Vícios
A Bíblia nos alerta contra os vícios e comportamentos destrutivos. Deus nos chama à liberdade em Cristo, não à escravidão de desejos e hábitos que consomem corpo e alma.
A escravidão do pecado
Todo vício é uma forma de escravidão. Jesus veio para libertar os cativos e restaurar a verdadeira liberdade dos filhos de Deus.
Yeso obveel bɔ ndiri: «Taa-taa bam, mɛ̃ eyɛɛn byɛ wɛn, mbuul wueel wu asa obi, oli ɔ̃nkyal a obi.
M’emfa okyɛ, okɛɛn Muaan osuul byɛ ndii, byɛ ekieel ekal bam ndii.
M’emfa okyɛ, okɛɛn Muaan osuul byɛ ndii, byɛ ekieel ekal bam ndii.
Baan b’Abalayam wuo baan b’ɔ̃fpu?
Yeso olieel Ayuda b’álɔ okiool onse ndɛ ndiri: «Okɛɛn byɛ ekuru nzuru me be ngyɛɛn mɛ̃, byɛ bam ŋ’eli ayio a mɛ̃. Byɛ ekieel eyɛɛ otaa-taa, otaa-taa okieel osuul byɛ ndii.»
Okal ndii me Mãsia
Mãsia opaal bia-byɛ onse ebwal, kwɛn bia-byɛ ekal bam ndii. Obobɔ, bia-byɛ etɛɛn ye mpɛn, me ndɔɔ yi ebee onse ebwal ki onkyal obekɔɔl.
Byɛ bam eyɛɛ ngesɛ wɛn, ŋ’esuul byɛ nzuru a byɛ ke nsɛn okwɛn o mbuul m’olweel o ndɛ, byɛ ŋ’eyii ankyal a mbuul wu elweel byɛ ondɛ. Byɛ elweel obi, bɔ obiri byɛ k’epfu, byɛ elweel Nziã, ndɛ abiri byɛ k’ãndɔɔ mã dzu.
Resistência e domínio próprio
O fruto do Espírito inclui o domínio próprio. O cristão é chamado a ter controle sobre seus desejos, resistir à tentação e vigiar contra as obras da carne.
ɔ̃tam, obɔɔ o mbal, odza y’onywã b’onduru ɔ̃ndel, y’ãndɔɔ mãkyɛ mɛn onge omɔ̃. Mɛ̃ ewa byɛ ãnkunkwa onge b’ewi mɛ̃ byɛ mɔ̃ tsɔɔn wɛn, baal b’asa ãndɔɔ mã m’emfa okyɛ, bɔ k’àsam Okwɛn o Nziã wɛ. efyɛ, okuru b’ɔ̃kwal. Ngel k’ebee ãndɔɔ omɔ̃ wɛ.
Elweel Nziã m’ãnzuru ã byɛ
Baal bakyɛ abeyɛɛn ndiri: «Awi mɛ̃ nkuul yi esa mbueel». Ngwanyã, kɛn a mbueel k’ãli ngesɛ wɛ. «Awi mɛ̃ nkuul yi esa mbueel», kɛn a mɛ̃ ke nzii k’ekal ɔ̃nkyal a ndɔɔ si mɔ̃ wɛ.
Elweel Nziã m’ãnzuru ã byɛ
Baal bakyɛ abeyɛɛn ndiri: «Awi mɛ̃ nkuul yi esa mbueel». Ngwanyã, kɛn a mbueel k’ãli ngesɛ wɛ. «Awi mɛ̃ nkuul yi esa mbueel», kɛn a mɛ̃ ke nzii k’ekal ɔ̃nkyal a ndɔɔ si mɔ̃ wɛ.
Kɛn a mɛ̃ ebetuaal nzuru mpal, mɛ̃ ndi y’okwɛn nkal a yɔ, me ndɔɔ yɛn, ke mbee a ŋe ntee-ntee mɛ̃ bakyɛ, abee mɛ̃ me pyɛ osuul.
Ɛ̃mbio mvieel mi ɛ̃yi onse byɛ ɛ̃li mi ɛ̃beya onse baal bueel. Nziã oli wu obvaan m’okiool: Ndɛ k’àwa nkuul kwɛn ombio b’ambio byɛ obvel byɛ mpɛn wɛ. Me lio li ɔ̃mbio, ndɛ àwa byɛ mpɛn yi ekuru ɔ̃kwal bvool àsuo byɛ nkuul yi epal onse ndɛ.
Ɛ̃mbio mvieel mi ɛ̃yi onse byɛ ɛ̃li mi ɛ̃beya onse baal bueel. Nziã oli wu obvaan m’okiool: Ndɛ k’àwa nkuul kwɛn ombio b’ambio byɛ obvel byɛ mpɛn wɛ. Me lio li ɔ̃mbio, ndɛ àwa byɛ mpɛn yi ekuru ɔ̃kwal bvool àsuo byɛ nkuul yi epal onse ndɛ.
