Lucas 1

Tʉ tie-ɔ Tiofilo

1 Bʉə buŋmbi nɔʼ kɔ̀ɔtə ndə mənyɔ̀ʼ ŋwɔʼnə ndə məfʉ̀ʼtə nubə ndə i nɔʼ fyú mu bʉʼʉ. 2 Bɔ̂ŋ nyɔ̀ʼ kə́ fʉ̀ʼtə haʼ ndə bɔ̂ŋ kə yʉ́ hə kəghɔ-bʉə ndə bɔ̂ŋ nə nyíɛ nə shʉtə-ʉə lʉ̀ hə ndə Jiso kə chʉ́ʉhə fɔʼɔ-ɛ bɔŋleʼ kə́ bɛ vaafɔ̀ʼ-kəŋgieNyii. 3 Nduɔ, bʉʼka mbɔ mɔ nɔʼ lʉ̀ shʉ-ɔ lɛ́nə mbʉ bənu ndə nchʉʉhə-i, mɔ kwɔ̀ʼtə mbɔ nɔ bʉ̀ʉ mɔ nyɔ̀ʼ mbʉ bənu haʼ ndə i fyú kɔ́ tʉ a, tie-ɔ Tiofilo. 4 Mɔ nɔ tʉʼ nyɔ̀ʼ bʉʼka mbɔ mɔ nɔ tʉʼ kʉ́ʉ mbɔ ä kínə jyujyu te nubə ndə a nɔʼ kə yʉ́.

Məbí-Jɔŋ ndə ɔ̃ kɔ́ muu

5 Ndʉʉ ndə Hɛlo kə bɛ fɔŋ-Judia, wofɛ̀ʼndɛŋNyiibɛʼ nɔ kə bɛ ghɔ, yie-e kə́ bɛ Sakalia, ɔ lɔ̀ hə nuɔ-bʉəfɛ̀ʼndɛŋNyii-Abija ghɔ. Yie vi-i kə́ bɛ Elisabi ndə ɔ lɔ̀ hə kəlɔŋ-bʉəfɛ̀ʼndɛŋ-Alo. 6 Bɔ̂ŋ bənchəŋ nɔ kə bɛ ndyʉndyʉ tʉ Nyii, kɛŋ kə́ yʉ́ chu-Tiekətʉ jyujyu ndə bəŋkahə-bi ghɔŋbə nuʼ-i. 7 Bɔŋ təmə bɔ̂ŋ kie vaa fɛ, bʉʼka Elisabi nɔ kə bɛ dəŋ, bɔ̂ŋ bənchəŋ nɔʼ kə dùɔŋ.

8 Kʉ̂ʉ bɛ yɔŋbɛʼ, ndʉʉ nuɔ-Sakalia kʉ̀ʼnə ndə məfɛ̀ʼndɛŋ mu njaafɛ̀ʼndɛŋNyii, Sakalia kə́ fɔ̀ʼ tʉ Nyii nə wofɛ̀ʼndɛŋNyii. 9 Ndəŋ nuʼ-bʉəfɛ̀ʼndɛŋNyii, bə nɔ kə séʼ ɔ nə njoʼ*1:9 Nɔ bɛ via-bətyʉ-bə ndə bə sáatə, nyɔ̀ʼ yie-bʉə-tə chɔ, mɔ̀ʼ mu kəshyii. Bə kə́ yʉ́ʼnə, yi ndə i gwù sê fəŋ nɔ, dʉ̀ʼ mbɔ nɔ bɛ ŋgɛɛ ndə mbʉ kənu yá ɔ. mbɔ la bu gɛ̀ ɔ mu njaafɛ̀ʼndɛŋTiekətʉ ndə məgɛ̀ tɔ̀ŋ lyiikə. 10 Bʉə buŋmbi ndə bɔ̂ŋ kə bɛ chɔ, káa mbi kə́ gháaNyii ndʉʉ ndə Sakalia kə́ tɔ̀ŋ mbʉ kəlyii.

