1 After these things Jesus went away beyond the sea of Galilee, {or} of Tiberias,2 and a great crowd followed him, because they saw the signs which he wrought upon the sick.3 And Jesus went up into the mountain, and there sat with his disciples:4 but the passover, the feast of the Jews, was near.5 Jesus then, lifting up his eyes and seeing that a great crowd is coming to him, says to Philip, Whence shall we buy loaves that these may eat?6 But this he said trying him, for he knew what he was going to do.7 Philip answered him, Loaves for two hundred denarii are not sufficient for them, that each may have some little {portion}.8 One of his disciples, Andrew, Simon Peter's brother, says to him,9 There is a little boy here who has five barley loaves and two small fishes; but this, what is it for so many?10 {And} Jesus said, Make the men sit down. Now there was much grass in the place: the men therefore sat down, in number about five thousand.11 And Jesus took the loaves, and having given thanks, distributed {them} to those that were set down; and in like manner of the small fishes as much as they would.12 And when they had been filled, he says to his disciples, Gather together the fragments which are over and above, that nothing may be lost.13 They gathered {them} therefore together, and filled twelve hand-baskets full of fragments of the five barley loaves, which were over and above to those that had eaten.14 The men therefore, having seen the sign which Jesus had done, said, This is truly the prophet which is coming into the world.15 Jesus therefore knowing that they were going to come and seize him, that they might make {him} king, departed again to the mountain himself alone.16 But when evening was come, his disciples went down to the sea,17 and having gone on board ship, they went over the sea to Capernaum. And it had already become dark, and Jesus had not come to them,18 and the sea was agitated by a strong wind blowing.19 Having rowed then about twenty-five or thirty stadia, they see Jesus walking on the sea and coming near the ship; and they were frightened.20 But he says to them, It is I: be not afraid.21 They were willing therefore to receive him into the ship; and immediately the ship was at the land to which they went.22 On the morrow the crowd which stood on the other side of the sea, having seen that there was no other little ship there except that into which his disciples had got, and that Jesus had not gone with his disciples into the ship, but {that} his disciples had gone away alone;23 (but other little ships out of Tiberias came near to the place where they ate bread after the Lord had given thanks;)24 when therefore the crowd saw that Jesus was not there, nor his disciples, *they* got into the ships, and came to Capernaum, seeking Jesus.25 And having found him the other side of the sea, they said to him, Rabbi, when art thou arrived here?26 Jesus answered them and said, Verily, verily, I say to you, Ye seek me not because ye have seen signs, but because ye have eaten of the loaves and been filled.27 Work not {for} the food which perishes, but {for} the food which abides unto life eternal, which the Son of man shall give to you; for him has the Father sealed, {even} God.28 They said therefore to him, What should we do that we may work the works of God?29 Jesus answered and said to them, This is the work of God, that ye believe on him whom *he* has sent.30 They said therefore to him, What sign then doest thou that we may see and believe thee? what dost thou work?31 Our fathers ate the manna in the wilderness, as it is written, He gave them bread out of heaven to eat.32 Jesus therefore said to them, Verily, verily, I say to you, {It