Pensamentos
A Bíblia ensina que somos fruto dos nossos pensamentos. Por isso, Deus nos chama a renovar a mente, pensar em coisas nobres e guardar o coração com toda diligência.
Pensar no que é bom
Paulo nos exorta a pensar no que é verdadeiro, honesto, justo, puro, amável e de boa fama. A mente renovada é o caminho da transformação.
Mu imbwama yi , ɛmɛnɛ mi, la lu nyɔlɔ egbo yi ma mbala apula iyeshi iyi bɔkɔ i do iduma ma: apula iyi bɔkɔ akwiyi ongbulolo, iyi kwuyi, iyesheshi, ɛsɛsɛ, iyi o gyi yi, mbala iyi umwɔ.
La lu nyama enzu lo shi yi kaa la lu wo apula mate enzu umba kwudu kwɔlɛ mo, lunyi ba la lu nyama kaa Ukpo le shi egbo ibyima yi li yi kikɔ, Akwɛyi ɛlɛ ii shi lu yitu iyi bɔkɔ Ukpo a gyi, apula iyi bɔkɔ i sheshi, i nya wu ma ba i yi yɛriri.
Kwuwo kwɔlɛ, la lu nɔngɔ egbo yi ma kwuwongu ɛduma; la lu yi ɛnwu yi ma gbagiri; la lu fulo eyi yi lɛɛbi mu esheshi iyi Ukpo e be shi yi kwuyengwu Ɔzhizɔsi Okrasi a ba gbama awu.
Imi mi nda Ukpo uwu bɔkɔ e do te e wo iyinaiyina iyi bɔkɔ i ka iyi ki nda naa iyi ki bi egbo ma yi mu ekpasu wiyi bɔkɔ iyi mu ɛduma iwomo ma nzu, te inzumbɛku lakwu iyawu mu egbo iyi wa mbwalu wu, mbala meka iyi Ɔzhizɔsi Okrasi, iyɔkpɔɔ ba ɔkpɔɔ! Ami.
Guardar a mente
A Palavra de Deus discerne os pensamentos e intenções do coração. Guardar a mente é proteger a alma das armadilhas do pecado.
Iso iyi Ukpo iyi la reyi, ba i yi mu ɛduma iwomo, i rimo i ka ukpandɛrɛ uwu e rimo mu ɛsu epepo yi mo, i kpolo nzhii ba mɛmi mba bɔkɔ kwunyɔ mbala kwundu i kpolo esu, laa esa laa ingyi. Iyi bɔkɔ onzu a ra yi mu egbo wu iso iyi Ukpo ii wa yi kwudu.
Os caminhos de Deus são mais altos
Os pensamentos de Deus são infinitamente superiores aos nossos. Devemos entregar nossos pensamentos a Ele e confiar em sua sabedoria.
Pensamento e conduta
Do coração procedem os males. A Bíblia nos adverte a não se preocupar excessivamente e a ter pensamentos sóbrios e disciplinados.
E siso a ka keyi tee:<<Kiya ungyi bɔkɔ ki wɔ mu ɛmi iyi onzu gba ki zhi wu <ɛnyinyi> le. Moo mu akɔ iyi onzu gba amasa iyira ii wɔ le, amasa iyi iyama, ɛlɔ, onzu ingbɛma, kaya itomo,ekweyi, akɔ iyira, kwukyoro, i yi lovya mo, enzu ikyɛma, enzu i tutumo, i fulo ɛmba kadu mbala erondo. Ɛlɛ lɛɛbi i wɔ mɛmi iyi onzu akwɛyi <I shi onzu e yi ɛnyinyi,>>
<<Kwuwo kwɔlɛ mi so yi tee la lu ta aka kwuwongu kiya ingyirimo ingyi bɔkɔ lu ri naa embyi umba lu wo naa ekpayi iyi lu kpo mɛnwu mo. Kwunyɔ ku sheshi ku ka kiya ingyirimo moo? Ɛnwu ba isheshi i ka ekpayi ma moo?