Ekal angɔ-mwiĩ bvool ebuɛɛn, kwɛn byɛ ebee m’ɔ̃mbio obva. Ɔ̃fel oli ye mpɛn, kɛn a nzuru eli y’okwal.»
Oŋɔ̃ elweel Nziã, esɛn ãnã ke nkwel ɔ̃pfu, obobɔ ndɛ abal lala ye byɛ.
Ke ngwel wɛ, byɛ eyɛɛ wɛn, okɛɛn okiool o byɛ obwel onse ɛ̃mbio, bɔ oburu osɛ-mwiĩ.
Libertação e renovação
Em Cristo somos libertos de toda forma de dependência. Pela renovação da mente, aprendemos a discernir e rejeitar o que nos prende.
Omwiĩ b’alili
Obobɔ andoo, onge bɛn Nziã osuo bia-byɛ obvɛ o ndɛ, mɛ̃ ngwi byɛ luo wɛn, ekab ndɛ nzuru a byɛ onge kab li mwiĩ, li ngel, bvool li ekiool ndɛ. Omɔ̃ ãbuɛɛn mã m’emfa ki Endɔɔ e Nziã. Ebee odzuu m’emfa ki ɔ̃kiri wa nonɔ̃ wu. Eyɔɔl kwɛn Nziã aswɛɛl byɛ emfa bvool awa byɛ ãyal m’ãnyiɔɔn, kwɛn byɛ ebwɛɛl b’edzii Nziã, ŋ’ayɛɛn ndiri ndɔɔ yi ngesɛ, ndɔɔ yi esa ndɛ esɛ, ye ndɔɔ yi ɔ̃koo.
Obobɔ, ewal byam onge baal b’amaakwa me ndɔɔ obi, bvool b’ali mwiĩ me ndɔɔ a Nziã, onse Yeso Mãsia.
M’emfa okyɛ, obi bvool k’obvaan obekal y’okwɛn nkal nzuru a byɛ yi ekieel ekwa wɛ. Obobɔ, ebee bvi etam efua e yɔ osa. Ebee elyam e nzuru a byɛ si ngemɔ̃ ke nsɛn okwɛn b’obi osuul, onge eluɔ ki esa byɛ ãndɔɔ mɛn k’ãli dzu wɛ me kyɛ. Kɛn ekab nzuru a byam ola Nziã, onge baal b’amwiĩ-mwiĩ b’asiool onse b’ákwi-ákwi. Esuul nzuru a byɛ yueel ekal yi Nziã, onge eluɔ ki asa ãndɔɔ mã dzu me kyɛ.
Ke ngwel wɛ, bia-byɛ eyii nzuru ngamɔ̃ ye ndɛ m’epfu lɛn onge li ndɛ. Emfa kiki hɛ̃, bia-byɛ bam eyɛɛ wɛn bia-byɛ ekieel ekal, nzuru ngamɔ̃ ye ndɛ m’osiool bɛn onge bo ndɛ.
Bia-byɛ eyɛɛ wɛn ombuul o bia-byɛ b’otsɔɔn-tsɔɔn, ábɛɛl bɔ m’enkulusu ye Mãsia, kwɛn nzuru a bia-byɛ yi obi ebii, bvool kwɛn bia-byɛ ebee ankyal b’obi bvool obekal.
Nyiĩ a Nziã émeemɔɔn ola baal bueel
Ke ngwel wɛ, nyiĩ a Nziã yi ebvuul baal, émeemɔɔn ola baal bueel. Nyiĩ oyɔ yi eyiool bia-byɛ k’ebee ãndɔɔ ã Nziã opfiɔɔl, k’ebee esɛ bvi ɔ̃kiri wu, bvool k’ekal y’ombuul bueel me lio li, k’ekal dzu bvool k’ekuru nzuru me Nziã.
Bɛɛn meba, me lio li esiil li omwiĩ o byɛ me nsie, ekal m’emfa ki edzii Nziã, ke m’emfa ki efua e byɛ bvi ombuul wɛ. Ke ngwel wɛ, m’ãlio m’ã́bwel, byɛ bam ési ãndɔɔ m’edzii baal bɛn k’ayɛɛ Nziã wɛ, ŋ’ékekal byɛ onse ãndɔɔ m’esio, onse efua bvi ebi-ebi, onse obɔɔ o mbal, onse odza b’onduru ɔ̃ndel, onse onywã b’onduru ɔ̃ndel, bvool onse obuɛɛn b’anziã ba mfya b’oli ndɔɔ yi áluo. Obobɔ, baal bɛn k’ayɛɛ Nziã wɛ akam me ndɔɔ yɛn byɛ k’ebedzuu nkuul mɔ̃ ye bɔ onse ãndɔɔ m’esio wɛ, bɔ bu abvi byɛ okwee. Kɛn a bɔ akieel ayɛɛn m’ɛ̃sal ɛ̃ bɔ ola Nziã wu amaawal ɔ̃yɛɛl wu atsiil ãndɔɔ ã baal b’amwiĩ-mwiĩ ye mã b’ámaakwa. Obɔ otsɛn bɛn ál’atsal Nsia yi Ngesɛ hɛ̃ ola baal bɛn ŋ’eyɛɛn ŋã amaakwa. M’emfa okyɛ, ke mbee a ŋ’ebɔɔ bɔ etumbu onge ki ebebɔɔ baal bueel m’emfa ki ombuul, bɔ akal y’elaã m’ɔ̃fel, m’emfa ki Nziã.
