Sabedoria
A sabedoria é um dos temas mais ricos da Bíblia. O temor do Senhor é seu princípio, e buscá-la vale mais que ouro ou prata. Deus promete dar sabedoria generosamente a quem pedir com fé.
O princípio da sabedoria
O temor do Senhor é o início de toda sabedoria verdadeira. Quem reverencia a Deus aprende a viver com discernimento e prudência.
Linebenwa Bungiu lagumesehabei lichú aau.
Hárügüñanu ibidiouguabaña aau máhabaña lun arufudahani
ru hagía mebereseni lun lichú aau.
Linebenwa Bungiu lagumesehabei lichú aau;
lasubudirúniwa Bungiu, le Sándutimabei,
ligía luálinbei ichügü.
Arufudahati lichugún inebesei lun Bungiu,
lichú aau houn gürigia;
lun heresibirun gürigia inebesei,
gasu ǘnabugu lan hanaagun houngua furumiñe.
Linebenwa Aburemei ligía lueirin-ágeibei lichú aau;
chuti hau ha inebehabubaña lun.
Lalawahóuba Bungiu súnwandan!
Gama lumoun, halíagiñe san liabin lichú aau?
Ka idan fulasu ladarirúa lualin ichügü?
Ibidiñeti lebegi houn gürigia,
madari hamuti giñe ya ubouagu.
Lariñaga barana:
«Úati ya, mama númañein».
Siñati lagañeihóuniwa lau golu,
ni giñe lau pülata.
Siñati lagañeihóun lichú aau lau golu le buítimabei
ni lau dübü wéndeti kei burí ágata o safiru.
Gebegiti sügǘ lau golu luma lifinun-agei bídiriu;
siñati lasansirun luagu katei lauti golu le fínutimati.
Buítimati lichú aau sügǘ lau golu würiti,
dübü wéndeti luma burí pérüla.
Buiti sügǘ lau dübü wéndeti le kürisólitu le Etiopíabei,
siñati lafayeirun lau golu le fínutimabei.
Halíagiñeti liabin lichú aau?
Ka san luwuyeri fulasu ñein lubéi lualin ichügü?
Aramudañu liña luéi harihin animaalu gáñitiña,
luma hawéi dunuru ha siélubaña.
Íbini günringuaü luma óunweni ariñagatiña:
«Aganbarügütiwa luagu».
Sabedoria como dom de Deus
A verdadeira sabedoria vem do alto. Deus a concede generosamente a quem pede com fé, sem lançar em rosto a fraqueza humana.
Gama lumoun anhein megei lubéi aban hídangiñe lichú aau, amuriahalá luma Bungiu, ábame líchuguni lun, ladüga mánginti ani ruti lau areini houn súngubei.
Gama lumoun anhein megei lubéi aban hídangiñe lichú aau, amuriahalá luma Bungiu, ábame líchuguni lun, ladüga mánginti ani ruti lau areini houn súngubei.
Gama lumoun anhein megei lubéi aban hídangiñe lichú aau, amuriahalá luma Bungiu, ábame líchuguni lun, ladüga mánginti ani ruti lau areini houn súngubei.
Ladüga Bungiu íchugubalin lichú aau,
ani lúmagiñe liabin subudi luma gunfurandaü.
Ladüga Bungiu íchugubalin lichú aau,
ani lúmagiñe liabin subudi luma gunfurandaü.
Bamuriaha lichú aau
luma lubuidun ichügü lau sun bere.
Ítara luba basubudiruni lanichigu
lichugún inebesei lun Bungiu;
ítara luba basubudiruni lanichigu
lasubudirúniwa Bungiu!
Rútina seremei luma uéiriguni bun,
Habungiute nagübürigu,
ladüga rúhadibu lichú aau luma erei nun;
ani guentó, subudigüda baali le wamuriahabei nun:
Subudigüda baali le labusenrubei urúei lasubudirun woun».
lau dimurei burí le:
«Biniwalá liri Wabungiute lun súnwandan,
ladüga ligía laburemebei lichú aau luma ubafu.
Aba líchugun Wabungiute lualin ichügü luma gunfurandaü houn gádürü nibureintiña ha lun gunfuranda hamá sun tuwuyeri líburu luma sun lichú aau. Bóugudin luéi lira, gunfuranda lumuti Danieli lanichigu sun luwuyeri arufudúni luma uénedü.