is} not Moses that has given you the bread out of heaven; but my Father gives you the true bread out of heaven.33 For the bread of God is he who comes down out of heaven and gives life to the world.34 They said therefore to him, Lord, ever give to us this bread.35 {And} Jesus said to them, I am the bread of life: he that comes to me shall never hunger, and he that believes on me shall never thirst at any time.36 But I have said to you, that ye have also seen me and do not believe.37 All that the Father gives me shall come to me, and him that comes to me I will not at all cast out.38 For I am come down from heaven, not that I should do *my* will, but the will of him that has sent me.39 And this is the will of him that has sent me, that of all that he has given me I should lose nothing, but should raise it up in the last day.40 For this is the will of my Father, that every one who sees the Son, and believes on him, should have life eternal; and I will raise him up at the last day.41 The Jews therefore murmured about him, because he said, I am the bread which has come down out of heaven.42 And they said, Is not this Jesus the son of Joseph, whose father and mother we have known? how then does *he* say, I am come down out of heaven?43 Jesus therefore answered and said to them, Murmur not among yourselves.44 No one can come to me except the Father who has sent me draw him, and I will raise him up in the last day.45 It is written in the prophets, And they shall be all taught of God. Every one that has heard from the Father {himself}, and has learned {of him}, comes to me;46 not that any one has seen the Father, except he who is of God, he has seen the Father.47 Verily, verily, I say to you, He that believes {on me} has life eternal.48 I am the bread of life.49 Your fathers ate the manna in the wilderness and died.50 This is the bread which comes down out of heaven, that one may eat of it and not die.51 I am the living bread which has come down out of heaven: if any one shall have eaten of this bread he shall live for ever; but the bread withal which I shall give is my flesh, which I will give for the life of the world.52 The Jews therefore contended among themselves, saying, How can he give us this flesh to eat?53 Jesus therefore said to them, Verily, verily, I say unto you, Unless ye shall have eaten the flesh of the Son of man, and drunk his blood, ye have no life in yourselves.54 He that eats my flesh and drinks my blood has life eternal, and I will raise him up at the last day:55 for my flesh is truly food and my blood is truly drink.56 He that eats my flesh and drinks my blood dwells in me and I in him.57 As the living Father has sent me and I live on account of the Father, *he* also who eats me shall live also on account of me.58 This is the bread which has come down out of heaven. Not as the fathers ate and died: he that eats this bread shall live for ever.59 These things he said in {the} synagogue, teaching in Capernaum.60 Many therefore of his disciples having heard {it} said, This word is hard; who can hear it?61 But Jesus, knowing in himself that his disciples murmur concerning this, said to them, Does this offend you?62 If then ye see the Son of man ascending up where he was before?63 It is the Spirit which quickens, the flesh profits nothing: the words which I have spoken unto you are spirit and are life.64 But there are some of you who do not believe. For Jesus knew from the beginning who they were who did not believe, and who would deliver him up.65 And he said, Therefore said I unto you, that no one can come to me unless it be given to him from the Father.66 From that {time} many of his disciples went away back and walked no more with him.67 Jesus therefore said to the twelve, Will ye also go away?68 Simon Peter answered him, Lord, to whom shall we go? thou hast words of life eternal;69 and we have believed and known that thou art the holy one of God.70 Jesus answered them, Have not I chosen you the twelve? and of you one is a devil.71 Now he spoke of Judas {the son} of Simon, Iscariote, for he {it was who} should deliver him up, being one of the twelve.