11 WontəŋTiekətʉ fyú tʉ ɔŋ, tə́nə kwiimɔʼnə kəyəŋfɛ̀ʼndɛŋNyii ndə b̃ə tɔ̀ŋ lyiikə chɔ. 12 Sakalia kʉ̂ʉ nyíɛ ɔŋ, fyii-i chə̀nə, faa-kwu-kə yá fyii-i. 13 Bɔŋ mbʉ wontəŋNyii* gìe tʉ ɔŋ mbɔ, "Kə a mə leʼ fàa fɛ, Sakalia, Nyii nɔʼ yʉ́ gwia-a, vi-a Elisabi bu bí vaabələŋ. A tyú yie-e nə Jɔŋ. 14 Ɔ bu bɛ tʉʉjyu ghɔŋbə fyii sʉ́ʼnə tʉ a. Bʉə buŋmbi bu kie tʉʉjyu ndʉʉ ndə bə bí ɔ. 15 Bʉʼka mbɔ ɔ bu bɛ wokwɛʼtəŋ bəshʉ Tiekətʉ. Ɔ mə nə nú ndʉʼ-shʉ́əshʉ́ə-mə fɛ. LyʉʉhəNyiikə bu bɛ mu mbʉə-ɔ lʉ̀ hə bətɔ-ŋkwê-i. 16 Ɔ bu byʉ̀hə bʉə-Isilɛ buŋmbi, gwè nə bɔŋ tʉ Nyii Tiekətʉ-yʉə. 17 Ɔ bu kə́ gɛ̀ hə bəshʉ Tiekətʉ, nə lyʉʉhəkə leʼnə ghʉəʼkə nə yi-Ɛlaja-yə, yʉkəŋgieNyii. Ɔ bu kíahə fyii-bətie-vâa-hə ndə məbʉ̀nə kie fyii tʉ vâa-bʉə. Ɔ bu kíahə bʉə-kwɛ̀ŋhə ndəŋ fia-bʉəbʉə-tə, bɔ̂ŋ kie ndaa nə bʉə ndə bɔ̂ŋ tə́nə ndyʉndyʉ tʉ Nyii. Ɔ bu shʉ̀tə bʉə-Tiekətʉ tʉ́ʼ tʉ ɔŋ."

18 Sakalia bə̀ŋhə tʉ mbʉ wontəŋNyii mbɔ, "Mɔ bu kínə təka mbɔ bɛ shʉəŋ? Mɔ nɔʼ dùɔŋ, vi-ɔ nɔʼ dùɔŋ." 19 Mbʉ wontəŋNyii bə̀ŋhə mbɔ, "Mɔ nɔ bɛ Gableya kə́ tə́nə bəshʉ-Nyii, ndə ɔ tə́ŋ mɔ ndə məgwè nə ntəŋjyujyu-ɔ̄ tʉ a. 20 Nyíɛ! Nduɔ ndə a gòʼ təmə bɛ́ŋ ntəŋjyujyu-ɔ̄ fɛ nɔ, a bu bə̀ŋ chie tə ŋgiekə-ɔ̄ŋ yi fyú shʉəŋ ndə i bu yi fyú ndəŋ ndʉʉ-i."

21 Bɔŋ bʉə kə́ bɛ mbi chyìi Sakalia, kə́ kwɔ̀ʼtə nukə ndə i nɔʼ fyú chíe ɔ, ɔ gòʼ mu njaafɛ̀ʼndɛŋNyii. 22 Ndʉʉ ndə ɔ fyú mbi, bìatə bɔŋ təmə bəkɔ ɔ kwə́ʼ tʉ bɔŋ fɛ. Bɔ̂ŋ chèʼnə mbɔ Nyii nɔʼ dʉ̀ʼ nukə tʉ ɔŋ mu njaa-ɔ. Ɔ kə́ fʉ̀ʼtə nubə tʉ bɔŋ bə nə ghɔkə-i bʉʼka mbɔ ɔ nɔʼ bə̀ŋ chie. 23 Ndʉʉ ndə fɔʼɔ-ɛ mì, ɔ bʉ̀nə chunjaa-ɔ. 24 Chîbə kʉ̂ʉ tíŋ Elisabi vi-i gʉ̀ʼ, lə̀ŋ ŋwɔŋ-ɛŋ ndə bəchi itaa. 25 Elisabi ghɔ̀ŋ mbɔ, "Nɔ chìi Tiekətʉ chìi yɔ̄ŋ-yə tʉ mɔ, kie tʉvyiikə tʉ mɔ, ndə məfyúhə tʉvyiikə-ɔŋ mu bʉə mbɔ mɔ mə bɛ dəŋ fɛ."

