As 10 parábolas mais importantes de Jesus

3 naywembe Yesu ngaabakia makowe gambone kwa ngongo.

"Mupi’kaniange! Mpandi aayi’i panda mbeyu. 4 Paabile kamisa, mbeyu yi’ngi' yaatu’mbu’ki mundi’la na iyuni ngabaisa sonywa. 5 Yi’ngi' yaatu’mbu’ki pamaliwe pangali ukando wambone. Ngaibalika kwa kiyu’ngu’ya mwanjaa ukando wayendekiyeli. 6 Lumu palyaibalile ngaiyu’ma, kwa mwanjaa ngi’ga yake yatotili mubwi'. 7 Yi’ngi' yaatu’mbu’ki pamimimwa, na yi’lu' mimimwa ngaiku’la na kwikombaya. 8 Yi’ngi' yaatu’mbu’ki paukando wa mbolya, ngaibalika no beleka. Yi’ngi' mya, yi’ngi' sitini na yi’ngi' salasini. 9 Mwene makutu go yu’wa na ayu’we!"

Lukongo lwa Nsamalia nnogau

25 Bu’kapo mundu yumo wa salya aatiyi’ma na kunnaluya, kapala kumpi’ndi’ka, "Mwalimu, nipange buli li’nga niupate ukoto wangayomoka?" 26 Ywembe ngannyangwa, "Iandikilwe buli musalya? Wenga utanga buli?" 27 Mwalimu wa salya ngannyangwa, "Umpende Bwana Nnu’ngu' wako kwa mwoyo wako woti, kwa loo yako yoti, kwa makakala gako goti na kwa malango gako goti. Na umpende ywapapipi yako, kati mwawipenda wamwene." 28 Yesu ngammakia, "Mwoyangwile unogiye! Upange nyo nawenga walu’a lama."

29 Lakini mwanjaa ywembe apalage kwibalangilya panga nnogau, annalwiye Yesu, "Na mundu wa papipi yangu' nga ywaku'?" 30 Yesu ngannyangwa, "Mundu yumo aelyage bu’ka ku Yelusalemu yenda ku Yeliko. Payendage, mundi’la, aayingililwe na makatauluma, bampokonywi ili’be yake yoti, kunneka wausu na kunku’mbwa, bannei aindwike. 31 Nembe mpi’ndo yumo wa dini kapi’ta pandi’la yi’yi’lu’yi’lu', apite mbwega ku’no kammona. 32 Nembe Mlawi yumo, paikite pandu po, apite mbwega mbwega ku’no kammona. 33 Lakini mundu yumo Nsamalia ywabile mumwanja wake, paikite pabile yu’lu' mundu aammi’ki kiya. 34 Atikunnyendelya na kunnyangatia, kwa kunnyi’ya mauta na wi’mbi' wa njabibu na kuntabya itambala. Wayomwi go, ngamwu’bu’ya mumbu’nda wake na kumpeleka kunyumba ya ageni yenda kummu’bu’ya. 35 Pamalau' yake ngampeya mbanje dinali ibi’li' yu’lu' mwene nsengo, no lagana nakwe panga, ‘Ummu’bu’ye mundu yu', na sosoti sawalu’a tumya kai', nalu’a kuli’pa kibuyo.’" 36 Bu’kapo Yesu aatilaluya, "Kati ya bandu bo atatu, ywaku' ywabonekine panga mundu wa papipi ywa yu’lu' ywayingililwe na balu' makatauluma?" 37 Yu’lu' mwalimu wa salya ngayangwa, "Yu’lu' ywammi’ki kiya nga mundu ywa papipi." Yesu ngammakia, "Uyende, ukapange nyinyonyo."

