1 Der Wein, das starke Getränk, macht übermütig und wild, und keiner, der sich damit berauscht, wird weise. 2 Der König ist zu fürchten wie ein brüllender Löwe; wer sich seinen Zorn zuzieht, verwirkt sein Leben. 3 Abzulassen vom Zank ist für den Mann eine Ehre; jeder Narr aber kann die Zähne zeigen. 4 Im Herbst will der Faule nicht pflügen; begehrt er dann in der Ernte, so ist nichts da! 5 Tiefes Wasser ist der Rat im Herzen eines Mannes; ein verständiger Mann aber schöpft es aus. 6 Viele Menschen werden gnädige Herren genannt; wer findet aber einen treuen Mann? 7 Ein Gerechter, der in seiner Unsträflichkeit wandelt, wohlgehe es seinen Kindern nach ihm! 8 Ein König, der auf dem Richterstuhl sitzt, findet mit seinen Augen jeden Bösen heraus. 9 Wer kann sagen: Ich habe mein Herz geläutert, ich bin rein geworden von meiner Sünde? 10 Zweierlei Gewicht und zweierlei Maß, die sind beide dem HERRN ein Greuel! 11 Schon ein Knabe gibt durch seine Handlungen zu erkennen, ob er lauter und redlich werden will. 12 Ein hörendes Ohr und ein sehendes Auge, die hat beide der HERR gemacht. 13 Liebe den Schlaf nicht, sonst wirst du arm; tue deine Augen auf, so hast du zu essen genug! 14 «Es ist schlecht, es ist schlecht!» spricht der, welcher etwas kaufen will; nimmt er’s aber doch, so rühmt er sich hernach. 15 Es gibt Gold und viele Perlen; aber ein kostbares Geschmeide sind verständige Lippen. 16 Nimm ihm sein Kleid; denn er hat sich für einen Fremden verbürgt; und statt der Unbekannten pfände ihn aus! 17 Erschwindeltes Brot schmeckt dem Manne süß; aber hernach wird sein Mund voll Kies. 18 Pläne kommen durch Beratung zustande, und mit Überlegung führe Krieg! 19 Ein umhergehender Verleumder plaudert Geheimnisse aus; darum, weil er das Maul nicht halten kann, laß dich gar nicht mit ihm ein! 20 Wer seinem Vater und seiner Mutter flucht, dessen Leuchte wird erlöschen in der dichtesten Finsternis. 21 Ein Erbe, das man zuerst kaum erwarten mag, wird schließlich nicht gesegnet sein. 22 Du sollst nicht sagen: «Ich will Böses vergelten!» Harre des HERRN, der wird dir helfen! 23 Zweierlei Gewicht ist dem HERRN ein Greuel, und falsche Waage ist nicht gut. 24 Vom HERRN hangen die Schritte des Mannes ab; was versteht der Mensch von seinem Weg? 25 Es ist dem Menschen ein Fallstrick, überstürzt zu rufen: «Geweiht!» und erst nach dem Gelübde zu überlegen. 26 Ein weiser König worfelt die Gottlosen und zerdrischt sie mit dem Rad. 27 Der Geist des Menschen ist eine Leuchte des HERRN; sie durchforscht alle Kammern des Leibes. 28 Gnade und Wahrheit werden den König behüten; durch Gnade befestigt er seinen Thron. 29 Der Jünglinge Zier ist ihre Kraft, und der Greise Schmuck ist ihr graues Haar. 30 Blutige Striemen reinigen vom Bösen, und Schläge treffen die Kammern des Leibes.
1 Ko tā te wāina he whakahī, ko tā te wai kaha he ngangau;
ā, ko te hunga katoa e whakapōhēhētia ana e tērā, kāhore ō rātou whakaaro nui.
2 Ānō he raiona e hāmama ana te wehi o te kīngi;
ko te tangata e whakaoho ana i a ia kia riri, e hara ana ki tōna wairua ake.
