1 Maccabees 2

1 Foi nessa época que se levantou Ma­tatias, filho de João, filho de Si­meão, sacerdote da família de Joarib, que veio de Jerusalém se estabelecer em Mo­din.

2 Tinha ele cinco filhos: João, apelidado Gadi;

3 Simão, alcunhado Tasi;

4 Judas, chamado Macabeu;

5 Eleazar, cognominado Auarã; e Jônatas, chamado Afus.

6 Vendo as abominações praticadas em Judá e em Jerusalém, exclamou: "Ai de mim! Por que nasci eu, para ver a ruína do meu povo e da cidade santa,

7 e ficar sem fazer nada, enquanto ela é entregue ao poder de seus inimigos

8 e seu santuário abandonado aos estrangeiros? Seu templo tornou-se como um homem desonrado

9 e os vasos sagrados, que eram o motivo de seu orgulho, levados como para um cativeiro; seus filhos foram trucidados nas ruas e seus jovens sucumbiram ao gládio do inimigo.

10 Que povo há que não tenha herdado de seus atributos reais, que não se tenha apoderado dos seus despojos?

11 Toda a sua glória desapareceu e, de livre que era, tornou-se escrava.

12 Eis que tudo o que tínhamos de sagrado, de belo, de glorioso, foi assolado e profanado pelas nações.

13 Por que viver ainda?".

14 Matatias e seus filhos rasgaram suas vestes, cobriram-se de sacos e choraram amargamente.

15 Sobrevieram enviados do rei a Modin, para impor a apostasia e obrigar a sacrificar.

16 Muitos dos israelitas uniram-se a eles, mas Matatias e seus filhos permaneceram firmes.

17 Em resposta disseram-lhe os que vinham da parte do rei: "Possuis nesta cidade notável influência e consideração, teus irmãos e teus filhos te dão autoridade.

18 Vem, pois, como primeiro executar a ordem do rei, como o fizeram todas as nações, os habitantes de Judá e os que ficaram em Jerusalém. Serás contado, tu e teus filhos, entre os amigos do rei; a ti e aos teus filhos o rei vos honrará, cumulando-vos de prata, de ouro e de presentes!".

19 Matatias respondeu-lhes: "Ainda mesmo que todas as nações que se acham no reino do rei o escutassem, de modo que todos renegassem a fé de seus pais e aquiescessem às suas ordens,

20 eu, meus filhos e meus irmãos perseveraremos na Aliança concluída por nossos antepassados.

21 Que Deus nos preserve de abandonarmos a Lei e os mandamentos.

22 Não obedeceremos a essas ordens do rei e não nos desviaremos de nossa religião nem para a direita nem para a esquerda!".

23 Mal havia acabado de falar, eis que um judeu se adiantou para sacrificar no altar de Modin, à vista de todos, conforme as ordens do rei.

24 Viu-o Matatias e, no ardor de seu zelo, sentiu estremecerem-se suas entranhas. Num ímpeto de justa cólera arrojou-se e matou o homem sobre o altar.

25 Matou ao mesmo tempo o oficial incumbido da ordem de sacrificar e demoliu o altar.

26 Com semelhante gesto mostrou ele seu amor pela Lei, como agiu Fineias a respeito de Zambri, filho de Salom.

27 Em altos brados Matatias elevou a voz então na cidade: "Quem for fiel à Lei e permanecer firme na Aliança, saia e siga-me".

28 Assim, com seus filhos, fugiu em direção às montanhas, abandonando todos os seus bens na cidade.

29 Então, uma grande parte dos que procuravam a Lei e a justiça encaminharam-se para o deserto.

30 Ali refugiaram-se, com seus filhos, suas mulheres e seus rebanhos, porque as desgraças os oprimiam cruelmente.

31 Contaram aos oficiais do rei e às forças acantonadas em Jerusalém, na Cidade de Davi, que certo número de judeus, culpáveis de terem transgredido a ordem real, havia descido ao deserto, para ali se ocultar e que muitos se haviam precipitado em seu seguimento.

