A multiplicação dos pães
1 Depois disso, Jo 6.1-13;Mt 14.13-21;Mc 6.32-44;Lc 9.10-17Jesus atravessou o Mt 4.18; cp.Lc 5.1mar da Galileia, que é o Jo 21.1; cp.Jo 6.23de Tiberíades. 2 Uma grande multidão seguia-o, porque viram Jo 2.11os milagres que operara nos que se achavam enfermos. 3 Jesus subiu Jo 6.15; cp.Mt 5.1ao monte e ali se assentou com seus discípulos. 4 Ora, a Jo 2.13Páscoa, festa dos judeus, estava próxima. 5 Jesus, então, levantando os olhos e vendo que uma grande multidão vinha ter com ele, disse a Jo 1.43Filipe: Onde compraremos pão para lhes dar de comer? 6 (Mas dizia isso para o cp.2Co 13.5;Ap 2.2(Gr.)experimentar; porque ele sabia o que ia fazer.) 7 Respondeu-lhe Filipe: Mc 6.37Duzentos denáriosUm denário valia 315 réis, moeda brasileira. de pão não lhes bastam, para que cada um receba um pouco. 8 Um de seus Jo 2.2discípulos, chamado Jo 1.40André, irmão de Pedro, disse-lhe: 9 Está aqui um rapaz que tem cinco pães de cevada e dois Jo 21.9-10,13;Jo 6.11peixes; mas que é isso para tanto povo? 10 Disse Jesus: Fazei sentar o povo. Havia naquele lugar cp.Jo 6.4;Mc 6.39muito feno. Sentaram-se, pois, os homens em número de cerca de cp.Mt 14.21cinco mil. 11 Jesus, então, tomou os pães e, Jo 6.23;Mt 15.36tendo dado graças, distribuiu-os pelos que estavam sentados; e do mesmo modo dos peixes, quanto queriam. 12 Depois de saciados, disse Jesus a seus discípulos: Recolhei os pedaços que sobejaram, para que nada se perca. 13 Assim, os recolheram e encheram doze Mt 14.20cestos de pedaços dos cinco pães de cevada, que sobejaram aos que haviam comido. 14 Quando o povo viu o milagre que Jesus fizera, dizia: Este é verdadeiramente o Jo 1.21;Mt 11.3;21.11profeta que havia de vir ao mundo.
Jesus retira-se da multidão
15 Percebendo Jesus que eles estavam para vir e levá-lo à força, a fim de cp.Jo 18.36s.constituí-lo rei, Jo 6.15-21;Mt 14.22-23;Mc 6.46-51retirou-se novamente para Jo 6.3o monte, ele só.
Jesus anda sobre o mar
16 Chegada a tarde, desceram os seus discípulos ao mar; e, entrando numa barca, 17 atravessaram o mar para ir a cp.Mc 6.45;Jo 6.24,59Cafarnaum. Era já escuro, e Jesus ainda não tinha vindo ter com eles; 18 e o mar empolava-se, porque soprava um vento forte. 19 Tendo remado uns vinte e cinco ou trinta estádiosEstádio, medida itinerária de 185 metros., viram a Jesus andando sobre o mar e aproximando-se da barca, e ficaram com medo. 20 Mas ele lhes disse: Sou eu. Mt 14.27Não temais! 21 Eles, então, o receberam de boa vontade na barca, e imediatamente a barca chegou à terra para onde iam.
