Milagres de Jesus
Os Evangelhos registram dezenas de milagres realizados por Jesus — curas, ressurreições, domínio sobre a natureza e libertações. Cada milagre revelava sua divindade e compaixão.
Curas de cegos e surdos
Jesus devolveu a visão aos cegos e a audição aos surdos, manifestando seu poder sobre toda enfermidade e deficiência.
Yisu miibeeloso binzimana byole
Bu Yisu hamati ŋaana, binzimana byole byakaduukala nde na ubaafulaha: «Kwila bisu lingebe, Mwana a Davidi!»
Bu Yisu hayato ŋa nzo, binzimana byayasusaha huli nde. Na Yisu afuuli byo: «Benu lili na imiinu ti me utwala uvanga buuna?» Byo byafutili nde: «Eye, Pfumu.» Buuna Yisu abeembi miisu mya byo na aleeli: «Nyaha buba we bu hu li imiinu hya benu!» Na miisu mya byo myadibumi. Yisu akebisi byo bunuubu: «Kelaani, muutu tso mumosi a hayaaba mambu mo maniima.» Ka byo byayatsala tsangu a Yesu mu itaanzi mo hiina hyoosi.
Yisu miibeeloso binzimana byole hu Yeriko
Bu bo baapali mu musyenge a Yeriko, koonge yinene ya baatu yaduukili Yisu. Binzimana byole byaaba byatsahala ŋa muvanga a nzila. Bo baayuhi ti Yisu aba mu uvyoho, binzimana byakafulaha: «Pfumu, Mwana a Davidi, Kwila bisu lingebe!» Baatu ba balahi baakapfubasa bo mana bo baba swii. Ka bo baabwefulaha: «Pfumu, Mwana a Davidi, kwila bisu lingebe!» Yisu atsikimi, ateeli bo na afuuli bo: «Hima benu litoondi ti me tsiila benu?» Bo baafutili nde: «Pfumu, miisu mya bisu midibuma!» Yisu akwili bo lingebe, na nde abeembi miisu mya bo. Masulubete, bo baabaandihi umono, na baaduukili nde.
Yisu miibeeloso inzimana
Bo bamiito hu Betesayida; baatu bamiibehele Yisu inzimana, na bamiiyayaana nde mu ubeembe nde. Yisu akaangi inzimana mu hooho na abiti nde hu muvaanga a bula. Titswene hu mbisa utuutala nde maate mu miisu, nde asuusili nde myoho na afuuli nde: «We miimono isiha?» Inzimana hyasiimbuli miisu na hyaleeli: «Me ndi mu umono baatu; bo bali we miti mi me ndi mu umono mu uyene.» Titswene, Yisu abwesuusala myoho ŋa yulu a miisu ma muutu mo. Nde amoni bubwe-bubwe: nde abeeluhi, nde akamono bisiha byosi na lisobosono. Buuna, Yisu afutili nde hu nzo a nde na aleeli: «A haabila hwawe ukoto tso hutso a bula.»
Yisu abwemata itaanzi hya Tiilo, na ayafutaha mu nzila a Sidoni hu tsyelo a dyanga la Ngalili. Nde asabuhi itaanzi hya Dekapoli hyoosi.
Yisu miibeeloso ikwa-matswi nga muvinyu mu utoyo
Bamiibehele Yisu ikwa-matswi hi hili na muvinyu mu utoyo, na bamiiyayaana nde mu usuusala hyo hoho. Yisu abiti hyo ŋa muvaanga, lala na koonge, akotisi muutu mo wuuna mileembo mutso matswi, na abeembi limi mu maate ma nde mwakulu Yisu. Titswene, nde asiimbuli miisu hu yulu, asuusi ivuumi na aleeli huli muutu mo: «Efata!» Mbindulili ni ti: «Dibuma!» Masulubete, matswi ma nde maadibumi, limi la nde laanyanguhi na nde akayambila we bu hwafwana. Yisu asinzikebese baatu mu uveleyabisa lo huli pasi muutu. Ka bu nde haakafulala ukebese bo, bo baakasinzafulala utsala musamu. Baatu baaba mu kimuhili yi yaafulala na baakaleele: «Moosi ma nde ali mu uvaanga, mu mbuli mali ma mabwe! Nde bibaayaka mu uyuhasa bikwa-matswi napa utoyese biduka!»
Yisu miibeeloso inzimana Baritime
Yisu na bayihi ba nde baatoodi hu musyenge a Yeriko. Na bu Yisu haapali mu Yeriko, na bayihi ba nde na koonge a baatu, inzimana imosi nga nduhi a Baritime, mwana a Time, aba atsahala ŋa muvanga a nzila na akasa musohi. Bu nde haayuhi ti aba Yisu musi Nazareti, nde abaandihi ufulaha: «Yisu, Mwana a Davidi, kwila me lingebe!» Baatu ba balahi baakapfubasa nde mana nde aba swii. Ka nde arangili ufulaha: «Mwana a Davidi, kwila me lingebe!» Yisu atsikimi na aleeli: «Teelaani me nde.» Bo baateeli inzimana, na uleele nde: «Hwada, teleme, nde bibaayaka mu uteele we!» Buuna, inzimana hyabumi iyunga hya hyo, hyatelimi mu mawasa, na hyayidi huli Yisu. Yisu afuuli nde: «Hima we tondi ti me tsiila we?» Inzimana hyafutili: «Rabuni, me tondi ubwemono!» Na Yisu aleeli nde: «Yene, imiinu hya we himiifuuhasa we.» Na masulubete, nde abwemono na abaandihi uduukala Yisu mu nzila.
Yisu abeelusi inzimana hu musyenge a Yeriko
Bu Yisu haba bebele na musyenge a Yeriko, inzimana imosi hyaba hyatsahala ŋa muvanga a nzila, na hyakasa musohi. Bu inzimana hyayuhi konge a baatu mu uvyoho, hyo hyafuuli: «Lo lima?» Baaleeli nde: «Yisu musi Nazareti li mu uvyoho.» Na nde afulihi: «Yisu, Mwana a Davidi, kwila me lingebe!» Ba baaba hu busu baakapfubasa nde mana nde aba swii. Ka nde arangili ufulaha: «Mwana a Davidi, kwila me lingebe!» Yisu atsikimi na atumi baatu mu ubehele nde inzimana. Na bu nde hayasusaha ŋa pedu a nde, Yisu afuuli nde: «Hima we tondi ti me tsiila we?» Nde afutili: «Pfumu, sa ti me mbwemono.» Na Yisu aleeli nde: «Nyaha we bwemono! Hiitu hya we himiibeeloso we.» Mawasa-mawasa, miisu ma nde maadibumi, nde aduukili Yisu na ubaayusa Nzambi. Bu baatu boosi baamoni buuna, bo kaka baayusi Nzambi.
Yisu miibeeloso inzimana hi imbutala-ngu
Bu Yisu haakavyoho mu nzila, nde amoni inzimana hi imbutala-ngu. Bayihi ba nde baafuuli nde: «Rabi, mu hima baabuta muutu mo wunuuwu inzimana. Mu tooni masumu ma nde mwakulu, vo ti mu ma taata na ma ngu a nde?» Yisu afutili: «Huba nde, buuve ngu a nde na taata a nde a baasumihi ve. Ka nde ali inzimana hi imbutala-ngu, mana mavaanga ma Nzambi mamonehele mu nde. Bisu a benu lafwana ukuhasa mavaanga ma wu atsindaha me, bu busi bukini bwakya. Bu busi buuyila, muutu ubwetwala usala ve. Bu me kini mu tsi, me ndi liyalala la baatu boosi.»
Nde amana buuna uleele, nde atuuli maate mu toto. Na nde avangi libonzi mu maate ma nde. Titswene, nde akili lo mu miisu ma inzimana. Na nde ni uleele: «Yene yaswaha mbalanga hu idiinga hya Silowa.» Silowa, mbinduli ni ti, «muutu wu baatsindaha». Nde ayeni, ayaswaha mbalanga, na bu hayafutaha, miisu ma nde maadibumi.
Curas de paralíticos e enfermos
Paralíticos caminharam, leprosos ficaram limpos e todo tipo de doença foi curada pelo toque e pela palavra de Jesus.
Muutu mumosi nga bwatsi ayasusaha, akongimini ŋa busu bwa Yisu, na aleeli: «Pfumu, tso we tondi, we utwala utsyemese me!» Yisu alabi kaka, abembi nde na aleeli: «Me tondi buuna, nyaha we tsyeme.» Mu mawasa, bahala mo laatsyemi mu bwatsi bwa nde. Titswene, Yisu ni uleele: «Kele, a yabisa mambu mo maniima huli pasi muutu ve! Ka yene yamonehele huli ngaanga a Nzambi, na we va bungodu bu Moose hatumi, mu umweese ti we miibeeloho.»
Baabehili nde ikata hi hyaba hyalambama ŋa mubabangu. Yisu amono imiinu hya bo, ni uleele huli ikata: «Hwada, mwana a me, masumu ma we bamiinyahula!» Ni buuna, milongisi mi Mikele mikima myalelisini: «Muutu mo wunuuwu miisafula Nzambi!» Yisu ayaabi matsimi ma bo, na nde aleeli: «Mu hima benu lili na matsimi mo ma mabi maniima? Hima hyafulala ulenge mu uleele: "Masumu ma we bamiinyahula", buuve mu uleele: "teleme na takula"? Ka me tondi ti benu liyaaba liniili: Mwana a Muutu li na matwala mu unyahula masumu ŋa toto.» Buuna, nde aleeli huli ikata: «Teleme, volo mubabangu a we na futaha hu nzo a we!»
Muutu mo atelimi na ayeni hu nzo a nde.