A sabedoria do alto
A sabedoria que vem de Deus é pura, pacífica, amável, cheia de misericórdia e de bons frutos. Ela se opõe à sabedoria terrena e mundana.
Ánhaña ha gámabalin lichú aau le lúmagiñebei Bungiu, furumiñe anihein aban ibagari harumati hawagu; gálumatiña, areidatiña, gaganbaditiña, gudemehabutiña, adüga hamuti le buídubei, aban labu hanügüniña sun gürigia, furangutiña.
Ánhaña ha gámabalin lichú aau le lúmagiñebei Bungiu, furumiñe anihein aban ibagari harumati hawagu; gálumatiña, areidatiña, gaganbaditiña, gudemehabutiña, adüga hamuti le buídubei, aban labu hanügüniña sun gürigia, furangutiña.
Ánhaña ha gámabalin lichú aau le lúmagiñebei Bungiu, furumiñe anihein aban ibagari harumati hawagu; gálumatiña, areidatiña, gaganbaditiña, gudemehabutiña, adüga hamuti le buídubei, aban labu hanügüniña sun gürigia, furangutiña.
Anhein anihein lubéi aban chu tau hidan, gunfuranda ligía, arufudaléi lau lubuidun lóuserun, lau ǘnabugubuni le líchugubei lichú lau lun.
Lau sun lira, yúsutiwa dimurei le lánina lichú aau houn ha wéinamuhañabaña lidan hafiñen. Gama lumoun lichú aau ligía, mama lánina ubóu le; mama giñe hani ha agumadihabaña ya ubouagu, ha madiseelibei hagumuchagun. Luagu lichú lau Bungiu le aramudaguabei wadimureha, lichú aau le daruguñubei lau hawéi gürigia, lememe lanúadirubei Bungiu lun waweirigunme lúmagiñe lubaragiñe ladügüni ubóu.
Anhein wagía, wapurichihan luagu Kristu le ádarawagubei luagu gurúa, le ábanbei dübü achugeraguágülei houn huríu, libidiounigan ligía aau houn ha mámabaña huríu. Ánheinti houn ha lagúarubaña Bungiu lun lánigu hamá, dandu huríu kei güriegu, Kristu lubafubei luma lichú lau Bungiu. Le hamuga gayaraabei lenege lan libidiounigan aau lidan Bungiu, lichutima aau sügǘ lau sun lichú aau le ubouagubei. Ani le hamuga lenege débili lidan Bungiu, héretimati sügǘ lau erei le ubouagubei.
Meyeedagua humá hungua. Le aritaguti luagu chu lan lau según lichú aau le lánina ubóu le, lunti ladügün kei ibidiouguati lau, gayara láamuga leresibiruni lichú aau le tímatimaati.
Meyeedagua humá hungua. Le aritaguti luagu chu lan lau según lichú aau le lánina ubóu le, lunti ladügün kei ibidiouguati lau, gayara láamuga leresibiruni lichú aau le tímatimaati.
Wéiriti nayumahan lun gaguraasun humá tidan hanigi, lun lidan humá aban lau ínsiñehabuni, lun gunfuranda humani linarün Bungiu buidu buidu lun deregüdagu humá lidan le uágubei hafiñera, gayara láamuga hasubudiruni laransehan Bungiu le meha aramudaguabei, le luáguti Kristu guánarügü. Le ídanbei aramudañu lan sun lichú aau luma subudi.
Direção e discernimento
Deus guia os humildes na justiça e ensina seu caminho aos mansos. Ele promete dirigir nossos passos quando confiamos nele de todo o coração.
Afiñebá luagu Bungiu tau sun banigi,
mamalá luagu lualin bichügü.
Haritaguabá luagu Bungiu lidan sun le badügübei,
ábame lanügünibu luéigiñe üma le surubei.
Maritaguabá buougua luagu weiri lan lichú bau;
ruba inebesei lun Bungiu direi buguyame luéi wuribani:
Lariñahare Aburemei:
«Buágunñein narihin.
Narufudahaba bun;
níchuguba dimurei buíduti bun;
narufudubei üma le lunbei bafalaruni bun.
adundeha laña ha ǘnabubei hanaagun houngua lidan lémeri;
arufudahati houn lidan irichaü!