Jesus é o pão da vida
22 No dia seguinte, Jo 6.2a multidão que ficara no outro lado do mar notou que Jo 6.15ss.não havia ali senão uma barca, e que Jesus não tinha entrado nela com seus discípulos, mas que estes tinham partido sós; 23 chegaram, porém, outras barcas de cp.Jo 6.1Tiberíades, perto do lugar onde comeram o pão, depois de o Lc 7.13Senhor Jo 6.11ter dado graças. 24 Quando, pois, a multidão viu que Jesus não estava ali nem os seus discípulos, entraram nas barcas e Jo 6.17,59; cp.Mt 14.34;Mc 6.53foram a Cafarnaum em procura de Jesus. 25 Depois de o terem achado no outro lado do mar, perguntaram-lhe: Mt 23.7Mestre, quando chegaste aqui? 26 Respondeu-lhes Jesus: Em verdade, em verdade vos digo: vós me Jo 6.24procurais, não porque vistes Jo 6.2,14,30milagres, mas porque comestes dos pães e vos fartastes. 27 Is 55.2Trabalhai, não pela comida que perece, mas pela comida que permanece para Jo 6.40,47,54;Jo 3.15s.;4.14;10.28;17.2s.a vida eterna, a qual Mt 8.20;Jo 6.53,62o Filho do Homem vos dará; porque sobre ele Jo 3.33imprimiu o seu selo o Pai, que é Deus. 28 Eles lhe perguntaram: Que havemos de fazer para praticar as obras de Deus? 29 Respondeu-lhes Jesus: cp.1Ts 1.3;Tg 2.22;1Jo 3.23;Ap 2.26A obra de Deus é esta: que creiais naquele que Jo 3.17ele enviou. 30 Perguntaram-lhe, pois: Mt 12.38Que cp.Jo 6.2,14,26milagre operas tu, para que o vejamos e te creiamos? Que fazes tu? 31 Jo 6.49,58;Êx 16.4,15,21;Nm 11.8;Ne 9.15;Sl 78.24;105.40Nossos pais comeram o maná no deserto, como está escrito: Deu-lhes a comer pão do céu. 32 Replicou-lhes Jesus: Em verdade, em verdade vos digo: não foi Moisés quem vos deu o pão do céu, mas meu Pai é quem vos dá o verdadeiro pão do céu; 33 porque o pão de Deus é o que Jo 6.50; cp.Jo 6.41desce do céu e dá vida ao mundo. 34 Disseram-lhe, então: Senhor, cp.Jo 4.15dá-nos sempre esse pão. 35 Declarou-lhes Jesus: Jo 6.48,51Eu sou o pão da vida; o que vem a mim de modo algum terá fome; e o que crê em mim Jo 4.14nunca jamais terá sede. 36 Mas Jo 6.26eu vos disse que vós me tendes visto e não credes. 37 Jo 6.39;Jo 17.2,24Todo o que o Pai me dá virá a mim; e o que vem a mim de modo nenhum o lançarei fora; 38 porque Jo 3.13eu desci do céu, Mt 26.39não para fazer a minha vontade, Jo 4.34;5.30mas a vontade daquele que Jo 6.29me enviou. 39 A vontade daquele que me enviou é esta: que eu Jo 17.12;18.9nada perca de tudo o que ele me tem dado, mas que eu Jo 6.40,44,54; cp.Jo 11.24;Mt 10.15o ressuscite no último dia. 40 Pois esta é a vontade de meu Pai: que todo o que Jo 12.45; cp.14.17,19vê o Filho do Homem Jo 3.16e nele crê tenha a vida eterna; e eu o ressuscitarei no último dia.
A murmuração dos judeus
41 Jo 1.19;Jo 6.52Os judeus, pois, murmuravam dele, porque dissera: Eu sou o pão que Jo 6.51,58; cp.Jo 6.33desci do céu, 42 e perguntaram: Lc 4.22Este não é Jesus, o filho de José, cujo pai e mãe nós cp.Jo 7.27s.conhecemos? Como, pois, diz agora: Jo 6.38,62Desci do céu? 43 Respondeu-lhes Jesus: Não murmureis entre vós. 44 Ninguém pode vir a mim, se o Pai, que me enviou, Jr 31.3;Os 11.4;Jo 12.32;Jo 6.65o não trouxer; e eu o Jo 6.39ressuscitarei no último dia. 45 Está escrito cp.At 7.42;13.40;Hb 8.11nos profetas: E serão todos Is 54.13;Jr 31.34;1Ts 4.9; vd.Fp 3.15; cp.1Jo 2.27ensinados por Deus. Todo aquele que do Pai tem ouvido e aprendido vem a mim. 46 Jo 1.18Não que alguém tenha visto o Pai; somente aquele que vem de Deus tem visto o Pai. 47 Em verdade, em verdade vos digo: quem crê Jo 6.47,51,58;Jo 3.36;5.24;11.26tem a vida eterna. 48 Jo 6.35,51Eu sou o pão da vida. 49 Jo 6.31,58Vossos pais comeram o maná no deserto e morreram. 50 Este é o pão que Jo 6.33desce do céu, para que o homem coma dele e não morra. 51 Jo 6.35,48Eu sou o pão vivo que Jo 6.41,58desci do céu; se alguém comer desse pão, viverá eternamente; e o pão que eu darei pela cp.Jo 1.29;3.14s.;Hb 10.10;1Jo 4.10vida do mundo é a minha Jo 6.53-56carne.