Muuna mwaba na muutu mumosi nga kaka li laararama. Bafarisi baafuuli Yisu: «Hu li na muswa mu ubeeloso muutu mu ilumbu hya saba?» Bo baafuuli buuna mu ukete Yisu, mana bo babaha tooni yi ukese nde. Yisu afutili bo: «Tso mumosi ŋa hati la benu li na limeme ndulu limosi, na lo limiibwa mu iyuna hya dohesele mu ilumbu hya saba, nde a hupalisa lo ve? Yaabaani ti muutu alutahala limeme biita! Buuna, baava muswa mu uvanga libwe mu ilumbu hya saba.» Buuna, Yisu aleeli huli muutu: «Laba kaka la we.» Nde alabi lo, na lo laafutihili polo we lina.
Buko bwa Simoni bu mukaasu aba abwamina ŋa taangi, bu haaba na baahu. Na masulubete, baatoosili musamu bubeedu huli Yisu. Yisu asusihi huli mubeedu, akaangi nde mu kaka, na atelimisi nde. Baahu laapali mu nde, na buko bwa Simoni akabili bo byudya.
Yisu miibeeloso nga bwatsi
Muutu mumosi nga bwatsi miiya huli Yisu, atsokomo, nde ayayiini Yisu: «Tso we tondi, we utwala utsyemese me!» Bu hakwili nde lingebe, Yisu alabi hoho, abembi nde na aleeli: «Me tondi buuna, ba wu atsyeme!» Masulubete, bwatsi bwamati mu nde na nde atsyemi.
Baatu baayidi huli Yisu, baabehili nde ikata imosi, hi baatu bana baaba baatsyete. Ka mu tooni a koonge a baatu, bo a baatwali uyamweese Yisu ikata mo ve. Ni mu buuna, bo baavaati na ikata hu yulu a mwanzi, na baatubi vulu mu mwanzi mu masungimini ma Yisu haba. Mu vulu mo liina, bo baakulimisi ikata mu ipoyi hi hyo hyaba hyalambama. Bu Yisu haamoni imiinu hya bo, nde aleeli huli ikata: «Mwana a me, masumu ma we bamiinyahula.» Ŋaana hwaba hwatsahala milongisi mi mikele mi myakaleelesene hutso mitima: «Mu hima Muutu mo wunuwu huutwala uleele buuna? Nde miituha Nzambi. Na li na matwala ma unyahula masumu? Ndulu ni Nzambi siha!» Masulubete, Yisu mu livupu, abaanguli matsimi ma mitima mya bo na aleeli bo: «Mu hima lili mu utsima buuna mutso mitima mya benu? Hima hyafulala uleenge mu uleele huli ikata: "Masumu ma we bamiinyahula"? Buuve mu uleele: "Teleme, tsyete ipoyi hya we na takula"? Eye, ka me tondi ti benu liyaaba ti Mwana a Muutu li na matwala ma unyahula masumu ŋa toto.» Buuna, Yisu aleeli huli ikata: «Me miindeele we, teleme, tsyete ipoyi hya we na yene hu nzo a we!» Masulubete, muutu wu aba ikata atelimi, atsyeti ipoyi hya nde na apali ŋa miisu ma baatu boosi. Boosi baakimuhi na baakayusa Nzambi na ubaaleele: «Buuna, bisu kini a laamoni la pila yiniiyi ve!»
Yisu miibeeloso muutu mu ilumbu hya saba
Titswene, Yisu abwefutaha mu nzo lisambulu yi Bayudaayo. Muuna mwaba na muutu nga kaka li laararama. Bafarisi baakakete Yisu, mu umono tso nde ubeeloso muutu mu ilumbu hya saba, mana bo bayakese nde. Na Yisu aleeli huli muutu nga kaka li laararama: «Teleme! Na yaanga ŋa butima.» Titswene, nde afuuli huli baatu: «Hima baava muswa mu uvaanga mu ilumbu hya saba? Uvaanga libwe, vo uvaanga libi? Ufuuhasa idiingu hya muutu, vo uduba nde?» Ka bo boosi baasiidi swii. Buuna, Yisu atali bo na ifwefwe. Ka nde aluuli kaka mu lingebe mu tooni bunono bu mitima mya bo. Nde aleeli huli muutu mo wuuna: «Laba kaka la we.» Nde alabi kaka la nde na lo laabeeluhi.
Yisu abeelusi nga bwatsi
Ka bu Yisu hatoodi hu musyenge mumosi, bahala limosi nga bwatsi, aba huuna. Bu nde hamoni Yisu, nde atsokimi, hiinzi mu toto ŋa busu bwa Yisu, na nde asambili ti: «Pfumu, tso we tondi, we utwala utsyemese me.»
Yisu alabi kaka la nde, abembi nde, na aleeli: «Me tondi buuna: baa watsyeme!» Mu taangu mo yiina, bwatsi bwamati mu nde.
Hwayidi kaka baatu ba baakabita ikata ŋa yulu ipoyi. Bo baakasaha ukotese nde mu nzo, mu ususa nde ŋa busu bwa Yisu. Ka bo a baatwali ukotese nde ve, mu tooni a konge a baatu yi yaba yafulala. Na bo baavati hu yulu a nzo, baatubi mwanzi, na baakulimisi mubeedu na ipoyi hyoosi ŋa busu bwa Yisu, wu aba ŋa hati la baatu. Bu Yisu hamoni imiinu hya bo, nde aleeli: «Mbaahi a me, masumu ma we bamiinyahula.»
Milongisi mi mikele na Bafarisi baatsimi na baakalelesene: «Ki pila a muutu wu ubaasumana Nzambi? Na utwala utsindula masumu tso a ni Nzambi nde mwakulu ve?» Ka Yisu ataasi matsimi ma bo, nde afutili bo: «Mu hima libaatsima buuna mu mitima mya benu? Hima hyafulala ulenge mu uleele: "Masumu ma we bamiitsindula", buuve mu uleele: "teleme na takula"? Me tondi ti benu liyaba ti Mwana a muutu li na matwala ŋa toto mu utsindula masumu.» Nde aleeli huli ikata: «Me mindeele we, teleme! Volo ipoyi hya we, na yene hu nzo a we.»
Mu mawasa, ŋa busu bwa baatu boosi, nde atelimi. Nde avoli ipoyi hi nde haba habwamina ŋa yulu a hyo, ayeni hu nzo a nde na ubaayusa Nzambi.
Yisu abeelusi muutu mu ilumbu hya saba
Ilumbu ikima hya saba, Yisu akoti mu nzo lisambulu yi Bayudaayo, na abwi mu uyihasa. Muuna, hwaba na bahala limosi li kaka la mbahala laaba lavolo. Milongisi mi Mikele na Bafarisi baakatala Yisu mu umono, tso nde ubeeloso muutu mu ilumbu hya saba. Bo baakasa buna mu usaha buni bo bubahila nde tooni. Ka Yisu aba ayaba matsimi ma bo. Nde ni uleele bahala li kaka la mbahala laaba lavolo: «Teleme, na baa ŋa, ŋa hati la baatu.» Bahala laatelimi na laaba ŋana. Na Yisu aleeli bo: «Me ndi mu upfuula benu, huli na muswa mu ilumbu hya saba mu uvanga lilibwe buuve lilibi; mu ufuuhasa muvumu a muutu tso mu unyambasana nde?» Yisu atali bo boosi, na aleeli huli bahala: «Laba kaka la we!» Nde ni usa buuna, na kaka la nde ni ubeeloho.
Yisu mibelooso musalili a mukuutu a kama li masadaadu
Bu Yisu hamani uleele mambu mo maniima mosi huli baatu ba baababaadiinga nde, nde ayeni hu musyenge a Kapernahumi. Huuna, hwaba na mukuutu a kama li masadaadu, wu aba na musalili mumosi wu nde haba hatondo. Musalili mo wuuna abeedi na ubeele hwa ŋa pedu lipfu. Bu nde hayuhi tsangu a Yisu, nde atsindihi mwaana kabu li bakuutu ba Bayudaayo, mana bayalembesene nde mu uyabeeloso musalili a nde. Bo baayato ŋa hwaba Yisu, baayayini nde: «Ufwani ti ni we uva bahala moli likumbasa, mu tooni ati, nde atondo tsi a bisu. Nde ni wu atunga nzo a bisu yi lisambulu.»
Yisu ayeni na bo. Bu bo batoodi bebele na nzo mukuutu mo, nde atsindihi bambaahi ba nde huli Yisu mu uleele nde: «Pfumu, amono nzuhu ve mu tooni ati, me andi wakuha ti we koto mu nzo a me ve. Ni mu buuna, me wu aveleyelemene pelinza me mwakulu mu uyamonehele na we. Ka leele dyaambu limosi, na musalili a me sa abeeloho. Mu tooni ati, me mwakulu ndi hu tsina lituma li bakuutu ba me. Ka me kaka na masadaadu hutso lituma la me, na me undeele huli mumosi mu bo: "Yene!" – Na nde yeni. Na huli mukima: "Yanga!" – Na nde yidi. Huli muviha a me, me undele: "Sa bu!" – Na nde siidi.»
Yisu ayuha mambu mo maana, nde asilisi mukuutu masadaadu. Nde akinguhi huli konge yi yakaduukala nde, na aleeli: «Me ndeele benu, tso hu Isereli, me a hamoni imiinu hya pila moyi ve.» Bambaahi baa mukuutu bafutihi hu nzo a nde, na baayabiisa musalili a nde amiibeeloho.
Ka hwaba huuna mukaasu mumosi wu livupu lilibi lavidi ipiha umata bilima kuumi na poombo. Nde aba wabaandama, na a hakabwetwala unonoho ve. Bu Yisu hamoni mukaasu mowuna, ateeli nde na aleeli: «Mukaasu, we miyoboho mu ipiha hya we.» Yisu asuusala nde myoho, mawasa-mawasa, mukaasu anonihi na nde ayusi Nzambi.