4 "Ati', mundu yumo kati yinu mana abile na ngondolo mya, mana aobite yumo, alu’a panga buli? Aaleka balu' tisini na kenda mmwitu, no yenda kumpala yu’lu' ywaobite mpaka ammone. 5 Mana amweni, alu’a kumpu’twa palipamba kwo napusika. 6 Paaika kasake, aakema mambwigalye na kwabakia, ‘Munapusike pamope nanenga kwa mwanjaa yu’lu' ngondolo wangu' ywaobite nimweni.’ 7 Mwenga nendakummakia, kwalu’a baa na pulaa kunani kwa mundu yumo mwene sambi buyangania kwa Nnu’ngu', kulikoni bandu tisini na kenda bene aki bapalilwali kummuyangania Nnu’ngu'.

Lukongo lwa mwana ywaobite

11 Yesu aayendeli longela, "Kwai na mundu yumo aabile na bana abi’li' analu’me. 12 Yu’lu' nnuna aabakiye tati' bake, ‘Tati', mumbei ulisi wangu'.’ Nembe ayi’ki’ti kwabagana mali yake. 13 Gaapite masu’ba bai, yu’lu' nnuna aapi’miye ulisi wake no yabwa mwanja wa nni’ma wa kuutalu na yi’lu' mbanje yaapatike. Akwo, aatikwinyamana yi’lu' mbanje. 14 Payomwi tumya kila kikowe, kwapitike njala ngali' kunni’ma wu’lu', nembe ngatumbwa auka kwo pala kilyo. 15 Aalu’bike kibalua kwa mundu yumo ywa kunni’ma wo, nembe aampei lyengo lyo kwapeya yakulya magu’be kunng’unda wake. 16 Aminyikiyage ata lya makabanda gabalyage magu’be mwanjaa, aabile ntu’pu' mundu wa kumpeya kilyo sosoti. 17 Paapatike malango aatigania, ‘Mboni kwa tati' bangu' kubile na apangakasi baingi babalya no igaya, nenga niwaa njala? 18 Nilu’a buyangania kwa tati' bangu' na kwabakia, Tati', ninkosile Nnu’ngu' na mwenga. 19 Nili’nganili ata kemelwa na mwana winu. Munipange kati yumo ywa apangakasi binu.’ 20 Bai, ngatumbwa mwanja wo buyangania kwa tati' bake. Kaegelya pakaya tati' pabamweni mwana, bammi’ki kiya, ngabammutukya, kunkumbatya na kunnonia.

21 "Mwana aabakiye tati' bake, ‘Tati', ninkosile Nnu’ngu' na mwenga. Nili’nganili ata kemelwa na mwana winu.’ 22 Lakini tati' bake ngaabakia apangakasi bake, ‘Kiyu’ngu’ya! Mulete ngu’bo inannoga mukang’walike! Mung’walike lupete na ilatu. 23 Musinje likinda lyalinenipe tulye no panga si’li’ku’si’li’ku'! 24 Kwa mwanjaa ayu' mwana wangu' aatiwaa, kumbe balo mwu’mi, aatioba, lakini nambi’yambi' abonekine.’ Ngabatumbwa si’li’ku’si’li’ku'.

25 "Pagapangikage go, nku’we aai anagobwali bu’ka kunng’unda. Paabile mundi’la kaegelya pansengo, ngayu’wa ilulu na ngoma. 26 Ankemite mpangakasi yumo na kunnaluya, ‘Kubile na namani?’ 27 Aywo mpangakasi, aatikunnyangwa, ‘Nnunago agobwile na tati' binu bansinjili likinda lyaliatike, kwa mwanjaa amweni abile salama salimini.’ 28 Aywo nku’we ngausika, aakani ata yingya nnyumba. Tati' bake pabaapiti panja, baatikuntebeya ayingi nnyumba. 29 Lakini ywembe aayangwi, ‘Linga! Myaka yoti nitikuntumikia kati nammanda winu, nati’kwanali amuli yinu ata lisu’ba limo! Munipei namani? Munanipeyali ata likinda lya mbwi yumo, nani nipange si’li’ku’si’li’ku' na mambwiga bangu'! 30 Lakini mwana winu yu', ywalile mali yinu kwo nyamana li’no isa bai munsinjile li’lu' likinda lyalinenipe!’ 31 Tati' bake batikunnyangwa, ‘Wamwana wangu', wenga ubile pamope nanenga masu’ba goti na kila sanibile naso sako. 32 Twaapalikwe tupange si’li’ku’si’li’ku' no napusika, kwa mwanjaa ayu' nnunago aatiwaa, kumbe balo mwu’mi, aatioba, lakini nambi’yambi', abonekine.’"