52 cp.Jo 9.16;10.19Disputavam, Jo 1.19;Jo 6.41pois, os judeus entre si, dizendo: Como pode este homem dar-nos a comer a sua carne? 53 Respondeu-lhes Jesus: Em verdade, em verdade vos digo: se não comerdes a carne do Jo 6.27,53,62;Mt 8.20Filho do Homem e não beberdes o seu sangue, não tendes a vida em vós. 54 Quem come a minha carne e bebe o meu sangue tem a vida eterna; Jo 6.39e eu o ressuscitarei no último dia. 55 Pois a minha carne é verdadeira comida, e o meu sangue, verdadeira bebida. 56 Quem come a minha carne e bebe o meu sangue Jo 15.4s.;1Jo 2.24;3.24;4.15s.; cp.Jo 17.23permanece em mim e eu nele. 57 Assim como cp.Mt 16.16;Jo 5.26o Pai, que vive, Jo 6.29,38;Jo 3.17me enviou, e eu também vivo pelo Pai, assim quem de mim se alimenta também viverá por mim. 58 Este é o pão que Jo 6.41,51; cp.Jo 6.33desceu do céu. Jo 6.31,49Não é como o pão de vossos pais, que comeram e morreram; quem come este pão Jo 6.47,51,58;Jo 3.36;5.24;11.26viverá eternamente. 59 Essas coisas disse ele, quando ensinava Mt 4.23na sinagoga em Jo 6.24Cafarnaum.
Os discípulos escandalizados
60 Muitos de seus Jo 2.2;Jo 6.66;7.3discípulos, ouvindo isso, disseram: Jo 6.52Duro é este discurso; quem o pode ouvir? 61 Mas Jesus, Jo 6.64sabendo por si mesmo que seus discípulos murmuravam das suas palavras, disse-lhes: Isso Mt 11.6vos escandaliza? 62 Que seria, se vós vísseis Jo 6.27,53;Mt 8.20o Filho do Homem Mc 16.19; cp.Jo 3.13subir aonde estava antes? 63 2Co 3.6O Espírito é o que vivifica; a carne para nada aproveita; Jo 6.68as palavras que eu vos tenho dito são espírito e são vida. 64 Mas entre vós há Jo 6.60,66alguns que não creem. Pois Jesus Jo 2.25sabia, desde o princípio, quais eram os que não criam Jo 6.71;Jo 13.11;Mt 10.4e quem o havia de trair. 65 E continuou: Por isso, eu vos tenho Jo 6.37,44dito que ninguém pode vir a mim, cp.Mt 13.11;Jo 3.27se, pelo Pai, lhe não for concedido.
Muitos dos discípulos se retiram
66 Nisso, muitos de seus discípulos Jo 6.60,64se retiraram e não andavam mais com ele. 67 Perguntou, então, Jesus Jo 6.70s.;20.24;Mt 10.2; cp.Jo 2.2aos doze: Quereis vós também retirar-vos? 68 Respondeu-lhe cp.Mt 16.16Simão Pedro: Senhor, para quem havemos nós de ir? Tu tens Jo 6.63; cp.Jo 12.49s.;17.8;At 5.20palavras da vida eterna; 69 e nós temos crido e conhecemos que tu és Mc 1.24o Santo de Deus. 70 Replicou-lhes Jesus: Jo 15.16,19Não vos escolhi eu a vós, os doze? Contudo, um de vós é um cp.Jo 13.2,27;8.44;17.12demônio. 71 Falava de Judas, Jo 13.26; cp.12.4;13.2filho de Simão Iscariotes; porque era ele o que Jo 6.64o havia de trair, sendo Mc 14.10um dos doze.