Yisu abeelusi mubeedu mu ilumbu hya saba
Hwaba ilumbu hya saba imosi, Yisu akoti mu nzo a mumosi ŋa hati li bakuutu ba Bafarisi mu udya. Na Bafarisi baakakete nde. Na ŋa busu bwa Yisu, hwaba na bahala limosi li laaba na bubeedu bwa nyutu udaana. Yisu aleeli huli milongisi mi Mikele na huli Bafarisi: «Mikele mya bisu mili mu uva muswa vo ti naana, mu ubeeloso mubeedu mu ilumbu hya saba?» A baafutili pasi mvutu ve. Buuna Yisu abembi mubeedu, abeelusi nde na afutili nde.
Yisu abeelusi kuumi la banga bwatsi
Bu Yisu hakayene hu musyenge a Yeruselemi, nde ataangili mandilu ma bitaanzi bya Samariya na Ngalili. Bu nde hakakoto hu bula bumosi, kuumi la baatu banga bwatsi bayabwana na nde. Bo baatelimi hu lala. Bo baabwi mu ufulaha: «Yisu, Mulongisi, kwila bisu lingebe.» Yisu amono bo, nde aleeli: «Yamweesaani nyutu a benu huli bangaanga ba Nzambi.» Na bu baaba mudwe huuna, bo baabeeluhi. Mumosi mu bo, bu hamoni ti nde miibeeloho, ayafutaha, na ayusi Nzambi na mifudi myosi. Nde abwidi mbalanga mu toto, ŋa busu bwa Yisu na afutili nde matondo. Muutu mo wunuuwu aba musi Samariya. Yisu aleeli: «A kuumi la baatu babeeluhi ve? Ka ipfwa hina huni bali? Ŋa hati la bo boosi, ndulu ni mwenyi mo wunuuwu tsimi uyafutaha mu ufutala matondo huli Nzambi!» Titswene, Yisu abweleele nde: «Teleme yene! Hiitu hya we mu Nzambi himiifuuhasa we.»
Yisu miibeeloso ikata hu idiinga hya Betsata
Titswene, aba na mukungi mumosi wu Bayudaayo, na Yisu akumi hu Yeruselemi. Ŋa pedu ikotili hi musyenge, ikotili hi «Mandombo», hwaba na idiinga imosi hi bubaateele mu ndaha Bayudaayo: «Betsata». Hwaba na mapombo mataanu mamanene, ma maaba maadinga idiinga. Hu tsina mapombo mo maana, hwaba hwalambama koonge babeedu: binzimana, banga matsode, na ba baavolo binama. [Bo baakakeele ti mamba manyingama, mu tooni ati, pofi a Pfumu akakulamana matangu makima na akanyingasa mamba ma idiinga. Watsomi mu babeedu mu usutaha mu mamba ma bamiinyingasa, akabeeloho, mu pasi bubeedu.]
Hwaba ŋaana, na bahala limosi li laakabeele, umata bilima maku matatu na pwombo (38). Yisu amoni nde alaambama na ayaabi ti nde aba mu iteesi mo hiina umata beleve. Yisu aleeli nde: «We tondi ubeeloho?» Mubeedu ni ufutala nde: «Pfumu, me a handi na muutu wu ubwadiha me mu idiinga ŋa mamba mali mu unyingama ve. Mu taangu yi me tondi uyene huuna, mukima amiiteehele me.» Yisu aleeli nde: «Teleme, volo ikala hya we, na yene.» Mawasa-mawasa, bahala mo linili laabeeluhi, lo laavoli ikala hya lo na laayeni. Maana maakavangama mu ilumbu hya saba.
Nde afutihi hu musyenge a Kana hu itaanzi hya Ngalili, hu nde hakitusi mamba mu malamu.
Hwaba hu Kapernahumi, mukuutu masadaadu, wu akasala na pfumu, wu mwaana a nde haba na ubeele. Mukuutu masadaadu ayuhi ti Yisu miimata hu itaanzi hya Yude, mu uyene hu Ngalili. Nde ayamono nde na ayayini, mu uyabeeloso mwaana a nde wu aba aka ŋa pedu lipfu, hu Kapernahumi. Yisu aleeli nde: « Tangu yoosi, benu ubaasaha umamono biliimbu bya kimuhili na bipadi, mu usiila me imiinu.» Mukuutu masadaadu aleeli nde: «Pfumu, yanga mawasa huli me, teehele mwaana a me akwa.» Yisu afutili: «Yene, mwaana a we uba moonyi.» Na bahala mo laasiidi imiinu mu ma Yisu haleeli nde, na lo ayeni. Bu nde haba mu ufutaha, basalili ba nde baayabwana nde mu nzila na baayabisi nde: «Mwana a we moonyi a li.» Nde afuuli bo mu ki ngunga mwaana a nde amoni nyutu bubwe. Na bo baaleeli nde: «Matsiha, mu ngunga yatsomi ya humbisa a mwangulu, baahu laamata mu nde.» Taata ayibwili ti, ni mu ngunga mo yiina Yisu haleeli nde: «Mwana a we uba moonyi.» Mu taangu mo yiina, nde asiidi imiinu mu Yisu, nde na nzo a nde yoosi. Hiina aba ni iliimbu hya byole hi Yisu hasiidi hu Ngalili. Nde hasiidi hyo, ŋa nde hamati hu itaanzi hya Yude.
A mulher com fluxo de sangue
Uma mulher que sofria há doze anos tocou a orla do manto de Jesus e foi curada instantaneamente pela sua fé.
Mukaasu mumosi wu makila maakapuuha umata bilima kuumi na byole, ayaasusaha hu mbisa a Yisu na abeembi tsoso ikutu hya nde. Mu tooni ati, nde akatsima hutso mutima a nde: «Tso me mbeembi ndulu ikutu hya nde, me tsa mbeeloho.» Yisu akinguha, na amono nde, nde ni uleele: «Hwada mwana a me wu mukaasu, imiinu hya we hi miiyobolo we.» Masulubete, mukaasu abeeluhi.
Kaahu, mutso a koonge, hwaba na mukaasu mumosi wu makila maakapuuha umata bilima kuumi na byole. Nde akasinzamono pasi, mu mbuhili babuhi ba balahi. Nde anyambisini busina bwa nde bwosi, hwavele a tsoongo. Ka bubeedu bwa nde bwakatsohemene. Mukaasu mo wunuwu ayuha tsangu a Yisu, nde ayidi mu limbimbisa la Yisu na abeembi ikutu hya nde. Ka nde akaleele: «Tso me mbeembi ndulu bikutu bya nde, me upfuuha!» Masulubete, makila ma maakapuuha nde maakanyi, na nde ayaabi mu linyutu la nde ti nde miibeeloho mu bubeedu bwa nde.
Hwaba na mukaasu nga bubeedu bu makila: makila maakapuuha nde hwavele ukanya umata bilima kuumi na byole. Na nde amani bya nde byosi huli babuhi, ka tso mumosi mu bo a habeelusi nde ve. Nde ayasusaha ŋa mbisa a Yisu, na abembi tsoso ikutu hya nde. Mu mawasa, makila ma nde maakanyi. Na Yisu aleeli: «Na mibembe me?» Bu boosi baakatuna, Peetelo aleeli nde: «Mulongisi, ni konge yi yadiinga we yili mu uvinyala we matsyelo moosi.» Ka Yisu afutili: «Muutu mibembe me. Me mimono ti mufudi mipala mu me.» Bu mukaasu mo wunuuwu hamoni ti nde a hakibwesweme ve, nde ayasusaha na likamba, na abwi ŋa miilu mya Yisu. Na ŋa busu bwa baatu boosi, nde ayabisi tooni yi nde habembi Yisu, na buni nde habeluhi kidumana. Yisu aleeli nde: «Mwana a me, imiinu hya we hi mifuuhasa we, yene mu hyenze.»
Ressurreições
Jesus ressuscitou mortos — a filha de Jairo, o filho da viúva de Naim e Lázaro. Ele é Senhor sobre a morte.
Yisu miibeeloso mukaasu na miisuula nuumba mu lipfu
Bu Yisu haakaleele bo mambu mo maana, mukuutu Bayudaayo mumosi ayidi, ayakongemene ŋa busu bwa Yisu, na ayayiini: «Mwana a me wu mukaasu miimana muvumu. Yaanga yaasuusala nde kaka la we, mana nde aba moonyi!»
Yisu atelimi, na aduukili nde na bayihi ba nde.
Bu Yisu hayato hu nzo a mukuutu Bayudaayo, nde amoni basihi ba mavetso baaba baamiivangama mu ndiihili, na koonge a baatu ba baaba mu muyunga. Nde aleeli bo: «Palaani, mu tooni ati nuumba mukaasu a haakwa ve, nde tolo ali.» Ka baatu baakakwede nde. Bu Yisu hakoti mutso a nzo, nde abingi koonge a baatu yi yaaba muuna. Nde akaangi nuumba mu kaka, na nuumba atelimi.
Mumosi mu bakuutu ba nzo lisambulu yi Bayudaayo, nga nduhi a Yayiro ayidi; amono Yisu, nde abwiidi ŋa miilu mya nde. Na asinziyayaana huli nde, na uleele: «Mwana a me wu mukaasu aka ŋa pedu lipfu. Yaanga yaasuusala nde myoho, mana nde afuuha na aba moonyi!» Yisu ayeni na Yayiro. Koonge a baatu yinene yaakaduukala nde na yaakavinyala nde matsyelo moosi.
Bo baatoodi huli mukuutu a nzo lisambulu yi Bayudaayo. Huuna Yisu amoni muyunga a koonge a baatu ba baakalila na ufulaha bileele. Nde akoti mu nzo na aleeli bo: «Mu hima benu lili mu muyunga na bililu? Mwana a haakwa ve, ka nde tolo haabwamina.» Ka bo baakakwede nde. Buuna Yisu apalisi bo boosi, na avoli taata na ngu a mwana, na bayihi ba nde babatatu. Bo baakoti mu itini hya nzo hu hwaba mwana. Yisu akaangi mwana mu hooho na aleeli huli nde: «Talita kume!» Mbindulili ni ti: «Nuumba, me miindeele we lo, suuha!»
