Sabedoria
A sabedoria é um dos temas mais ricos da Bíblia. O temor do Senhor é seu princípio, e buscá-la vale mais que ouro ou prata. Deus promete dar sabedoria generosamente a quem pedir com fé.
O princípio da sabedoria
O temor do Senhor é o início de toda sabedoria verdadeira. Quem reverencia a Deus aprende a viver com discernimento e prudência.
Saate nwu ɔyɛkɛ ninle ninumbe kasɔ kakyekɔ;
mba bamuu niele ni afiofa nɔɔ nkpe lɛsaatofo nwaa.
Lele nwɔ ninle katansa dinaa ni kaloo.
"Kafɔɔ ɔfɛ babawɛ ninumbe?
Ɔfɛ ninle lɛsɔnu kasiɛkɔ?
Otii dilaafuo ni lɛsɔnu otofo;
blɔbawɛ ni di nkpa basiɛtɛ kasɔ suoto.
Nkyofokɔ mbuɛ alɛ, ‘Diesi di kamɛ nii’;
lekpo mbuɛ alɛ, ‘Dinaa di ɔkyɛ nii.’
Blaafuo ninumbe ɔya ku koto sɛɛle biene, biene,
ee bakadi ni kɔya di koto fututu kamɛ.
Blɔbafuo ni ɔya ku Ofir koto sɛɛle,
ku oniks wɔ niefũ ni kɔya ee safir.
Blaafuo koto sɛɛle ee awɛwɛ ɔyɔ ɔkaatɛsa ku nni,
ee bafuo ni ɔkyɛlɛnsa ku koto sɛɛle anyɛnɛ.
Lɛsaa le bɔɔlɛɛ ni koral ku afuɔ ya bɔɔlɛɛ ni yaspa ayooto diɛkaatɛ ku ninumbe;
ninumbe kɔya lɛwaalɛ anii kole.
Etopia afuɔ ya niefũ ni kɔya bɔɔlɛɛ ni topas dilaafuo ɔkaatɛɛ ku nni;
blaafuo ni ɔya ku koto sɛɛle nwaa.
"Ɔfɛ nfɛ di ninumbe lekye mɔ?
Ɔfɛ ninle lɛsɔnu kasiɛkɔ?
Bɛɛyɔ ni beewofasa lɛsaa biala ninkpe ni nkpa anu,
bɛɛyɔ beekookaa bia bakansiɛ ba di kɔfɛɛfɔ.
Kawɔɔ ku Kukpi alɛ,
‘Kɔfɛɛfɔ nini lete niedu atoko loo.’
Sabedoria como dom de Deus
A verdadeira sabedoria vem do alto. Deus a concede generosamente a quem pede com fé, sem lançar em rosto a fraqueza humana.
A sabedoria do alto
A sabedoria que vem de Deus é pura, pacífica, amável, cheia de misericórdia e de bons frutos. Ela se opõe à sabedoria terrena e mundana.
Direção e discernimento
Deus guia os humildes na justiça e ensina seu caminho aos mansos. Ele promete dirigir nossos passos quando confiamos nele de todo o coração.
Matuo fɔ asaa, nintuo fɔ kafɔɔ osuku wɔ fabakyɛ ni;
kamaka fɔ, nnyu fɔ kafɔɔ.
Ankpaa mba niɛwakosa ni suoto kasɔ di lɛsaa le ninlɛ ni suoto
antuo ma kafɔɔ osuku nɔɔ.
O Saate, tuo mi sisuku lɛfɔ,
faatɛɛ ntofo nfenkɔ lɛfɔ;
leko mi katũ di onukwale lɛfɔ, faatuo mi asaa kafɔɔ,
diekye afɔ ninle Yaa Dikitɛ nii,
osuku nii onyu kafɔɔ nsi kaamɛ lɛfɔ dii kufĩ kumu.
Nse suoto lɛyɔɔ Saate nwu di otii lɛkyɛmbi kamɛ yi,
anta nkpaa nɔɔ nyila kpinkpĩ;
Tɛɛ nnu lɛbɔmbɔ lɛfɔ le ninaa ni kaloo ɔlaa ku olesɛ,
diekye afɔ letika disi nii.
Tuo mi nimbla dibiesaa lɛfɔ,
diekye afɔ ninle Yaa nii;
ta Ninwuna biene lɛfɔ nwu
akpaa mi di ɔtaata kasɔ suoto.
O Saate, ta leyooto lɛfɔ oso, lolaa nkpa nii disi fanyu;
di ɔsaabla tinini lɛfɔ kanya, diki mi di dibuo kamɛ.
O Saate, tuo mi osuku lɛfɔ;
lekomi katũ di nkpaa osuku tinini suoto
ta balo nii oso.
A Palavra como fonte de sabedoria
A Palavra de Deus é lâmpada para os pés e luz para o caminho. Meditar nas Escrituras nos dá entendimento superior ao dos mestres.
