1 After these things Jesus went away beyond the sea of Galilee, or of Tiberias, 2 and a great crowd followed him, because they saw the signs which he wrought upon the sick. 3 And Jesus went up into the mountain, and there sat with his disciples: 4 but the passover, the feast of the Jews, was near. 5 Jesus then, lifting up his eyes and seeing that a great crowd is coming to him, says to Philip, Whence shall we buy loaves that these may eat? 6 But this he said trying him, for he knew what he was going to do. 7 Philip answered him, Loaves for two hundred denarii are not sufficient for them, that each may have some little portion. 8 One of his disciples, Andrew, Simon Peter’s brother, says to him, 9 There is a little boy here who has five barley loaves and two small fishes; but this, what is it for so many? 10 And Jesus said, Make the men sit down. Now there was much grass in the place: the men therefore sat down, in number about five thousand. 11 And Jesus took the loaves, and having given thanks, distributed them to those that were set down; and in like manner of the small fishes as much as they would. 12 And when they had been filled, he says to his disciples, Gather together the fragments which are over and above, that nothing may be lost. 13 They gathered them therefore together, and filled twelve hand-baskets full of fragments of the five barley loaves, which were over and above to those that had eaten. 14 The men therefore, having seen the sign which Jesus had done, said, This is truly the prophet which is coming into the world.
15 Jesus therefore knowing that they were going to come and seize him, that they might make him king, departed again to the mountain himself alone. 16 But when evening was come, his disciples went down to the sea, 17 and having gone on board ship, they went over the sea to Capernaum. And it had already become dark, and Jesus had not come to them, 18 and the sea was agitated by a strong wind blowing. 19 Having rowed then about twenty-five or thirty stadia, they see Jesus walking on the sea and coming near the ship; and they were frightened. 20 But he says to them, It is I: be not afraid. 21 They were willing therefore to receive him into the ship; and immediately the ship was at the land to which they went.
22 On the morrow the crowd which stood on the other side of the sea, having seen that there was no other little ship there except that into which his disciples had got, and that Jesus had not gone with his disciples into the ship, but that his disciples had gone away alone; 23 (but other little ships out of Tiberias came near to the place where they ate bread after the Lord had given thanks;) 24 when therefore the crowd saw that Jesus was not there, nor his disciples, they got into the ships, and came to Capernaum, seeking Jesus. 25 And having found him the other side of the sea, they said to him, Rabbi, when art thou arrived here? 26 Jesus answered them and said, Verily, verily, I say to you, Ye seek me not because ye have seen signs, but because ye have eaten of the loaves and been filled. 27 Work not for the food which perishes, but for the food which abides unto life eternal, which the Son of man shall give to you; for him has the Father sealed, even God.
28 They said therefore to him, What should we do that we may work the works of God? 29 Jesus answered and said to them, This is the work of God, that ye believe on him whom he has sent. 30 They said therefore to him, What sign then doest thou that we may see and believe thee? what dost thou work? 31 Our fathers ate the manna in the wilderness, as it is written, He gave them bread out of heaven to eat. 32 Jesus therefore said to them, Verily, verily, I say to you, It is not Moses that has given you the bread out of heaven; but my Father gives you the true bread out of heaven. 33 For the bread of God is he who comes down out of heaven and gives life to the world. 34 They said therefore to him, Lord, ever give to us this bread. 35 And Jesus said to them, I am the bread of life: he that comes to me shall never hunger, and he that believes on me shall never thirst at any time. 36 But I have said to you, that ye have also seen me and do not believe. 37 All that the Father gives me shall come to me, and him that comes to me I will not at all cast out. 38 For I am come down from heaven, not that I should do my will, but the will of him that has sent me. 39 And this is the will of him that has sent me, that of all that he has given me I should lose nothing, but should raise it up in the last day. 40 For this is the will of my Father, that every one who sees the Son, and believes on him, should have life eternal; and I will raise him up at the last day. 41 The Jews therefore murmured about him, because he said, I am the bread which has come down out of heaven. 42 And they said, Is not this Jesus the son of Joseph, whose father and mother we have known? how then does he say, I am come down out of heaven? 43 Jesus therefore answered and said to them, Murmur not among yourselves. 44 No one can come to me except the Father who has sent me draw him, and I will raise him up in the last day. 45 It is written in the prophets, And they shall be all taught of God. Every one that has heard from the Father himself, and has learned of him, comes to me; 46 not that any one has seen the Father, except he who is of God, he has seen the Father. 47 Verily, verily, I say to you, He that believes on me has life eternal. 48 I am the bread of life. 49 Your fathers ate the manna in the wilderness and died. 50 This is the bread which comes down out of heaven, that one may eat of it and not die. 51 I am the living bread which has come down out of heaven: if any one shall have eaten of this bread he shall live for ever; but the bread withal which I shall give is my flesh, which I will give for the life of the world. 52 The Jews therefore contended among themselves, saying, How can he give us this flesh to eat? 53 Jesus therefore said to them, Verily, verily, I say unto you, Unless ye shall have eaten the flesh of the Son of man, and drunk his blood, ye have no life in yourselves. 54 He that eats my flesh and drinks my blood has life eternal, and I will raise him up at the last day: 55 for my flesh is truly food and my blood is truly drink. 56 He that eats my flesh and drinks my blood dwells in me and I in him. 57 As the living Father has sent me and I live on account of the Father, he also who eats me shall live also on account of me. 58 This is the bread which has come down out of heaven. Not as the fathers ate and died: he that eats this bread shall live for ever. 59 These things he said in the synagogue, teaching in Capernaum.