Masulubete, nuumba yi yaaba na bilima kuumi na byole, asuuhi mu lipfu na abaandihi uyene. Bo boosi baakimuhi hu ulahi.
Baatu ba taangu moyi, na baana me utwala ufwanisa bo? Bo na baana baafwanina? Bo baafwana we baana ba bangebe ba baatsahala ŋa saandu, ba bali mu utelesene na bali mu uleele: "Bisu lafulili benu munzololo, benu a laakini ve! Bisu layimbili benu nyimbu yi ikwili, benu a laalili ve." Bu Yowani Mutondihi hayidi, nde lipa udya ve, nde malamu unywa ve, na benu lili mu uleele: "Tengo lamilwata nde." Mwana a muutu miiya. Nde li mu udya, nde li mu unywa, na benu lili mu uleele: "Monwaani bahala moli, nga mubaka na ikolo-mbungu! Nde wu, mbaahi bakaambi ba limandu na baatu banga masumu." Ka baatu ba bubaadyata we buhuli tsiki a Nzambi, bu baamweese imbuli hya tsiki mo yiina.»
Yisu asiidi mukaasu wu imbembo kolo-kolo
Mufarisi mumosi atsihi Yisu mu uya dya huli nde. Yisu akoti mu nzo Mufarisi, na atsahili ŋa metse. Mu musyenge mowuna, hwaba na mukaasu mumosi wu imbembo. Nde ayaabi ti Yisu aba mu udya mu nzo Mufarisi. Nde abehi itutu hya alabati hi hyaluula mu nyafi.
Na bahala limosi nduhi Yayiro wu aba mukuutu a nzo lisambulu yi Bayudaayo ayidi. Nde ayabwa ŋa miilu mya Yisu, na avondi nde mu uyene hu bwa nde. Nde haleeli buuna, mu tooni ati, liviingu la mwaana a nde wu mukaasu, wu aba tungi la kuumi na bilima byole, aba ŋa lipfu. Bu nde haba mu dwe huuna, konge a baatu yakavinyala nde.
Bu nde hakatoyo, muutu mumosi amati huli mukuutu a nzo lisambulu yi Bayudaayo, ayidi na ayaleele: «Mwana a we mikwa, nyaha ubwekwamisa mulongisi.» Ka Yisu bu hayuhi buuna, aleeli Yayiro: «A haba na boomo ve! Sa ndulu hiitu mu Nzambi, na nde sa afuuha.»
Bu Yisu hayato hu nzo a Yayiro, nde a hasingisi pasi muutu mu ukoto na nde ve. Ka ndulu Peetelo, Yowani na Yaki, na taata na ngu a mwaana baakoti na nde. Baatu boosi baakalila na baaba mu lingebe mu tooni a mwaana. Ka, Yisu aleeli: «A lilila ve, nde a hakwa ve, ka nde tolo ali.» Na bo baakakwede nde, bo baaba baayaba ti nde amiikwa. Ka Yisu akaangi mwaana mu hoho, na aleeli mu mifudi: «Mwana a me, teleme!» Muvumu a mwaana ayafutaha: mu mawasa mwaana asuuhi na atelimi. Yisu atumi mu uva nde byudya. Ngu na taata a mwaana baakimuhi hu unzuhisini, na Yisu alihi bo mu uveleyabisa pasi muutu ma maavyohi.
Lipfu la Lazaro
Hwaba na mubeedu mumosi, nduhi a nde Lazaro. Nde aba musi Betanya, bula bwa Mariya na Malata, bakedi ba nde. Mariya ni wu apuupili nyafi mu miilu mya Pfumu na ukombolo myo mu nanga a nde. Wu aba mu ubeele ni kedi a nde Lazaro. Bakedi ba nde baboole, baatsindihi muutu mu uyateele Yisu na uyabisa nde ti: «Pfumu, mono mbaahi a we, wu we atondo amiibeele.» Yisu amana uyuha buuna, nde aleeli: «Bubeedu mo bunuubu a bu lipfu ve. Ka bwo sa bubehe muyusu a Nzambi, mana bayusa Mwana a Nzambi mu bwo.» Yisu aba asinzatondo Malata na baana ba ngu a nde Mariya na Lazaro. Bu nde hayuhi ti Lazaro aba aka mubeedu, buuna, nde abwetsahala bilumbu byole ŋa mbuha yi nde haba. Titswene, nde aleeli huli bayihi ba nde: «Nyaha lifutahaani hu Yude.» Bayihi baaleeli nde: «Rabi, Bayudaayo bakasaha uduba we mu mamanya matsuhu mo maniima. Buni! We bwefutaha huuna?» Yisu afutili: «Mu ilumbu hu li na mangunga kuumi na moole (12). Tso muutu li mu udyenge ŋa nyangu, nde a hukuba baku ve, mu tooni ati nde ubaamono mu liyalala. Ka tso muutu li mu udyenge butsuhu, nde ubaakuba baku, mu tooni ati, nde utwala ubwemono bubwe ve.»
Ŋa yulu a mambu mo maniima, nde aleeli bo: «Lazaro, mbaahi a bisu amiibwamina, ka me unzatsuula nde.» Bayihi baaleeli nde: «Pfumu, tso nde amiibwamina, nde ubeeloho.» Yisu akayambila mu lipfu la Lazaro. Ka bayihi ba nde baakatsima ti Yisu mu tolo la Lazaro hakayambila. Kaahu aba tolo li lipfu. Bunuubu, Yisu aleeli bo paayalala: «Lazaro amiikwa.
Domínio sobre a natureza
Jesus acalmou a tempestade, andou sobre as águas e multiplicou pães. A natureza obedece à voz do seu Criador.
Yisu miivumasa ifula
Yisu akoti mu bootehe, bayihi ba nde baaduukili nde. Masulubete, ifula hi mifudi hyatelimi mu dyanga, na mapo maakabwa hutso a bootehe, na bwo bwabaandihi uluula mamba. Ka Yisu aba tolo. Bayihi baayasusaha ŋa pedu a Yisu na baasuuli nde na ubaafulaha: «Pfumu, fuuhasa bisu! Bisu laaka mu ukwa!» Yesu ni ufutala bo: «Mu hima benu lili na boomo, benu baatu ba imiinu hi ikeehe?» Na nde ni uteleme, ni ufwengele ifula na mamba ma dyanga. Na bisiha byosi ni usa na swii. Boosi baaba mu kimuhili yinene, na baakaleele: «Wu ki pila a muutu wa tso ifula na mapo ni ubaasiingala nde?»
Bu busi bwaba bwaka beleve, bayihi ba Yisu baayasusaha ŋa pedu a nde na baaleeli nde: «Busi bwamiiyila, na mbuha mo yiniiyi yi ive na ive. Futala baatu mo baniiba, bayene mu mala ma ibiingi mo hiniihi, mana bo bayasuumba byudya.» Yisu afutili: «Bo a bali na nzala umata ŋaaniŋa ve, vaani bo byudya benu mwakulu!» Ka bayihi baafutili nde: « Ŋaaniŋa, bisu lili ndulu na mapa mataanu na batswi boole.» Yesu aleeli bo: «Behelaani me byo.» Titswene, nde atumi koonge a baatu mu utsahala ŋa yulu a biimbu. Nde avoli mapa ma mataanu na batswi baboole, asuuli miisu hu yulu na afutili matondo huli Nzambi. Titswene, nde atabuli mapa na aviidi mo huli bayihi, na bayihi baakabili mo huli koonge a baatu. Boosi badiidi na baaywati. Na bayihi baatoli bitini bi mapa bi byasalili. Baaluusi byebe kuumi na byole. Ba baadiidi baatoodi bebele biveeve bitaanu bi babahala (5 000), hwavele utanga bakaasu na baana.
Hu mikyakya, Yisu ayeni hu tsyelo bayihi ba nde, mu miilu ŋa yulu a mamba.
Yisu miibuungala koonge a baatu kima yinene
Titswene, Yisu ateeli bayihi ba nde na aleeli: «Me ndi mu umono lingebe mu tooni a baatu mo baniiba. Lolo yiniiyi huka bilumbu bitatu bi bo bali mu ukwilala na me, na bo a bali na tso isiha hyudya ve. Tso me pfutili bo mu manzo ma bo nzala, bo buukolo binama mu nzila.» Bayihi baafuuli nde: «Huni bisu luutwala ubaha mapa ma uywatisa koonge mo yiiniyi yoosi ŋa ibiingi hi ive na ive hiniihi?» Yisu afuuli bo: «Mapa kwe benu lili na mo?» Bo baafutili: «Tsambu, na mwana a batswi ba bakeehe.» Nde atumisi koonge a baatu mu utsahala ŋa toto. Titswene, hu mbisa uvolo mapa matsambu na batswi Yisu afutili matondo huli Nzambi. Nde atabuli mapa, akabi na aviidi mo huli bayihi ba nde mu ukabila huli boosi. Baatu baadiidi na baaywati. Na baatoli byebe tsambu bi byaluuli mu bitini bi byasalili. Baatu ba baadiidi mapa na batswi, aba bebele biveeve bina (4 000) bi babahala, hwavele utanga bakaasu na baana.
Pfutili limandu
Bu Yisu na bayihi ba nde baatoodi hu Kapernahumi, bakaambi ba limandu la nzo a Nzambi, baayasusaha huli Peetelo na bafuuli nde: «Mulongisi a benu a hufuta limandu la nzo a Nzambi ve?» Peetelo afutili: «Eye! Nde ubaafuta lo.» Mu taangu yi Peetelo hakoti mu nzo, Yisu abaandihi utoyo na aleeli: «We buni li mu utsima, Simoni? Batumi ba toto bo mamaandu huli na ba baavolo? Huli baana ba bo vo huli byenyi?» Nde afutili nde: «Huli byenyi.» Na Yisu afutili nde: «Baana kaahu a bubaafuta ve. Ka bisu a benu mu uvelekubasa bo baku, yene hu dyanga, yabwaha lobo, na duta tswi watsomi wu uya, dibula munywa a nde, na we sa mono likuta la mbongo li luukuha mu ufuta limandu la me na la we; volo lo na futa bo limandu la bisu a we.»
