Provérbios 1

1 Sentencoj de Salomono, filo de David, reĝo de Izrael:

2 Por scii saĝon kaj moralinstruon;

Por kompreni parolojn de prudento;

3 Por ricevi instruon pri saĝo,

Vero, justo, kaj honesto;

4 Por doni al la malkleruloj spriton,

Al la junulo scion kaj singardemon.

5 Saĝulo aŭdu kaj plimultigu sian scion,

Kaj prudentulo akiros gvidajn kapablojn,

6 Por kompreni sentencon kaj retoraĵon,

La vortojn de saĝuloj kaj iliajn enigmojn.

7 La timo antaŭ la Eternulo estas la komenco de sciado.

Saĝon kaj instruon malpiuloj malestimas.

8 Aŭskultu, mia filo, la instruon de via patro,

Kaj ne forĵetu la ordonon de via patrino;

9 Ĉar ili estas bela krono por via kapo,

Kaj ornamo por via kolo.

10 Mia filo, se pekuloj vin logos,

Ne sekvu ilin.

11 Se ili diros: Iru kun ni,

Ni embuskos por mortigi,

Ni senkaŭze insidos senkulpulojn;

12 Kiel Ŝeol ni englutos ilin vivajn,

Kaj la piulojn kiel irantajn en la tombon;

13 Ni trovos diversajn grandvaloraĵojn,

Ni plenigos niajn domojn per rabaĵo;

14 Vi lotos meze inter ni,

Unu monujo estos por ni ĉiuj:

15 Mia filo, ne iru la vojon kune kun ili;

Gardu vian piedon de ilia vojstreko,

16 Ĉar iliaj piedoj kuras al malbono,

Kaj rapidas, por verŝi sangon.

17 Ĉar vane estas metata reto

Antaŭ la okuloj de ĉiu birdo.

18 Kaj ili embuskas sian propran sangon,

Ili insidas siajn proprajn animojn.

19 Tiaj estas la vojoj de ĉiu, kiu avidas rabakiron;

Ĝi forprenas la vivon de sia posedanto.

20 La saĝo krias sur la strato;

Ĝi aŭdigas sian voĉon sur la placoj;

21 Ĝi vokas en la ĉefaj kunvenejoj, ĉe la pordegaj enirejoj;

En la urbo ĝi diras siajn parolojn.

22 Ĝis kiam, ho malkleruloj, vi amos nescion?

Kaj al blasfemantoj plaĉos blasfemado,

Kaj senprudentuloj malamos scion?

23 Returnu vin al mia predikado;

Jen mi eligos al vi mian spiriton,

Mi sciigos al vi miajn vortojn.

24 Ĉar mi vokis, kaj vi rifuzis;

Mi etendis mian manon, kaj neniu atentis;

25 Kaj vi forĵetis ĉiujn miajn konsilojn,

Kaj miajn predikojn vi ne deziris:

26 Tial ankaŭ mi ridos ĉe via malfeliĉo;

Mi mokos, kiam timo vin atakos.

27 Kiam la timo atakos vin kiel uragano,

Kaj via malfeliĉo venos kiel ventego,

Kiam venos al vi mizero kaj sufero:

28 Tiam ili min vokos, sed mi ne respondos;

Ili min serĉos, sed min ne trovos.

29 Tial ke ili malamis scion,

Kaj timon antaŭ la Eternulo ili ne deziris havi,

30 Ili ne deziris miajn konsilojn,

Ili malestimis ĉiujn miajn predikojn:

31 Ili manĝu la fruktojn de sia agado,

Kaj ili satiĝu de siaj pripensoj.

32 Ĉar la kapricoj de la malsaĝuloj ilin mortigas,

Kaj la senzorgeco de la senorduloj ilin pereigas.

33 Sed kiu min aŭskultas, tiu loĝos sendanĝere,

Kaj estos trankvila, kaj ne timos malbonon.

1 Ko ngā whakatauki a Horomona tama a Rāwiri, kīngi o Īharaira.

Te Painga o ngā Whakatauki

2 E mōhiotia ai te whakaaro nui, te ako,

e kitea ai ngā kupu o te mātauranga,

3 e riro mai ai te ako a te ngākau mahara,

te tika, te whakawā, te mea anō e rite ana.

4 Hei hoatu i te ngākau tūpato ki ngā kūware,

i te mātauranga, i te ngārahu pai ki te taitamariki.