Kwuye ungwu lu lɛ Ukpo, la lu ri mu iso ikpɛnyi iyi umbwa mo, kyamate wa byi eshi oo wo tayi, imama mba eshi mbo i pwa kwɔya mba kwuwongu iso isomo mbo gbulɔlɔ.
Tabɔkɔ enzu riba gyɔɔ o kpala ɛlu ba o le mu esu ata ikpama, akwɛyi Ɔzhizɔsi e siso mbala Wavɔngɔkiya wu keyi dɛ, a za mba tee, <<La lu gbo ɛnwu yi ma mbaa ɛzɔ iyi Afarisi - iyi bɔkɔ akwu angba imwuma: Kiya ingyi bɔkɔ o kpo ngyi ukwu bɔkɔ o wu ngyi ma mo ki yi mo naa ingyi ki nvyemo ba o yitu ngyi mo ki yi mo. Kwuwo kwɔlɛ, kiya ingyi bɔkɔ lu so mu utu o pwa ngyi mu ɔnɔnda, ingyi bɔkɔ o kpo kenzu kwɔlu mu ugu uwɛmi o re ngyi mu kadu unga kɛnu gba o ta ngyi anu le.
<<Mi so yi ɛmɛza mi, la lu riyi iyi onzu uwu bɔkɔ a ngbɛ ɛnwu ma ba a gba e wo kiya kinyinyi ego fo. Imi ba mi zɔ yi onzu uwu lu riyi wu: La lu riyi iyi Ukpo uwu bɔkɔ a ngbɛ ɛnwu ma akwɛyi e yi idomo iyi bɔkɔ a ta ŋa mɔyi. Mi so yi la lu riyi wu! Endoro walɔ o ya mba mu esepo more? Tetete Ukpo a ka la kwuleyi laa ukpuukpɛnyi te mo. Inyi iyi reshi yi lala Ukpo e yitu yi. Kwuwo kwɔlɛ la lu wiyi mo; moo lu koshi laa endoro riba riba!
<<La mi so yi, onzu uwu a nya mi ma mu eyi iyi enzu riba, Umɛ uwu Onzu a nya wu ma mu eyi iyi alɔgbulɔ umba Ukpo. Onzu uwu bɔkɔ a zɔ ku zɔ mi mu eyi iyi enzu ba, Umɛ uwu Onzu a zɔ ku zɔ wu tete mu eyi iyi alɔgbulɔ umba Ukpo. Onzu uwunawuna uwu e siso iyira meka iyi Umɛ uwu Onzu o gba yi o kpa wu; onzu uwunawuna uwu e siso iyira meka iyi Kwundu uwu Ukpo ba o gba yi o kpa wu mo.
<<Gba o kaya mu idaba iyi ɛlu ikpalama mu idu iyi wa to keyi mbala enzu umba idomo kaa lɔ zɔ yi ombu, idu li wo yi kpu meka iyi kiya ingyi lu bi so nana ewo iyi bɔkɔ lu bi walaa ɛnwu yi ma mo. Kwundu uwu Ukpo a zɔ yi mu ata ɛnyi kiya ingyi bɔkɔ lu so.>>
Akwɛyi onzu ukpɛnyi meka iyi riba ingyi enzu mbamba a za laa Ɔzhizɔsi tee, <<Omale, za laa umɛnɛ mi kaa la ka kiya ngyi ogu ingyi bɔkɔ ete nzu e kpo e shenzu mbala mi.>>
Ɔzhizɔsi ba a gbawu opwu tee, <<Umɛza mi, uwe bɔkɔ a rami e wo u zɔ ombu naa u ka kiya meka yi?>> Akwɛyi a za mba tee, <<La lu ngbɛndu kaa la lu gbo ɛnwu yi mbaa ekweyi iyinayina iyi apula; moo kwunyɔ ungwu onzu kwu yi mu kiya gyɔɔ ingyi bɔkɔ e yi ngyi mo.>>
