Aliança
A aliança é o modo como Deus se relaciona com seu povo. Da aliança com Noé à Nova Aliança em Cristo, Deus se compromete com amor e fidelidade irrevogáveis.
Alianças com Israel
Deus firmou aliança com Abraão, Moisés e Davi. No arco-íris, na lei, nas promessas — Ele é o Deus da aliança.
Ipinde lya nhonya
Hamba Nguluwi nakamlonjela Nuhu na mwanage, "Ndanguwika ilagano lya heni na hemwe na lulelo lwa hemwe na vilumbigwe vyeng’ha viwele na ukomu na videje na migongolo ja kudimigwa na ja kisolo, vilumbigwe vyeng’ha vilawile mli safina hamwe na hemwe. Ndanguwika ilagano lya heni na hemwe kota sividumya kahi vilumbigwe vyeng’ha viwele na ukomu ama kudumya chila chinhu muisi kwa mazi tendema kota vyonditile aho hamwande." Kahi Nguluwi nakalonga, "Awu ndo ulajilo wa ilagano lyondilingudita na hemwe na chila chilumbigwe chiwele na ukomu, chiwele hamwe na hemwe kwa lulelo lweng’ha lulinguya. Ndanguwika ipinde lya heni kuli ng’hungugu kuli ulanga. Nawo wowa ulajilo wa ilagano lya heni na isi yeng’ha.
Ndanguwika ilagano lya heni na hemwe kota sividumya kahi vilumbigwe vyeng’ha viwele na ukomu ama kudumya chila chinhu muisi kwa mazi tendema kota vyonditile aho hamwande."
Ndanguwika ipinde lya heni kuli ng’hungugu kuli ulanga. Nawo wowa ulajilo wa ilagano lya heni na isi yeng’ha.
Mkulu Nguluwi nakadita ilagano na Abulamu aku yolonga, "Ndanguwapa isi ayi walelwa wa hegwe, kulawa kuli lwanda lwa Naili lwa Misili mbaka kuli lula lwanda lukulu lwa Eyufulate, aha ndo honhu ha Wakeni na Wakenisi na Wakadimoni na Wahiti na Wapelisi na Walefayi na Waamoli na Wakanaani na Wagiligashi na Wayebusi."
Lelo Abulamu nakafugama naye Nguluwi nakamlonjela, "Ilagano liwele ndolidita na hegwe lyowa kota ali. Kowa mhaza wa nhanzi nyinji. Kulawa sambi huchemigwa kahi Abulamu, ila kochemigwa Abulahamu, kwa vila nandikudita uwe mhaza wa nhanzi nyinji. Ndokudita uwe na walelwa wenji, nawo wowa isi ng’hulu na wamwe wa hewo wowa wandewa. Ndolitawiza ilagano lya heni na hegwe na lulelo lwa hegwe na lulelo lwawo lweng’ha ne kuduma. Nani kahi ndowa Nguluwi wa hegwe na Nguluwi wa lulelo lwako mazuwa gose. Ndokupa hegwe na walelwa wa hegwe isi ayi youlingikala kota mjenzi. Isi yeng’ha ya Kanaani yowa ya walelwa wa hegwe, nani ndowa Nguluwi wa hewo."
Hamba Nguluwi nakamlonjela Abulahamu, "Kwa banzi ya hegwe, hegwe kolibatilila ilagano lya heni, hegwe na lulelo lwako lweng’ha na lulelo lwao lweng’ha. Ali ndo ilagano loulibatilila kuli heni na hegwe na lulelo lwako, chila mlume hali hemwe imgana yenjile ikumbi. Mokwinjila ikumbi, ayi ndo yowa ulajilo wa ilagano lya heni na hemwe.
Loufichile mwaka wa kumi na nne, mndewa Kedolilaomeli na wala wandewa wayage nawoya kuwatowa wanhu wa Lefaimu, ako Ashitaloti-kalinaimu na Wasusimu, ako Hamu na Waemi, ako Shawe-kiliataimu
Lelo wone mhuliche lizi lyangu na kibata ilagano lya heni, mowa wanhu wa heni mhaguligwe hali isi zeng’ha, kwa vila isi zeng’ha ndo za heni.