32 Os sírios arremessaram-se ao encalço deles e os alcançaram, depois se prepararam para agredi-los em dia de sábado.

33 "Isso basta, agora – gritaram-lhes eles –, saí, obedecei à ordem do rei e vivereis."

34 "Não sairemos –, replicaram os judeus – e não obedeceremos às ordens do rei, com a profanação do dia de sábado."

35 Instantaneamente os sírios travaram combate contra eles;

36 mas eles não responderam, não atiraram uma só pedra e não obstruíram as entradas dos esconderijos.

37 "Que morramos todos inocentes. O céu e a terra nos servirão de testemunhas de que nos matais injustamente."

38 E foi assim que os inimigos se lançaram sobre eles em dia de sábado. Eles morreram com suas esposas, seus filhos e seu rebanho. Eram cerca de mil pessoas.

39 Matatias e seus amigos o souberam e comoveram-se muito.

40 E disseram uns aos outros: "Se todos agirmos como nossos irmãos, se não pelejarmos contra os estrangeiros para pormos a salvo nossas vidas e nossas leis, nos exterminarão bem depressa da terra".

41 Tomaram, pois, naquele dia a seguinte resolução: "Mesmo que nos ataquem em dia de sábado, lutaremos contra eles e não nos deixaremos matar a todos nós, como o fizeram nossos irmãos no seu esconderijo".

42 Então, se ajuntou a eles o grupo dos judeus assideus, particularmente valentes em Israel, apegados à Lei;

43 e todos os que fugiam das perseguições se ajuntaram do mesmo modo a eles e os reforçaram.

44 Formaram, pois, um exército e na sua ira e indignação massacraram certo número de prevaricadores e de traidores da Lei; os outros procuraram refúgio junto aos estrangeiros.

45 Assim, Matatias e seus amigos percorreram o país, destruíram os altares e

46 circuncidaram à força as crianças, ainda incircuncisas nas fronteiras de Israel

47 e perseguiram os sírios orgulhosos. Sua empresa alcançou bom êxito.

48 Arrancaram a Lei do poder dos gentios e dos reis e não permitiram que prevalecesse o mal.

49 Ora, chegou para Matatias o dia de sua morte e ele disse a seus filhos: "O que domina até este momento é o orgulho, o ódio, a desordem e a cólera.

50 Sede, pois, agora, meus filhos, os defensores da Lei e dai a vossa vida pela Aliança de nossos pais.

51 Recordai-vos dos feitos que vossos antepassados realizaram na época em que viveram, e merecereis grande glória e nome eterno.

52 Porventura, não foi na prova que Abraão permaneceu fiel? E não lhe foi isso imputado em justiça?

53 José observou os mandamentos na sua desgraça e veio a ser o senhor do Egito.

54 Fineias, nosso antepassado, por ter sido inflamado de zelo, recebeu a promessa de um sacerdócio perpétuo.

55 Josué, cumprindo a palavra de Deus, veio a ser juiz em Israel.

56 Caleb deu testemunho na assembleia e herdou a terra.

57 Por todos os séculos, em vista de sua piedade, mereceu Davi o trono real.

58 Porque ardia em zelo pela Lei, Elias foi arrebatado ao céu.

59 Ananias, Azarias e Misael foram salvos das chamas por terem tido fé.

60 Daniel, na sua retidão, foi salvo da boca dos leões.

61 Recordai-vos assim, de geração em geração, de que todos os que esperam em Deus não desfalecem.

62 Não temais as ameaças do pecador, pois sua glória acabará em lama e vermes.

63 Hoje ele se eleva e amanhã desaparecerá, porque tornará ao pó, e seus planos serão frustrados.

64 Quanto a vós, meus filhos, sede corajosos e destemidos em observar a Lei, porque por ela chegareis à glória.

65 Aqui tendes Simeão, vosso irmão. Sei que ele é homem de conselho, ouvi-o sempre e será para vós um pai.

66 Judas Macabeu, bravo desde a juventude, será o general do exército e dirigirá a guerra contra os gentios.

67 Atraireis a vós todos os que observam a Lei e vingareis vosso povo.

68 Pagai aos gentios o que nos fizeram e atendei aos preceitos da Lei".

69 Depois disso, abençoou-os e foi unir-se a seus pais.

70 Morreu no ano cento e quarenta e seis. Seus filhos sepultaram-no em Modin, no túmulo de seus antepassados. Todo Israel o chorou dolorosamente.