Bə núhə məbí-Jiso

26 Ndʉʉghɔfii, mu bəchi ntʉʼʉ ndə Elisabi bɛ gʉʼnə, Nyii tə́ŋ wontəŋ-ɛŋ Gableya mu lɔʼɔ kətə̂ŋbɛʼ yie-e kə́ bɛ Nasalɛ ndə i bɛ mu Galili, 27 tʉ vaabəke təmə ɔ nɔʼ nə kínə woləŋ fɛ, ndə bə nɔʼ bíʼtə ɔŋ ndə məkɔ́ tʉ Jɔsɛ ndə ɔ lɔ̀ hə kəlɔŋ Dɛbi. Yie-vaabəke-ghɔ̄ kə́ bɛ Mɛli. 28 Mbʉ wontəŋNyii gwè tʉ ɔŋ, ghɔ̀ŋ mbɔ, "Mɔ chàʼtə a, woke-mbʉʉ tʉ. Bii Tiekətʉ nɔ bɛ mɔʼɔ."

29 Bɔŋ mbʉ kəŋgie ghɔ́ʼ ɔ, ɔ kə́ kwɔ̀ʼtə tʉkə-i mbɔ bɛ ntɛ nchaʼtə ka nɔ? 30 Mbʉ wontəŋNyii ghɔ̀ŋ tʉ ɔŋ mbɔ, "Kə a mə fàa fɛ, Mɛli, Nyii nɔʼ dʉ̀ʼ buuŋjyu-i tʉ a. 31 Nyíɛ! A bu gʉ̀ʼ bí vaabələŋ. A bu yaʼ tyú yie-e nə Jiso. 32 Ɔ bu bɛ wokwɛʼtəŋ, bə kə́ tíi ɔ nə Vaa-Chaabəfɔŋ, Nyii Tiekətʉ bu kɔ́ yetə-tie-e-kə, Dɛbi, tʉ ɔŋ. 33 Ɔ bu sɔ́ʼ fu-Jakɔ gɛ̀gɛ̀ təmə sɔ́ʼ-ɛ nə lìʼ fɛ."

34 Mɛli bíʼtə tʉ mbʉ wontəŋNyii mbɔ, "Bəkɔ yɔ̄ŋ-yə bɛ təka təmə mɔ kínə woləŋ fɛ?" 35 Mbʉ wontəŋNyii bə̀ŋhə tʉ ɔŋ mbɔ, "LyʉʉhəNyiikə bu shíʼ ndəŋ aŋ, ghʉəʼ-Chaabəfɔŋ-kə bu bɔ̀ŋ aŋ, bʉʼka yɔ̄ŋ-yə, mbʉ vaa tʉ́ʉnə bəshʉ-Nyii, bə bu kə́ tíi ɔ nə VaaNyii. 36 Nyíɛ! Elisabi liŋ-aŋ ndə ɔ nɔʼ kə dùɔŋ, bə kə́ tíi ɔ nə dəŋ, nɔ bɛ gʉʼnə nə vaabələŋ ndə bəchi ntʉʼʉ. 37 Bʉʼka mbɔ nubɛʼkə bɛ ghɔ ndə i chàa Nyii fɛ."