Mbuul bwɛn a mbuul ye kab e ndɛ
Ntɔ a eluɔ bvieel eyii tsotsoo. Oŋɔ̃ ekal y’ãyal bvool y’onkyab, kwɛn byɛ ekoo k’ebuɛɛn.
Okɛɛn bia-byɛ eyɛɛn wɛn bia-byɛ k’eli y’obi wɛ, bia-byɛ ŋ’epfuru ãnzuru ã bia-byam, bvool otaa-taa k’oli onse bia-byɛ wɛ. Kɛn okɛɛn bia-byɛ ekiool ãbi ã bia-byɛ, Nziã oli wɛn k’akwɛɛn k’asa m’élieel ndɛ wɛ, bvool oli dzu. Obobɔ, ndɛ àdzeel ãbi ã bia-byɛ bvool àsuɔɔl bia-byɛ onse ãndɔɔ mam mbueel mɛn k’ãli dzu wɛ.
O corpo como templo
Nosso corpo é templo do Espírito Santo. Devemos honrar a Deus com o corpo, fugindo da embriaguez, da imoralidade e de toda impureza.
Byɛ eyɛɛ yɔ: Nzuru a byɛ eli mboo yi ɔ̃nsensal yi ekal Ɔ̃fel wu Ɔ̃nsensal, wu oli onse byɛ, wu ewi Nziã byɛ. Byɛ k’ebekal ba byam wɛ.
Byɛ k’eyɛɛ wɛ wɛn b’asa ãndɔɔ m’ãbi kieel k’asam Okwɛn o Nziã wɛ? Ekal y’onkyab, eyɛɛ bam bubu: anga-esio, b’abuɛɛn etiɔ, b’adzuu y’anga-akal wuo y’anga-alam, b’adzuu y’angaburu-abɔɔl, baal a pfuul, ba ye nzal a obɔɔ, b’ebɔɔ mbal, b’atoo bakyɛ ɛ̃tswɛ, b’awɛɛl eluɔ e baal, bɔ kieel k’asam Okwɛn o Nziã wɛ. Okyɛ emfa ki éli baal ke kwɛ onse byɛ tsɔɔn. Kɛn a Nziã osuɔɔl byɛ, osueel byɛ, osuul byɛ dzu me nkuũ a Mfam Yeso Mãsia, me nkuul Ɔ̃fel a Nziã a bia-byɛ.
Mbal ãbee byɛ obɔɔ, ke ngwel wɛ mɔ̃ ãbebiri baal onse ɛ̃tsab. Kɛn eluul m’Ɔ̃fel.
Abee kɛn ãdza obenywã, anywã hɛ̃ embal-mbal e bvine me ndɔɔ a mwiĩ wu abesa yɛ, nzal-a-ŋɛn yɛ abeluu bibi.
Ke ngwel wɛ, bvieel bvi li onse ɔ̃kiri: Efua bvi ombuul, efua bvi ebi-ebi bvi mviil, y’ondɛɛl o nzuru me ndɔɔ opfel, obvɛ bvieel k’efa ola Taal wɛ, kɛn a bvɛ efa onse ɔ̃kiri.
Ekal y’onkyab, ekal angɔ-mwiĩ! Ɔ̃taal a byɛ wu ɔ̃pfu afa ku abwel ku onge ebob ki eta ɛ̃baan m’obii o wu ekɔɔl kyɛ m’okɔɔl.
Ɔ̃ngwa ye mwiĩ a ɔkiri
Yeso bvool olieel ndiri: «Byɛ, byɛ eli ɔ̃ngwa wu ɔ̃kiri. Kɛn ɔ̃ngwa okɛɛn oyii wel, emfa emã ki abveel obvie o ndɛ? Ndɛ ŋ’ayii ɔ̃sal pyɛ, esiil kɛn a k’ata ndɛ pfɛɛ ke nkwel-a-nzi, kwɛn baal adziaal ndɛ.
Oyɛɛ ke yɔɔl kwɛn bee ebva m’ɔ̃mbio wɛ,
kɛn a bvuul bee me mviɔɔl mi ɔ̃pfu.
[Ke ngwel wɛ omfam ye waan ye lweel eli bvi yɛ ɔ̃bu. Amɛn.]"
Ke ngwel wɛ, ákel ndiri:
«Mfam olieel ndiri: Onge bɛn mɛ̃ ndi mwiĩ,
baal bueel abva ãbuo ke nkwel a mɛ̃,
bvool bueel awa mɛ̃ lweel.»
M’emfa okyɛ, ngɔmɔ̃-ngɔmɔ̃ onse bia-byɛ akieel ayɛɛn me ndɔɔ emfa ki edzuu ndyam ke nkwel a Nziã.