1 Beneide böse Menschen nicht und begehre nicht, es mit ihnen zu halten; 2 denn ihr Herz trachtet nach Schaden, und ihre Lippen reden Unheil! 3 Durch Weisheit wird ein Haus gebaut, und durch Verstand wird es sich behaupten; 4 auch werden durch Einsicht seine Kammern mit allerlei köstlichem und lieblichem Gut gefüllt. 5 Ein weiser Mann ist stark, und ein verständiger Mensch stählt seine Kraft. 6 Denn durch kluge Maßregeln gewinnst du die Schlacht und durch die Menge der Ratgeber den Sieg. 7 Die Weisheit ist dem Narren zu hoch; er tut seinen Mund nicht auf im Tor! 8 Wer vorsätzlich Böses tut, den nenne man einen Bösewicht! 9 Dummheiten ersinnen ist Sünde, und ein Spötter ist ein abscheulicher Mensch! 10 Zeigst du dich schwach am Tage der Not, so ist deine Kraft beschränkt! 11 Errette, die zum Tode geschleppt werden, und die zur Schlachtbank wanken, halte zurück! 12 Wenn du sagen wolltest: «Siehe, wir haben das nicht gewußt!» wird nicht der, welcher die Herzen prüft, es merken, und der deine Seele beobachtet, es wahrnehmen und dem Menschen vergelten nach seinem Tun? 13 Iß Honig, mein Sohn, denn er ist gut, und Honigseim ist süß für deinen Gaumen! 14 So erkenne auch, daß die Weisheit gut ist für deine Seele; wenn du sie gefunden hast, so hast du eine Zukunft, und deine Hoffnung wird nicht vernichtet werden. 15 Du Gottloser, laure nicht auf die Wohnung des Gerechten und störe seine Ruhe nicht! 16 Denn der Gerechte fällt siebenmal und steht wieder auf; aber die Gottlosen stürzen nieder im Unglück. 17 Freue dich nicht über den Fall deines Feindes, und wenn er strauchelt, so frohlocke nicht! 18 daß nicht der HERR es sehe und es ihm mißfalle und er seinen Zorn abwende von ihm. 19 Erzürne dich nicht über die Bösen, sei nicht neidisch auf die Übeltäter! 20 Denn der Böse hat keine Zukunft, und die Leuchte der Gottlosen wird erlöschen. 21 Fürchte den HERRN, mein Sohn, und den König, und laß dich nicht mit Neuerungssüchtigen ein! 22 Denn ihr Unglück wird plötzlich kommen und ihrer beider Verderben; wer kennt es? 23 Auch diese Sprüche kommen von den Weisen: die Person ansehen im Gericht, ist nicht gut. 24 Wer zum Gottlosen spricht: «Du bist gerecht!» dem fluchen die Völker, und die Leute verwünschen ihn; 25 aber an denen, die recht richten, hat man Wohlgefallen, und über sie kommt der Segen des Guten. 26 Eine rechte Antwort ist wie ein Kuß auf die Lippen. 27 Verrichte zuerst draußen dein Geschäft und besorge deine Feldarbeit, darnach baue dein Haus. 28 Tritt nicht ohne Ursache als Zeuge auf wider deinen Nächsten! Was willst du irreführen mit deinen Lippen? 29 Sage nicht: «Wie er mir getan, so will ich ihm tun; ich will dem Mann vergelten nach seinem Werk!» 30 Ich ging vorüber an dem Acker des Faulen und an dem Weinberge des Unverständigen 31 und siehe, er ging ganz in Disteln auf, und Nesseln überwucherten ihn, und seine Mauer war eingestürzt. 32 Das sah ich und nahm es zu Herzen; ich betrachtete es und zog eine Lehre daraus: 33 «Ein wenig schlafen, ein wenig schlummern, die Hände ein wenig ineinanderlegen, um zu ruhen»; 34 so kommt deine Armut wie ein Landstreicher dahergeschritten und dein Mangel wie ein gewappneter Mann!
1 Kei hae koe ki te hunga kino,
kaua hoki e hiahia hei hoa mō rātou.
2 Ko tā tō rātou ngākau hoki e whakaaro ai, he tūkino,
ko tā ō rātou ngutu e kōrero ai, he whanokē.
3 Mā te whakaaro nui ka hangā ai te whare,
ā, mā te mātauranga ka ū ai.
4 Mā te mōhio hoki ka kī ai ngā rūma
i ngā taonga utu nui katoa, i ngā mea āhuareka.
