1 Μπορεί ο καθένας να σου λέει: «Κι εγώ είμαι φίλος σου»· μα μερικοί είναι φίλοι μόνο με τα λόγια. 2 Δεν είναι για τον άνθρωπο λύπη μέχρι θανάτου, όταν ο σύντροφος κι ο φίλος γίνονται εχθροί; 3 Αχ, κακή προδιάθεση, από πού ήρθες; Πώς μπόρεσες να πλημμυρίσεις τη γη με απάτη; 4 Ο σύντροφος ευχαριστιέται όταν χαίρεται ο φίλος του· μα τον καιρό της στενοχώριας θα στραφεί εναντίον του. 5 Όσο του δίνει ο φίλος του κάτι για να γεμίσει το στομάχι του, στη θλίψη του συμπαραστέκει. Αν γίνει όμως πόλεμος χάνεται πίσω απ’ την ασπίδα του. 6 Το φίλο σου μην τον ξεχνάς μες στη ζωή σου, προπάντων μην τον λησμονάς μέσα στα πλούτη σου.

7 Ο κάθε συμβουλάτορας τη γνώμη του την εκθειάζει, αλλά υπάρχουν μερικοί που συμβουλεύουνε για το συμφέρον τους. 8 Φυλάξου από συμβουλάτορα και μάθε πρώτα τι τον ενδιαφέρει –γιατί αυτός για το συμφέρον του θα δώσει συμβουλή– μήπως και ρίξει πάνω σου τις βλέψεις του, 9 και σου πει: «Σε δρόμο είσαι καλό». Κι έπειτα θα σταθεί από μακριά, να δει το τι θα πάθεις. 10 Μη συμβουλεύεσαι αυτόν που σε υποβλέπει και κρύβε τους σκοπούς σου απ’ αυτούς που σε φθονούν. 11 Μη συμβουλεύεσαι γυναίκα σχετικά με την αντίζηλό της,*με την αντίζηλό της. Ενν. η άλλη σύζυγος επί πολυγαμικού γάμου. άνθρωπο φοβιτσιάρη για τον πόλεμο, έμπορο για εμπορικές συναλλαγές, αγοραστή για πούλημα, τσιγκούνη άνθρωπο για ευγνωμοσύνης ανταπόδοση· μη συμβουλεύεσαι για καλοσύνη έναν άσπλαχνο, για οποιαδήποτε δουλειά έναν τεμπέλη ή κάποιον που είναι με το χρόνο μισθωτός για μιας δουλειάς το τέλειωμα ούτε οκνό υπηρέτη για μπόλικη δουλειά. Πάνω σ’ ετούτους μη στηρίζεσαι για όποια και να ’ναι συμβουλή.

12 Αντίθετα, να συναναστρέφεσαι αδιάκοπα με άνθρωπο ευσεβή, που καλά ξέρεις πως τηρεί τις εντολές κι είναι μ’ εσένα ομόψυχος, και που μαζί σου θα πονέσει αν πέσεις σε κάποιο παράπτωμα. 13 Και μάθε να βασίζεσαι στης καρδιάς σου τη συμβουλή, γιατί κανείς δε σου είναι απ’ αυτήν πιο έμπιστος. 14 Το ένστικτο του ανθρώπου τον πληροφορεί συχνά καλύτερα, παρά εφτά φύλακες που κάθονται στη σκοπιά ψηλά. 15 Μα πάνω απ’ όλα αυτά τον Ύψιστο ικέτευε, να οδηγεί τα βήματά σου στην αλήθεια.

16 Πριν από κάθε δουλειά προηγείται συζήτηση, και στοχασμός χρειάζεται πριν απ’ την κάθε πράξη. 17 Της καρδιάς η απόφαση σε τέσσερις κατευθύνσεις μπορεί να οδηγήσει: 18 Προς το καλό ή προς το κακό, προς τη ζωή ή προς το θάνατο· και η γλώσσα μπορεί να οδηγήσει τους άλλους προς καθεμιά απ’ αυτές τις κατευθύνσεις.