Ka Whāngaia e Īhu te Rima Mano
1 Muri iho i ēnei mea ka whiti atu a Īhu i te moana o Karirī, (arā i te moana o Taipiria.) 2 Ā, he rahi te hui i aru i a ia, i kite hoki rātou i āna merekara i mea ai ia ki ngā tūroro. 3 Nā, ka haere a Īhu ki runga i te maunga, ā, noho ana i reira rātou ko āna ākonga. 4 Kua tata hoki te Kapenga, te hākari a ngā Hūrai.
5 Ā, nō te marangatanga ake o ngā kanohi o Īhu, ka kite i te rahi o te hui e haere mai ana ki a ia; ka mea ia ki a Piripi, "Ko hea tātou hoko ai i ētahi taro, kia kai ai ēnei?" 6 I pēnei ai tāna kī hei whakamātau mōna; i mōhio hoki ia ki tāna e mea ai.
7 Ka mea a Piripi ki a ia, "E kore e ranea mā rātou ngā taro o ngā pene e rua rau, kia whiwhi ai tēnei, tēnei o rātou i tētahi wāhi iti."
8 Ka mea tētahi o āna ākonga ki a ia, a Anaru, teina o Haimona Pita, 9 "He tamaiti tēnei, e rima āna taro pāre, e rua ika nonohi. Heoi, hei aha ēnei mā tēnei ope nui?"
10 Nā, ka mea a Īhu, "Meinga ngā tāngata kia noho." (He nui hoki te tarutaru i taua wāhi.) Nā, noho ana ngā tāne ki raro, te tokomaha me te mea e rima mano. 11 Nā, ka mau a Īhu ki ngā taro; ā, ka mutu te whakawhetai, ka tuwha atu ki te hunga e noho rā; me ngā ika anō, tā rātou i pai ai.
12 Ā, nō ka mākona rātou, ka mea ia ki āna ākonga, "Kohikohia ngā toenga o ngā whatiwhatinga, kei maumauria tētahi wāhi." 13 Nā, kohikohia ana e rātou, ā, whakakīia ana ngā kete tekau mā rua ki ngā whatiwhatinga o ngā taro pāre e rima, ki ngā toenga a ngā tāngata i kai rā.
14 Ā, i te kitenga o aua tāngata i te merekara i meatia e Īhu, ka kī rātou, "Ko ia anō tēnei, ko te poropiti e haere mai ana ki te ao." 15 Nā, ka mahara a Īhu, meāke rātou haere mai ki te tango i a ia, ki te whakakīngi i a ia, nā, maunu ana anō ia ki te maunga, ko ia anake.
Ka Haere a Īhu i runga i te Moana
16 Ā, nō ka ahiahi, ka haere āna ākonga ki te moana. 17 Nā, ka eke rātou ki te kaipuke, ka whakawhiti ki tāwāhi o te moana, ki Kaperenauma. Ā, kua pōuri noa ake, kāhore anō a Īhu kia tae noa mai ki a rātou. 18 Nā, ko te tūranga o te moana, he nui hoki nō te pūhanga o te hau. 19 Nā, i tō rātou hoenga atu, e rua tekau mā rima, e toru tekau rānei pāronga, ka kite i a Īhu e haere māori ana i runga i te moana, e whakatata ana ki te kaipuke; nā ka mataku rātou. 20 Nā, ka mea ia ki a rātou, "Ko ahau tēnei, aua e wehi." 21 Nā, ka mea rātou kia eke ia ki te kaipuke; ā, kīhai i aha kua ū te kaipuke ki te wāhi i hoe ai rātou.
Ka Kimi ngā Tāngata i a Īhu
22 I te aonga ake, ka mahara te mano e tū ana ki tērā taha o te moana, kāhore he poti kē atu o reira, ko tērā anake i eke ai āna ākonga, kīhai hoki a Īhu i eke tahi rātou ko āna ākonga ki te poti, engari, ko āna ākonga anake i haere. 23 He poti kē rā ia i ū mai i Taipiria ki pahaki atu o te wāhi i kai ai rātou i te taro i tā te Ariki whakawhetainga. 24 Ā, i te kitenga o te mano kāhore a Īhu i reira, kāhore anō hoki āna ākonga, ka eke hoki rātou ki ngā kaipuke, ka rere ki Kaperenauma ki te rapu i a Īhu.
Ko Īhu, te Taro o te Ora
25 Ā, nō tō rātou kitenga i a ia i tāwāhi o te moana, ka mea ki a ia, "E Rapi, nōnahea koe i tae mai ai ki konei?"