Akwɛyi Ɔzhizɔsi a ba mba kwoba tee: <<Utu uwu onzu uwufo uwu e yi kwuwo, u wa laa ewiri kwudu mamari. Akwɛyi e le mu amasa ikama laa ɛnwu tee, <Mi wo tee? Mi yi riyi ingyi mi fu ewiri ɛlɛ lɛɛbi mo.> Akwɛyi a za laa ɛnwu tee, <Mi yitu ingyi mi wo,> mi shiri lunɛ mi ma akwɛyi mi mbo undu lu ka tee mo, mɔmɔ gba mi fu ewiri mbala apula mi lɛɛbi le. Akwɛyi mi za laa ɛmi tee, <<Mwɔnyɛ! Moo ŋɔ yi apula iyesheshi gyɔɔ iyi bɔkɔ i sa ŋa igɔ iyi lɔri guruguru. Kpala ɛŋɔ, ri, wo, kaa mwɔnyɛ.>>>
<<Akwɛyi Ukpo a za wu tee, <Uŋɔ orondo ele! Mu utu ɔlɛ o na kwunyɔ ŋɔ ma; iyi ŋɔ kpala ɛlu la ɛŋɔ le ba akwiyi uwe fo?>>>
Ɔzhizɔsi a mbwa kwoba kwɔlɛ ma tee, <<Tegba i yi le laa onzu uwunauwuna uwu bɔkɔ a kpala kiya ɛlu la ɛnwu mu kwudu kwɔlɛ ba e yi kiya ingyi kwuwo mbaa Ukpo mo.>>
Akwɛyi Ɔzhizɔsi a za laa Wavɔngɔkiya wu tee: <<Kwuwogu ɔlɛ mi so yi tee, la lu taka kwuwongu kiya ingyi lu ri kaa la lu yi kwunyɔ mo nanakwuwongu ekpayi iyi lu kpo mɛnwu mo. Kwunyɔ kwu ka kiya ingyirimo ma, ɛnwu ba i ka ekpayi ma. La lu yese kwɔrikakwɔmɛ: o somo mo ba o lɔ mo; o yi ala mo ba o yi lunɛ mo; Ukpo gba e fye mbo le! Lunyi lu koshi laa afyi umboshi gyɔɔ mo! Uwe meka yi bɔkɔ e do tee e kyo kwunyɔ wu wɔzhi ma mu egbo ibyima wu? Gba lu do tee lu wo iyɛri ɛlɛ ego mo, i wo tee bɔkɔ lu ta aka kwuwongu apula iyi ishimo?
<<La lu yese mate bɔkɔ edodo i bulɔma: i wo ɛduma mo ba i fu ekpayi laa ɛyi mo. Imi ba la mi so yi, Ɔsu Ɔsɔlɔmɔ laa kiya ingyi kwuwo wu te lala ekpayi wu i shoshi mate edodo ɛlɛ mo. Ɔsɛ uwu bɔkɔ u tumo ɔnɛnɛ kwɔnyi ba o ma wu fo, o fu wu mɔyi, lala Ukpo e wo wu agya marimari, i bi gyi lunyi enzu? Ikwidufulo yi i ga kɛkyi ma! La lu shi idu yi mu kiya ingyi lu ri naa lu wo mo. La lu ta aka ngyi mo. (Ɛlɛ gba enzu wayi Ukpo mo mu kwudu kwɔlɛ o mbwalu le.) Eteyi ba e yitu tee lu yi ugɔ iyi apula ɛlɛ lɛɛbi. Lunyi ba la lu gagyi Irɛsu iyi Ukpo keyi dɛ, akwɛyi ee shi yi apula ɛlɛ tete.
<<La lu wiyi mo, lunyi uzhi uwɛri, moo Eteyi a mwɔnyɛ tee e shi yi Ɛsu Iyoshi. La lu kwu apula yi lɛɛbi la lu ya yi ma kaa lu shi ayirewa. La lu gagyi ɛkpɛshɛ lɛyi iyi bɔkɔ i wuma mo, la lu shi kiya ingyi kwuwo moshi, mbaa bɔkɔ ki gyima mo, kwuwongu uwɛlɔ a nyɔ kɛlɛ mo, ɛla ba e ri yimo mo. Moo mbaa kiya ingyi kwuwo ŋɔ ki yi le gba egbo ŋɔ i yi le tete.
