Lucas 12

B̈ii láa mənaa

1 Haʼ ndʉʉ-ghɔ̄, nuɔ-bʉə-buŋmbi tə gɛ̀ ŋkɔŋŋkɔŋhə nɔʼ chə̀ŋ yɔ́ŋ tə kə́ chúʼtə wu-bəbɛʼbʉə-bə. Jiso chʉ́ʉhə fəŋ kə́ kwə́ʼ tʉ vâafɔʼɔ-bi ghɔ̀ŋ mbɔ, "B̈ii láa te yî-bʉə-Falasi ndə i bɛ mənaa, i mə ŋíi mu bii fɛ. 2 Nubɛʼkə kaa ghɔ, ndə bə bɔŋ, ndə i bu yi gòʼ təmə kɛ̀ʼnə fɛ, byuunɔ ndə i tʉʼ líi təmə bə bu nə kínə fɛ. 3 Nukə ndə a gìe mu kənjəŋ bə bu yʉ́ ntaa ndʉʉnəchî, nukə ndə a chùŋ kətyunə wo mu kəntoʼ, bə bu tə́nə kətʉ njaa buŋ lɔ̀ʼ.

4 "B̈ii yʉ́ bətieŋkɔŋ-bɔŋ, kə bii mə kə́ fàa bʉə ndə bəkɔ bɔ̂ŋ yí ŋkwê mbʉə-yii, təmə mə leʼ chìi nubɛʼkə ndə i chàa maa-yɔ̄ŋ fɛ. 5 Mɔ bɔŋ bu dʉ̀ʼ wo tʉ bii ndə bii kie ndə məfàa ɔ. B̈ii fàa ɔ, ndə kaʼ ɔ yí ŋkwê mbʉə-a, ɔ kie ghʉəʼkə ndə məkɔ́ mu viʼi. Ɔŋ! B̈ii fàa ɔ.

6 "Bə tʉʼ fɛ̀ŋ bəghuunə itaa ndə kabaa ibûu fe? Təmə Nyii bɔŋ mə nə lèʼnə wofuu fɛ. 7 Ndə ŋgie-shʉəŋ-kə, bə nɔʼ buŋ súu nyu-kətʉ-hə-ii inchəŋ. Kə bii mə kə́ fàa ndʉʉmɛ fɛ, bii nɔ gʉ́ə shʉ-ɔ chàa bəghuunə buŋmbi.

8 "B̈ii yʉ́, wotəmiyɔŋ ndə ɔ kwɛ̀ŋ fyii-i te mɔ bəshʉ bʉəməsʉʉ mbɔ ɔ bɛ vaafɔ̀ʼ-ɔ, Vaa-Woməsʉʉ bu kwɛ̀ŋ fyii-i bəshʉ bʉəntəŋNyii ghɔ mbɔ ɔ la bɛ vaafɔ̀ʼ-ɛ. 9 Bɔŋ wo ndə ɔ tɛ́ŋ mɔ bəshʉ bʉəməsʉʉ, bə bu tɛ́ŋ ɔŋ ghɔ bəshʉ bʉəntəŋNyii. 10 Wotəmiyɔŋ ndə ɔ bʉ́əhə yie Vaa-Woməsʉʉ, bə bu sʉ̀fyii hə ndəŋ bʉ̂ʼʉ-e, bɔŋ wo ndə ɔ bʉ́əhə yie-kəLyʉʉhəNyii, bə kʉʉ sʉ̀fyii hə ndəŋ bʉ̂ʼʉ-e fɛ.

11 "Kaʼ bə yá bii gɛ̀ nə bii mu njaagháaNyii tʉ bəntəŋbəshʉ, ghɔŋbə bʉəkwɛʼtəŋ, kə bii mə lə̀ŋnə ndə nukə ndə bii bu chìi buŋ fí ŋwɔŋ-yii hə kəghɔ-bɔŋ fɛ, byuunɔ nukə ndə bii bu gìe fɛ, 12 bʉʼka mbɔ LyʉʉhəNyiikə bu dàhə bii ndʉʉ-ghɔ̄ nə nukə ndə bii bu gìe."