5 He kaha te tangata whakaaro nui;
āe, e whakanuia ana e te tangata mōhio te kaha.
6 Nā, kia pai te ngārahu ina anga koe ki te whawhai;
kei te tokomaha hoki o ngā kaiwhakatakoto whakaaro te ora.
7 He tiketike rawa te whakaaro nui mō te wairangi;
e kore e kuihi tōna māngai i te kūwaha.
8 Ko te tangata e whakaaro ana ki te kino,
ka kīia he whanokē.
9 He hara te whakaaro wairangi;
he mea whakarihariha anō ki te tangata te tangata whakahī.
10 Ki te ngoikore koe i te rā o te hē,
he iti tōu kaha.
11 Whakaorangia te hunga e kawea atu ana ki te mate,
ā, puritia mai hoki e koe te hunga e meatia ana kia whakamatea.
12 Ki te mea koe, "Nanā, kīhai tēnei i mōhiotia e mātou";
kāhore ianei te kaipāuna ngākau i te whakaaro ki tērā?
Ā, ko te kaitiaki o tōu wairua, kāhore rānei ia e mōhio,
e kore rānei e hōmai e ia ki te tangata kia rite ki tāna mahi?
13 Kainga, e tāku tama, te honi, he pai hoki;
me te honikoma, he mea reka hoki ki tōu māngai.
14 Ka mōhio ai koe ki te whakaaro nui, he mea ki tōu wairua;
ki te kitea e koe, he tukunga iho anō tōna, e kore hoki tāu i tūmanako ai e hātepea.
15 Kaua, e te tangata kino, e whanga ki te nohoanga o te tangata tika;
kei tūkino koe ki tōna takotoranga.
16 E hinga ana hoki te tangata tika, e whitu hinganga, ka ara ake anō;
ka whakatakā ia te hunga kino e te hē.
17 Kaua e harakoa ki te hinga tōu hoariri,
kaua hoki tōu ngākau e hari ina taka ia;
18 kei kite a Ihowā, ā, ka hē ki tāna titiro,
ā, ka tahuri atu tōna riri i a ia.
19 Kei mamae koe, he mea mō ngā kaimahi i te kino,
kei hae hoki ki te hunga kino.
20 Kāhore hoki he mutunga pai ki te tangata kino;
ka keto hoki te rama a te hunga kino.
21 E tāku tama, e wehi ki a Ihowā, ki te kīngi hoki;
ā, kaua e whakauru noa atu ki te hunga e mea ana ki te whakaputa kē.
22 Nō te mea ka puta tata te aituā mō rātou;
ā, ko wai ka mōhio ki te whakangaromanga ō rāua tokorua?
23 He whakatauki anō hoki ēnei nā te hunga whakaaro nui:
Ehara i te mea pai kia whakaaro ki te kanohi tāngata ina whakawā.
24 Ko te tangata e mea ana ki te tangata kino, "He tika koe,"
ka kanga ngā iwi ki a ia, ka whakarihariha ngā tauiwi ki a ia.
25 Otiia ka koa ngā ngākau o te hunga e rīria ai tōna hē,
ka tau iho anō hoki te manaaki pai ki runga ki a rātou.
26 Ka kihia e ia ngā ngutu e whakahoki ana
i ngā kupu tika.
27 Meinga kia takoto pai tāu mahi i waho,
kia rite hoki hei meatanga māu i te māra;
muri iho ka hanga i tōu whare.
28 Kaua koe e tū hei kaiwhakaatu hē mō tōu hoa, i te mea kāhore he take;
ā, kaua e tinihanga ki ōu ngutu.
29 Kaua e kī, "Ka meatia anō e ahau ki a ia tāna i mea ai ki ahau;
ka rite ki tā te tangata mahi tāku e whakahoki ai ki a ia."
30 I haere ahau i te taha o te māra a te māngere,
i te taha hoki o te māra wāina a te tangata kāhore ōna mahara;
31 nā, kua tupuria katoatia e te tātarāmoa,
kapi tonu te mata o te māra i te ongaonga,
ā, ko tō reira taiepa kōhatu kua oti te wāhi.
32 Kātahi ahau ka titiro, ka āta whakaaroaro;
ka kite ahau, ā, ka hopu mai hei ako mōku.
33 Kia iti ake nei te wāhi e parangia ai, kia iti ake nei te moe,
kia iti ake te kōtuituitanga o ngā ringa ka moe ai.
34 Ka pērā te haerenga mai o tōu mūhore ānō he kaipāhua;
o tōu rawakore hoki ānō he tangata mau patu.