1 Poste Jesuo foriris trans la maron de Galileo, tio estas de Tiberias.2 Kaj granda homamaso lin sekvis, ĉar ili vidis la signojn, kiujn li faris por la malsanuloj.3 Kaj Jesuo supreniris sur la monton, kaj tie li sidis kun siaj disĉiploj.4 Kaj la Pasko, la festo de la Judoj, estis proksima.5 Jesuo do, levinte siajn okulojn, kaj ekvidinte, ke granda homamaso venas al li, diris al Filipo:De kie ni aĉetu panojn, por ke ĉi tiuj manĝu?6 Tion li diris, por provi lin; ĉar li mem sciis, kion li faros.7 Filipo respondis al li:Panoj por ducent denaroj ne sufiĉus por ili, por ke ĉiu iometon ricevu.8 Unu el liaj disĉiploj, Andreo, frato de Simon Petro, diris al li:9 Ĉi tie estas knabo, kiu havas kvin hordeajn panojn kaj du malgrandajn fiŝojn; sed kio estas tio por tiom da homoj?10 Jesuo diris:Sidigu la homojn. Kaj estis tie multe da herbo. La viroj do sidiĝis, nombre ĉirkaŭ kvin mil.11 Kaj Jesuo prenis la panojn, kaj doninte dankon, disdonis al la sidiĝintoj; kaj tiel same el la fiŝoj tiom, kiom oni deziris.12 Kaj kiam ili satiĝis, li diris al siaj disĉiploj:Kolektu la postrestantajn fragmentojn, por ke nenio perdiĝu.13 Ili do kolektis ilin, kaj plenigis dek du korbojn per la fragmentoj de la kvin hordeaj panoj, kiuj postrestis al la manĝintoj.14 Kiam do la homoj vidis la signon, kiun Jesuo faris, ili diris:Ĉi tiu estas vere la profeto, kiu devis veni en la mondon.15 Tial Jesuo, eksciante, ke oni celas veni kaj kapti lin, por fari lin reĝo, denove fortiris sin sola al la monto.16 Kaj kiam vesperiĝis, liaj disĉiploj malsupreniris al la maro;17 kaj enŝipiĝinte, ili veturis trans la maron al Kapernaum. Kaj jam estis mallume, kaj Jesuo ankoraŭ ne venis al ili.18 Kaj la maro malsereniĝis de forta vento, kiu blovis.19 Kiam do ili remis proksimume dudek kvin ĝis tridek stadiojn, ili ekvidis Jesuon iranta sur la akvo, kaj proksimiĝanta al la ŝipo; kaj ili timis.20 Sed li diris al ili:Ĝi estas mi; ne timu.21 Tiam ili volonte ricevis lin en la ŝipon, kaj tuj la ŝipo albordiĝis tien, kien ili veturis.22 La sekvantan tagon, kiam la homamaso, kiu restis trans la maro, vidis, ke nenia ŝipeto estas tie krom unu, kaj ke Jesuo ne eniris kun la disĉiploj en la ŝipon, sed la disĉiploj solaj veturis23 (venis tamen ŝipetoj el Tiberias proksime al la loko, kie oni manĝis la panon, post kiam la Sinjoro donis dankon) -24 kiam do la homamaso vidis, ke Jesuo ne estas tie, nek liaj disĉiploj, ili ankaŭ eniris la ŝipetojn kaj veturis al Kapernaum, serĉante Jesuon.25 Kaj trovinte lin trans la maro, ili diris al li:Rabeno, kiam vi venis ĉi tien?26 Jesuo respondis al ili kaj diris:Vere, vere, mi diras al vi:Vi min serĉas, ne ĉar vi vidis signojn, sed ĉar vi manĝis el la panoj kaj satiĝis.27 Laboru ne por la pereema nutraĵo, sed por la nutraĵo, kiu restas ĝis eterna vivo, kiun la Filo de homo donos al vi; ĉar lin Dio, la Patro, sigelis.28 Ili do diris al li:Kiel ni agu, por ke ni faru la farojn de Dio?29 Jesuo respondis kaj diris al ili:Jen la faro de Dio:kredi al tiu, kiun Li sendis.30 Ili do diris al li:Kian signon vi montras, por ke ni vidu kaj kredu al vi? kion vi faras?31 Niaj patroj manĝis la manaon en la dezerto, kiel estas skribite:Li donis al ili ĉielan panon por manĝi.32 Jesuo do diris al ili:Vere, vere, mi diras al vi:Ne Moseo donis al vi tiun ĉielan panon; sed