Chəŋ-nɔ̌ʼ-wo-kəfʉʼ-kə

13 Wobɛʼ ndə ɔ kə bɛ mu bʉə tíi ɔ mbɔ, "Chicha, téʼ tʉ liŋ-ɔŋ mbɔ ɔ̈ gyʉ̀ə fɔ-tie-yaʼ-ɔ-bə, kɔ́ yɔŋ-yə."

14 Jiso bə̀ŋhə mbɔ, "Woləŋ, tʉ́ʼ nda tʉ́ʼ mɔ ndə wo-chʉ̀ə-ŋkwɛ-yii, ghɔŋbə mə-kə́-gyʉ̀ə fɔbə-ii?" 15 Ndʉʉmɛ, ɔ ghɔ̀ŋ tʉ bɔŋ mbɔ, "B̈ii láa! B̈ii láa jyujyu bʉʼka mə-kə́-tʉ́ʼ shʉ-yii ndəŋ fɔ-wo-kədɔŋ-bə. Məchimbi-woməsʉʉ kaa mə kie fʉʼ-yɔ́ŋyɔ́ŋ-kə fɛ."

16 Ndʉʉmɛ, ɔ mɔ̀ʼ chəŋkə-ɔ̄ŋ tʉ bɔŋ mbɔ, "Mutɔ-wo-kəfʉʼbɛʼ nɔ nə kʉ́ʉnə ntɔŋmə buŋmbi. 17 Ɔ bíʼtə tʉ ŋwɔŋ-ɛŋ mbɔ, ‘Mɔ bu bɛ təka nə fɔbə-ɔ̄ŋ bʉʼka mɔ kie yəŋ-mɔ̀ʼ-kə fɛ.’ 18 Ndʉʉmɛ, ɔ ghɔ̀ŋ mbɔ, ‘Nɔ nukə nɔ ndə mɔ bu chìi. Mɔ bu kùu ghɔ̂ʼ-ɔ, mɔ̀ʼ ikwɛʼtəŋ-yə, mɔ̀ʼ ntɔmə-ɔŋ, ghɔŋbə fɔbə-ɔŋ chɔ inchəŋ. 19 Mɔ bu gìe tʉ ŋwɔŋ-ɔŋ mbɔ, "A nɔ kie fɔbə nduɔ buŋmbi ndə bəkɔ a yú ŋgʉʼŋgʉʼhə. Lʉ̀ mbi njʉnjʉ, yú, nú, bɔŋleʼ sàtə ŋwɔŋ-aŋ!" ’

20 "Bɔŋ Nyii ghɔ̀ŋ tʉ ɔŋ mbɔ, ‘Nɔ̌ʼ! Laa ndʉʉbətyuʼ-ɔ̄ bə bu lʉ̀ məchimbi-a. Fɔbə-ɔ̄ŋ ndə a nɔʼ shʉ̀tə tʉ́ʼtə tʉ ŋwɔŋ-aŋ nɔ bu bɛ yi-nda-yə?’

21 "Nɔ bɛ ndə i bu bɛ tʉ bʉə ndə bɔŋ tʉʼ chə̀ŋtə fɔ-kəchisê-bə-ɔ̄ŋ tʉ́ʼtə tʉ ŋwɔŋtə-ʉə təmə kie fɔkə ntoʼ-Nyii fɛ."

Kə bii mə lə̀ŋnə fɛ

22 Jiso ghɔ̀ŋ tʉ vâafɔʼɔ-bi mbɔ, "Nɔ, nɔʼ m̈ɔ shyíi bii, kə bii mə kə́ lə̀ŋnə te məchimbi-yii fɛ, te fɔkə ndə bii bu yú byuunɔ te mbʉə-a, te fɔkə ndə a bu mɔ̀ʼ fɛ. 23 Məchímbi nɔ gʉ́ə chàa fɔyubə, mbʉə-a chàa ndyihə. 24 B̈ii lɛ́nə nuɔŋgwemə nyíɛ. Bɔ̂ŋ kyinə shùɔ ŋgwie fɛ təmə kə́ lʉ̀ fɔyubə hə mutɔ fɛ, bɔ̂ŋ kie njaa mɔ̀ʼ bəfɔ fɛ, təmə kie ghɔ̂ʼ fɛ, Nyii bɔŋ kə́ yúʼ bɔŋ. Bii bɔŋ gʉ́ə chàa nuɔmə. 25 Bɔŋ bɛ nda mu bii ndə kaʼ fyii-a kə́ chɔ́ŋhə aŋ, bəkɔ a bìʼ vaa kəkʉʉ mbi ndəŋ məchimbi-a? 26 Kaʼ bɛ mbɔ a mə chìi vaadyʉʼʉ kənu-ɔ̄ŋ fɛ, chìi ka a kə́ lə̀ŋnə te bəbɛʼnubə?