60 Many therefore of his disciples having heard it said, This word is hard; who can hear it? 61 But Jesus, knowing in himself that his disciples murmur concerning this, said to them, Does this offend you? 62 If then ye see the Son of man ascending up where he was before? 63 It is the Spirit which quickens, the flesh profits nothing: the words which I have spoken unto you are spirit and are life. 64 But there are some of you who do not believe. For Jesus knew from the beginning who they were who did not believe, and who would deliver him up. 65 And he said, Therefore said I unto you, that no one can come to me unless it be given to him from the Father. 66 From that time many of his disciples went away back and walked no more with him. 67 Jesus therefore said to the twelve, Will ye also go away? 68 Simon Peter answered him, Lord, to whom shall we go? thou hast words of life eternal; 69 and we have believed and known that thou art the holy one of God. 70 Jesus answered them, Have not I chosen you the twelve? and of you one is a devil. 71 Now he spoke of Judas the son of Simon, Iscariote, for he it was who should deliver him up, being one of the twelve.
1 Later vertrok Jezus naar de overkant van het Meer van Galilea. (Dit wordt ook het Meer van Tiberias genoemd.) 2 Een grote menigte volgde Hem, want de mensen hadden de wonderlijke tekenen gezien die Hij had verricht bij mensen met ernstige aandoeningen. 3 Toen ging Jezus de berg op. Daar ging Hij zitten met zijn leerlingen. 4 Het was bijna Pesach, het Joodse paasfeest. 5 Jezus keek om zich heen en zag dat er een grote menigte naar Hem toekwam. Toen vroeg Hij aan Filippus: "Waar zullen we brood kopen, zodat deze mensen kunnen eten?" 6 Hij zei dit om Filippus op de proef te stellen, want Hij wist wat Hij van plan was. 7 Filippus antwoordde: "Zelfs tweehonderd denarie zou onvoldoende zijn om ervoor te zorgen dat iedereen wat eten zou krijgen." 8 Een van zijn andere leerlingen – Andreas, de broer van Simon Petrus – zei tegen Hem: 9 "Er is hier een jongen die vijf gerstebroden en twee vissen heeft, maar wat hebben we daar aan voor zoveel mensen?" 10 Jezus zei: "Zeg tegen de mensen dat ze moeten plaatsnemen." Er was op die plaats veel gras en de mensen namen plaats. Het aantal mannen bedroeg ongeveer vijfduizend. 11 Toen nam Jezus de broden. Hij sprak het dankgebed uit en liet aan de mensen die hadden plaatsgenomen zoveel uitdelen als ze wilden. Hetzelfde deed hij met de vissen. 12 Toen de mensen voldoende hadden gegeten, zei Jezus tegen zijn leerlingen: "Verzamel de overgebleven brokken, zodat er niets verloren gaat." 13 Ze verzamelden de brokken van de vijf gerstebroden die waren overgelaten door de mensen die hadden gegeten. Ze vulden er twaalf manden mee. 14 Bij het zien van het wonderlijke teken dat Jezus had verricht, zeiden de mensen: "Deze Man is werkelijk de profeet die naar de wereld zou komen." 15 Jezus merkte dat ze Hem onder dwang wilden meenemen om Hem tot koning uit te roepen. Daarom trok Hij zich weer terug, de berg op, om alleen te zijn.