Mbaka ya isi ya hemwe yowa kulawila Bahali ya Shamu mbaka bahali ya Mediteleniyani na kulawila kuchiwala mbaka lwanda lwa Eyufulate, mina ndowawika wenyeng’haye wa isi ayo mmoko mwa hemwe, namwe mowawinga Wafilisti woche. Mleche kudita ilagano lyoneche na hewo ne milungu ja hewo.
Ilagano lyanguditigwa kahi
Mkulu Nguluwi nakamlonjela Musa, "Sambi ndangudita ilagano. Hali wanhu wa hegwe weng’ha ndodita vinduzanduza hali hewo viwele havinalawila kuli isi yeng’ha ne kuli nhanzi yoneche. Na wanhu weng’ha mlingikala hali hewo wogona madito ga heni makulu. Mina ndodita mbuli za vinduzanduza vya kudumbiza hamwe na hegwe.
Musa nakekala ako kuchidunda hamwe na Mkulu Nguluwi kwa mazuwa makumi gane, nemisi na nechilo, hadile chilyo ne kunwa mazi. Nakandika malajizo geng’ha na jila mizilo kumi.
Musa nakekala ako kuchidunda hamwe na Mkulu Nguluwi kwa mazuwa makumi gane, nemisi na nechilo, hadile chilyo ne kunwa mazi. Nakandika malajizo geng’ha na jila mizilo kumi.
Na heye nakawadamlila ilagano lya heye nakawalajiza mbatilile na kuwinza jila mizilo kumi najoyandiche mli vibao vili vya maganga.
Lelo mvizele kota Mkulu Nguluwi, Nguluwi wa hemwe, ndo Nguluwi wa kitumbila. Kochibata ilagano lya heye na kuwalajila igano lya kwimilila kwa lulelo elufu lwa wala walingumgana na kuwinza malajizo ga heye.
Alianças renovadas
O povo renovava a aliança diante do Senhor. A fidelidade de Deus permanece mesmo quando o povo falha.
Lelo wanhu nawoka howekale na kuluta kuloka lwanda lwa Yolodani, watambika nawali wapichile isanduku lya ilagano wowalongola wanhu. Lwanda lwa Yolodani lwangumema mhela wa mbena. Baho du wala wapichile isanduku lya ilagano lowafichile Yolodani na magulu ga hewo vyogabijile mazi hafungo ha lwanda alo, mazi gawele gochililika kulawila ubanzi wa kuchanya nagema na kilunda mbaka ako Adamu, chijiji chiwele habehi na muji wa Saletani. Ahyo mazi ago nagali gochidulika kuluta bahali ya Alaba, izeleche kota Bahali ya Mwino, nagema ng’hatu. Wanhu nawaloka kumwando kwa Yeliko. Mhela Waisilaeli vyowawele woloka honhu hawele mazi nagakola, watambika wapichile isanduku lya ilagano lya Mkulu Nguluwi, nawema hagati ha lwanda Yolodani mbaka wanhu weng’ha nawaloka.
Hamba Yehoyada nakadita ilagano hali Mkulu Nguluwi na mndewa na wanhu, kota wowa wanhu wa Mkulu Nguluwi. Nakadita ilagano kahi hali mndewa na wanhu.
Hamba mndewa nakema habehi na izengo na kudita kahi ilagano hali Mkulu Nguluwi, liwele ndo kumuwinza Mkulu Nguluwi na kibatilila mizilo ja heye na malajizo na kwamula kwa heye kwa nhumbula ya heye yeng’ha na kwa muhe wa heye weng’ha, ahyo ndo kuuhulichiza ulonzi wa ilagano ali wandichigwe kuli chitabu acho. Hamba wanhu weng’ha nawelumba kuli kudita ilagano alyo.
Ahyo mhela awo mndewa Yeholamu nakoka kulawa Samaliya na kukungajiza wamizi weng’ha wa Isilaeli, yawele goya kuluta kitowa ngondo. Nakahilika kahi usenga awu kwa Yehoshafati, mndewa wa Yuda, "Mndewa wa Moabu nakambelenhuka heni. Ndaze, koluta hamwe na heni kitowa na Wamoabu?" Mndewa Yehoshafati nakedichila, "Ndoluta hamwe na hegwe. Heni ndo kota hegwe na wanhu wa heni ndo kota wanhu wa hegwe na falasi wa heni ndo kota falasi wa hegwe."