Lukongo lwa kili’be sa samani ngu’lu'

45 "Kai', Ukulungwa wa Kunani ulandana na nsulusi ywaapalite kili’be sa samani ngu’lu'. 46 Paaipatike yimo ya yi’lu' yene samani ngu’lu', aayi’i pi’mi’ya ili’be yoti yabile nayo, ngapi’ma so.

Lukongo lwa Mfalisayo na nnonga koli

9 Na Yesu ngaabakia kai' lukongo balu' babaibona anogau na kwasalawa bi’ngi'. 10 "Bandu abi’li' baayi’i lu’ba kulua lwa Nyumba ya Nnu’ngu'. Yumo aai Mfalisayo na ywi’ngi' nnonga koli. 11 Aywo Mfalisayo ngayi’ma pakisake no lu’ba, ‘Wa Nnu’ngu', nendakusukulu kwa mwanjaa nenga, kati bandu bi’ngi' lili, bababile abwimi, abu’su' na apege. Kai' nenga kati ayu' nnonga koli lili. 12 Nenga nendapunga mala ibi’li' kwa juma, nipiya salaka lumo kwa ku’mi ya mabi’ko gangu'.’ 13 Lakini yu’lu' nnonga koli, ngayi’ma kuutalu na aakombwili tu’ndu’bi’a minyo gake kunani, ila aatikotima no ku’ku’li’ka kabaya, ‘Wa Nnu’ngu', unibi’ki kiya nenga na mwene sambi.’ 14 Nimmakianga, yu’lu' nnonga koli aki’li’bu’ki kaya asamilwe. Lakini yu’lu' ywi’ngi', asamilweli. Kwa mwanjaa ywaiu’bu’ya auluyilwa na ywaiuluya au’bu’yi’lwa."

Lukongo lwa atumisi atatu

14 "Nsimu wo waalu’a panga kati mundu yumo ywapalage yabwa mwanja, ngaakema atumisi bake na kwakamukiya mali yake. 15 Aampei kila mundu kati mwawesa, yumo aampei mbanje ela tano, ywi’ngi' ela ibi’li', na ywi’ngi' ela yimo, bu’kapo ngayabwa mwanja. 16 Pangali si’li’ya, yu’lu' ywaapeyilwe mbanje ela tano ngaipangya nsuluso, ngaibeleya yi’ngi' tano kai'. 17 Yu’lu' ywaapeyilwe mbanje ela ibi’li', ngaipangya nyinyonyo, ngaibeleya yi’ngi' ibi’li'. 18 Lakini yu’lu' ywaapeyilwe mbanje ela yimo ngayenda kwii’mbya pai' li’nga kwiiya yi’lu' mbanje ya bwana wake.

19 "Pagapite masu’ba maingi, yu’lu' bwana wa balu' atumisi ngaki’li’bu’ka no panga nabo isabu. 20 Yu’lu' ntumisi ywaapokile mbanje ela tano ngaisa, ngaleta tano yi’ngi' yaabeliye. Ngabaya, ‘Bwana, wabi’i kasangu' mbanje tano, lingulya, nibeliye yi’ngi' tano kai'.’ 21 Bwana wake ngammakia, ‘Unogiye muno, ntumisi nnogau na wauu’bi’like! Wau’bi’like kwa makowe masene, nilu’a kubi’ka ube wannyi’mi’li’ki wa makowe maku’lu'. Isa sonapusike pamope na bwana wako.’