5 Kia whakarongo ai te tangata whakaaro nui, kia nui ake ai tōna mōhio;

kia whiwhi ai te tangata tūpato ki ngā whakaaro mōhio;

6 e mōhio ai ia ki te whakatauki, ki te kupu whakarite,

ki ngā kupu a ngā whakaaro nui, ki ā rātou kōrero whakapeka.

7 Ko te wehi ki a Ihowā te tīmatanga o te mātauranga;

e whakahāwea ana te whakaarokore ki te whakaaro nui, ki te ako.

He Tohutohu ki ngā Taiohi

8 Whakarongo, e tāku tama, ki te ako a tōu pāpā,

kaua hoki e whakarērea te ture a tōu whaea;

9 ka waiho hoki ēnā hei pare ātaahua mō tōu mātenga,

hei mekameka whakapaipai mō tōu kakī.

10 E tāku tama, ki te whakawaia koe e te hunga hara,

kaua e whakaae.

11 Ki te mea rātou, "Tātou ka haere, ka whakapapa atu, ka whakaheke toto;

kia whanga puku tātou, he mea takekore, mō te tangata harakore;

12 horomia oratia rātou e tātou, pērātia me tā te rua tūpāpaku;

ka riro tinana rātou, ka pērā me te hunga e heke atu ana ki te poka.

13 Ka kitea e tātou ngā taonga utu nui katoa;

ka whakakīia ō tātou whare ki tā tātou e pāhua ai.

14 Makā mai tōu wāhi ki roto ki tō mātou;

kia kotahi te pūtea mā tātou katoa" –

15 e tāku tama, kaua e haere tahi i te ara me rātou,

kaiponuhia tōu waewae i tō rātou huarahi;

16 e rere ana hoki ō rātou waewae ki te kino,

e hohoro ana rātou ki te whakaheke toto.

17 He maumau hoki te hora o te kupenga

ki te tirohanga a tētahi manu;

18 ko rātou, he whakaheke i ō rātou toto anō i whakapapa ai rātou;

he whakamate i a rātou anō i piri ai rātou.

19 Ka pēnā ngā huarahi o te hunga apo taonga;

ko te ora anō o ōna rangatira e tangohia.

Te Karanga o te Whakaaronui

20 E hāmama ana te whakaaro nui i te huarahi;

e puaki ana tōna reo i ngā waharoa.

21 E karanga ana ia i te tino wāhi whakaminenga;

i te wāhi tuwhera o ngā kūwaha, i roto i te pā, e puaki ana āna kupu:

22 "E te hunga kūware, kia pēhea ake te roa

o tō koutou aroha ki te kūwaretanga?

O te hiahia rānei o te hunga whakahī

ki tō rātou whakahī?

O te whakakino rānei a te hunga wairangi ki te mātauranga?

23 Tahuri mai ki tāku ako;

nā, ka ringihia e ahau tōku wairua ki a koutou,

ka whakaaturia āku kupu ki a koutou.

24 I karanga atu hoki ahau, heoi kīhai koutou i pai mai;

i totoro atu tōku ringa, ā, kīhai tētahi i whai whakaaro mai;

25 heoi, whakakāhoretia iho e koutou tōku whakaaro katoa,

kīhai hoki i aro ki tāku ako.

26 Mō reira ka kata ahau i te rā o tō koutou aituā;

ka tāwai ina pā te pāwera ki a koutou;

27 ina tae mai tō koutou pāwera ānō he tūpuhi,

ā, ka pā mai tō koutou aituā ānō he paroro;

ina tae mai te pōuri me te ngākau mamae ki a koutou.

28 "Ko reira rātou karanga ai ki ahau, ā, e kore ahau e whakahoki kupu atu;

ka rapu nui rātou i ahau, otiia e kore ahau e kitea e rātou.

29 Mō rātou i kino ki te mātauranga;

kīhai hoki i whiriwhiria e rātou te wehi ki a Ihowā;

30 kīhai i aro mai ki ōku whakaaro;

whakahāwea ana rātou ki tāku kupu riri katoa,

31 nā reira ka kai rātou i ngā hua o tō rātou nei ara,

ka whakakīia anō hoki ki ngā mea i titoa e rātou.

32 Ko te tahuritanga atu hoki o ngā kūware hei patu i a rātou;

ko te ngākau warea anō hoki o ngā wairangi hei huna i a rātou.

33 Ko te tangata ia e rongo ana ki ahau,

ka au tōna noho, ka ātea hoki i te wehi ki te kino."