Yisu miisyembe muti a fiinge
Ŋa ngwali, mu taangu yi Yisu haaba mu ufutaha hu musyenge, nzala yaakaangi nde. Nde amoni mufiinge mumosi ŋa muvanga a nzila, nde ayasusaha ŋa pedu a nde, nde amoni ndulu makaya na makaya. Buuna, nde aleeli huli muti: «We a hukaabwebuta libutu tso limosi ve!» Masulubete, mufiinge akanyi. Bayihi bamono buuna, baakimuhi na baafuuli Yisu: «Buni mufiinge mo wunuuwu amiikanya mawasa mo maniima?» Yisu afutili bo: «Mu mbuli me ndi mu undeele benu, tso benu lili na imiinu na benu livelisa paha, benu a luusa ndulu mambu ma me miitsa mu mufiinge ve, ka benu utwala utuma isyelo mo hiniihi: "Mata ŋaana, na yabwa hutso mubu", na buuna sa buvangama. Tso benu lili mu usa imiinu, benu luuyaka byosi bi benu luuvondo mu lisambulu.»
Masulubete, ifula imosi hi mifudi hyanyingisi, na mapo maakabwa hutso a hyabu, na hyo hyabaandihi uluula mamba. Na Yisu aba tolo hu mbisa a hyabu, asika mutswe ŋa yulu a kurusu. Bayihi baasuuli nde na baaleeli: «Mulongisi, bisu limiikwa! Na a hili mu umweese we pasi ve?» Yisu asuuha, afwengili ifula mu mifudi na aleeli huli dyanga: «Ba swii! Vudamana!» Buuna ifula hyavuumi na kele yaafwiidi. Titswene nde aleeli huli bayihi: «Mu hima benu lili na boomo? Benu kini imiinu ve?» Ka boomo bu bwafulala bwakaangi bayihi na baakalelesene: «Nde wunuwu na ali, wu a tso ifula na mapo ma dyanga bibaasiingala nde?»
Bu busi bwaaba bwaka beleve, bayihi ba Yisu baayasusaha ŋa pedu a nde na baaleeli nde: «Busi bwamiiyila, na mbuha mo yiniiyi yi ive na ive. Futala baatu mo baniiba, bayene mu mala na bitsaka bi ibiingi mo hiniihi, mana bo bayasuumba byudya bya bo.» Ka Yisu akaali bo: «Vaani bo byudya benu mwakulu!» Bayihi baafuuli nde: «Bisu liyene liyatsinda makama moole (200) ma badenye mu usuumba mapa, na liva bo byudya?» Yisu aleeli bo: «Mapa kwe benu lili na mo? Yenaani, yamonwaani.» Bo baayafuula na baayaleele nde: «Bisu na mapa mataanu na batswi boole.» Buuna, Yisu aviidi bo tumili mu utsahisa baatu boosi mu makabu-makabu ŋa yulu a biimbu bi bibisu. Na bo baatsahili mu miloongo mya kama (100) la baatu na mu miloongo mi maku mataanu ma baatu. Yisu avoli mapa ma mataanu na batswi baboole. Asiimbuli miisu hu yulu na asambili mu uvondo lisyeme. Titswene, atabuli mapa na aviidi mo huli bayihi, mu ukabila huli koonge a baatu. Yisu akabi kaka batswi baboole huli boosi. Boosi baadiidi na baaywaati. Na bayihi baatoli na baabehi byebe kuumi na byole bi byaluuli mu bitini bi mapa na bi batswi bi byasalili. Litangu la baatu ba baadiidi mapa, aba biveeve bitaanu (5 000) bi babahala.
Nde amoni ti bayihi ba nde baaba na muvinyu mu utsindahala hyabu mu manaangu ma bo, mu tooni ifula hi hyakabwana bo. Ni mu buuna, teehele busi bukya, Yisu ayeni mu miilu ŋa yulu a mamba, na nde akiivyoho bo. Bu bayihi baamoni nde mu uyene mu miilu ŋa yulu a mamba, bo baatsimi ti wuuna aba mukuyi, na bo baafulihi. Mu tooni ati, bo boosi baakamono nde, na bo baaba na boomo. Ka masulubete, Yisu aleeli bo: «Hwadaani! Wunuwu me. A liba na boomo ve!» Titswene, Yisu akoti na abiisili bo mutso a hyabu, na ifula hyavudimini. Bayihi baasinzikimuha,
Yisu miiliisala biveeve bina bya baatu
Mu bilumbu mo biina, koonge yinene ya baatu yaabweyadiinga Yisu. Bu bo baaba baavele na byudya, Yisu ateeli bayihi ba nde na aleeli bo. «Me ndi mu umono lingebe mu tooni a baatu mo baniiba. Lolo yiniiyi huka bilumbu bitatu bi bo bali mu ukwilala na me, na bo a bali na tso isiha hyudya ve. Tso me pfutili bo mu manzo ma bo nzala, bo buukolo binama mu nzila, mu tooni ati, bamosi mu bo baamata lala.» Bayihi ba nde baafutili nde: «Huni luutwala ubaha mapa ma uywatisa bo ŋa ibiingi hi ive na ive hiniihi?» Yisu afuuli bo: «Mapa kwe benu lili na mo?» Bo baaleeli: «Tsambu.» Nde atumi koonge a baatu mu utsahala ŋa toto. Titswene, hu mbisa uvolo mapa matsambu na ufutala matondo huli Nzambi, nde akesi mo na aviidi huli bayihi ba nde mu ukabila huli boosi. Bo baakabi mo huli koonge a baatu. Bo baabweba kaka na mwana a batswi. Hu mbisa umana usyeme batswi, Yisu abweleele huli bayihi mu ukaba kaka batswi. Baatu baadiidi na baaywaati, na baatoli byebe tsambu bi byaluuli mu bitini bi mapa bi byasalili. Litangu la ba baaba baatsahala ŋaana aba bebele biveeve bina (4 000). Titswene Yisu afutili bo.
Mufiinge wu avele bafiinge
Mu ilumbu hi hyaduukili, mu taangu yi bo baakamata Betanya, nzala yaafwengi Yisu. Nde atalili mufiinge wu aba na makaya, nde ayatala tso nde akiibaha miluunda. Ka bu nde haayato ŋa pedu mufiinge, nde a haabiisi isiha ve, ndulu makaya, mu tooni ati, yiina a yaaba kuuhu bafiinge ve. Buuna, Yisu aleeli huli mufiinge: «Nyaha pasi muutu abweveledya miluunda mya we!» Na bayihi ba nde baayuhi ma nde haaleeli.
Mufiinge wu akanya: Imiinu na lisambulu
Ilumbu hi hyaduukili ŋa ngwali, bu bo baakavyoho, bayihi baamoni mufiinge amiikanya natee mu manganzi. Bu Peetelo haayibuhili moonyi mu ma maavyohi, aleeli Yisu: «Rabi, mono mufiinge wu we asinga, miikanya woosi.» Yisu aleeli huli bayihi ba nde: «Baani na imiinu mu Nzambi! Mu mbuli me ndi mu undeele benu: Tso muutu leeli huli isyelo mo hiniihi: "Mata ŋaana na yene yabwa mu mubu", hwavele usa paha mu mutima a nde, ka siidi imiinu ti bibaayaka nde aleeli luutswiha, buuba buuna mu nde. Ni mu buuna, me ndeele benu lo: Byosi bi benu luuvondo mu lisambulu, saani hiitu ti benu laamiiyaka byo, na Nzambi uva benu byo. Ŋa benu libaateleme mu usambila, tso benu lili na tooni na muutu, saani nde kolo-kolo, mana Taata a benu wu bibaayaka hu mayulu asa benu kaka kolo-kolo mu mabi ma benu.
Yisu asooli bayihi ba nde baatsomi
Ilumbu imosi, Yisu aba ŋa simu la dyanga la Ngenezareti, mu uyihasa mambu ma Nzambi. Konge a baatu yakavinyala Yisu mu usaha uyuha nde. Ŋa simu la dyanga, Yisu amoni maluungu moole ma balobi basutihi mu uswaha malihi ma bo. Yisu avati hutso a luungu limosi, li laaba la Simoni. Na nde aleeli Simoni, mu utahuha hole na simu. Buuna nde atsahili, na hutso a luungu, nde akayihasa makonge.
Bu nde hamani uyihasa, nde aleeli huli Simoni: «Susaha hu idongi, na lihani malihi ma benu mu ulobo.» Simoni afutili: «Mulongisi, bisu limiisaala butsuhu bwosi, hwavele ubaha isiha. Ka bu we miileele, me tsa ndiiha malihi.»
Ni mu buuna, Simoni na bakima baalihi malihi ma bo mu dyanga. Bo baabahi batswi ba banzuhisini, na malihi ma bo maakakana utudaha. Na bo baavesi bakaanga ba bo, baa mu luungu likima mu uyakumbasa bo. Bu bo baayidi, bo baaluusi maluungu mamoole mu batswi ba banzuhisini, natee bu mo maakakana udyama.
Bu Simoni Peetelo hamoni buuna, nde atsokimi ŋa busu bwa Yisu na aleeli: «Pfumu, tahuha na me, ka me ni nga masumu.» Nde haleeli buuna mu tooni ati, nde na bakima baamoni tsisu, mu iteesi hi batswi ba bo baabahi. Yaki na Yowani, baana ba Zebede ba baaba itwadi na Simoni, bo kaka baamoni tsisu. Yisu aleeli huli Simoni: «A baa na boomo ve! Umata loloyi, we uba mulobi a baatu.» Titswene, Simoni na bakima baabehi maluungu ma bo hu simu, bo baasiisi byosi, na baaduukili Yisu.