3 He whakahōnore mō te tangata te noho wātea mai i te ngangare;
engari ko ngā wairangi he kōwhetewhete tonu.
4 Kāhore te māngere e parau, he mea ki te hōtoke;
nō reira ka pākiki kai māna i te kotinga wīti, ā, kāhore e whiwhi.
5 He wai hōhonu te whakaaro i roto i te ngākau o te tangata;
e utuhia anō ia e te tangata mātau.
6 Ko tā te tini o te tangata he kauwhau i tōna atawhai ake;
ko wai ia e kite i te tangata pono?
7 Ko te tangata tika, e haere ana i runga i tōna tapatahi,
ka manaakitia āna tamariki i muri i a ia.
8 Ko te kīngi e noho ana i runga i te torōna whakawā,
tītaritaria ana e ōna kanohi ngā hē katoa.
9 Ko wai e mea, "Kua mā i ahau tōku ngākau,
kua tahia atu ōku hara"?
10 Ko ngā pāuna huhua, ko ngā mēhua huhua,
he rite tahi taua rua, he mea whakarihariha anake ki a Ihowā.
11 He tamariki nei anō ka mōhiotia ki āna hanga,
he mā rānei, he tika rānei tāna mahi.
12 Ko te taringa rongo, ko te kanohi titiro,
nā Ihowā rāua ngātahi i hanga.
13 Kaua e matenuitia te moe, kei rawakoretia koe;
titiro ōu kanohi, ā, ka mākona koe i te taro.
14 "Ehara ehara," e ai tā te kaihoko;
tōna haerenga atu ia, kei te whakamanamana.
15 He kōura tēnā me te tini o te rupi;
engari he taonga utu nui ngā ngutu o te mātauranga.
16 Tangohia te kākahu o te kaiwhakakapi mō te tangata kē;
puritia hoki te tangata i taunahatia hei whakakapi mō ngā tāngata kē.
17 He reka ki te tangata te taro o te teka;
muri iho ka kī tōna māngai i te kirikiri.
18 Mā te rūnanga ka ū ai ngā whakaaro;
kia pai hoki te ngārahu ina anga ki te whawhai.
19 Ko te tangata e kōpikopiko ana ki te kawekawe kōrero, ka whākina e ia ngā kōrero ngaro;
nā reira kaua e raweke atu ki te tangata ngutu hāmama.
20 Ko te tangata e kanga ana i tōna pāpā, i tōna whaea,
ka tineia tōna rama i roto i te pōuri kerekere.
21 I te tīmatanga e hohoro mai pea te taonga;
e kore ia tōna mutunga e whakapaingia.
22 Kaua e mea, "Ka utua e ahau te kino";
tāria tā Ihowā, ā, kei a ia he oranga mōu.
23 He mea whakarihariha ki a Ihowā ngā taimaha rerekē;
ā, e kore hoki te pāuna tinihanga e pai.
24 Nā Ihowā ngā hāereerenga o te tangata;
nā, mā te aha te tangata ka mātau ai ki tōna ara?
25 Hei rore ki te tangata te oho noa ake ki te mea, "He tapu!"
ā, i muri i ngā kī taurangi, kia uiui.
26 Ka tītaritaria e te kīngi whakaaro nui te hunga kino,
ā, ka hurihia hoki e ia te wīra patu wīti ki runga ki a rātou.
27 He rama nā Ihowā te manawa o te tangata,
e rapu ana i ngā mea katoa i roto rawa i te kōpū.
28 Hei kaitiaki mō te kīngi te atawhai me te pono;
e tautokona ake ana hoki tōna torōna e te atawhai.
29 Ko te korōria o ngā taitama ko tō rātou kaha;
ā, ko te ātaahua o ngā kaumātua ko te upoko hina.
30 E tahia atu ana te kino e ngā kārawarawa o te patunga;
ā, e tae rawa ana ngā whiu ki ngā wāhi o roto rawa o te kōpū.