Ɔlaa lɛfɔ nle kandiɛ kuɔta nkpaa nii
lɛkpa kafɔɔ diɛta osuku nii.
Ɔlaa lɛfɔ nle kandiɛ kuɔta nkpaa nii
lɛkpa kafɔɔ diɛta osuku nii.
Tikiti mi anu alɛ kanya
asaa ya niɛbla ni ɔkpɛ di kufiofa lɛfɔ kamɛ.
Sɛlaa lɛfɔ kasɔ odiki nta lɛkpa;
sinta mba nin-ye ni lɛsaa nnu kasɔ.
Suoto siyɔɔ otii wɔ
ninankyɛ ni di bakpiletɛ kɔkà kanya
ee ayila ni di bakpileblatɛ osuku
ee asiɛ ni di batii bamantɛ kasiɛkɔ.
Kafɔɔ annya ni suoto lɛyɔɔ di Saate nwu kufiofa suoto,
ambu ni disi di kufiofa nɔɔ suoto kakũ ku kakyɛ.
Sabedoria prática para o dia a dia
A sabedoria se aplica em cada decisão: nas finanças, nos relacionamentos, no trabalho e no uso do tempo. Vivamos como sábios, não como insensatos.
O valor da sabedoria
A sabedoria é mais preciosa que rubis. Quem a encontra, encontra a vida e alcança o favor do Senhor. Nada se compara a ela.
Ninumbe nle oyududu
fɛ mmle di koto nle ni oyududu,
kafɔɔ lɛsaa le ninlɛ ni di lɛsaatofo kamɛ ninle nle mmle alɛ:
ninumbe kamufũ otii wɔ di nkpa nkpe ni ninklee.
Tankaalɛ falɛ, "Obe oso di saa obe lalɛ dialenkee miɛ ayi ya mmle?"
Diekye diele ninumbesaa alɛ faakaalɛ sɛlaa se mmle okle.
Yaa nta otii wɔ nimbuo nwɔ ni anu ninumbe, lɛsaatofo ku suoto lɛyɔɔ. Kafɔɔ anta kpileblatɛ ɔkpɛ wɔ ninle ni asaa osiisa ku lɛsaawɛ omiɛ ɔtɛ di asaa ntɛkɔ alɛ aayɔ nya ankpee di otii wɔ nimbuo ni Yaa anu nnɛɛ. Nle mmle kafɔɔ lɛbla kasakasa, ɔkpɛ ɔbla owii di kɔfɛɛfɔ kamɛ.
Lɛsaa lele niɛkpanko fɔ kɔnɛɛ falɛ fɔɔbla yi, bla nwu ku osie lɛfɔ omuu. Diekye di ɔkya kamɛ, di nfũ foofe ni yi, ɔkpɛ ɔbla ee disibu ɔbla ee lɛsaatofo ee ninumbe nnaa.
A sabedoria e a soberania de Deus
Os caminhos de Deus são mais altos que os nossos. Sua sabedoria é insondável, eterna e infinitamente superior ao entendimento humano.
"Fɛ mmle di osi lɛtaka kulenke ni kasɔ yi,
nkpo di sisuku nii lɛtaka katoo silenke sisuku lee
disibu nii kafɔɔ nlenke asibu lee nɛ.
SAATE nwu alɛ,
"Diekye disibu nii diele asibu lee,
nkpo di sisuku lee diele sisuku nii nɛ."
Bieye?
Biinu?
SAATE nwu ninle Yaa anaa ni kaloo,
kasɔ kamuu blatɛ.
Ɔsaabla nintuudi nwɔ ee diabuo nwɔ,
kuonwii kafɔɔ dilaafuo nwɔ lɛsaatofo kamɛ owolaa.
Bieye?
Biinu?
SAATE nwu ninle Yaa anaa ni kaloo,
kasɔ kamuu blatɛ.
Ɔsaabla nintuudi nwɔ ee diabuo nwɔ,
kuonwii kafɔɔ dilaafuo nwɔ lɛsaatofo kamɛ owolaa.
SAATE Kplɛ nwu lɛyɔ asaa otuo okplalomii ɛɛtɛɛ,
alɛ katofo ɔlaa wɔ nikakpee ni nnwɔ ditootuudi ni ɔnyɛɛ.
Ansɛnkɛsɛɛ olesɛ biala,
antikiti atoko nii alɛ kanu ɔlaa fɛle asaateketetɛ.
Bayɔɔsa aye ba niesoo bɛɛkyɛ ni Egipte boomiɛ ni lɛkyakaako,
beetika ni disi di bapɔnkɔ suoto,
beetika ni disi di bakeke lɛma ba di bapɔnkɔ nnanfi ni lɛpɔ suoto
ku bapɔnkɔ lɛma basiɛtɛ osie kplɛ nwu,
kafɔɔ manamunikĩi baanyu ni Israel Klekletɛ nwu,
ee bamiɛ ni lɛkyakaako bakyeko ni SAATE nwu nfũ.