38 Mɛli bə̀ŋhə mbɔ, "Mɔ nɔ bɛ fʉə-Tiekətʉ, tə ɔ fɔ̀ʼ tʉ mɔ haʼ ndə a nɔʼ gìe nɔ." Mbʉ wontəŋNyii gɛ̀ nə wi.

Mɛli gɛ̀ mətòʼ tʉ Elisabi

39 Mu bəchî-ghɔ̄, Mɛli lə̀ŋnə chʉʼ gɛ̀ nəndʉʉnəndʉʉ mu lɔʼɔbɛʼ kətʉ kwɔŋ mu Judia, 40 gɛ̀ ŋíi mu njaa-Sakalia, gìe tʉ Elisabi. 41 Ndʉʉ ndə Elisabi yʉ́ ndə Mɛli gìe tʉ ɔŋ, vaa ŋɛ̀nə bətɔ-ɔ, LyʉʉhəNyiikə ŋíi mu mbʉə-Elisabi tə lə́ŋ. 42 Ɔ tíi nə gyʉʉ dədə ghɔ̀ŋ mbɔ, "Nyii nɔʼ kɔ́ biʼbə tʉ a mu bəke, bɔŋ biʼbə bu leʼ bɛ yi-vaa-yə ndə ɔ fyú hə bətɔ-a. 43 Buŋmbi ŋkʉ̂ʉ-ɔ̄ luu-i buŋ bɛ mbuka lɔŋ, tə ŋkwê-Tiekətʉ-ɔ gwè mətòʼ tʉ wo nə mɔ? 44 Bʉʼka mbɔ ndʉʉ ndə mɔ yʉ́ nchaʼtə-a, vaa ndə ɔ bɛ bətɔ-mɔ ŋɛ̀nə nə tʉʉjyu. 45 Tʉʉjyu nɔ bɛ ya-yə ndə a bɛ́ŋ nukə ndə Tiekətʉ ghɔ̀ŋ, bɛ́ŋ mbɔ i bu fyú shʉəŋ!"

Lyuu-Mɛli

46 Mɛli bɔŋleʼ ghɔ̀ŋ mbɔ,

"Vaafyii-ɔ tʉʼ kɔ́ məŋwɔʼ tʉ Tiekətʉ.

47 Vaafyii-ɔ tʉʼ sʉ́ʼnə tə chàa yʉʉhə, tʉ Nyii ndə ɔ bɛ Ŋkwaa-ɔ,

48 bʉʼka ɔ kwɛ́nə mɔ fʉə-e, təmə fɛ̀ʼ yʉ́ mɔ bɛ wo njʉnjʉ fɛ,

lʉ̀ hə nduɔ gɛ̀ nə shʉbə kwinə-bʉə-bə bənchəŋ bu kə́ tíi mɔ nə wo kətʉjyu.

49 Bə bu gìe yɔ̄ŋ-yə bʉʼka Fɔŋ Wo Shʉəshʉə nɔʼ chìi nukwɛʼtəŋbə tʉ mɔ.

Ɔ nɔ bɛ ŋkʉʉ.

50 Ɔ nɔ tʉʼ dʉ̀ʼ tʉvyiikə tʉ bʉə ndə bɔ̂ŋ tʉʼ fàa ɔ, ndə kwinə-bʉə-bə təmiyɔŋ.

51 Ɔ nɔ tʉʼ chìi nu-bələŋ-bə nə ghɔkə-i, wɔ̀ʼhə bʉə ndə bɔ̂ŋ kie tʉʉ gʉənə mu ŋkwɔʼtə-yʉə,

52 shúʼhə bəfɔŋ sê, chɔ̀ʼhə bʉə ndə bɔ̂ŋ lʉ̀ hə ŋwɔŋtə-ʉə sê kɔ́ ghɔʼ,

53 yúʼ bʉə-jyʉʉ nə yʉʼ bəfɔ tʉ bɔŋ yuo, bɔŋ-nɔʼ-leʼ jə̀ŋ bʉə ndə bɔ̂ŋ kwɔ̀ʼtə mbɔ bɔ̂ŋ kie inchəŋ, bɔ̂ŋ gɛ̀ ghɔghɔ.