Nabureme,
arufudabéi bémeri nun,
barübana luéigiñe bǘmate;
adundehabana, íchaahabana lidan binarün,
ladüga buguya Nubungiutebei, Nesefuragüle.
Buagu nemenigida súnwandan!
Adundeha lumuti Aburemei héibugun gürigia,
ru laña lidoun üma le aubei lagundaara;
Subudigüdabana libügürü bínsiñehabu binaafin,
ladüga ru naali nemenigin buagun.
Subudigüdabei nun ida luba lan nóuserun,
ladüga buma nálugei le nayumahabei.
Arufudahabá nun lun nadügüni bugundan,
ladüga buguya Nubungiutebei.
Barülana bani Sífiri le buídubei
luéigiñe aban üma suruti!
Luagu biri, Nabureme, gabagarigüdabana!
Ladüga richatibu, sagabana lídangiñe idiheri!
Nabureme arufudabéi bémeri nun,
alidihabana lidoun üma le surubei hawéi náganiñu;
A Palavra como fonte de sabedoria
A Palavra de Deus é lâmpada para os pés e luz para o caminho. Meditar nas Escrituras nos dá entendimento superior ao dos mestres.
Igemeri bererun lun nugudi,
larugounga ligía lun némeri.
Igemeri bererun lun nugudi,
larugounga ligía lun némeri.
Darabei nagu,
ariha náamugei lubuidun barufudahan.
Harugoungadagüdati lanichigu bererun,
arufudaha ligía houn gürigia ha lóuguati hanichigu.
Fuleseiwatiña gürigia ha mafalarunbalin hererun ha salufuribaña,
méibugun hagía lidan hémeri ha gafigounbaña,
múaradun hagía hama ha adügübaña bula lau Bungiu.
Lubaragiñe lira, lídanñein lilurudun Aburemei hínsiñehabu,
luagu lúrudu ligía hasaminara, áriebu wéyuagu.
Buíngüdaloun luganute Kristu hanigi le gumuti. Arufudaha humá húmawagua eweridiragua huguyame húmawagua lau lichú aau. Heremuha luagu luéirigun Bungiu lau eteingiruni lun tidan hanigi lau sálumu luma burí uremu.
Ladundehabadibu lidan buéiyasun,
lóunigirubadibu dan le barumugun,
layanuhaba buma dan le bagagudun.
Sabedoria prática para o dia a dia
A sabedoria se aplica em cada decisão: nas finanças, nos relacionamentos, no trabalho e no uso do tempo. Vivamos como sábios, não como insensatos.
Góunigi humá lubeiti buidu ida liña lan hóuserun. Mabagarida humá kei ibidiougua tau, habagarida kei chu tau. Yusu huméi hidaani lidan katei buiti, lugundun wuribaali dan.
Góunigi humá lubeiti buidu ida liña lan hóuserun. Mabagarida humá kei ibidiougua tau, habagarida kei chu tau. Yusu huméi hidaani lidan katei buiti, lugundun wuribaali dan.
Aganbabá eweridihani, anha buguyame lun ererehóuni,
ítara luba biabin lun lachuudun bau.
Aganbabá eweridihani, anha buguyame lun ererehóuni,
ítara luba biabin lun lachuudun bau.
Ha afurendeirutiña, adüga haméi le hafurendeirubei,
hínsiñeguatiña houngua ani awansetiña.
Derebugugüdawati aransehani lau aban eweridihani buiti;
lau afansehani buiti ladügǘwa wuribu.
ladüga lau aransehani buiti ladügǘwa wuribu,
hádanñein saragu eweridihatiña agañeiruni.
Arufuda lumuti gaguraasuni lichú aau;
anhein maguraasuni, arufudati óunwenbu libidiounigan aau.
Wuriburügüñein lanüga anaaguni unguaü;
hámañein ha ǘnabugububaña lichú aau.
Ha óunigirutiña hererun, góunigiguatiña hóuniwagua;
ha gíbeti hadimurehan, hagünrinchaguba hóuniwagua.
Ha ibidiouguabaña aau,
haritaguatiña luagu buidu lan sun le hadügübei;
ánhaña ha chúbaña aau, ánhatiña lun haganbun eweridiruni.