Yonatani kahi nakadita ilagano na ivyazi lya Daudi lyeng’ha, "Mkulu Nguluwi yawadumye wang’honyo wa Daudi."
Yonatani nakamlonjela Daudi yelahe kahi kwa chiwalo cha igano liwele kwa heye Daudi na Yonatani, kwa vila nakamgana Daudi kota vyoyalingigana heye yuye.
Mkulu Nguluwi nakamlonjela Musa, "Finehasi mwana wa Eleasali, mwana wa mtambika Aluni, nakalemeza ng’halazi ya heni kwa chiwalo cha Waisilaeli hali hemwe, ndo heye yawele na fihi kota yondiwelenayo heni. Ndo mina hambe ndiwadumye hebu Waisilaeli weng’ha kwa ng’halazi ya heni. Lelo mlonjele kota ndangudita ilagano lya kikala goya na heye. Ndangulagana na heye na walelwa wa heye wowa watambika mazuwa gose kwa vila nakona fihi kwa chiwalo cha heni, Nguluwi wa heye, nakawaditila uhanyisi Waisilaeli."
Mhela Musa vyoyenjile mgati mwa ihema lya Nguluwi leka yadawale na Mkulu Nguluwi, nakahulika lizi lilawila kuchanya kwa chigubiko cha uhanyisi, chiwele mchanya mwa isanduku lya ilagano, kulawila hagati mwa vila vilumbigwe vili viwele na mabawa. Lelo, nakadawala na heye.
Ng’hweku ya Aluni
Hamba Mkulu Nguluwi nakamlonjela Musa, "Walonjele Waisilaeli wakigalile ng’hweku kumi na mbili, chilongozi yumwe wa chila nhanzi, ng’hweku imwe. Wandiche itagwa lya chila yumwe wa hewo kuli ng’hweku ya heye, na itagwa lya Aluni wandiche mchanya mwa ng’hweku ya nhanzi ya Lawi. Howa na ng’hweku imwe kwa chila chilongozi wa nhanzi. Zihiliche ng’hweku azo kuli ihema lya Nguluwi na kuziwika hali isanduku lya ilagano, honhu hawele heni nditing’hanaga na hegwe. Ng’hweku ya munhu yondimhagula yozuka. Kwa nzila ayi, kung’ung’uta kwa Waisilaeli kwa chiwalo cha hemwe, ndokudita kumale."
Musa nakadawala na wanhu wa Isilaeli. Vilongozi wa hewo weng’ha nawamha chila yumwe ng’hweku ya heye kota vyoiwele nhanzi ya heye, ahyo nazali ng’hweku kumi na mbili, na ng’hweku ya Aluni nayali hali azo. Musa nakaziwika ng’hweku azo hali Mkulu Nguluwi kuli ihema lya Nguluwi.
Hamitondo kung’hali lufuku, Musa nakaluta kuli ihema lya Nguluwi. Amo, nakaifika ng’hweku ya Aluni wa nhanzi ya Lawi, izuka na kulavya mitumba jibahule uluwa na kulela mafunza gapile ga igodi lilinguchemigwa mlozi. Hamba Musa nakazilavya ng’hweku zeng’ha aho, kulawila hali Mkulu Nguluwi, nakawalajila Waisilaeli weng’ha, na chila chilongozi nakahola ng’hweku ya heye yuye. Mkulu Nguluwi nakamlonjela Musa, "Ihilule ng’hweku ya Aluni hali isanduku lya ilagano. Ayo yowichigwa goya honhu aho, na ndo chinhu cha kukanya kwa wala wahinduche wone hawalechile kung’ung’uta, wobagama." Musa kadita kota vyoyalajizwe na Mkulu Nguluwi.
Ehudi
Lelo Waisilaeli nawadita wihe kahi hali Mkulu Nguluwi, naye Mkulu Nguluwi nakamha mong’ho Eguloni, mndewa wa Moabu mchanya mwa Waisilaeli, kwa vila nawadita wihe hali Mkulu Nguluwi. Ayo Eguloni nakawating’haniza Waamoni na Waamaleki, nakaluta kuwatowa Waisilaeli na kuuhola muji wula wa michikichi, mina ndo Yeliko.