54 Ɔ nɔʼ kwáa vaafɔ̀ʼ-ɛ Isilɛ, ghʉʉntoʼ búɔnə, bɔŋleʼ kwɛ́nə ndə mədʉ̀ʼ tʉvyiikə-i tʉ bɔŋ.

55 Haʼ ndə ɔ nɔʼ kə gìe tʉ bətietie-bʉʼʉ, te ŋkɔʼnə-i, tʉ tie-yʉʼʉ Ablahaŋ ghɔŋbə ŋgwie-wo-e, təmə liʼ-i ghɔ fɛ."

56 Kəliʼ, Mɛli chí ghɔŋ Elisabi ndə bəchi itia, bʉ̀nə chunjaa.

Bə bí Jɔŋ ndə ɔ̃ kɔ́ muu

57 Ndʉʉ kʉ̂ʉ kʉ̀ʼnə ndə Elisabi kie ndə məbí vaa-ɛ, ɔ bí vaabələŋ. 58 Bʉə-kətoʼ-bi ghɔŋbə bʉə-kəlɔŋ-bʉə, yʉ́ mbɔ Tiekətʉ la nɔʼ dʉ̀ʼ fɔŋ kətʉvyiinə tʉ ɔŋ, bɔ̂ŋ gwè ghɔŋ bɔŋ kə́ nʉ́ətə.

59 Wyuu kʉ̂ʉ kə̀ŋ, bɔ̂ŋ gwè ndə məfɔ̀ʼ vaa, bɔŋleʼ tyú yie-e ndə i kie ndə məgwè hə ndəŋ yie-tie-e, Sakalia. 60 Ŋkwê-i bə̀ŋhə mbɔ, "Mbee, yie-e nɔ kie ndə məbɛ Jɔŋ." 61 Bə ghɔ̀ŋ tʉ ɔŋ mbɔ, "Wo kaa ndə lɔŋkə-i, ndə ɔ kie yie-maa-ɔ̄ŋ fɛ." 62 Bɔ̂ŋ kwə́ʼ tʉ tie-e nə ghɔbə-ʉə ndə məkínə yie ndə ɔ bu kʉ̀ʉ ndə mətyú yie vaa nə yɔŋ. 63 Ɔ bíʼtə via-kətyʉ-kə, nyɔ̀ʼ yie-mbʉ-vaa chɔ, mbɔ Jɔŋ. I chíe chu bʉə. 64 Haʼ ndʉʉghɔfii, chu-i ŋɔ́ʼnə, lɛɛŋhəkə-i yɔ̀ʼnə, ɔ chʉ́ʉhə kwə́ʼ, kə́ lə̀ʼtə Nyii. 65 I fɛ̀ŋhə bʉə bənchəŋ ndə bɔ̂ŋ bɛ mbʉə bɔŋ, bə kwə́ʼ nubə-ɔ̄ŋ mu tə̂ŋ-ndəŋ-ŋgoʼbɛʼ-bə inchəŋ mu Judia. 66 Wotəmiyɔŋ ndə ɔ̈ yʉ́ nubə-ɔ̄ŋ, nyíɛ mbɔ Tiekətʉ nɔ bɛ ghɔŋ ɔŋ, bɔŋleʼ mɔ̀ʼ mu fyii-ɔ kə́ bíʼtə mbɔ, "Vaa-ɔ̄ŋ bu bɛ ntɛ vaa ka?"

Lyuu-Sakalia

67 LyʉʉhəNyiikə nɔʼ kə ŋíi mu tie-e, Sakalia, tə lə́ŋ. Ɔ chʉ́ʉhə mətéʼ ntəŋ ndə i gwè hə kəghɔ-Nyii, kə́ ghɔ̀ŋ mbɔ,

68 "Tə bʉʼʉ chʉ̀ʉ Tiekətʉ ndə ɔ bɛ Nyii-bʉə-Isilɛ,

bʉʼka ɔ nɔʼ gwè chʉ́ʉhə məkwáa, chʉ̀ʼ tʉ-bʉə-bi-kə Isilɛ.