Barüti anaaguni unguaü busiganu;
hámañein ǘnabugubutiña lichú aau.
Ha chúbaña aau, resibi hamuti gumadi;
ánhaña ha adimurehabaña libidiounigan aau, günrinwaguatiña.
Ha chúbaña aau hama ha huálibaña ichügü
darí hamuti subudi le háluahabei.
Ha ibidiouguabaña aau, mayumahantiña furendei
hetenirun lúnrügü hapantahan lau le hasubudirubei.
Íbini ibidiougua tau,
abahüdǘwati kei chuti aau luma kei huali tichügü
dan le maniñu lan.
Gürigia chu tau ha aganbuti dimurei le,
lachuudatimaba hau,
ánhañati nibureintiña gunfurandatimahañame
ani gayaraahalime haransehan turobuli le hénrenguti.
Buidulá hóuserun hama ha mafiñenbaña; yusu huméi hidaani lidan katei le buídubei. Lunti gúndaawa lan lau hiyanun súnwandan, lunti giñe semé lan, lunti giñe hasubudiruni ida luba lan hóunabuniña gürigia.
Buidulá hóuserun hama ha mafiñenbaña; yusu huméi hidaani lidan katei le buídubei. Lunti gúndaawa lan lau hiyanun súnwandan, lunti giñe semé lan, lunti giñe hasubudiruni ida luba lan hóunabuniña gürigia.
Furumiñeguarügü katei le hadüga, adüga huméi lau ugundani, kamá hamuga hadügüñein lun Wabureme Kristu mama houn gürigia. Subudi humaali luagu líchugubei lan Bungiu alagan hun keisi hafayeiruáha, ladüga lun Wabureme Kristu le Habureme le tímatimaati heseriwida.
O valor da sabedoria
A sabedoria é mais preciosa que rubis. Quem a encontra, encontra a vida e alcança o favor do Senhor. Nada se compara a ela.
Fuleseiwatiña gürigia ha adarirubaña lichú aau,
ha ibihubaña lualin ichügü;
Ladüga ha adarirutina, darí hamaali ibagari,
gañei haméi lugundan Bungiu;
Buítimati libihín lichú aau sügǘ lau golu;
buítimati gunfurandaü sügǘ lau pülata.
Gürigia lúnbaña haransehan,
Bungiu lun ladundehani héibugun.
Gürigia aransehabaña,
gama lumoun lúmañein Bungiu lagumuhóun dimurei.
Lugundun ounigihati lichú aau kéigubeirügü seinsu, gama lumoun buítimati lichú aau ladüga ruti ibagari lun chu tau.
Málügüdaguaba bungua ka lan uagu buídutima lubéi sun dan le sügühalibei, lugundun mama álügüdahani lánina lichú aau lira.
Gürigia le unbei hínsiñehabu lan Bungiu, ruti lichú aau lun, subudi luma ugundani. Gama lumoun ánheinti lun le afigouhabei, ruti Bungiu wadagimanu lun, lun lagibedun lúmati, lun lóundaragun irisini lárigiñe aba líchuguni irisini ligía lun le unbei hínsiñehabu lan. Sun lira katei giñe málati, ítara liña kéigubeirügü labusenrúniwa lárügüdün garabali.
Sun le gayaraabei badügüni, adügabéi lau sun biyaraati; lugundun lidan umúahaü, le lunbei ñéinhinba lan badagara, madügǘnti ni kata ñein maritawagún ni kata, úati subudi ni lichú aau ñein.
A sabedoria e a soberania de Deus
Os caminhos de Deus são mais altos que os nossos. Sua sabedoria é insondável, eterna e infinitamente superior ao entendimento humano.
Lugundun mítaranti nisaminan kei hisaminan,
mítaran nóuserun kei huguya.
Ítara kei lóugiñeñein lan múa sielu,
ítara giñe lóugiñeñein lan hisaminan luma hóuserun
nisaminan luma nóuserun».
Liña lariñagun Bungiu.
Lugundun mítaranti nisaminan kei hisaminan,
mítaran nóuserun kei huguya.
Ítara kei lóugiñeñein lan múa sielu,
ítara giñe lóugiñeñein lan hisaminan luma hóuserun
nisaminan luma nóuserun».