Το πένθος των πιστών Ισραηλιτών

1 Εκείνο τον καιρό ένας ιερέας από την οικογένεια του Ιωαρίβ, που ονομαζόταν Ματταθίας, γιος του Ιωάννη και εγγονός του Συμεών, έφυγε από την Ιερουσαλήμ και πήγε να μείνει στη Μωδεΐν. 2 Ο Ματταθίας είχε πέντε γιους: Τον Ιωάννη, που επονομαζόταν Γαδδίς, 3 το Σίμωνα, που επονομαζόταν Θασσί, 4 τον Ιούδα, που επονομαζόταν Μακκαβαίος,*Μακκαβαίος. Το όνομα προέρχεται από το αραμαϊκό «μακκαμπά» και σημαίνει «σφύρα». Περισσότερα βλ. στην Εισαγωγή. 5 τον Ελεάζαρ, που επονομαζόταν Αυαράν και τον Ιωνάθαν, που επονομαζόταν Απφούς.

6 Όταν ο Ματταθίας είδε τις ασεβείς πράξεις που γίνονταν στον Ιούδα και στην Ιερουσαλήμ, 7 είπε:

«Αλίμονο! Γιατί γεννήθηκα;

Για να δω του λαού μου

και της άγιας πόλης την καταστροφή;

Ή μήπως για να κατοικώ εκεί,

όταν η πόλη θα ’πεφτε στα χέρια των εχθρών

και ο ναός στα χέρια αλλοφύλων;

8 Ο ναός της έγινε σαν άνθρωπος δίχως καμιά τιμή,

9 τα δοξασμένα σκεύη της τα πήραν λάφυρα·

τα βρέφη της τα θανατώσαν στις πλατείες,

τα παλικάρια της τα φόνευσε το ξίφος του εχθρού.

10 Ποιο έθνος μερίδιο δεν πήρε

απ’ το βασίλειο της πόλης

και ποιο δεν άρπαξε από τους θησαυρούς της;

11 Όλα τα στολίδια της τα πήραν

κι από ελεύθερη έγινε σκλάβα.

12 Κοιτάξτε πώς ερημώθηκαν τα ιερά μας,

η ομορφιά μας και η δόξα μας.

Μιάνθηκαν όλα από τα έθνη.

13 Τι ωφελεί, λοιπόν, να ζούμε πια;»

14 Στο σημείο αυτό ο Ματταθίας και οι γιοι του διέρρηξαν τα ιμάτιά τους,*διέρρηξαν... Βλ. υποσ. εις Γεν 37:34. φόρεσαν πένθιμες ποδιές και ξέσπασαν σε γοερό θρήνο.

Η αντίσταση αρχίζει

15 Μια μέρα οι άνθρωποι του βασιλιά που εξανάγκαζαν το λαό να παραβαίνει το νόμο ήρθαν στην πόλη Μωδεΐν, για να θυσιάσουν. 16 Πολλοί από τους Ισραηλίτες ήρθαν να τους συναντήσουν και μαζί τους ο Ματταθίας και οι γιοι του.

17 Οι απεσταλμένοι του βασιλιά είπαν στο Ματταθία: «Εσύ είσαι άρχοντας δοξασμένος και πρόσωπο σπουδαίο σ’ αυτή την πόλη κι επίσης υποστηρίζεσαι από τους γιους σου και τους συμπατριώτες σου. 18 Έλα, λοιπόν, τώρα πρώτος εσύ να εκτελέσεις τη διαταγή του βασιλιά, όπως έκαναν όλα τα άλλα έθνη, ο λαός της Ιουδαίας και όλοι οι κάτοικοι της Ιερουσαλήμ. Έτσι εσύ και τα παιδιά σου θα ονομαστείτε "φίλοι του βασιλιά", και θα τιμηθείτε με ασήμι και χρυσάφι και με άλλα πλούσια δώρα».