27 "B̈ii lɛ́nə yii-ŋkɔ-bə, nyíɛ ntɛ ndə bɔ̂ŋ tʉʼ kóʼ, bɔ̂ŋ kyinə fɔ̀ʼ fɔʼɔ fɛ byuunɔ túŋ ndyi fɛ, bɔŋ nɔʼ m̈ɔ shyíi bii mbɔ buŋ Salamu mu məgʉə-e inchəŋ kə kɔ́ʼ ŋwɔŋ-ɛŋ tə dàa mbyu imɔʼ mu bɔŋ fɛ. 28 Bɔŋ kaʼ Nyii kə́ shʉ̀tə ŋkɔ muŋkɔ, ndə i tʉʼ kóʼ laa, sɛŋ bɛ yɔ̂ŋ nɔ bə chʉ́ə tɔ̀ŋ mu kyʉ, ɔ bu gòʼ təmə shʉ̀tə bii daa fɛ təka? Oo bii bʉə ndə bii mɔ̀ʼfyiihə-ii ndəŋ Nyii haʼ məniʼ, 29 kə bii mə kə́ kwɔ̀ʼtə fɔkə ndə bii bu yú fɛ, fɔkə ndə bii bu nú fɛ, kə bii mə kə́ lə̀ŋnə te yɔ̂ŋ fɛ. 30 Bʉʼka bʉə ndə bɔ̂ŋ gòʼ təmə kínə Nyii fɛ mu kəwʉʉnəmbi nɔ tʉʼ nyʉ́ʉ bɔ̌ŋ fɔbə-ɔ̄ŋ inchəŋ, Tie-yii bɔŋ kínə mbɔ bii nɔ tʉʼ byúu fɔbə-ɔ̄ŋ. 31 Kaʼ bii fəŋ gwía Sɔ́ʼ-Nyii bə kɔ́ fɔbə-ɔ̄ŋ tʉ bii inchəŋ ghɔ.

32 "Bii nɔ bɛ nə vaakətia-binjyʉʉhə, kə bii mə bɔŋ fàa fɛ, bʉʼka Tie-yii nɔʼ séʼ ndə mə-yi-mɛ̀ʼtə, bii ŋíi ntoʼ-ɔ, bii bɔŋ kə́ sɔ́ʼ.

33 "B̈ii fɛ̀ŋ fɔbə-i inchəŋ, kɔ́ kyʉə-ɛ tʉ bʉə-kəbyuu. Kaʼ bii chìi yɔ̄ŋ-yə, təmə bii nɔʼ lə̀ŋ fʉʼkə-ii mu kwo ndə i mə nə byʉ́ʼ fɛ, kə́ lə̀ŋ fʉʼkə-i yuo ndə i mə nə mì fɛ, kəyəŋ ndə lʉʼ mə nə kə́ŋhə mbʉə ghɔ fɛ, təmə ŋkɔʼhə mə nə kwó fɛ. 34 Bʉʼka yəŋkə ndə fʉʼkə-a bɛ chɔ, nɔ yəŋkə ndə fyii-a bu bɛ ghɔ chɔ.

B̈ii shʉ̀tə ŋwɔŋ-yii ndə məgwe-Tiekətʉ

35 "B̈ii shʉ̀tə ŋwɔŋ-yii ndə fɔ̀ʼ, chúʼ kɛʼɛ-yii i kə́ báa, 36 nə bʉə ndə bɔŋ tʉʼ chyìi tiefɔʼ-yʉə mbɔ ɔ bʉ̀nə kəyəŋ yú lɔŋ, kə́ kínə mbɔ ɔ kʉ̂ʉ gwè kə̀ŋ chusii nɔ, bɔ̂ŋ lɔ̀ haʼ ndʉʉmɛ chóʼ. 37 I bu yi bʉ̀ʉ tʉ vâafɔʼɔ ndə tiefɔʼ-yʉə bu yi kə gwè nyíɛ bɔŋ, bɔ̂ŋ kə́ tə́nə chyìichyìi. M̈ɔ shyíi bii nə shʉəŋ, ɔ bu shʉ̀tə ŋwɔŋ-ɛŋ ndə fɔ̀ʼ, téʼ bɔŋ dùʼtə mbʉə tebele, ɔ gwè gyʉ̀ə fɔbə tʉ bɔŋ. 38 I bu yi bʉ̀ʉ tʉ maa-bīŋ vâafɔʼɔ ndə tiefɔ̀ʼ bu yi kə gwè, kə bɛ bə ndʉʉkwɔnəmbi, kə bɛ ndʉʉfiimbi, nyíɛ bɔŋ tʉ bɔ̂ŋ nɔʼ shʉ̀tə ŋwɔŋ-yʉə.