Liña lariñagun Bungiu.
Ibidiñeti funagia bun? Maganbun bágili funagia?
Aburemei, Bungiu le magumuchaditi, le adügübalin sun ubóu,
mabuchadaditi luagu, magumuchadi ligía lichú lau.
Ibidiñeti funagia bun? Maganbun bágili funagia?
Aburemei, Bungiu le magumuchaditi, le adügübalin sun ubóu,
mabuchadaditi luagu, magumuchadi ligía lichú lau.
Arufudahaali Bungiu nun
lun níchugun dǘgüdaguaü houn ha buchaañabaña uagu.
Adügati lun deregüdagu nan sagü binaafin
lun naganbuni le larufudahabei kei lubudubu.
Fugiabugu ha ñǘdünbaña Ehiptu áluga híderawagun,
ha hemenigibaña hawagu gabayu,
ha íchugubalin hemenigi luagu tibe hakarün
luma luagu hibe hagabayun,
madigiragúntiña luagun Wabungiute le Lubungiute Ísüraeli,
máluahan hamuti Wabureme!
Gama lumoun chuti lau Wabureme
ani adügati lun ñein lan lamiselu,
ani dan le lariñagun aban katei, adüga lumuti.
Liñuraguba hawagun gürigia salufuritiña
ha íderagubaliña wuribatiña adüga wuribani.
Ítara liña giñe ladügüni Wabureme Suntigabafu laranseha.
Garíawaseti burí laransehan, ladügübei lau óunwenbu lichú aau.
Ñeinbei lani Bungiu Sífiri luma súnwandan,
líchuguba lichú aau lun, lualin ichügü,
gabaroun lubéi katei, líchuguba giñe erei lun,
subudi luma inebenehabu lun Wabureme.
Maguseragüdünbei luagu larihín aban katei,
masiadihan ligíame luagu katei le machourunti.
Nadundehabadibu súnwandan,
níchuguba saragu éigini bun lidan fulasu mageirawati,
níchuguba erei lun búgubu,
ítara buba kei aban fuluri-agei le túaguati buidu,
kei aban lísensen duna le mamabeidaditi.
Lueirin lareini Bungiu, luma lichú lau! Siñati wasubudiruni lisaminan, siñá gunfuranda wamani lémeri.
Uéiriguni lun Bungiu le ábanrügüti, le ligíarügüti chu aau; uéiriguni lun, lídangiñe Hesukrístu, lun sun dan! Ítarala.
Subudi wamuti luagu aranse lani Bungiu sun katei lun lanügüba lan buiti houn ha hínsiñehabubaña lun, houn ha únbaña lagúara lun lánigu hamá keisi laritaguni.
Gíbeti burí katei le adüga báalibei Aburemei!
Lau lichú aau badügei súngubei;
arihúati sun katei le badügübei lidan sun fulasu!
Wéiriti Wabungiute, weiri ligía lubafu;
mébehati lualin lichügü.
alidiha báadina lau barufudahan nun,
lídanme lagumuhóun, beresibirubadina lau burí ubuiduni.
Arufudahabá woun lun wabahüdüni waweyuri buidu,
ragǘ láamuga wachügü lichú aau.
Gürigia ha buídubaña,
adimurehatiña lau lichú aau,
gürigia ha buídubaña,
adimurehatiña lau irichaü.
Gundaabá le tímatimaati lidan Aburemei,
ábame lagunfuliruni tayumahan banigi.
Nabureme, íderaguabana lun nadügüni bugundan,
barübana luéigiñe üma le surubei,
ariha hamaamugei náganiñu luagu abunhein lan numa.
Barufudubei lémeri ibagari nun.
Anihein óunwenbu ugundani biñuarü;
anihein buiduu le magumuchaditi burugabu.
Hayabinba ayahuaheina luma afurieideina.
Nanügübaña le ñein lumuti saragu duna,
lídangiñe aban üma le úaraguati,
le ñein lumuti machugeragun hamá.
Ladüga au lúguchibei Ísüraeli,
Éfürain nígiramabei.
Aburemei, subudi numuti luagu mama lan wügüri laburemebei libagari,
luagu mabafu lan luagu lisinun.