Yisu avudimisi ifula
Ilumbu himosi, Yisu akoti mu bootehe na bayihi ba nde. Nde aleeli bo: «Tswendaani hu simu lina la dyanga.» Buuna, bo baayeni. Bu bo baakayene mu bootehe, Yisu abwamini tolo. Bu baaba mu dyanga, masulubete, ifula hi mifudi hyayabwa. Bootehe laluuli mu mamba na bo baaba mu pasi yi lipfu. Bayihi bayasusaha ŋa pedu a Yisu, na baaleeli: «Mulongisi! Mulongisi! Bisu likwi!» Yisu asuuhi, apamini ifula na mapo. Ifula na mapo byakulimini, na byasiidi «swi». Buuna, Yisu aleeli bayihi ba nde: «Imiinu hya benu, ka hya hyo?» Ka bo baamoni tsisu na kimuhili, na bo baakalelesene: «Ki pila a muutu wu, wu ubaatuma ifula na mapo bibaayuhala nde?»
Yisu avudimisi ifula
Ilumbu himosi, Yisu akoti mu bootehe na bayihi ba nde. Nde aleeli bo: «Tswendaani hu simu lina la dyanga.» Buuna, bo baayeni. Bu bo baakayene mu bootehe, Yisu abwamini tolo. Bu baaba mu dyanga, masulubete, ifula hi mifudi hyayabwa. Bootehe laluuli mu mamba na bo baaba mu pasi yi lipfu. Bayihi bayasusaha ŋa pedu a Yisu, na baaleeli: «Mulongisi! Mulongisi! Bisu likwi!» Yisu asuuhi, apamini ifula na mapo. Ifula na mapo byakulimini, na byasiidi «swi». Buuna, Yisu aleeli bayihi ba nde: «Imiinu hya benu, ka hya hyo?» Ka bo baamoni tsisu na kimuhili, na bo baakalelesene: «Ki pila a muutu wu, wu ubaatuma ifula na mapo bibaayuhala nde?»
Yisu abeelusi muutu nga matengo
Yisu na bayihi ba nde, bu baasabuhi dyanga la Ngalili te hu simu lina, bo baayato hu itaanzi hya Ngelaseneya.
Bu busi bwakulimini, biluumbi kuumi na byole byayasusaha ŋa pedu a Yisu, na byaleeli nde: «Futala konge moyi, mana yo yiyene mu mala ma bebele na mu bitsaka mu uyasaha mbuha yi ubwamina na byudya. Mu tooni ati, bisu a benu ŋa ive na ive lili.»
Yisu aleeli byo: «Vaani bo byudya benu mwakulu.» Ka bo baafutili: «Bisu lili ndulu na mapa mataanu na batswi boole. Ka bisu liyasumbala baatu moba boosi byudya?» Bo baaleeli buuna mu tooni ati, hwaba ŋana biveeve bitaanu (5 000) bi babahala. Yisu aleeli bayihi ba nde: «Tsahisaani bo mu mabuli ma maku mataanu ma baatu.»
Biluumbi ni uvanga bu Yisu hatumi. Na bo baatsahisi bo boosi. Yisu avoli mapa mataanu na batswi boole. Asimbuli miisu hu yulu, na afutili matondo huli Nzambi mu byo. Titswene, nde akesi byo, na aviidi byo huli bayihi mu ukabila konge yoosi. Baatu bosi badiidi we bu hwafwana na baywati. Biluumbi baatsonzihi byebe kuumi na byole bi bitsudu bi byasaali.
Makwele hu musyenge a Kana
Bilumbu bitatu bivyoho, hwaba na makweele hu musyenge a Kana, hu itaanzi hya Ngalili. Ngu a Yisu aba ŋaana. Baatsihi kaka Yisu na bayihi ba nde hu makweele mo maana.
Bu malamu maafwidi, ngu a Yisu aleeli nde bunuubu: «Bo a basaali na malamu ve.» Yisu afutili nde: «Mukaasu, ki lo ŋa hati la we na me? Tangu a me kini a yaatoodi ve.» Ngu a Yisu aleeli huli basalili: «Vaangaani moosi ma nde hutuma benu.»
Hwaba ŋaana na masanga masamunu ma manene, ma Bayudaayo baakasalila mu tsyemili. We bu hwaba bipfu bya bo. Pasi lisanga laaba na iteesi bebele kama (100) li bikidama. Bunuubu, Yisu aleeli bo: «Lusaani masanga mo maniima mu mamba.» Na bo baaluusi mo. Yisu aleeli bo: «Ni tehaani mamba mo maniima, na bitaani mo huli mukuutu mukungi.» Na bo baabitili nde mo. Bu mukuutu mukungi habiimbi mamba ma maakituhi malamu, nde a hakayaaba huni malamu mo maana maamati ve. Ka basalili ba baatehi mamba aba bayaaba. Nde ateeli mukweli, na nde aleeli nde: «Pasi muutu ubamaatehele baatu malamu ma tsohele, titswene ŋa baatu bamiikolo, nde tehili bo malamu ma myenge. Ka we swehi malamu ma mabwe natee bunuubu!»
Hiina ni iliimbu hya kimuhili hyatsomi hi Yisu hasiidi. Aba hu musyenge a Kana hu Ngalili. Nde amweesi muyusu a nde, na bayihi ba nde baasiidi nde imiinu.
Nde haleeli buuna mu ukete imiinu hya Filipo, mu tooni ati Yisu aba amiikwayaaba ma nde husa. Filipo ni ufutala nde: «Tso likiisalila makama moole (200) ma denye mu usuumba mapa, a makiikuha mu ukabila huli pasi muutu tso mwa itini ve.» Mukima mu bayihi ba nde, nga nduhi a Andele, mwaana a ngu a Simoni Peetelo, ni uleele Yisu bunuubu: «Ŋaniiŋa hu li na mufudu mbahala wu li na mapa mataanu na batswi boole. Ka mwa bisiha mo biina utwala ubuungala musiiku a baatu mobaniba ve.»
Yisu ni uleele: «Tsahisaani bo.» Bu hwaba na biimbu bi bilahi ŋa mbuha mo yiina, baatu baatsahili mu toto. Litangu la baatu aba laato bebele na biveeve bitaanu (5 000) bi babahala. Yisu avoli mapa, afutili matondo huli Nzambi, na akabi mo huli ba baaba ŋaana. Nde aviidi bo kaka batswi mu iteesi hi bo baatondi. Bu bo baaywati, nde aleeli huli bayihi ba nde: «Tolwaani bitsudu bi bimiisaala, mana pasi isiha a hibungana.» Bo baatoli byo, na baaluusi maponzi kuumi na moole, ma bitsudu bi mapa bi byasalili mu mapa mataanu ma baatu baadiidi.
Bayihi baakayene mu luungu na bu bo baatoodi lala, bo baatalili Yisu mu uyene mu miilu ŋa yulu a mamba, na uyaasusaha hu pedu a luungu. Bayihi baamoni boomo na baatsuli likamba. Ka Yisu aleeli bo: «Wunuwu me, a liba na boomo ve!» Bo baakiisaha ukotese nde mu luungu, ka mu mawasa, luungu laatoodi simu lina, hutsyelo yi bo baaba mudwe.
Yisu miimonehele huli bayihi ba nde hu dyanga la Tibelyade
Mwana a taangu yivyoho, Yisu abwemonehele huli bayihi ba nde ŋa muvanga a dyanga la Tibelyade. Mono buni nde hamonihili: Simoni Peetelo, Tomasi, nga kuumbu «Vasa», Natanayeli musi Kana hu Ngalili, baana ba Zebedayi na bayihi ba nde boole bakima, baakuukimi mbuha mosi. Simoni Peetelo ayabisi bo: «Me kadwe hu ulobo.» Bo baaleeli nde: «Bisu kaka na we luuyene». Bo baayeni na baakoti mu luungu. Ka butsuhu mo buuna, bo a baabahi batswi ve.
Ŋa busi bwakiidi, Yisu aba ateleme ŋa simu la dyanga. Ka bayihi a baayaabi ti, wuuna aba ni Yisu ve. Yisu afuuli bo: «Baana ba me, benu na byudya?» Bo baafutili nde: «Naana!» Nde aleeli bo: «Bwahaani lihi hu tsyelo a mbahala a luungu na benu sa libaha batswi.» Bu bo baabwahi lihi, bo a baatwali uduta lo ve, mu tooni a batswi bunzuhisini. Na muyihi wu Yisu haba hatondo, ni uleele Peetelo: «Nde ni Pfumu!» Bu Simoni Peetelo hayuhi ti «nde ni Pfumu», nde apoti ikutu mu luungu la nde, mu tooni ati nde aba pene, na nde abwidi mu mamba. Bayihi bana baayidi mu luungu, na ubaasamba mu lihi li laaba la luula mu batswi. Bo aba batahuha na simu, peleve mu kama (100) li mataka.
Bu bo baatoodi ŋa simu, baasutihi, ŋaana bo baamoni mbaahu yi baaba baasuusala batswi na mapa. Yisu aleeli bo: «Behaani kabu li batswi mu baa benu limiibaha.» Simoni Peetelo abwekoto mu luungu na aduti hu simu, lihi li laluula mu kama maku mataanu na batswi batatu (153) ba banene. Tso bu batswi baaba ba banzuhisini, lihi a laatudihi ve.
Libertações
Jesus expulsou demônios com autoridade. Os espíritos impuros não resistiam à sua palavra e saíam imediatamente.