Di nnwɔɔ kafɔɔ eebe ni anu aafuo ni kɔkpaa kpile ɔwako;
anankyi ni sɛlaa nɔɔ kamaa.
Abataka anyila di kpiletɛ leyo,
ku mba ninkyakaako ni sikpile bablatɛ.
N-ya mmle amuu kafɔɔ lekye SAATE wɔ Ninlenke ni nfũ,
disibu nɔɔ ɔta lɛbla ɔkpɛ ninumbe nɔɔ kafɔɔ lemuɔ.
SAATE nwu Ninwuna kamatika nwɔ di suoto
ninumbe Ninwuna ku lɛsɔnu,
disibu ɔta Ninwuna ku osie
lɛsaatofo Ninwuna ku SAATE nwu lɛyɛkɛ-
dibale nwɔ suoto lɛyɔɔ kafɔɔ di SAATE nwu ɔyɛkɛ.
Alɔbakanko nle ɛɛnya ni ku anu nɔɔ,
ee abla disibu di nle eenu ni ku atoko nɔɔ;
SAATE kamanyu fɔ obe lele;
abata abiesaa lɛfɔ ankpanko fɔ kɔnɛɛ di kasɔ ka di kufĩ kɔpɛ ni suoto
abasiensa kafɔɔ akufi lɛfɔ.
Fabate fɛle kɔba ko beekpete ni ntu nwaa,
fɛle ntu kataakɔ ka di ntu nɔɔ ninsɔɔ ni diidii.
O Saate, sɛkpɛ lɛfɔ mpɔ lo!
Di ninumbe kanya fɛɛbla nya amuu;
kasɔ leyii ku ɔsaabla lɛfɔ.
Saate loo nwu lɛmuɔ, osie nɔɔ kafɔɔ nkpe onutũ;
lɛsɔnu nɔɔ nnaa kase.
Fanleko mi katũ ku kɔ̀ka lɛfɔ,
sɛmaa kafɔɔ fankpaa mi fankpee di dibu kamɛ.
Tuo wo mmle buɔka ni ayi loo nwaa,
alɛ buawɛ ninumbe otu.
Otii tinini kanya mbuɛ ninumbe ɔlaa,
ɔkplalomii nɔɔ kafɔɔ nkakatɛ ɔlaa wɔ ninte ni nkpo.
Ta suoto siyɔɔ fɔ di Saate nwu kamɛ,
ni abata fɔ otu lɛfɔ kamɛ dibiesaa.
O Saate, kpaa mi di ɔsaabla tinini lɛfɔ nwu kamɛ
ta balo nii oso-
bla osuku lɛfɔ kuoyila di anu nii.
Fatɔɔtɛɛ letofo nkpa osuku nwu;
fabata suoto lɛyɔɔ n-yii mi kamɛ di anu lɛfɔ,
ku lɛpɔ le ninaa ni kaloo di oletanɛɛkyɛ lɛfɔ.
Babawa ku kaku owi;
babapɛ ɔlaa di obe wɔ kamakplesa ma n-wako nii.
Kamaleko ma katũ nfenko di seklenyii ntu ɔlɔɔkɔ
di osuku wɔ niɛkyɛkyɛ ni suoto di lɛba le manamatuula nii,
diekye ami ninle Israel kote,
Efraim kafɔɔ ninle obisuɔtɔbi nii kasale.
Oo SAATE, n-ye nlɛ otii nkpa diele nle nwɔ mmu;
diɛlɛ dita otii alɛ aatofo nkpaa nɔɔ kasekɔ.
Kafɔɔ Yaa labla kasɔ di osie nɔɔ kamɛ;
ninumbe nɔɔ aayɔ aabla kayi
ni aablɛfɛsa osi di lɛsɔnu nɔɔ kamɛ nɛ.
Ninumbe diele banɔɔfo kamɛ dikpe?
Diele nkpa kaanale ninwako lɛsɔnu?
"Yaa nimba ninumbe ku osie;
kɔkà ku lɛsɔnu kafɔɔ nle nwɔ ale.
Ninfɛ di Yob ladiki kanya alɛ:
"Nwaako, n-ye nlɛ nle mmle nwaako dile.
Kafɔɔ lɛ di otii kafuo ote tinini di Yaa anu?
Nu di otii komiɛ alɛ ananfiko nwɔ ɔlaa yi,
ɔlɔbafuo ɔlaa onwii kanya odiki ɔtɔɔ di kakpe kamɛ.
Ninumbe nɔɔ lɛtaka katoo, osie nɔɔ lemuɔ.
Owe nitodikpɛko Yaa annaafũ nkɔ?
Ni aatɔkɔ ma alɛ, "Bilolaa lɛsaa le biɔbla ni binyu nwaa, diekye diele batii biɔka lɛka minta kafɔɔ SAATE nwu, nnwɔ ninsiko ye ni, di obe lele biediki lɛbɛ ku lɛpɔɔ.