Aburemei adügübalin múa lau lubafu;
derebugugüdalei ubóu lau lichú lau;
tulegualéi sielu lau lualin lichügü.
Mapantahabá luagu weyu le harugabei,
ibidiñeti bun kaba lan lanüga.
Úati gunfuranda hamani gürigia ha wuribabaña richaguaü,
ánhaña ha áluahabalin Bungiu, gunfuranda hamuti buidu.
Guentoti, iñurualá liri Bungiu le gabafubei lun ladügün gibe sügǘ lau le wamuriahabei o le lan wasaminarubei, lau lubafu le nadagimeinbei wadan. Arihualá luéirigun Bungiu lídangiñe sun le ladügübei hadan lánigu luma lidan Kristu Hesusu luagu sun sígulu luma lun sun dan! Ítarala.
Anihánme lǘrüwan wéiyaasu nidin bisidaün. Sun kesi wakutihabei anhein añahein lubéi biama o ǘrüwa gefentiña luagu.
Bulíei humá san dimurei le líchugubei Bungiu hun keisi lirahüñü? Lariñahare tidan Lererun:
«Niráü, míchigaba mabahüdüni luagu abeichúni le líchugubei Babureme Bungiu buagu,
meferidirunbeime buguraasun.
Lugundun arufudahati Bungiu houn ha hínsiñebaña lun,
bei laña ha leresibirubaña keisi lirahüñü».
Lagumuhóun katei niduheñu, samina humá luagu sun le inarünibei, sun le gadünabei inebesei, sun le richabei, sun le harumabei, sun le gúndaawabei lau, sun le uágubei buidu lan ladimurehóun. Samina humá luagu sun le buídubei luma sun le gadünabei uéiriguni.
Madiherida humá lubeiti luagu haruga, ladüga barǘ lumuti giñe haruga lidiheridüna lúmagua. Buídurügüti lénrengunga le lanügübei kada weyu lúmagua.
Tásaaruba giñe lurúeite Suru lidan luéyuri aguseruni danme le haguseragüdüniwa gürigia ha lánina dan le, ábame tíchugun hadurun; ladüga ñǘbuintu lídangiñe lidise-agei ubóu lun taganbuni lichú lau Salomón, ani anahán, aban wéiriguti sügǘ lau Salomón, ani máhatün haganbunina.
«Le aganbutina, adügaléi le nubeibei, ítara liña kei aban wügüri gunfurandati le adügübei luban ligibuagu dübü.
níchuguba dimurei luma lichú aau hun le lásiñarun ni aban hádangiñe háganiñu asigenera ni óunaba.
Maguseragüda humá luagu le harihubei, laulá irichaü haguseragüda.
Lau lichú aau ladügei Bungiu ubóu;
lau lisubudin líchigei sielu lidan lubara;
Hámañein wéiyaaña mutu lichú aau;
rúhali harumudiri gunfurandaü houn.
Gama lumoun chuti lau Bungiu, ani gabafuti,
saminati kaba lan ladüga, lárigiñe aba ladügüni.
Subudi numuti buidu luagu ítara liña lan katei le,
ani siñá lan lariñagun gürigia
luagu madurun lan ligibugiñe Bungiu.
Anhein hamuga áluga gürigia lasigenehan luma Bungiu,
siñaguabei hamuga lungua lasigenerun
ni aban lídangiñe milu katei le lariñagubei Bungiu lun.
Wéiriguti Bungiu lidan ubafu luma lidan lichú aau,
kaba agagibudagua luma, lun lagañeiruba lan?
Arufuda laali Bungiu le buídubei bun,
luma ka lan lamuriahabei búmagiñe:
Lun badügün irichaü, lun gudemehabu ban
luma lun manaagun ban bungua ligibugiñe Bungiu.
Aba lariñagun houn aguseragüdütiña:
—Ariha humeitia buidu ka lan hadügübei, lugundun mámaba lidan hiri wügüriña haguseragüda, lídanba liri Wabungiute, ani ñeinbei Wabungiute huma danme haguseragüdün.
Ida liña san hasubusiruni kaba lan asusereda haruga? Káteiñeigia hibagari? Ítara liña kei hemereedu le asaliragubei luagu murusun dan, lárigiñe aba lagumuchagun.