19 Τότε ο Ματταθίας απάντησε με δυνατή φωνή: «Κι αν ακόμη όλα τα έθνη που είναι υπόδουλα στο βασιλιά υποκύψουν και απαρνηθούν τη θρησκεία των προγόνων τους προκειμένου να υπακούσουν τις διαταγές του, 20 εγώ, οι γιοι μου και οι συμπατριώτες μου θα παραμείνουμε πιστοί στη διαθήκη που έκανε ο Θεός με τους προγόνους μας. 21 Θεός φυλάξοι, που θ’ απαρνηθούμε το νόμο και τις εντολές! 22 Δεν πρόκειται να υπακούσουμε στις διαταγές του βασιλιά και να προδώσουμε τη λατρεία μας και ν’ αποκλίνουμε δεξιά ή αριστερά».

23 Μόλις ο Ματταθίας σταμάτησε να μιλάει, κάποιος άντρας Ιουδαίος πλησίασε, μπροστά στα μάτια όλων, για να προσφέρει θυσία στο βωμό της Μωδεΐν, σύμφωνα με τη διαταγή του βασιλιά. 24 Όταν το είδε αυτό ο Ματταθίας, άναψε ο ζήλος του κι άρχισε να τρέμει ολόκληρος. Φουρκισμένος από δίκαιη οργή, έτρεξε σύμφωνα με το νόμο του Θεού κι έσφαξε τον άντρα εκείνον πάνω στο βωμό. 25 Μετά γκρέμισε το βωμό και σκότωσε και τον απεσταλμένο του βασιλιά, που εξανάγκαζε το λαό να θυσιάζει στα είδωλα. 26 Έτσι υποστήριξε με ζήλο το νόμο του Μωυσή, όπως τότε που ο Φινεές σκότωσε τον Ζαμβρί, γιο του Σαλώμ.

27 Μετά απ’ αυτό το γεγονός ο Ματταθίας περιδιάβηκε την πόλη φωνάζοντας δυνατά: «Όποιος υποστηρίζει με ζήλο το νόμο του Μωυσή και τηρεί σταθερά τη διαθήκη, ας με ακολουθήσει!» 28 Τότε αυτός και οι γιοι του κατέφυγαν στα βουνά και εγκατέλειψαν όλα τους τα υπάρχοντα στην πόλη.

Αγώνας ακόμα και το Σάββατο

29 Πολλοί που ήθελαν να ζήσουν με δικαιοσύνη, σύμφωνα με το νόμο του Μωυσή, βγήκαν στην έρημο με σκοπό να μείνουν εκεί, 30 μαζί με τα παιδιά τους, τις γυναίκες τους και τα ζώα τους, γιατί αντιμετώπιζαν μεγάλους κατατρεγμούς.

31 Οι αξιωματικοί του βασιλιά και ο στρατός τους, που ήταν στην Ιερουσαλήμ, στην Πόλη Δαβίδ, έμαθαν ότι μερικοί είχαν περιφρονήσει τη διαταγή του βασιλιά και είχαν καταφύγει στις κρυψώνες της ερήμου. 32 Τότε ένα τμήμα στρατού τούς αναζήτησαν, τους ανακάλυψαν και στρατοπέδευσαν ένα Σάββατο εναντίον τους. 33 «Φτάνει πια», τους έλεγαν· «βγείτε και κάνετε όπως διατάζει ο βασιλιάς και θα σωθείτε».

34 Εκείνοι απάντησαν: «Δεν θα βγούμε, ούτε θα εκτελέσουμε τη διαταγή του βασιλιά, για να μη βεβηλώσουμε το Σάββατο».