26 Ka whakahoki a Īhu ki a rātou, ka mea, "He pono, he pono tāku e mea nei ki a koutou, ehara i te mea he kitenga nō koutou i ngā merekara i rapu ai koutou i ahau, engari, nō te mea i kai koutou i ngā taro, ā, ka mākona. 27 Aua e mahia te kai memeha, engari, te kai e mau tonu ana ā te ora tonu rā anō, ko tā te Tama hoki a te tangata e hoatu ai ki a koutou. Kua oti hoki ia te whai tohu e te Atua, e te Matua."
28 Nā, ka mea rātou ki a ia, "Me aha mātou e mahi ai i ngā mahi a te Atua?"
29 Ka whakahoki a Īhu, ka mea ki a rātou, "Ko tā te Atua mahi tēnei, kia whakapono koutou ki tāna i tono mai ai."
30 Nā, ka mea rātou ki a ia, "Ko tēhea tohu te meatia ana e koe kia kite ai mātou, kia whakapono ai ki a koe? Tēnā koa tāu mahi? 31 I kai ō tātou mātua i te mana i te koraha; ko te mea hoki tēnā i tuhituhia, ‘I hōmai e ia he taro i te rangi hei kai mā rātou.’ "
32 Nā, ko te meatanga a Īhu ki a rātou, "He pono, he pono tāku e mea nei ki a koutou, ehara i a Mohi nāna i hoatu tēnā taro ki a koutou i te rangi. Engari, tēnei te hoatu nei e tōku Matua ki a koutou te taro pono o te rangi. 33 Ko te taro hoki a te Atua ko ia e heke iho ana i te rangi, e hōmai ana i te ora ki te ao."
34 Nā, ka mea rātou ki a ia, "E te Ariki, hōmai tēnei taro ki a mātou i ngā wā katoa."
35 Ka mea a Īhu ki a rātou, "Ko ahau te taro o te ora. Ki te haere mai tētahi ki ahau, e kore rawa ia e hiakai; ki te whakapono hoki tētahi ki ahau, e kore rawa ia e matewai. 36 Otirā, i mea anō ahau ki a koutou, kua kite koutou i ahau, ā, kāhore i whakapono. 37 Ko ā te Matua e hōmai ai ki ahau ka haere katoa mai ki ahau; ā, ki te haere mai tētahi ki ahau, e kore rawa e pangā e ahau ki waho, 38 i heke iho hoki ahau i te rangi, ehara i te mea hei mahi i tāku i pai ai, engari, i tā tōku kaitono mai i pai ai. 39 Ko tā te Matua i pai ai, nāna nei ahau i tono mai, koia tēnei, kia kaua e ngaro i ahau tētahi wāhi o ngā mea katoa i hōmai e ia ki ahau; engari, kia whakaarahia ake e ahau ā te rā whakamutunga. 40 Ko tā tōku Matua hoki tēnei i pai ai, ko te tangata e kite ana i te Tama, e whakapono ana anō ki a ia, kia whiwhi ia ki te ora tonu; māku anō ia e whakaara ake ā te rā whakamutunga."
41 Nā, ka kōrero kōmuhumuhu ngā Hūrai ki a ia, mōna i mea, "Ko ahau te taro i heke iho i te rangi." 42 Ka mea rātou, "Ehara oti tēnei i a Īhu, tama a Hōhepa, e mōhio nei tātou ki tōna pāpā rāua ko tōna whaea? Ha! He pēhea tāna e kī nei, ‘I heke iho ahau i te rangi’?"