39 "Bɔŋ b̈ii kínə yɔ̄ŋ-yə mbɔ, kaʼ ŋwɔ̌ŋ-njaa kʉ̌ʉ kínə ndʉʉ ndə lʉʼ bu gwè chɔ, təmə ɔ mə mɛ̀ʼtə njaa-ɛ bə bə́ʼ sʉ́ʉ muŋgɔ fɛ. 40 Mbəŋ-yii ghɔ nɔ kie ndə məshʉ̀tə ŋwɔŋ-yii bʉʼka mbɔ Vaa-Woməsʉʉ bu bɔ̀ʼtə gwè ndʉʉ ndə a gòʼ təmə kínə fɛ."

41 Bita bíʼtə mbɔ, "Tiekətʉ, a tʉʼ mɔ̀ʼ chəŋkə-ɔ̄ŋ tʉ baʼa mɛ, kə tʉ bʉə bənchəŋ?"

42 Mbʉ Tiekətʉ bə̀ŋhə mbɔ, "Bɛ nda ndʉʉmɛ bɛ wo-fɔ̀ʼ gìe shʉəŋ ndə ɔ kie mukətʉ súunə? Nɔ bɛ vaafɔ̀ʼ ndə tiefɔ̀ʼ bu tʉ́ʼ ɔ ndə mə-kə́-lɛ́nə bəbɛʼbə vâafɔʼɔ, kə́ kɔ́ fɔyubə-ʉə tʉ bɔŋ ndə ndʉʉ bəfɔyu. 43 I bu yi bʉ̀ʉ tʉ maa-yīŋ vaafɔ̀ʼ ndə tiefɔ̀ʼ bu yi kə bʉ̀nə nyíɛ ɔŋ, ɔ kə́ fɔ̀ʼ jyujyu. 44 Nɔʼ m̈ɔ shyíi bii nə shʉəŋ, ɔ bu dùʼhə ɔŋ, ɔ bɛ wokwɛʼtəŋ ndəŋ fɔbə-i inchəŋ. 45 Bɔŋ kaʼ vaafɔ̀ʼ-ghɔ̄ kə́ gìe tʉ ŋwɔŋ-ɛŋ mbɔ, ‘Tiefɔʼ-ɔ bu tùu buŋ gwè,’ ndʉʉmɛ, ɔ chʉ́ʉhə məgwúutə vâafɔʼɔ bələŋ ghɔŋbə vâafɔʼɔ bəke, kə́ yú bɔŋ nú búu, 46 mbʉ tiefɔʼ-ɛ bu bɔ̀ʼtə gwè ndəŋ chîkə ndə ɔ gòʼ təmə kə́ chyìi ɔ fɛ, gwè ndəŋ ndʉʉ ndə ɔ gòʼ təmə kínə fɛ. Ɔ bu chètə ɔŋ bəŋkwutəbəŋkwutə jə̀ŋ ɔŋ, kɔ́ mu bʉə ndə bɔ̂ŋ gòʼ təmə kínə Nyii fɛ. 47 Vaafɔ̀ʼ ndə ɔ kínə nukə ndə tiefɔʼ-ɛ tʉʼ kʉ́ʉ, təmə shʉ̀tə ŋwɔŋ-ɛŋ ndə məfɔ̀ʼ mbʉ fɔʼɔ fɛ, byuunɔ təmə kə́ fɔ̀ʼ mbʉ kənu-ghɔ̄ fɛ, bə bu gwúu ɔ nə ŋgwɔŋhə yɔ́ŋyɔ́ŋ.