35 Τότε οι στρατιώτες τούς επιτεθήκαν αμέσως. 36 Οι Ιουδαίοι όμως δεν ανταπάντησαν, ούτε τους πέταξαν έστω κι ένα λιθάρι, ούτε προστάτεψαν τις κρυψώνες τους, 37 αλλά αποφάσισαν: «Καλύτερα να πεθάνουμε όλοι με καθαρή τη συνείδησή μας· επικαλούμαστε μάρτυρες τον ουρανό και τη γη ότι μας σκοτώνετε χωρίς να μας δικάσετε». 38 Έτσι, οι εχθροί έκαναν επίθεση ανήμερα το Σάββατο και σκότωσαν αυτούς και τις γυναίκες τους, τα παιδιά τους και τα κτήνη τους, περίπου χίλιους ανθρώπους.

39 Όταν ο Ματταθίας και οι φίλοι του έμαθαν τα καθέκαστα, τους έκλαψαν πικρά. 40 Μετά είπαν μεταξύ τους: «Αν όλοι μας κάνουμε όπως έκαναν αυτοί οι συμπατριώτες μας και δεν πολεμήσουμε για τη ζωή μας και τα έθιμά μας εναντίον των εθνών, πολύ γρήγορα αυτοί θα μας εξαφανίσουν από τη γη». 41 Εκείνη την ημέρα λοιπόν κατέληξαν στην εξής απόφαση: «Όποιος έρθει να μας πολεμήσει ανήμερα Σάββατο, θα τον πολεμήσουμε κι εμείς, για να μην πεθάνουμε όλοι, όπως πέθαναν οι συμπατριώτες μας στους κρυψώνες».

Οι πρώτες επιτυχίες του απελευθερωτικού αγώνα

42 Τότε ενώθηκαν μ’ αυτούς πολλοί από τους Ασιδαίους,*Ασιδαίους. Εξελληνισμένος εβρ. όρος που σημαίνει «ευσεβείς». Πρόκειται για Ιουδαίους που ήταν προσκολλημένοι στο Μωσαϊκό νόμο και κατά την παράδοση αποτελούσαν τον κύριο όγκο του στρατού του Ιούδα Μακκαβαίου (βλ. Β΄ Μακ 14:6), παρέμεναν όμως ανεξάρτητοι από την πολιτική του (βλ. υποσ. εις Α΄ Μακ 7:13). που ήταν άντρες φημισμένοι στο Ισραήλ για την ανδρεία τους, καθώς και όσοι άλλοι ήταν ολόψυχα αφοσιωμένοι στο Μωσαϊκό νόμο· 43 επίσης, όλοι όσοι είχαν διαφύγει τις διώξεις, ενώθηκαν μ’ αυτούς και τους υποστήριξαν. 44 Έτσι συγκροτήθηκε ένας στρατός, ο οποίος στη φοβερή οργή τους χτύπησε τους αμαρτωλούς και ασεβείς ανθρώπους. Όσοι διέφυγαν, κατέφυγαν ανάμεσα στα ειδωλολατρικά έθνη για να γλιτώσουν.

45 Τότε ο Ματταθίας και οι φίλοι του πήγαν σ’ όλη τη χώρα και γκρέμισαν τους ειδωλολατρικούς βωμούς, 46 κι όσα βρήκαν παιδιά απερίτμητα μέσα στα όρια του Ισραήλ, τους έκαναν περιτομή με την βία. 47 Καταδίωξαν τους αλαζόνες εχθρούς και το έργο τους είχε αίσιο τέλος. 48 Έτσι, υπερασπίστηκαν το νόμο του Μωυσή έναντι των ειδωλολατρικών εθνών και των βασιλιάδων τους και δεν άφησαν τον ασεβή βασιλιά Αντίοχο να θριαμβεύσει.