16 Toen het avond werd, gingen zijn leerlingen naar het meer. 17 Ze stapten in een boot om het meer over te steken, naar Kafarnaüm. Het was al donker geworden en Jezus was nog niet naar hen toe gekomen. 18 Doordat er een harde wind stond, werd het meer woelig. 19 Toen ze ongeveer vijf of zes kilometer hadden geroeid, zagen ze Jezus over het meer wandelen. Hij kwam dicht bij de boot en ze werden bang. 20 Maar Hij zei tegen hen: "Ik ben het. Wees niet bang." 21 Ze wilden Hem aan boord nemen, maar de boot kwam meteen op hun plaats van bestemming aan wal.
22 De volgende dag kwam de menigte die aan de overkant van het meer was gebleven tot het besef dat er slechts één bootje was geweest en dat Jezus niet samen met zijn leerlingen in de boot was gestapt, maar dat zijn leerlingen zonder Hem waren vertrokken. 23 Dicht bij de plaats waar men het brood had gegeten nadat de Heer het dankgebed had uitgesproken, kwamen andere bootjes uit Tiberias aan. 24 Toen de mensen zagen dat Jezus er niet was en zijn leerlingen ook niet, stapten ze in die bootjes en voeren ze naar Kafarnaüm om naar Hem te zoeken. 25 Toen ze Jezus aan de overkant van het meer hadden gevonden, vroegen ze Hem: "Rabbi, wanneer bent U hier aangekomen?" 26 Jezus antwoordde: "Ik zeg jullie nadrukkelijk, jullie zoeken Mij niet omdat jullie wonderlijke tekenen hebben gezien, maar omdat jullie je hebben volgegeten met de broden. 27 Zet je niet in voor voedsel dat bederft, maar voor het voedsel dat goed blijft tot in het eeuwig leven. De Mensenzoon zal het jullie geven, want God de Vader heeft zijn stempel van goedkeuring op Hem gedrukt." 28 De mensen vroegen Hem: "Hoe kunnen we ervoor zorgen dat we doen wat God wil dat we doen?" 29 Jezus antwoordde: "Wat God wil dat jullie doen is: geloven in Degene die Hij heeft gezonden." 30 Ze vroegen Jezus: "Welk wonderlijke teken gaat U verrichten, zodat wij het kunnen zien en U dan geloven? Wat gaat U doen? 31 Onze voorouders aten het manna toen ze in de wildernis waren. Er staat immers in de Schriften: ‘Hij gaf hun brood uit de hemel te eten.’" 32 Jezus antwoordde: "Ik zeg jullie nadrukkelijk, het was niet Mozes die jullie het brood uit de hemel gaf, maar mijn Vader. Hij geeft jullie het ware brood uit de hemel. 33 Want het brood van God is het brood dat uit de hemel neerdaalt en leven aan de wereld geeft." 34 Ze zeiden tegen Hem: "Heer, geef ons voortdurend dat brood." 35 Jezus zei tegen hen: "Ik ben het brood dat leven geeft. Wie bij Mij komt, zal nooit meer honger hebben, en wie in Mij gelooft, zal nooit meer dorst hebben. 36 Maar zoals Ik jullie al gezegd heb: jullie hebben Mij gezien en toch geloven jullie niet. 37 Ieder die de Vader aan Mij toevertrouwt, zal bij Mij komen en wie bij Mij komt, zal niet door Mij worden weggestuurd. 38 Ik ben namelijk niet uit de hemel neergedaald om te doen wat Ik zelf wil, maar om te doen wat Hij wil, die Mij gestuurd heeft. 39 En wat Hij die Mij gestuurd heeft wil, is dat Ik geen van de mensen die Hij Mij heeft toevertrouwd, verloren laat gaan, maar dat Ik hen doe verrijzen op de Laatste Dag. 40 Dit is wat mijn Vader wil: dat ieder die de Zoon ziet en in Hem gelooft, het eeuwig leven zal hebben en dat Ik hem op de Laatste Dag zal doen verrijzen."