La lu yiri okiringba yi ma iyi ɛduma iyi Ukpo iwomo, kambyɔyi yi la ka nyima mo, kyamate ɛmɛgba umba o rigbo adakwogba mba tee la gbama mbaa ɛnɛ iyi ɔnu uwu okopo. Kwuye ungwunanguna bɔkɔ a gbama akwɛyi a la kwuwo mu riku ba o wawu ngyi ma kɛlɛlɛ. Ɔnyɛ akwu uwu ɛmɛgba umba bɔkɔ adakwogba mba a gbama e du mbo la reyi mu igbomo! Mi so yi ongbulolo, a lu ɔriga uwu kadu ma, e shi mbo o nɔma akwɛyi a ka laa uwewe mbo kiya ingyirimo. Ɔnyɛ akwu uwu ɛmɛgba umba bɔkɔ adakwogba mba e du mbo tee o yi ɛnwu ma o rigbo wu, gba e bo mutu wɔkɔ nana mu eyifumo! La lu yitu tee, gba adakwogba le yitu iyi kwuyengwu uwɛlɔ a nyɔ, e be shi kaa uwɛlɔ awu le fyemo mogba wu mo. Lunyi tete la lu yi ɛnwu ma kwuwongu Umɛ uwu Onzu a nyɔ kwuyengwu lu fulo eyi wu mo.>>
Opita e yo Ɔzhizɔsi kwuyo tee, <<Ɔkwu, kwoba kwɔlɛ ŋɔ ba nzu, nana la enzu lɛɛbi ŋa?>>
Ɔkwu a gba wu opwu tee, <<Uwe ba akwu onzu u bɔ eyi uwu kwuyi, uwu ilukwu? Onzu uwu bɔkɔ adakwogba wu e to wu a bɔ kwunzu kaa le yese mbaa kwɔgba wu kaa le shi ɛmɛgba wu umbafo mbamba kiya ingyirimo mbo mu kwuyengwu kwu kpo gba akwu onzu u bɔ eyi uwu kwuyi mbala ilukwu le. Ɔnyɛ akwu uwu umɛgba uwu bɔkɔ adakwogba wu a gbama e du wu mu ɛduma iwomo marimari! Mi so yi ongbulolo, adakwogba wu e to wu a bɔ kwunzu ungwu apula wu ndii. Ɔbulɛ ŋa gba umɛgba awu a za la ɛnwu wu tee, <Adakwogba mi e to kwuye dɛ gba a gbama le,> akwɛyi e le mu ɛmɛgba anzɔnu mbala ekokpayi mbamba ɛmu ikpama, ba e ri, e wo embyi o yi wu mo, adakwogba awu a gbama ɔnu uwu bɔkɔ umɛgba awu e fulo eyi wu mo mbala mu kwuyengwu bɔkɔ e yitu ngwu mo. Adakwogba wu e kpolo wu kpɔkpɔ mu ɛmu ibyima ba ee shi wu mu riyi mbala enzu umba bɔkɔ o pwa mo.
<<Umɛgba uwu bɔkɔ e yitu iyi kiya ingyi adakwogba wu a ngyi ba e yi ɛnwu ma kaa le wo ngyi mo, o byi wu ɛmu iyɛkɔkɔ. Umɛgba uwu e yitu kiya ingyi adakwogba wu a gyi tee le wo mo, akwɛyi e wo kiya ingyi ɛmu ikpama, o kpa wu ɛmu bwɛɛ. Onzu uwu bɔkɔ o shi wu kiya gyɔɔ, o yo wu kwuyo ungwu apula gyɔɔ munyi wu; onzu uwu bɔkɔ o kwu o lo wu mɔwu gyɔɔ, o gagyi munyi wu gyɔɔ.
