ɔmaa bɛhɔwolowolo agbolike kpolane ne mɔ anu. Ɔti Gyisɛse zele bɛ kɛ, "Wioo, bɛhɔ." Ɛkɛ ne ala bɛvile nrenyia ne nu, na bɛhɔwolole agbolike kpolane ne mɔ anu, na ɛkɛ ne ala agbolike kpolane ne amuala dule twi bɛwulule pemgbɛne ne na bɛguale nyevile ne anu bɛwule. Agbolikeneavolɛma ne mɔ vale ɛnriandinlɛ hɔle sua kpole ne mɔɔ bikye bɛ la nee awoka ne mɔ azo, na mɔɔ bɛkɔ la ɛnee bɛlɛka mɔɔ bɛnwu ye la anwo edwɛkɛ.
Yeangyɛ biala menli ekpunli dɔɔnwo bie rale kɛ bɛbanlea mɔɔ ɛzi la bɛ nye zo, na mɔɔ amgba noko bɛnwunle ye la a le kɛ, nrenyia ne mɔɔ ɛnee sunsum evinli ne ɛwolo ye nuhua la heda ɛdanlɛ, yezia yera ye dɛba nu, na ɔde Gyisɛse anyunlu ɛkɛ ne koonwu.
Nɔhalɛ sikalɛ ne a le kɛ, bɛ nuhua bie mɔ mɔɔ gyigyi ɛke kɛkala la ɛnrɛnwu ewule ɛlɛ, kyesɛ bɛnwu Nana Nyamenle Anwuma belemgbunli maanle ne!"
Gyisɛse wɔ ye anyunlunyia nu
Kenle mɔtwɛ pɛle nu zenle la, ɔvale Pita, Gyemise, nee Dwɔn ɔhɔle awoka ne mɔ azo kɛ ɔkazɛlɛ. Na mɔɔ ɔyɛ nzɛlɛlɛ ne la, ɔ nyunlu bɔle ɔ bo kɛ ɔta, na ye adɛladeɛ ne mɔ dale yɛle fufule nwohyee kɛ asukɔntweaba. Ɛkɛ ne ala, menli nwiɔ, Mosisi nee Yilaegya, vindele ɛkɛ na bɛbɔle ɔ bo kɛ bɛ nee ye tendɛ! Bɛ nwo te bɔkɔɔ wɔ anyunlunyia nu, na ɛnee bɛlɛdi ye ewule ne mɔɔ ɔbawu wɔ Gyɛlusalɛm kɛmɔ Nyamenle ngyehyɛleɛ ne se la anwo adwelie.
Ɛnee Pita nee ɔ sa zo bɛmɛ nafelɛ ɛsosɔ bɛ nye kpomgbondee zɛhae ala. Ɔti ɛnee bɛla. Na mɔɔ bɛdwazole la, bɛnwunle kɛ Gyisɛse anyunlu ɛlɛta wienyi wɔ anyunlunyia nu, na menli nwiɔ gyi ɔ nwo ɛkɛ ne. Mɔɔ Mosisi nee Yilaegya bɔle ɔ bo kɛ bɛtwe bɛ nwo la, Pita, mɔɔ ɛnee ye adwenle ɛha ɛbɔ nu na ɔnnwu mɔɔ ɔlɛka la deanle nu zele kɛ, "Awulae, ɛhye yɛ azibɛnwo! Yɛbabɔ kpɔda nsa; wɔ deɛ ko, Mosisi deɛ ko, yɛɛ Yilaegya noko deɛ ko!"
na nrenyia ko mɔɔ boka menli ekpunli ne anwo la deanle nu zele kɛ, "Kilehilevolɛ, mebodo wɔ, nea me ra ye, menlɛ bɛ nwiɔ, na sunsum evinli bawolo ye nu, ɔmaa ɔkponle, na eza ɔmaa ɔfuandivuandi ɔ nwo kɛ asɛɛ anwuma ɛdɔ ɔ nwo zo la, na eza ɔ nloa pɛ awubue; dahuu biala ɔka ye mɔɔ ɔmmaa ɔnnyia ɔ nwo adenle a. Membodole wɔ ɛdoavolɛma ne mɔ kɛ bɛdu sunsum evinli ne bɛvi ye nu, noko akee bɛangola."