69 Ɔ nɔʼ tə́ŋ wo shʉ́əshʉ́ə ndə ɔ bu kwáa bʉʼʉ,

hə kəlɔŋ-vaafɔ̀ʼ-ɛ Fɔŋ-Dɛbi,

70 haʼ ndə ɔ nɔʼ kə kɔ̀ʼnə tíŋ hə bɔ̌ŋ bʉəyʉkəŋgie-bi ndə bɔ̂ŋ bɛ ŋkʉʉ,

kə́ bɛ bʉəyʉkəŋgie-bi ndə bɔ̂ŋ nɔʼ nə bɛ hə ŋgʉʼŋgʉʼhə.

71 Ɔ nɔ kə kɔ̀ʼnə mbɔ ɔ bu kwáa bʉʼʉ hə kəghɔ bʉə-bàa-bʉʼʉ,

kwáa bʉʼʉ ndəŋ ghʉəʼ-bʉə-bənchəŋ-kə ndə bɔ̂ŋ bàa-bʉʼʉ.

72 Ɔ nɔ nə chìi yɔ̄ŋ-yə ndə mədʉ̀ʼ tʉvyiikə ndə ɔ kə kɔ̀ʼnə tʉ bətie-bʉʼʉ,

bɔŋleʼ kwɛ́nə yi-yə ŋkaamə* ndə i bɛ ŋkʉʉ ndə ɔ kə gwìa ghɔŋ bɔŋ.

73 Ndʉʉ ndə ɔ kə gwìa ŋkaamə ghɔŋ tie-yʉʼʉ Ablahaŋ, ɔ kàa

74 ndə məchéʼ bʉʼʉ ndəŋ ghʉəʼ-bʉə-bàa-bʉʼʉ-kə,

mbɔ bəkɔ bʉʼʉ fɔ̀ʼ tʉ ɔŋ təmə kə́ fàa fɛ.

75 Ɔ bu chìi bʉʼʉ, bʉʼʉ bɛ ŋkʉʉ, tə́nə ndyʉndyʉ bəshʉ ɔ ndəŋ chîmbibə-ʉʼʉ inchəŋ.

76 Mbəŋ-aŋ ŋaʼ, a bu kə́ gɛ̀ hə bəshʉ Tiekətʉ ndə məshʉ̀tə fia tʉ ɔŋ,

bə bu tíi a nə woyʉkəŋgie-Chaabəfɔŋ.

77 A bu chìi bʉə-Nyii kínə ndə bəkɔ ɔ kwáa bɔŋ,

ndə i gwè hə ndəŋ məsʉ̀fyii hə ndəŋ bʉ̂ʼʉ-woməsʉʉ.

78 Bʉʼka fɔŋ-kətʉvyiinə-Nyii-yʉʼʉ,

tíŋ hə bɔ̌ŋ mbʉ kətʉvyiinə, chichi bu sɔ́ʼ tʉ bʉʼʉ hə bəshʉ-Nyii.

79 I bu báa ndəŋ bʉə ndə bɔ̂ŋ bɛ mu kənjəŋ, bʉə ndə bɔ̂ŋ bɛ chu-kwú,

dʉ̀ʼ fia tʉ bʉʼʉ ndə məkie fyiighʉ́ənə."

80 Mbʉ vaa kə́ kʉ̀ʼ, kóʼ tə bɛ wo shʉ́əshʉ́ə mu Nyii. Ɔ kʉ̂ʉ kóʼ, gɛ̀ kə́ chí mu kwɔŋkəyəŋnə*1:80 Kwɔŋkəyəŋnə fɛ̀ŋ nɔ tʉʼ dʉ̀ʼ yəŋkə ndə i yə̀ŋhə daa təmə muu kə́ bɛ chɔ fɛ, təmə fɔyubə kə́ bʉ̀ʉ chɔ fɛ. tə ndʉʉ kʉ̀ʼnə ndə ɔ kɛ̀ʼ ŋwɔŋ-ɛŋ tʉ bʉə-Isilɛ.