43 Nā, ka whakahoki a Īhu, ka mea ki a rātou, "Kāti te kōmuhumuhu i roto i a koutou. 44 Kāhore he tangata e āhei te haere mai ki ahau, ki te kāhore ia e kūmea mai e te Matua, nāna nei ahau i tono mai. Ā, māku anō ia e whakaara ake ā te rā whakamutunga. 45 Kua oti te tuhituhi i roto i ngā poropiti, ‘Ā, ka whakaakona rātou katoa e te Atua.’ Nā, ko te tangata kua rongo ki te Matua, kua ākona hoki, ka haere mai ki ahau. 46 Ehara i te mea kua kite tētahi i te Matua; ko ia anake i puta mai i te Atua, ko ia kua kite i te Matua. 47 He pono, he pono tāku, e mea nei ki a koutou, Ki te whakapono tētahi, he ora tonu tōna. 48 Ko ahau te taro o te ora. 49 I kai rā ō koutou mātua i te mana i te koraha, ā, i mate rātou. 50 Ko te taro tēnei e heke iho ana i te rangi, kia kai ai te tangata i a ia, ā, kia kaua e mate. 51 Ko ahau te taro ora i heke iho i te rangi; ki te kai tētahi i tēnei taro, e ora tonu ia. Āe rā, ko te taro e hoatu e ahau ko ōku kikokiko, e hoatu e ahau hei oranga mō te ao."
52 Nā, ka totohe ngā Hūrai tētahi ki tētahi, ka mea, "Me pēhea e hōmai ai e tēnei tangata ōna kikokiko kia kainga e tātou?"
53 Nā, ko te meatanga a Īhu ki a rātou, "He pono, he pono tāku e mea nei ki a koutou, ki te kāhore koutou e kai i ngā kikokiko o te Tama a te tangata, e inu i ōna toto, kāhore he ora i roto i a koutou ake. 54 Ko ia e kai ana i ōku kikokiko, e inu ana i ōku toto, he ora tonu tōna; ā, māku ia e whakaara ake ā te rā whakamutunga. 55 He kai pono hoki ōku kikokiko, he mea pono ōku toto hei inumanga. 56 Ko ia e kai ana i ōku kikokiko, e inu ana i ōku toto, e noho ana i roto i ahau, me ahau hoki i roto i a ia. 57 Nā te Matua ora hoki ahau i tono mai, nō te Matua anō tōku ora; waihoki ki te kai tētahi i ahau, kei ahau he ora mōna. 58 Ko te taro tēnei i heke iho i te rangi. E kore e pērā i tā ō koutou mātua i kai rā, ā, mate ana. Ki te kai tētahi i tēnei taro, e ora tonu ia."
59 I kōrerotia ēnei mea e ia i roto i te whare karakia, i a ia e whakaako ana i Kaperenauma.
Ngā Kupu o te Ora Mutungakore
60 Nā, he tokomaha āna ākonga i te rongonga, i mea, "He kupu pakeke tēnei; ko wai e āhei te whakarongo atu?"
61 Ka mōhio ia a Īhu i roto i a ia, e kōmuhumuhu ana āna ākonga ki tēnei, ka mea ia ki a rātou, "E hē ana koutou ki tēnei? 62 Ka pēhea rā ki te kite koutou i te Tama a te tangata e kake atu ana ki te wāhi i noho ai ia i mua? 63 Ko te wairua te whakaora ana; kāhore a te kikokiko wāhi. Ko ngā kupu e kōrero nei ahau ki a koutou he wairua, he ora. 64 Tēnei anō ia ētahi o koutou kāhore ō rātou whakapono." (I mātau hoki a Īhu nō te tīmatanga ki ngā mea kāhore ō rātou whakapono, ki te tangata anō e tukua ai ia.) 65 Ā, ka mea ia, "Nā, konei ahau i mea ai ki a koutou, kāhore he tangata e āhei te haere mai ki ahau, ki te kāhore e hoatu ki a ia e tōku Matua."
66 I taua wā, he tokomaha āna ākonga i hoki ki muri, ā, mutu ake tā rātou haere tahi me ia. 67 Nā, ka mea a Īhu ki te tekau mā rua, "E mea ana anō rānei koutou kia haere?"
68 Nā, ka whakahokia e Haimona Pita ki a ia, "E te Ariki, me haere mātou ki a wai? Kei a koe ngā kupu o te ora tonu. 69 Kua whakapono mātou, kua mātau, ko te Karaiti koe, ko te Tama a te Atua ora."
70 Ka whakahokia e Īhu ki a rātou, "He teka ianei kotahi tekau mā rua koutou i whiriwhiria e ahau, he rēwera anō tētahi o koutou?" 71 Ko Hūrā Ikariote tama a Haimona tāna i kōrero ai; ko te tangata hoki ia meāke nei tuku i a ia; ko tētahi hoki ia o te tekau mā rua.