Yisu miibeeloso musalili a mukuutu a kama li masadaadu
Bu Yisu haakakoto hu musyenge a Kapernahumi, mukuutu a kama li masadaadu, ayasusaha ŋa pedu a nde, alembisini nde na aleeli: «Pfumu, musalili a me wu abwamina ali hu nzo, linyutu laamiivolo nde, na nde li mu umono pasi yindahi.» Yisu aleeli nde: «Me unzambeeloso nde.» Mukuutu a kama li masadaadu afutili: «Pfumu, me a handi wu akuha ti we koto mu nzo a me ve. Ka leele ndulu dyambu limosi, na musalili a me sa abeeloho! Mu tooni ati, me ndi me mwakulu hutso lituma li bakuutu na me ndi na masadaadu hutso lituma la me. Tso me ndeeli huli mumosi: "yene!" nde uyene. Tso me ndeeli huli mukima: "yaanga", nde uya. Na tso me ndeeli huli musalili a me: "sa bunuubu", nde usa buuna.» Bu Yisu haamani uyuha mambu mo maana, nde akimuhi, na nde aleeli huli ba baakaduukala nde: «Mumbuli me ndi mu undeele benu: Me kini a hamoni imiinu hya pila yiniiyi, huli muutu tso mumosi mu Isereli ve. Me ndi mu undeele benu lo, baatu ba balahi sa bamata hu Esete na hu Wesete, na sa batsahala ŋa metse na Abrahami, na Isaki na Yakobi hu Ipfumu hi mayulu. Ka sa babwaha ba baakiikoto hu Ipfumu hutso a piipidi ya hu mbadi, hu bo buuba mu ulila na ubaakwete miinyu.»
Titswene, Yisu aleeli huli mukuutu a kama li masadaadu: «Futaha hu nzo a we, mambu ma we miivondo, sa mavangama we bu hu li imiinu hya we!» Na mu taangu yiina, musalili a nde abeeluhi.
Yisu miibeeloso baatu boole banga matengo
Bu Yisu hatoodi hu simu lina la dyanga, hu tsi a bisu Gadare, babahala boole ba baaba na matengo, baapali hutso mangila na baayabwana Yisu. Bo baaba na tsisu, na muutu tso mumosi a haakamese uvyoho tsyelo mo yiina ve. Bo baakafulaha: «Mwana a Nzambi, we ki lo na bisu? We yidi huni mu unyongese bisu hwavele taangu umaato?»
Ka ŋa pedu a ŋaana, hwaba na koonge yinene yi bangulu yi yaaba mu udya. Matengo maakayayahana Yisu na ubaaleele: «Tso we tondi ubinga bisu, tsindaha bisu hutso a koonge bangulu mo yiniiyi.» Yisu ni uleele bo: «Yenaani.» Buuna matengo maapali mu baatu mo baana, na maayakoto mu bangulu. Masulubete, koonge bangulu yoosi yaahidumini umata hu yulu isyelo natee hutso a dyanga, na yanyambihini hutso a mamba. Ba baakakeelese bangulu baabati. Bo baayeni hu musyenge na uyayabisa musamu woosi, na mambu ma maavyohi mu baatu baboole banga matengo. Ni buuna, baatu boosi ba hu musyenge baayabwana Yisu. Bo bamono nde, bo baayayiini nde mu apala mu tsi a bo.
Yisu miibeeloso iduka
Bu bo baatelimi mu uyene, baatu baabehili Yisu muutu mumosi wu aba iduka, mu tooni ati, nde aba na livupu la tengo. Bu Yisu habingi tengo, iduka hyatoyi. Baatu baakimuhi na baakaleele: «Bisu kini a laamoni dyambu la pila yiniiyi mu Isereli ve!»
Yisu miibingasa mavupu ma mabi
Titswene, baatu baabehili Yisu muutu mumosi wu aba inzimana na iduka mu tooni ati, nde aba na livupu la tengo. Yisu abeelusi muutu mo wuuna, na nde abaandihi uyambila na umono.
Mukaasu a mwenyi miisa imiinu mu Yisu
Titswene, Yisu amati ŋaana na ayeni hu tsi a Tiiro na hu tsi a Sidoni. Na buunubu, mukaasu a Kaana mumosi wu akatsahala hu itaanzi mo hiina, ayidi huli Yisu na afulihi: «Pfumu, Mwana a Davidi, kwila me lingebe! Mwana a me wu mukaasu, tengo lamiikaanga nde na lo lili mu unyongese nde mu iteesi hi inono!» Ka Yisu a hafutili nde dyambu ve. Bayihi ba nde baayasusaha ŋa pedu a nde na uleele nde: «Binga nde, mu tooni ati, nde li mu usinzafulaha hu mbisa a bisu a benu.» Yisu afutili: «Baatsindaha me ndulu huli mameme ma maadimbala ma buli la Isereli.»
Ka mukaasu ayaakongemene ŋa busu bwa Yisu na aleeli: «Pfumu, kumbasa me!» Yisu afutili: «A hu li bubwe mu uvolo lipa la baana na ubuma lo huli bamvwa ve.» Mukaasu afutili nde: «Pfumu, mumbuli, ka bamvwa kaka bubaadya bipepesi bi bibaabwa hu tsina a metse ma bapfumu ba bo.» Buuna Yisu afutili nde: «Mukaasu! Imiinu hya we hili hiinene! Nyaha buba we bu we tondi.» Na mu taangu mo yiina, mwana a nde wu mukaasu abeeluhi.
Yisu miibeeloso mwana nga puha
Bu bo baayato ŋa hwaba koonge a baatu, bahala limosi laayasusaha huli Yisu, laatsokimi ŋa busu bwa nde na laaleeli: «Pfumu, kwila mwana a me wa bahala lingebe, nde li na puha, na nde li mu umono pasi yindahi. Matangu makima, nde ubaabwa hutso a mbaahu, buuve hutso a mamba. Me ambiti nde huli bayihi ba we, ka bo a baatwali ubeeloso nde ve.» Yisu afutili: «Benu baatu ba tuungi li libi, na balaavele imiinu! Matangu kwe me apfwana umabweba na benu? Matangu kwe me apfwana umaabwekunda benu? Behelaani me nde ŋaniiŋa.» Yisu afwengili tengo, na lo laapali mu mwana na mwana abeeluhi masulubete.
Kaahu masulubete, mutso a nzo lisambulu yi Bayudaayo, hwaba na muutu mumosi wu livupu lilibi laakakwamisa. Nde akafulaha: «Yisu musi Nazareti, lo lima na bisu? We yidi mu ubungasana bisu? Me nzaabi na we li: we li wa Ngidi, wu Nzambi amiitsindaha!» Yisu afwengili livupu lilibi bunuubu: «Ba swii, na pala mu muutu mo wunuwu!» Livupu lilibi laapali mu muutu, laapfwikisi nde mu mifudi na lo laafulihi mubabu wu munene.
Yisu miibeeloso nga livupu lilibi
Yisu na bayihi ba nde, baayato hu simu lina la dyanga, hu tsi a bisu Ngelaseneya. Yisu asutaha mu hyabu, masulubete, muutu mumosi apali hutso mangila, nde aba na livupu lilibi, na nde ayabwana Yisu. Muutu mo aba ubaatsahala hutso mangila, na muutu tso mumosi a haakabwetwala uhada nde tso mu paanga ve. Mataangu makima, baakahada nde myoho na miilu mu bitali na mapaanga. Ka nde akatabula byo byosi, na pasi muutu a hakabwekuuta nde ve. Taangu yoosi, butsuhu na nyangu, nde akabaadyengele hutso mangila na hu yulu bisyelo, mu ubaafulaha na ubaanemese linyutu mu mamanya. Bu nde haatalili Yisu hu lala, nde ayeni tiinu mu uyakongemene ŋa busu bwa nde. Nde afulihi mu ndaha yi mifudi: «Yisu, Mwana a Nzambi wa hu hati a yulu, we na me ki dyambu? Kolo-kolo a we, mu nduhi a Nzambi, a hanyongese me!» Mu tooni ati, Yisu akaleele nde: «Livupu lilibi, pala mu muutu mo wunuuwu!» Na Yisu afuuli nde: «Nduhi a we na?» Nde afutili: «Nduhi a me "Koonge", mu tooni ati, bisu lili ba balahi.» Na nde asinziyayaana Yisu, mu uveletsindaha mo hu mbadi a tsi.
Bu ŋaana hwaba na koonge yinene yi bangulu yi yaaba mu udya ŋa pedu isyelo, mavupu ma mabi maayayiini Yisu, na maaleeli: «Tsindaha bisu hutso bangulu mo baniiba, mana bisu likoto mu bo!» Yisu aviidi bo muswa. Buuna mavupu ma mabi maapali, maakoti mu bangulu. Koonge bangulu yi litaangu laaba bebele na biveeve byole (2 000), yaakulimini mu tiinu yoosi hutso a dyanga umata hu yulu mutsundu. Bangulu boosi baadyami. Ba baakabuungala bangulu baabati na baayayabisa musamu hutso musyenge na mu mala. Na baatu baayamono ma maavyohi.
Ka benu lili mu uleele huli muutu: "We na muswa wu uleele huli taata a we buuve huli ngu a we ti: Kabu la bya me bi me akiipa we mu ukumbasa we ni korobani", mbindulili ni ti "bungodu bu baaswehele Nzambi". Na benu lili mu uva muswa huli muutu mo wuuna, mu ubwevelevangila taata a nde buuve ngu a nde isiha tso imosi! Buuna, benu libaafwinzala mambu ma Nzambi mu usalila bukulu bwa benu. Na benu lili mu uvaanga bisiha bi bilahi bya pila yiina.»
Yisu abweteele koonge a baatu na aleeli bo: «Yuhaani me, benu boosi na tsikahaani bubwe: A hu bibaayaka na isiha tso imosi hi hili hu mbadi hi hibaakoto mu nyutu a muutu hi hyutwala usumana nde ve. Ka hi hili mu upala mu muutu, hiina ni hi hili mu usumana nde.»