19 Μπορεί κάποιος να ’ναι πανέξυπνος και να διδάσκει κι άλλους πολλούς· μα για τον εαυτό του να είναι άχρηστος. 20 Μπορεί κάποιος να ’ναι καλός ομιλητής μα να είναι μισητός και να του αρνούνται τελικά και το ψωμί. 21 Αφού στερήθηκε κάθε αληθινή σοφία, δεν αξιώθηκε απ’ τον Κύριο να είναι αξιαγάπητος. 22 Κάποιος μπορεί να ’ναι σοφός για τον εαυτό του, και μόνο αυτός να ωφελείται από τη γνώση του. 23 Ο αληθινά σοφός διδάσκει το λαό του και οι καρποί της φρόνησής του πείθουν και διαρκούν πολύ. 24 Ένας τέτοιος άνθρωπος θα ’ναι γεμάτος ευλογίες και όλοι όσοι τον βλέπουν θα τον καλοτυχίζουν. 25 Του ανθρώπου η ζωή είναι μετρημένη, οι μέρες όμως του Ισραήλ είναι αναρίθμητες. 26 Ο σοφός την εμπιστοσύνη έχει του λαού του κι αθάνατο θα μείνει τ’ όνομά του.

27 Παιδί μου, όσο ζεις τον εαυτό σου να εξετάζεις· δες τι είναι κακό για σένα και μην το αποκτάς. 28 Γιατί όλα τα πράγματα καλά δεν είναι για όλους ούτε όλοι οι άνθρωποι ευχαριστούνται με το καθετί. 29 Μην είσαι αχόρταγος για κάθε απόλαυση και μην τρως με απληστία. 30 Γιατί θα φέρει αρρώστια το πολύ φαΐ κι η λαιμαργία στην αηδία θα οδηγήσει. 31 Πολλοί από λαιμαργία πέθαναν, ενώ χρόνια πολλά θα ζει εκείνος που προσέχει.

1 Every friend saith, I am his friend also: but there is a friend, which is only a friend in name.

2 Is it not a grief unto death, when a companion and friend is turned to an enemy?

3 O wicked imagination, whence camest thou in to cover the earth with deceit?

4 There is a companion, which rejoiceth in the prosperity of a friend, but in the time of trouble will be against him.

5 There is a companion, which helpeth his friend for the belly, and taketh up the buckler against the enemy.

6 Forget not thy friend in thy mind, and be not unmindful of him in thy riches.

7 Every counsellor extolleth counsel; but there is some that counselleth for himself.

8 Beware of a counsellor, and know before what need he hath; for he will counsel for himself; lest he cast the lot upon thee,

9 And say unto thee, Thy way is good: and afterward he stand on the other side, to see what shall befall thee.

10 Consult not with one that suspecteth thee: and hide thy counsel from such as envy thee.

11 Neither consult with a woman touching her of whom she is jealous; neither with a coward in matters of war; nor with a merchant concerning exchange; nor with a buyer of selling; nor with an envious man of thankfulness; nor with an unmerciful man touching kindness; nor with the slothful for any work; nor with an hireling for a year of finishing work; nor with an idle servant of much business: hearken not unto these in any matter of counsel.

12 But be continually with a godly man, whom thou knowest to keep the commandments of the Lord, whose, mind is according to thy mind, and will sorrow with thee, if thou shalt miscarry.

13 And let the counsel of thine own heart stand: for there is no man more faithful unto thee than it.

14 For a man’s mind is sometime wont to tell him more than seven watchmen, that sit above in an high tower.

15 And above all this pray to the most High, that he will direct thy way in truth.

16 Let reason go before every enterprize, and counsel before every action.

17 The countenance is a sign of changing of the heart.

18 Four manner of things appear: good and evil, life and death: but the tongue ruleth over them continually.

19 There is one that is wise and teacheth many, and yet is unprofitable to himself.

20 There is one that sheweth wisdom in words, and is hated: he shall be destitute of all food.

21 For grace is not given, him from the Lord, because he is deprived of all wisdom.

22 Another is wise to himself; and the fruits of understanding are commendable in his mouth.

23 A wise man instructeth his people; and the fruits of his understanding fail not.

24 A wise man shall be filled with blessing; and all they that see him shall count him happy.

25 The days of the life of man may be numbered: but the days of Israel are innumerable.

26 A wise man shall inherit glory among his people, and his name shall be perpetual.

27 My son, prove thy soul in thy life, and see what is evil for it, and give not that unto it.

28 For all things are not profitable for all men, neither hath every soul pleasure in every thing.

29 Be not unsatiable in any dainty thing, nor too greedy upon meats:

30 For excess of meats bringeth sickness, and surfeiting will turn into choler.

31 By surfeiting have many perished; but he that taketh heed prolongeth his life.