mia Patro donas al vi la veran ĉielan panon.33 Ĉar la pano de Dio estas tiu, kiu malsupreniras de la ĉielo kaj donas vivon al la mondo.34 Ili do diris al li:Sinjoro, ĉiam donu al ni tiun panon.35 Jesuo diris al ili:Mi estas la pano de vivo; kiu venas al mi, tiu neniam malsatos, kaj kiu kredas al mi, tiu neniam soifos.36 Sed mi diris al vi, ke vi min vidis, kaj tamen vi ne kredas.37 Ĉio, kion la Patro donas al mi, venos al mi; kaj tiun, kiu venas al mi, mi ja ne elĵetos.38 Ĉar mi malsupreniris de la ĉielo, por plenumi ne mian volon, sed la volon de Tiu, kiu min sendis.39 Kaj estas la volo de Tiu, kiu min sendis, ke el ĉio, kion Li donis al mi, mi ne perdu ion, sed relevu ĝin en la lasta tago.40 Ĉar estas la volo de mia Patro, ke ĉiu, kiu vidas la Filon kaj kredas al li, havu eternan vivon; kaj mi levos tiun en la lasta tago.41 La Judoj do murmuris pri li, ĉar li diris:Mi estas la pano, kiu malsupreniris de la ĉielo.42 Kaj ili diris:Ĉu ĉi tiu ne estas Jesuo, filo de Jozef, kies patron kaj patrinon ni konas? kiel do li diras:Mi malsupreniris de la ĉielo?43 Jesuo respondis kaj diris al ili:Ne murmuru inter vi.44 Neniu povas veni al mi, se la Patro, kiu min sendis, ne tiros lin; kaj mi levos tiun en la lasta tago.45 Estas skribite en la profetoj:Kaj ĉiuj estos instruitaj de Dio. Ĉiu do, kiu aŭdis de la Patro kaj lernis, venas al mi.46 Neniu vidis la Patron, krom tiu, kiu estas de Dio; li vidis la Patron.47 Vere, vere, mi diras al vi:Kiu kredas, tiu havas vivon eternan.48 Mi estas la pano de vivo.49 Viaj patroj manĝis la manaon en la dezerto, kaj mortis.50 Jen la pano, kiu malsupreniris de la ĉielo, por ke oni manĝu el ĝi kaj ne mortu.51 Mi estas la viva pano, kiu malsupreniris de la ĉielo; se iu manĝos el ĉi tiu pano, tiu vivos eterne; kaj la pano, kiun mi donos, estas mia karno, por la vivo de la mondo.52 La Judoj do disputis inter si, dirante:Kiel ĉi tiu povas doni al ni sian karnon por manĝi?53 Jesuo do diris al ili:Vere, vere, mi diras al vi:Se vi ne manĝas la karnon de la Filo de homo kaj ne trinkas lian sangon, vi ne havas en vi vivon.54 Kiu manĝas mian karnon kaj trinkas mian sangon, tiu havas eternan vivon; kaj mi levos tiun en la lasta tago.55 Ĉar mia karno estas vera manĝaĵo, kaj mia sango estas vera trinkaĵo.56 Kiu manĝas mian karnon kaj trinkas mian sangon, tiu restas en mi, kaj mi en li.57 Kiel la vivanta Patro min sendis, kaj mi vivas pro la Patro, tiel, kiu min manĝas, tiu vivos pro mi.58 Jen la pano, kiu malsupreniris de la ĉielo; ne kiel la patroj manĝis, kaj mortis; kiu manĝas ĉi tiun panon, tiu vivos eterne.59 Tion li diris en la sinagogo, instruante en Kapernaum.60 Multaj do el liaj disĉiploj, aŭdinte tion, diris:Malfacila estas tiu parolo; kiu povas lin aŭskulti?61 Sed Jesuo, sciante en si mem, ke liaj disĉiploj pri tio murmuris, diris al ili:Ĉu tio faligas vin?62 Kio do, se vi vidos la Filon de homo supreniranta tien, kie li antaŭe estis?63 La spirito estas la viviganto; la karno nenion utilas; la vortoj, kiujn mi diris al vi, estas spirito kaj estas vivo.64 Sed estas iuj el vi, kiuj ne kredas. Ĉar Jesuo sciis de la komenco, kiuj estas la nekredantoj, kaj kiu lin perfidos.65 Kaj li diris:Tial mi diris al vi, ke neniu povas veni al mi, se tio ne estas donita al li de mia Patro.66 Ĉe tio multaj el liaj disĉiploj iris returne kaj lin ne plu akompanis.67 Jesuo do diris al la dek du:Ĉu vi ankaŭ volas foriri?68 Simon Petro respondis al li:Sinjoro, al kiu ni iru? vi havas la vortojn de eterna vivo.69 Kaj ni ekkredis kaj scias, ke vi estas la Sanktulo de Dio.70 Respondis al ili Jesuo:Ĉu mi ne elektis vin la dek du, kaj unu el vi estas diablo?71 Li parolis pri Judas Iskariota, filo de Simon; ĉar tiu, unu el la dek du, estis perfidonta lin.