Imiinu hi mukaasu wa musi Fenisiya ya hu Siriya
Yisu amati ŋaana na ayeni hu itaanzi hya Tiilo. Nde akoti mu nzo mosi na a haatoondi ti muutu tso mumosi ayaaba ve, ka nde a haatwali uswemene ve. Mukaasu mumosi wu mwana wa nuumba haaba na livupu lilibi, ayuhi tsaangu a Yisu na mu mawasa, ayabwa ŋa miilu mya nde. Mukaasu mo wuuna aba mungeleke, musi Fenisiya ya hu Siriya. Nde avondi huli Yisu mu ubinga tengo bibaayaka laaba mu mwana a nde. Ka Yisu aleeli nde: «Nyaha baana bamaaywata, mu tooni ati, a hu bibaayaka bubwe mu uvolo lipa la baana na ubuma lo huli baana ba bamvwa ve». Mukaasu afutili nde: «Pfumu, baana ba bamvwa kaka hu tsina a metse, bubaadya bipepesi bi baana bubaabwisa.» Buuna Yisu aleeli nde: «Mu tooni a dyambu bibaayaka we miileele liniili, yene: tengo limiipala mu mwana a we wu mukaasu.» Bu mukaasu haafutihi hu nzo a nde, nde abiisi mwana a nde alaambama ŋa yulu a taangi: tengo laaba laamiipala mu nde.
Na muutu mumosi mutso a koonge afutili nde: «Mulongisi, me miimbehele we mwana a me wa bahala, wu bibaayaka na livupu bibaayaka buduka. Pasi tsyelo yi livupu luukaanga nde, lo libaabwisa nde ŋa toto; mwana ubaanzunzama, ubaakweete miinyu, na nde ubaararama. Me apondi bayihi ba we mu ubinga livupu mo liniili, ka bo a baabahi mifudi ve.» Yisu afutili bo: «Mbaandu yi yaavele na imiinu. Natee ki taangu me umba na benu? Natee ki taangu me ukuunda benu? Behelaani me mwana.» Baabehili nde mwana. Mawasa-mawasa bu livupu laamoni Yisu, lo laapfwikisi mwana na unzunzama; nde abwiidi ŋa toto; na akabungamana na upalisa mafudi. Yisu afuuli taata a mwana: «Umata matangu kwe miniimi mili mu uyiila nde?» Nde afutili: «Umata bukenyi bwa nde. Taangu kima, livupu lilibi libaatsindahala nde hutso a mbaahu buuve hutso a nzali, mu uduba nde. Ka tso we utwala uvaanga isiha, kwila bisu lingebe na yaanga yaakumbasa bisu!» Yisu ni ukaala: «We miileele ti tso me utwala uvaanga isiha. Ka moosi utwala uvangama huli wu ubaasa imiinu!» Masulubete, taata a mwana afulihi: «Me ndi mu utsa imiinu.Yaanga yaakumbasa me mu pelili a me yi imiinu!»
Bu Yisu haamoni koonge a baatu mu uya tiinu hu pedu a bo, nde afwengili livupu lilibi na uleele lo: «livupu bibaayaka buduka na bibaayaka bukwa-matswi, me ndi mu utuma we, pala mu mwana mo wunuwu na a habwekoto mu nde!» Livupu laafulihi mubabu, laapfwikisi mwana mu mifudi na laapali mu nde. Mwana akituhi we wu akwa na ba balahi baakaleele: «Nde miikwa.» Ka Yisu akaangi mwana mu hooho, atelimisi nde na nde atelimi.
Yisu miibeeloso babeedu baa pila mu pila
Bu Yisu hamati hu nzo lisambulu yi Bayudaayo, nde akoti mu nzo a Simoni. Huuna, nde amoni buko bwa Simoni bu mukaasu wu aba na bahu li mifudi. Na baatu baavondi Yisu mu ubeeloso nga bahu. Yisu atelimi ŋa bebele a nde, na aleeli baahu mu udimbala, ka bahu laapali. Mu mawasa, mukaasu atelimi na akabili bo byudya.
Bu Yisu hakasutaha mu bootehe, muutu mumosi mu musyenge mo wuuna wu matengo maaba maamilwata, ayabwana na nde. Umata beleve, nde a hakabwelwata bikutu ve. Nde a hakabwetsahala hutso a nzo ve, ka ndulu hu mapembe.
Ka mataangu ma malahi, tengo moli laakakaanga nde. Ni mu buuna, mu uliha nde mu ubaayene, baaba bakuta nde mapanga na uhada nde bitali mu miilu. Ka nde akabaakese byo. Tengo lakabaabita nde hu kumu a nzala. Bu muutu mo hamoni Yisu, nde ayami, na nde ayabwa ŋa miilu mya Yisu. Yisu atumi tengo mu upala mu muutu mo wunuuwu. Muutu mo aleeli mu mifudi myosi: «Bisu a we ki tooni, Yisu Mwana a Nzambi a Pungu? Kolo-kolo a we, a hakwamisa me ve.»
Yisu afuuli nde: «Nduhi a we na?» Nde afutili: «Nduhi a me "konge".» Nde hafutili buuna mu tooni ati, konge matengo yaba yakoto mu nde. Mihisi mo miina myayayini Yisu mana nde aveletuma myo mu uyene hu mbeenge ya doheselee. Ka ŋa pedu a ŋana, hwaba na konge yinene yi bangulu yi yaba mu udya ŋa yulu isyelo. Matengo mayayini Yisu mu uva mo muswa mu ukoto mutso bangulu mo baana, nde asiingisi mo. Buuna matengo maapali mu bahala mo lina, na maayakoto mu bangulu. Na konge bangulu yoosi, yayabungamana hu tsina isyelo natee hutso a dyanga, na yadyami «ndwi».
Bakeelisi babangulu bamono ma maavyohi, baabati, na baayayabisa musamu hutso musyenge mo na mu mala. Baatu bubaayidi hu yamono ma maavyohi, bo bato ŋa Yisu haba, baamoni muutu wu matengo maapali mu nde. Nde aba atsahala ŋa miilu mya Yisu, nde aba alwata bubwe, matsimi ma nde mafutihi ŋa mbuha. Bu bo baamoni nde, bo baaba na boomo.
Mu mbuli, me ndeele benu, mwaana kabu la baatu bakima babali ŋa, a bukwa ve, hwavele umono Ipfumu hya Nzambi.»
Muyusu a Mwana a Nzambi
Bu Yisu hamani utoyo, bilumbu poombo byavyohi. Yisu avoli Peetelo, Yowani na Yaki, na bavaati hu yulu isyelo mu uyasambila Nzambi. Bu Yisu hakasambila, hiinzi hya nde hyakimbuhi, na ikutu hya nde hyafuuki lifuuku li mifudi. Na babahala boole baakamoho na nde, aba Moose na Eliya. Bo bamonihili hutso muyusu a bo, na bo baakayambila mu tsukusu isalu hya Yisu mu mambu ma lipfu la nde hu musyenge a Yeruselemi.
Peetelo na bambaahi ba nde ba boole baaba hutso a tolo li mifudi. Na bu bo baasuuhi, bo baamoni muyusu a Yisu na babahala boole ba baaba baateleme na nde. Mu taangu yi bakiikabuha na Yisu, Peetelo ni uyaleele nde: «Mulongisi, hu li bubwe ti bisu a benu libaani ŋaniiŋa. Bisu sa litelemese bitudu bitatu. Imosi hya we, imosi hya Moose na imosi hya Eliya.» Ka Peetelo a hakayaba ma nde hakaleele ve.
Ŋa hati la konge, bahala limosi lafulihi: «Mulongisi, kolo-kolo a we, tala ati mwaana a me, me nde ni livingu. Livupu lilibi libaabwa mu nde, lo libaatuma nde mu ubaafulaha. Lo libanyingasa nde mu mifudi, na ubapalisa nde mafudi mu munywa. Lo ubaanyahula nde mu pasi, na lo libaakolese nde hu unzuhisini ŋa yulu unyongese nde. Me ambondili bayihi ba we mu ubinga lo, ka bo a batwali ve.»
Yisu aleeli: «Benu, ki pila a baatu babavele na imiinu, baa libaavaanga bubi. Natee ki taangu me apfwana uba na benu na ukunda benu? Behe mwaana a we ŋa.» Bu mwaana hakayasusaha, tengo laabwisi nde ŋa toto, na lanyingisi nde mu mifudi. Ka Yisu afwengili tengo, abeelusi mwaana na afutili nde huli taata a nde. Na baatu boosi baamoni matwala ma Nzambi.
Yisu abweyabisa lipfu la nde
Bo boosi baakimuhi. Bu baatu boosi baakakimuha mu moosi ma Yisu hakavaanga, Yisu aleeli bayihi ba nde:
Yisu abeelusi iduka imosi nga matengo
Yisu abingi tengo li laasiidi muutu mumosi buduka. Bu tengo laapali, muutu mo ayambili, na konge a baatu yaba hutso a kimuhili.
Na, mumosi mu bo ateti musalili wu mukuutu bangaanga ba Nzambi, na akesi nde tswi la mbahala. Ka Yisu aleeli: «Nyahaani! Buuna ka tsiitsa.» Yisu abembi tswi la bahala mo, na abeelusi nde.
Imbangi mu tooni a Yowani mu tondihi
Biluumbi bya Yowani bu byafutihi, Yisu abwidi mu utoyo mu tooni a Yowani huli konge a baatu: «Benu hima layatala hu kumu? Litsotso li ifula hili mu unyingasa? Ka benu na laayamono? Muutu walwata bikutu bibibwe? Naana! Ba bubaalwata bikutu bibibwe na babali hutso busina, ubaatsahala hutso bibaanga bi batumi. Ka na benu laayamono? Mumbihuli? Eye, me ndeele benu, wa luta paa mumbihuli. Yowani, nde wuna wu baasonehe:
"Mono, me tsa tsindaha iluumbi hya me hu busu bwa we,
mu uvangila nzila a we."
Me ndeele benu ti ŋa hati la baatu a huli wu alutaala Yowani ve. Ka wuli ikenyi mu Ipfumu hya Nzambi, alutaala nde. Baatu boosi, na paa bakaambi ba limandu baayuhi ndongisili a Yowani. Bo baasilisi ti Nzambi li wakuha, na baayaki tondihili a Yowani. Ka Bafarisi na milongisi mi mikele baanyasuli hwa bo litondo la Nzambi, na baabisi tondihili a Yowani.