48 "Bɔŋ vaafɔ̀ʼ ndə ɔ gòʼ təmə kínə nukə ndə tiefɔ̀ʼ tʉʼ kʉ́ʉ fɛ, chìi nukə təmə i bʉ̀ʉ fɛ, bə bu gwúu ɔ məniʼ. Wo ndə bə kɔ́ tʉ ɔŋ yɔ́ŋyɔ́ŋ, bə bu kʉ́ʉ kəghɔ-ɔ yɔ́ŋyɔ́ŋ. Wo ndə bə mɛ̀ʼtə kəghɔ-ɔ yɔ́ŋyɔ́ŋ daa, bə bu bíʼtə kəghɔ-ɔ yɔ́ŋyɔ́ŋ daa.

Kaa muu-ghʉ́ə-mə fɛ, nɔ setə-shùɔnə-kə

49 "Mɔ nɔ gwè ndə mətɔ̀ŋ viʼi kəchisê, i kʉ̌ʉ nɔʼ chʉ́ʉhə məkyʉ́ʉ təmə i nɔ bʉ̀ʉ mɔ. 50 Bɔŋ mɔ nɔ kie muu ndə məfì, kə́ bɛ ŋgʉəʼ ghɔŋbə kwú ndə i tʉʼ chɔ́ŋhə mɔ, tə i yaʼ yi gwè tə tíŋ ŋkəŋ. 51 Bii kwɔ̀ʼtə mbɔ mɔ gwè nə fyiighʉ́ənə kəchisê mɛ? Mbee! M̈ɔ shyíi bii, nɔ setə-shùɔnə-kə. 52 Lʉ̀ hə nduɔ gɛ̀ nə shʉbə, bʉə bu bɛ bətaa chufu-bɔŋ təmə kə́ fí viʼi fɛ, bʉə bətia kə́ bɛ mii bʉə bəbûu, bʉə bəbûu kə́ bɛ mii bʉə bətia. 53 Bɔ̂ŋ bu wɔ̀ʼtə, tie mii vaabələŋ, vaabələŋ kə́ bɛ mii tie-e, ŋkwê vaa mii vaabəke-e, vaabəke mii ŋkwê-i, ŋkwê ləŋ mii vi vaa-ɛ, vi vaa mii ŋkwê ləŋ-ɛŋ."

Mətɔ́-ŋgwɔʼmbi

54 Ɔ gìe tʉ mbʉ bʉə buŋmbi mbɔ, "Kaʼ bii nyíɛ mbɔʼkə i kə́ kóʼ kwii ndə chichi sʉ́ʉ chɔ chusii-ɔ nɔ, bii ghɔ̀ŋ mbɔ, ‘Wyuu bu fyíi.’ Ï bɛ haʼ nɔ. 55 Fʉʉkə kóʼ hə byûumbɔŋ nɔ, bii ghɔ̀ŋ mbɔ, ‘Mbi bu ghɔʼ laa.’ Ï bɛ haʼ nɔ. 56 Bʉə làhə shʉ! Bii nɔ kínə ndə mətɔ́ cheʼ-kəchisê-bə-ɔ̄ŋ ghɔŋbə cheʼ-yuo-bə. Chìi ka təmə bii kínə ndə mətɔ́ nubə ndə i tʉʼ tíŋ nduɔ fɛ?

57 "Chìi ka təmə bii mə kwɔ̀ʼtə tʉkə-ii ndə nukə ndə i bɛ kʉ̀ʼnə fɛ? 58 Kaʼ wo mɔ̀ʼ nukə kətʉ-a, bii ɔ kə́ gɛ̀ mu fɛʼɛ tʉ wo chʉ̀ə fɛʼɛ, kɔ̀ɔtə bii ɔ lìʼ sɔ́ʼ yi-ɔ sêfia, byuunɔ təmə ɔ bu tʉ́ʉhə a, gɛ̀ nə aŋ tʉ wo fɛ̀ʼ fɛʼɛ, mbʉ wo chʉ̀ə fɛʼɛ tʉ́ʉhə a, kɔ́ tʉ wokwɛʼtəŋ-bəshia-kəfʉəŋ, ɔ kɔ́ a chaŋ. 59 M̈ɔ shyíi a nə shʉəŋ mbɔ, a mə leʼ dʉ̀ʼ tʉkə-a mbi fɛ, tə a yaʼ lɔ̀ʼ tə lɔ̀ʼ nə ŋii-kəghɔ-bə-a."