1 Ein guter Name ist wertvoller als großer Reichtum, und Anmut ist besser als Silber und Gold. 2 Reiche und Arme begegnen einander; der HERR hat sie alle gemacht. 3 Der Kluge sieht das Unglück und verbirgt sich; aber die Einfältigen tappen hinein und müssen es büßen. 4 Der Lohn der Demut und der Furcht des HERRN ist Reichtum, Ehre und Leben. 5 Dornen und Schlingen sind auf dem Wege des Verkehrten; wer seine Seele bewahren will, bleibe fern davon! 6 Gewöhnt man einen Knaben an den Weg, den er gehen soll, so läßt er nicht davon, wenn er alt wird! 7 Der Reiche herrscht über die Armen, und wer borgt, ist des Gläubigers Knecht. 8 Wer Unrecht sät, wird Unheil ernten, und die Rute seines Übermuts liegt bereit. 9 Gesegnet wird der Mitleidige; denn er gibt dem Armen von seinem Brot. 10 Vertreibe den Spötter, so nimmt der Streit ein Ende, und das Zanken und Schmähen hört auf. 11 Wer Herzensreinheit liebt und anmutige Lippen hat, dessen Freund ist der König. 12 Die Augen des HERRN behüten die Erkenntnis, aber er verwirrt die Reden des Betrügers. 13 Der Faule spricht: «Es ist ein Löwe draußen; der könnte mich auf offener Straße zerreißen!» 14 Ein Hurenmaul ist eine tiefe Grube; wen der HERR strafen will, der fällt hinein. 15 Torheit steckt dem Knaben im Herzen; aber die Rute der Zucht wird sie ihm austreiben. 16 Wer einen Armen drückt, bereichert ihn; wer einem Reichen gibt, schadet ihm nur. 17 Neige dein Ohr und höre die Worte der Weisen, und dein Herz merke auf meine Lehre! 18 Denn das ist lieblich, wenn du sie in deinem Innern bewahrst, wenn sie allzumal bereitstehen auf deinen Lippen. 19 Damit du dein Vertrauen auf den HERRN setzest, lehre ich dich heute, ja, dich! 20 Habe ich dir nicht Vortreffliches geschrieben mit Ratschlägen und Lehren, 21 daß ich dir kundtäte die zuverlässigen Worte der Wahrheit, damit du wahrheitsgetreuen Bescheid gebest denen, die dich senden? 22 Beraube den Schwachen nicht, weil er schwach ist, und unterdrücke den Elenden nicht im Tor! 23 Denn der HERR wird ihre Sache führen und wird denen, die sie berauben, das Leben rauben. 24 Geselle dich nicht zu einem Zornmütigen und begib dich zu keinem Hitzkopf, 25 damit du dir nicht seinen Wandel angewöhnest und er dir nicht zum Fallstrick deiner Seele werde. 26 Sei nicht unter denen, welche in die Hand geloben, die sich für Schulden verbürgen; 27 denn wenn du nicht bezahlen kannst, warum soll man dir dein Bett wegnehmen? 28 Verrücke die ewige Grenze nicht, welche deine Väter gemacht haben. 29 Siehst du jemand emsig in seinem Geschäft, der darf sich vor Könige stellen; er wird nicht bei unbedeutenden Leuten dienen.
1 Engari te ingoa pai e whiriwhiria rawatia i ngā taonga nui,
me te manakohanga aroha i te hiriwa, i te kōura.
2 Ka tūtataki te tangata taonga rāua ko te rawakore;
ko Ihowā te kaihanga ō rātou katoa.
3 Ko te tangata tūpato, ka kitea atu e ia te hē, ka huna i a ia;
ko ngā kūware, haere tonu atu, mamae tonu atu.
4 Ko te hua o te māhaki, ā, ko te wehi ki a Ihowā,
he taonga, he hōnore, he ora.
5 He tātarāmoa, he māhanga kei te ara o te whanokē;
ko te tangata ia e tiaki ana i tōna wairua, ka matara atu i ēnā.
6 Whakatupuria ake te tamaiti i te ara e haere ai ia,
ā, ka kaumātua, e kore e mahue i a ia.
7 E whakatakoto tikanga ana te tangata taonga mō ngā rawakore;
ā, ko te tangata i te nama, hei pononga ia mā te tangata nāna i whakatārewa mai.
8 Ko te kairui o te kino, ka kokoti i te hē;
ā, ka kāhore noa iho te patu o tōna riri.
9 Ko te kanohi ohaoha, ka manaakitia tērā;
e hoatu ana hoki e ia tētahi wāhi o tāna taro mā te rawakore.
10 Peia atu te tangata whakahī, ā, ka riro te ngangare;
ka mutu anō hoki te totohe me te whakahāwea.
11 Ko te tangata e matenui ana ki te ngākau mā,
ko te kīngi he hoa mōna, mō te āhuareka o ōna ngutu.
12 Mā ngā kanohi o Ihowā e tiaki te tangata whai mātauranga,
e whakatakā ana hoki e ia ngā kupu a te tangata kōpeka.
13 E mea ana te māngere, "He raiona kei waho;
ka whakamatea ahau ki ngā huarahi!"
14 He poka hōhonu te māngai o ngā wāhine kē;
ka taka ki roto tā Ihowā tangata e whakarihariha ai.
15 Paihere rawa te wairangi ki roto ki te ngākau o te tamaiti,
otiia, mā te rākau o te whiu e pei kia matara atu i a ia.
16 Ko te tangata e tūkino ana i te rawakore kia maha atu ai he taonga māna,
me te tangata hoki e hoatu mea ana ki te tangata taonga,
ka tutuki rāua ki te mūhore kau.
17 Anga mai tōu taringa, whakarongo mai hoki ki ngā kupu a te hunga whakaaro nui,
kia tahuri mai hoki tōu ngākau ki tōku mātauranga.
18 He mea āhuareka hoki, mehemea ka puritia e koe i roto i tōu kōpū,
ki te ū ngātahi rāua ki runga ki ōu ngutu.
19 Kia okioki ai koe ki a Ihowā,
koia i whakakitea ai e ahau aua mea ki a koe i tēnei rā – ki a koe nā anō.
20 He teka ianei hira rawa ngā mea kua tuhituhia atu nei e ahau ki a koe,
he kupu ako, he kupu mōhio;
21 kia mōhio ai koe ki te tūturutanga o ngā kupu o te pono,
kia whakahokia ai e koe he kupu pono
ki te hunga e ngare ana i a koe?
22 Kaua e pāhuatia te rawakore, nō te mea he rawakore ia,
kaua hoki e whakatupuria kinotia te tangata iti i te kūwaha.
23 Nō te mea ka tohea e Ihowā tā rātou tohe,
ka pāhuatia anō hoki e ia te wairua o te hunga e pāhua ana i a rātou.
24 Kaua e whakahoa ki te tangata pukuriri;
kei haere tahi hoki koe i te tangata āritarita;
25 kei ākona e koe ōna ara,
ā, ka riro i a koe he māhanga mō tōu wairua.
26 Kei uru koe ki roto ki te hunga papaki ringa,
ki ngā kaiwhakakapi tūranga rānei mō te moni tārewa;
27 ki te kāhore āu mea hei utu,
hei aha i tangohia ai e ia tōu moenga i raro i a koe?
28 Kaua e whakanekehia atu te rohe tawhito
i whakatakotoria e ōu mātua.
29 Kei te kite rānei koe i tētahi tangata e uaua ana ki tāna mahi?
Ka tū ia ki te aroaro o ngā kīngi;
e kore ia e tū ki te aroaro o ngā ware.