Nova Aliança
Eis que dias vêm em que farei nova aliança. Jesus é mediador de uma aliança superior, fundamentada em melhores promessas.
Ahyo heye ndo mhanyisi wa ilagano lya sambi wawele wala wachemigwe na Nguluwi woweza kutambichizwa mazuwa gose Nguluwi navyoyawalonjele. Kubagama kwa heye kwanguwagombola wanhu kulawila kwa ula wihe wowaditile mhela wa lila ilagano lya mwaluko.
Ahyo heye ndo mhanyisi wa ilagano lya sambi wawele wala wachemigwe na Nguluwi woweza kutambichizwa mazuwa gose Nguluwi navyoyawalonjele. Kubagama kwa heye kwanguwagombola wanhu kulawila kwa ula wihe wowaditile mhela wa lila ilagano lya mwaluko.
Ila sambi Yesu kabochela mijito ja utambika jiwele jinojile kusinda ja hewo, kota vila uhanyisi woyawichile hagati ha wanhu na Nguluwi ndo kanoga ng’hatu, kwa vila lina kunoga kwake kuli ilagano lya mbuli zitanganiche ng’hatu.
Kulanda kwa chiwalo cha utambichizo
Nguluwi nakamzilipula kuli kubagama Mkulu wa hetwe Yesu Kilistu kwa chiwalo cha danda ya heye, ilajile kukomya na kunojeza kwa ilagano lya mazuwa gose, yawele ndo mdimi mkulu wa ming’holo. Ndangulanda heye yawegalile hemwe na chila madito ganojile leka mdite kota vyoyalingugana. Kahi kwa kukolela Yesu Kilistu, Kilistu yadite mgati mwa hemwe gala galingumnojeza heye. Ukulu uwe kwa heye, mazuwa gose! Ena.
Kwa vila heye ndo nakatudita tuwe vitumagwa wa Ilagano Inyale, haliwele ilagano lya malajizo gawele nagandichigwa ila ilagano lya Muhe. Kwa vila malajizo gawele nagandichigwa gangugalaga kubagama ila Muhe wangugalaga ukomu.
Mbuli azi naziwa ziwhanile, kwa vila mamo awo weli ndo kiwhana na malagano meli, ilagano lya mwaluko ndo lila liwele naliwichigwa kuli chidunda cha Sinai, liwele naliponda wana kuli upogozi. Ilagano ali lyangiwhana na mdala Hagali. Hagali kangulajila chidunda cha Sinai chiwele Alabiya, chiwele changiwhana na Yelusalemu ya sambi, iwele kuli upogozi hamwe na wanage. Ila Yelusalemu iwele kilanga ndo muji uwele wilejehe na ndo mamo wa hetwe,
Fidelidade da aliança
A aliança de Deus é eterna. Ele não quebra seu pacto nem altera o que saiu dos seus lábios.
Ila igano lya kwimilila lya Mkulu Nguluwi lyangikala mazuwa gose,
kwa wala walingumdumba
na kutanganika kwa heye kwangikala lulelo lweng’ha,
kwa weng’ha walingibatilila ilagano lya heye,
walingukumbuchila kuhulichiza malajizo ga heye.
Ali ndo ilagano lya heni na hemwe,
kuwala Muhe wa heni na ulonzi vyondiwapele hemwe,
havikuka kwa hemwe mazuwa gose,
ne kwa wana na wazukulu wa hemwe,
kulawa sambi mbaka mazuwa gose."
Mkulu Nguluwi ndo yalingukulongoza, heye kowa hamwe na hegwe, heye hokuleka ng’oo. Ahyo, uleche kudumba ne kisinza."
"Nandita ilagano na meho ga heni
galeche kumlola mhinza kwa maya.
Luhala lokudita uwe kutali na mdala mng’hondwa,
kulawa kwa mdala mng’hondwa na ulonzi wa heye wa uhadi,
mdala yalingumleka mlume wa heye wa kuli usongolo,
na kulisemwa ilagano lya Nguluwi wa heye.