22 "Yu’lu' mwene mbanje ela ibi’li', nembe ngaisa ngabaya, ‘Bwana, wabi’i kasangu' mbanje ela ibi’li', lingulya, nibeleye yi’ngi' ibi’li'.’ 23 Bwana wake ngammakia, ‘Unogiye, wantumisi nnogau na wauu’bi’like. Wau’bi’like kwa makowe masene, nanenga nilu’a kupanga ube wannyi’mi’li’ki wa makowe maku’lu'. Isa sonapusike pamope na bwana wako.’

24 "Bu’kapo yu’lu' ntumisi ywaapoki mbanje ela yimo ngaisa no baya, ‘Bwana, naatangite panga wenga wa nnonopau, uuna pangali panda, ukumba pangali misa mbeyu. 25 Kwa nyo naatiyogopa, nganiyenda kwiiya mbanje yako mubwi'. Bai, ayi' nga mali yako, utole.’

26 "Bwana wake ngayangwa, ‘Wenga wa ntumisi nnau na nkata! Waatangite panga niuna pangali panda na nikumba pangali misa mbeyu. 27 Bai, upalikwage bi’ka mbanje yangu' kwa bababeleya, li’nga paniki’li’bu’ka nitole yangu' na yi’lu' yaibeliye. 28 Bai, mumpokonywe ayo mbanje yabile nayo, mumpei yu’lu' mwene mbanje ela ku’mi. 29 Kwa mwanjaa kila mundu ywabile na kili’be alu’a yongeyelwa si’ngi', lakini mundu ywangali kili’be ata si’lu' sabile naso, saatolelwa. 30 Na kwa ayu' ntumisi ywangali pwaika, muntaikuli panja kulubi’ndu'! Akwo kwaalu’a panga kili’lo no yaga mino.’

Tayili na Lasali

19 "Pai na mundu yumo tayili, ywawalage ngu’bo ya bei ngu’lu' ya lukanda lwa sambalau. Mundu ywo atumyage mbanje yambone kila lisu’ba. 20 Na paniango wa ywo tayili kwai na nki’ba yumo lina lyake Lasali, ywabile na mabanga. 21 Lasali aminyikiyage peyelwa mbolotya yaitu’mbu’kya pamesa ya aywo tayili, kai' mapwa bendeisa no lambata mabanga gake.

22 "Bai, yu’lu' nki’ba paawile, malaika ngabantola na kummi’ka pakyuba sa Bulaimu. Na yu’lu' tayili nembe ngawaa no sikilwa. 23 Aywo tayili, aai mungu’su’mbu' akwo kumambi', palolekiye kunani, ngammona Bulaimu kuutalu abile nakwe Lasali. 24 Bai, ngakema, ‘Tati' Bulaimu, mumbi’ki kiya, muntume Lasali asuye lukonji lwake mumasi', aniu’lu’ki’ye mululimi lwangu', kwa mwanjaa nendalumya muno mumwoto wu’no.’ 25 Bulaimu ngannyangwa, ‘Mwana wangu', uku’mbu’ki wapoki ganannoga mubwu’mi wako, lakini Lasali apoki maakau. Nambi’yambi' nembe endapu’mu’lya nawenga wendalumya. 26 Na kai', pakati yitu na mwenga pabi’kilwe lyi’mbwa liku’lu', li’nga babapala isa kwinu bu’ka ku’no kanebakombwe na babapala bu’ka kwinu isa kwitu kanebakombwe.’ 27 Yu’lu' ywabile tayili ngabaya, ‘Bai Tati', ninnu’ba muntume Lasali ayende pansengo wa tati' bangu', 28 kwa mwanjaa nibi na aku’bangu' batano, akaakwi’li’ke, baakaneisa pandu pano pene ngu’su’mbu'.’ 29 Lakini Bulaimu ngayangwa, ‘Aku’bo babi na Musa na alondoli ba Nnu’ngu', waleke baapi’kani bo.’ 30 Lakini ywembe ngabaya, ‘Nyinyoli tati' Bulaimu, ila mundu mana aayu’ka bu’ka kumambi' no yenda kwakwi’li’ka, baagalambuka.’ 31 Bulaimu ngabaya, ‘Mana baayu’wali Musa na alondoli ba Nnu’ngu', ata mundu ywaayu’ka bannyu’wali.’"