Gyisɛse zele ye ɛdoavolɛma ne mɔ kɛ, "Ao, bɛmɛ gyegyeravolɛma mɔɔ bɛnlɛ diedi a! Me nee bɛ ɛdɛnla na menzi bɛ nwo abotane mengɔndwu kenle nzu? Fa ɛ ra ne bɛla ɛke."
Mɔɔ kakula ne kɔ la, sunsum evinli ne pɛle ye finle aze, na ɔmaanle ɔvuandivuandinle ɔ nwo kɛ asɛɛ anwuma ɛdɔ ɔ nwo zo la. Gyisɛse deanle sunsum evinli ne nu maanle ɔvile ye nu ɔvindele, na ɔyɛle ye ayile ɛkɛ ne ala ɔvale ye ɔmaanle ɔ ze.
Ɛzulolɛ hanle menli ne wɔ mekɛ mɔɔ bɛnwunle kɛ Nyamenle tumi ne ɛlɛyɛ ye gyima la.
Mekɛ mɔɔ bɛkeha nwanwane ninyɛne mɔɔ Gyisɛse ɛlɛyɛ la, ɔzele ye ɛdoavolɛma ne mɔ kɛ,
Ɔrale ye kɛ, ɛnee Gyisɛse ɛlɛtu sunsum evinli avi nrenyia bie mɔɔ le mumule la nu. Na mekɛ mɔɔ sunsum evinli ne vile ye nu vindele la, nrenyia mumule ne dendɛle, na ɔyɛle menli ne azibɛnwo;
Na bɛ nuhua ko bɔle Sɛlɛvolɛ Kpanyinli ne sonvolɛ ne, na ɔpɛle ɔ nzo fema ne.
Gyisɛse zele kɛ, "Bɛmaa ɔha ɛke ala." Ɔzɔle ɛleka ne mɔɔ sonvolɛ nrenyia ne anzo ne wɔ la na ɔvale ɔbetanle ɛkɛ ne ɔyɛle ye kɛ ye dɛba ne ala la.
Mɔɔ Dwɔn soavolɛma ne mɔ hɔle la, Gyisɛse hanle Dwɔn anwo edwɛkɛ hilele menli ɛwolaa ne. Ɔbizale bɛ kɛ, "Duzu a bɛhɔle Dwudiya fiemgbole ne azo kɛ bɛkanlea la? Ɛhonle mɔɔ anwoma ɛlɛbɔ ye amaa yeadeda la: anzɛɛ? Na duzu ati bɔbɔ a bɛvindele a, kɛ bɛkanlea sonla mɔɔ heda selekye la anzɛɛ? Nea, bɛdabɛ mɔɔ bɛheda selekye la wɔ arelemgbunli aako nu. Ɛnee duzu ati bɔbɔ a bɛhɔle a? Kɛ bɛkanlea Awulae Nyamenle kapezonli anzɛɛ? Nɔhalɛ, mese bɛ kɛ, ɔle kpole ɔtɛla kapezonli bɔbɔ. Ɔluakɛ Dwɔn a le nrenyia ne mɔɔ bɛha ɔ nwo edwɛkɛ dɛba wɔ Nyamedwɛkɛ Buluku ne anu la ‘Ɛzoavolɛ mɔɔ balumua me nyunlu, na yeabɔ me maleɛ ne anwo nolo, na yeaziezie adenle ne anu yeamaa bɛalie me la.’ Wɔ aleɛabo amuala, awie ko biala ɛndɛla Dwɔn kpole. Noko akee wɔ Nyamenle anwuma maanle ne anu sonla ne mɔɔ ye dibilɛ le ekyii kpalɛ la le kpole tɛla ye."
Na bɛdabɛ kpokpoti mɔɔ bɛdele kɛ Dwɔn ɛlɛka Nyamenle edwɛkɛ ne, bɔbɔ adwuledievolɛma ne mɔ liele dole nu kɛ Nyamenle edwɛkɛ ne le nɔhalɛ, ɔboalekɛ bɛvale Dwɔn ye ɛzɔnenlɛ deɛ ne a bɛzɔnenle bɛ a. Na Falasiima ne mɔ nee kilehilevolɛma mɔɔ kile Mosisi mɛla ne la anlie Nyamenle ngyehyɛlɛ ne ando nu, ɛhye ati bɛamkponle zo bɛammaa Dwɔn anzɔne bɛ.