<<Mi bo tee kaa la mi lo kwudu kwɔlɛ ɔyi, lo lo ngwu ɔyi-e lala a ba kwami ɔnyɛ! O ŋɔ wo mi obatisima, egbo mi ba i nɔma mo nzhii ba o mbwama dɛ! Lu mate mi bo la iŋɔma iyi oloto mu kwudu kwɔlɛ re? Ayi mo, akwu iŋɔma iyi oloto mo, ikama gba mi bo yi le. I na mu kwuye kwɔlɛ i sheye keyi, enzu walɔ umba kwogba kwunyi o ka epo, wala o shi wepo eyi, wepo ba o shi wala eyi mu ɛnwu. Ada e shi umɛ wu ɔnzɔnu eyi, umɛ ɔnzɔnu ba e shi ete wu eyi; ɛnɛ e shi umɛ wu okokpayi eyi, umɛ okokpayi ba e shi anyi wu eyi; anyɔnu e shi oko uwu umɛ wu eyi, oko uwu umɛ ba e shi anyɔnu wu eyi mu ɛnwu.>>
Ɔzhizɔsi a gba a za laa enzu kpɔ tee: <<Gba lu ma tee Ukpo iyomo mu ɔnu uwu kwoto, kɛlɛlɛ lu zɔ tee, Ukpo a ŋe tumo, ba e tumo kego. Gba kwokpo kwu tumo mu kwuko ungwu ɔnu uwu kwoto, lu zɔ tee, kizɛ ki ŋi kpala ɔyi, ba i wo tayi kego. Lunyi enzu wamwangba mbɔlɛ! Lu yitu iyi iluma iyi iyimo iyi ɛzhi mbala oshi; I wo tee bɔkɔ lu yitu iyi iluma iyi kwuye kwɔlɛ mo le?
<<I wo tee bɔkɔ lu za lɛyi ongbulolo uwu kiya ingyi i fate la lu wo? Gba onzu e lo ewa ŋa mu ɔkwɔtu tabɔkɔ ŋɔ sheyimo mbala wu mbaa u zɔ ombu, kyakpɔ kaa lomesu mbala wu mu ɔgwuzɛ dɛ gba lu bu so mu ɔkwɔtu le. Moo gba ŋɔ wo tayi mo, e pyipyi ŋɔ e re mbaa u zɔ ombu, uzombu ba aa ra ŋa ee shi odakari, akwɛyi odakari ba e to ŋɔ aa ta mu ugu ugyi. Mi so ŋɔ, ŋɔ wɔ kwudu mo nzhii ba ŋɔ mbwa ekpa ŋa iwama dɛ.>>
Kwuwongwu esheshi iyi bɔkɔ Ukpo e shi mi, Mii za la uwewe meka yi tee: onzu le to ɛnwu tee a ka iyi bɔkɔ ishoshi te le yi ma mo. Uŋɔ ba kwu onzu U byegbo ɔnyɛnyɛ, li zɛ kyakya mbala ikwu idu fulo iyi bɔkɔ Ukpo e shi ŋɔ.
Mi kpa yi ɛshɛku ɛmɛnɛ mi mu ɛnyi iyi Ɔkwu nzu , Ɔzhizɔsi Okrasi te la lu nyama lesu kaa ikama yɛyɛ li fye mekeka yi mo. La lu kpa kyaa kaa egbo yi lakwu ikpɛnyi.
Moo uwe bɔkɔ e do te e yitu iyi egbo iyi onzu uwufo? Onzu mafyi wu gba e yitu iyi egbo wu le. Tatayi Onzu uwu bɔkɔ e yitu iyi egbo iyi Ukpo, akwu Kwundu uwu Ukpo kɛɛkyi.
La lu kyoro ɛyi yi ma mo. Onzu uwu bɔkɔ enzu umba kwudu kwɔlɛ o to wu te e yi ilukwu, la gba la ɛwu kyamate orondo tayi akwɛyi akwu onzu uwu ilukwu shɛ.