Lukongo lwa magu’gu'

24 Yesu ngaabakia bandu lukongo lwi’ngi', "Ukulungwa wa Kunani ulandana na mundu ywapandike mbeyu inannoga munng’unda wake. 25 Lakini bandu pabaabile bagonjike, nndumu wa kila mundu ngaisa no panda magu’gu' pakati ya mbeyu inannoga no bu’ka. 26 Bai, mitombo paibalike no tumbwa ku’la, na gembe magu’gu' ngagabonekana momo. 27 Atumisi ba yu’lu' mwene nng’unda ngabannyendelya na kummakia, ‘Bwana, tutangite panga waapandike mbeyu inannoga munng’unda wako, aga magu’gu' gabu’ka kwaku'?’ 28 Ywembe ngaayangwa, ‘Nndumu ngaywapangite nyo.’ Bai, atumisi bake ngabannaluya, ‘Buli upala tukagayokwane?’ 29 Naywembe ngaayangwa, ‘Lili, pamwayokwana magu’gu' mwaponekea yokwa pamope na ngano. 30 Mugaleke gaku’le pamope mpaka nsimu wa mauno. Nsimu wo naalu’a kummakia mwaauni, Mutumbwe kongwa magu’gu' na mukagatabe matubi go sonjelwa. Lakini ngano mwikongwe, mukaibi’ke paligu’lu' lyangu'.’"

Lukongo lwa ai’nja ku’mi

1 "Nsimu wo, Ukulungwa wa Kunani waalu’a landana na ai’nja ku’mi babaatweti imuli yabe yenda kunni’nda mwene lisengele. 2 Batano baai alogeloge na batano baai bene malango. 3 Balu' alogeloge baatweti imuli yabe lakini baapu’twili mauta go yongeya. 4 Lakini balu' bene malango baatweti imuli yabe na mauta go yongeya muyombo. 5 Kwa mwanjaa mwene lisengele aasi’li’ye isa, boti ngalwaapi’tya lugono no gonja. 6 Lakini payiikite meku ngakubaa na ndu’ti, ‘Lingulyange, mwene lisengele endaisa, mupitange panja mukampoki!’ 7 Apo balu' ai’nja boti ngabayumuka no bi’ka wiso imuli yabe. 8 Balu' alogeloge ngabaabakia balu' bene malango, ‘Tulu’ba mutupu’ngu’li mauta ginu, kwa mwanjaa imuli yitu yendaimika.’ 9 Lakini balu' bene malango ngabaayangwa, ‘Mauta gatubile nago gatuli’nganali twenga na mwenga! Nantali muyende kuliluka, mukapi’me,’ 10 Balu' alogeloge pabaabile kabayenda pi’ma mauta, mwene lisengele ngaisa. Balu' batano babaaibi’kite wiso ngabayingya pamope naywembe musi’li’ku’si’li’ku' ya lisengele. Bu’kapo niango ngauyigalilwa. 11 Pasu’gu', balu' bi’ngi' ngabaika no tumbwa kema, ‘Bwana! Bwana! Utuyu’gu’li niango!’ 12 Lakini mwene lisengele ngayangwa, ‘Kakape nimmakianga, nintangiteli mwenga.’" 13 Bu’kapo Yesu ngabaya, "Mukelekange, kwa mwanjaa mutangiteli lisu’ba wala saa.