Τελευταίες υποθήκες του Ματταθία

49 Όταν ο Ματταθίας κατάλαβε ότι πλησιάζει το τέλος του, κάλεσε τους γιους του και τους είπε:

«Στην εποχή μας κυριαρχεί η αλαζονεία και η απελπισία· ζούμε σε μέρες καταστροφής και μεγάλης οργής. 50 Γι’ αυτό, παιδιά μου, αφοσιωθείτε με ζήλο στο Μωσαϊκό νόμο, και θυσιάστε και τη ζωή σας ακόμα για τη διαθήκη του Θεού με τους προγόνους μας. 51 Θυμηθείτε τα κατορθώματα των προγόνων μας στην εποχή τους και έτσι, ακολουθώντας το παράδειγμά τους, θα αποκτήσετε μεγάλη δόξα και αιώνια φήμη.

52 »Ο Αβραάμ έμεινε πιστός την ώρα του πειρασμού, και γι’ αυτή του την πίστη ο Θεός τον αναγνώρισε δίκαιο.

53 »Ο Ιωσήφ στον καιρό της δυστυχίας του τήρησε τις εντολές του Θεού και έτσι έγινε άρχοντας της Αιγύπτου.

54 »Ο πρόγονος μας Φινεές, με το να επιδείξει ένθερμο ζήλο, έλαβε την υπόσχεση για μια αιώνια ιεροσύνη.

55 »Ο Ιησούς τήρησε τον λόγο του Θεού κι έγινε Κριτής του Ισραήλ.

56 »Κι ο Χάλεβ έδωσε ενθαρρυντική μαρτυρία μπροστά στη σύναξη του λαού κι απέκτησε μερίδιο στη χώρα.

57 »Ο Δαβίδ με την πιστότητά του κληρονόμησε για πάντα στο μέλλον το βασιλικό θρόνο.

58 »Κι ο Ηλίας έδειξε ένθερμο ζήλο για το νόμο του Θεού και γι’ αυτό αναλήφθηκε στον ουρανό.

59 »Ο Ανανίας, ο Αζαρίας και ο Μισαήλ με την πίστη τους σώθηκαν από τη φωτιά.

60 »Κι ο Δανιήλ με τη δικαιοσύνη του γλίτωσε από το στόμα των λιονταριών.

61 »Έτσι θα σας βλέπουν κι εσάς οι επόμενες γενιές, γιατί όποιος ελπίζει στο Θεό δεν θα μείνει δίχως υποστήριξη. 62 Μη φοβηθείτε τις απειλές κανενός αμαρτωλού, γιατί η δόξα του είναι προορισμένη να γίνει κοπριά και σκουλήκια. 63 Σήμερα μπορεί να φαίνεται ισχυρός, αύριο όμως θα εξαφανιστεί, γιατί θα επιστρέψει στο χώμα κι όλες οι μηχανορραφίες του θα εκλείψουν. 64 Εσείς όμως, παιδιά μου, να φανείτε ισχυροί και ανδρείοι υπερασπιστές του νόμου του Θεού, γιατί μόνο μ’ αυτόν θα μεγαλουργήσετε.

65 »Τώρα λοιπόν είναι εδώ ο αδερφός σας ο Συμεών· γνωρίζω καλά ότι είναι άνθρωπος μυαλωμένος· να τον ακούτε πάντοτε· αυτός θα είναι σαν πατέρας σας. 66 Κι ο Ιούδας ο Μακκαβαίος είναι ισχυρός και δυνατός από τα νιάτα του· αυτός θα είναι αρχηγός σας στο στράτευμα και θα πολεμήσει εναντίον των εχθρικών λαών. 67 Μαζέψετε κοντά σας όλους όσοι εφαρμόζουν το νόμο και πάρτε εκδίκηση για το λαό σας. 68 Ανταποδώστε στα έθνη αυτά που σας έκαναν και φροντίστε να τηρείτε με προσοχή τις προσταγές του νόμου».

69,70 Μετά ο Ματταθίας τούς ευλόγησε και πήγε με τους νεκρούς προγόνους του λαού του. Πέθανε το έτος 146.*Δηλ. το 166 π.Χ. Οι γιοι του τον έθαψαν στους τάφους των προγόνων τους στη Μωδεΐν και τον έκλαψαν όλοι οι Ισραηλίτες.