41 De Joodse leiders begonnen over Jezus te mopperen, omdat Hij had gezegd: "Ik ben het brood dat uit de hemel is neergedaald." 42 Ze zeiden: "Is dit niet Jezus de zoon van Jozef? Wij weten wie zijn vader en moeder zijn. Hoe kan Hij dan zeggen: ‘Ik ben uit de hemel neergedaald?’" 43 Jezus zei tegen hen: "Mopper niet zo onder elkaar. 44 Niemand kan bij Mij komen tenzij de Vader, die Mij heeft gestuurd, hem naar Mij toe leidt. Dan zal Ik hem op de Laatste Dag doen verrijzen. 45 In de Profeten staat: ‘Zij zullen allen door God worden onderwezen.’ Ieder die naar de Vader luistert en van Hem heeft geleerd, komt bij Mij. 46 Niemand heeft de Vader gezien; alleen Hij die door God is gestuurd heeft de Vader gezien. 47 Ik zeg jullie nadrukkelijk, wie gelooft, heeft het eeuwig leven.
48 Ik ben het brood dat leven geeft. 49 Jullie voorouders aten manna toen ze in de wildernis waren, en ze zijn gestorven. 50 Maar dit is het brood dat uit de hemel is neergedaald; wie ervan eet, zal niet sterven. 51 Ik ben het brood dat leven geeft en dat uit de hemel is neergedaald; als iemand van dit brood eet, zal hij voor eeuwig leven. Het brood dat Ik geef om de wereld te doen leven is mijn lichaam." 52 De Joodse leiders begonnen met elkaar te ruziën. Ze zeiden: "Hoe kan Hij ons zijn lichaam te eten geven?" 53 Jezus zei tegen hen: "Ik zeg jullie nadrukkelijk, als jullie niet van het lichaam van de Mensenzoon eten en van zijn bloed drinken, kunnen jullie het eeuwig leven niet in je hebben. 54 Wie van mijn lichaam eet en van mijn bloed drinkt, heeft het eeuwig leven, en op de Laatste Dag zal Ik hem doen verrijzen. 55 Want mijn lichaam is het ware voedsel en mijn bloed de ware drank. 56 Wie van mijn lichaam eet en van mijn bloed drinkt, hoort bij Mij en Ik bij hem. 57 Zoals Ik leef dankzij de Vader die het leven geeft, de Vader die Mij heeft gezonden, zo is het ook met wie van Mij eet: hij zal leven dankzij Mij. 58 Dit is het brood dat uit de hemel is neergedaald. Het is niet zoals het brood dat de voorouders aten. Zij zijn gestorven, maar wie van dit brood eet, zal voor eeuwig leven." 59 Dit is wat Hij zei in de synagoge in Kafarnaüm, toen Hij daar onderwees.
60 Veel van zijn leerlingen die hiernaar hadden geluisterd, zeiden: "Dit zijn harde woorden; wie kan ernaar luisteren?" 61 Jezus had door dat zijn leerlingen hierover aan het mopperen waren. Daarom vroeg Hij hen: "Ergeren jullie je hieraan? 62 Wat als jullie de Mensenzoon zien teruggaan naar waar Hij eerder was? 63 Het is de Geest die leven geeft; menselijke inspanningen baten niet. Wat Ik jullie heb verteld, is van de Geest en geeft leven. 64 Maar sommigen van jullie geloven niet." Jezus wist namelijk vanaf het begin wie er niet geloofden en wie het was die Hem zou verraden. 65 Hij zei: "Daarom had Ik tegen jullie gezegd dat niemand bij Mij kan komen tenzij de Vader hem ertoe in staat stelt."
66 Vanaf toen keerden veel van zijn leerlingen zich van Hem af; ze wilden niet meer met Hem omgaan. 67 Jezus vroeg aan de Twaalf: "Willen ook jullie niet weggaan?" 68 Simon Petrus antwoordde: "Heer, naar wie zouden we toe gaan? De woorden die U spreekt, bieden het eeuwig leven. 69 Wij geloven en beseffen dat U de door God gestuurde Heilige bent." 70 Jezus zei tegen Petrus: "Ik heb jullie zelf gekozen, alle twaalf, maar één van jullie is een duivel." 71 Hij bedoelde Judas, de zoon van Simon Iskariot. Hij was een van de Twaalf en hij was het die Jezus zou verraden.